alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

SULUK TEGESIPUN PATEKAH


Anggitanipun abdi-dalem, pun Ngabehi Wongsaniti, pradikan ing dhusun Sumyang.

Sekar Asmaradana : 49 pada.

  1. / Wonten purwaka ing kawi, carita saking Hyang Suksma, sinerat Senen dintene, tanggalira kalih-dasa, sasi Sapar kaetang, mongsa Kanem kang kapungkur, Dal wuku Prangbakat ika.

  2. Sengkalanira winilis, eka janma giri tunggal, punika terus tingale, aksara sami miguna, den samya anggrahita, sinten kang maca puniku, sadaya den kawruhana.

  3. Bismillah rahman nir rakim, iku samya ngawruhana, surat Patekah maknane, kang temen buda sihira, kadi dalile iya, tegese dalil pituduh, kadise marang pawarta.

  4. Tegese bismillah iki, iku jenenge kang purba, amisesa ingkang angnreh, yen dasih amor lan tuwan, sirnane gaibballah, amaca bismillah iku, pan sirnane padha ana.

  5. Tegese rahman puniki, ingkang murah sipattollah, anyatakaken anane, puniku murah mring sira, rakim artine iya, sih ingsun marang sireku, dene nganakaken sira.

  6. Allamdulillah puniki, punika kang aran tuwan, / kang amuji ing dheweke, ya amad ingsun lan sira, minongka pujining wang, iya ta pegene ingsun, kang minongka sultan sira.

  7. Kang suksma ingsun puniki, ingsun mongka talan sira, kang suksma iku pan ing ngong, kalawan sira kang nyata, iku kinarya tondha, lir rongka kelawan dhuwung, werongka manjing curiga.

  8. Anak buduwa puniki, tegese mangkana ika, sira iku ingsun mangke, miwah ta panembahira, anane ananira, ingsun sejatine iku, kawula darma punapa.

  9. Wa’iyaka anas tangin, tegese mangkene iya, ya Muhammad sira mengko, ingsun al[l]ah kang sinembah, iya nabi panutan, lahir batinira iku, sira kang katon ing donya.

  10. Tegese siratal iki, wangalehit tegesira, ya Muhamad sira mengko, tan beda ingsun lan sira, miwah mukmin punika, tan beda lawan sireku, titiga tunggal jatinya.

  11. Wallalin amin puniki, kaya ngapa tegesira, ya Muhamad si/ra mengko, ingsun dudu sira ika, ingsun pantaranira, iya ananira iku, iya dudu sira ing wang.

  12. Tegese amin puniki, rasaning sun rasanira, ingsun awor nora roro, iya ingsun iya sira, sira kang aneng dunya, ing ngakerat tan kadulu, iku tingale bagena.

  13. Wonten pandhita linuwih, kakalih sanak winarna, sami linuhung kawruhe, tatkala amusawarat, ambabar kawikanan, wonten dene kang asepuh, awasta nata pandhita.

  14. Kang taruna Raden Santri, kakasihe alit mila, ajujuluk pandhita nom, ature amalas-arsa, dhumateng ingkang raka, ya guru amba sang wiku, kadi pundi kang ngandika.

  15. Lampahe anut ing Nabi, ingkang aran ing sarengat, limang wektu pernatane, wektu luhur lawan ngasar, mahribe lawan ngisa, subuh pundi jatenipun, inggih pratingkah ing salat.

  16. Amba anuwun pa/warti, marma umatur mring tuwan, ing asalat pangadege, inggih angsalipun apa, pratingkah ing sembahyang, atanapi yen arukuk, angsal saking ing punapa.

  17.  Sujud asale punapi, amba tuwan wejangana, kalawan malih lungguhe, asalat saking punapa, amba ayun uninga, nata pandhita amuwus, Raden manira miarsa.

  18. Angadeg asaling api, dudu api kena pejah, dudu api kang ginawe, dudu api ingkang panas, dudu api agaran, dudu api ingkang murub, lan dudu apining kawah.

  19. Dudu geni anggesengi dudu api murub pejah, pan dudu api kasekten, iku sira den-waspada, kang api iku cahya, roh ilapi tegesipun, Raden Santri atur sembah.

  20. Amba pan dereng udani, kang aran puji tan pegat, kadi pundi ing jatine, nata pandhita ngandika, puji tan kena pegat, iya napas jenengipun, lamun sira datan wikan.

  21. Iya dedalaning ngurip, sejatine iya / napas, kang tan pegat pamujine, Raden Santri atur sembah, malihipun punika, pratingkah ing wong asujud, asalat saking punapa.

  22. Nata pandhita nauri, adhuh Raden arining wang, wruhanira pandhita nom, pratingkahe sujud iya, yen sira nora wikan, asujud asaling banyu, dudu banyu kena asat.

  23. Dudu banyu ingkang mili, dudu banyu ingkang buthak, banyu urip sejatine, panguripe ing sajagad, urip tan kena pejah, anapon ingkang winuwus, urip langgeng datan owah.

  24. Umatur Rahaden Santri, ingkang ngalinggih punika, saking punapa asale, amba tuwan wejangana, angling nata pandhita,  anapon ingkang alungguh, asaling bumi punika.

  25. Dudu bumi kena rempit, dudu bumi kang nagawiyar, dudu bumi andhap asor, dudu bumi ingkang / gempal, dudu bumi punika, dudu bumi suda wuwuh, bumi suci datan owah.

  26. Ature Rahaden Santri, inggih sabda kasinggihyan, nanging ta malih undhake, amba tuwan wejangena, sakehe patakenan, kadi pundi tegesipun, sebda kang kawan prakara.

  27. Kang adeg asaling api, angadhepaken punapa, asaling angin rukuke, angadhepaken punika, sujud asaling toya, asaling bumi kang lungguh, angadhepaken punapa.

  28. Nata pandhita nauri, ingkang angadeg punika, urip kang den-adhepake, uripe tan kena pejah, rupane kadi retna, gumilang-gilang ta wau, jumeneng pucuking grana.

  29. Kang rukuk asaling angin, angadepaken sirulah, iku kang den-adhepake, cahyane gumilang-gilang, lan malihye punika, asujud asaling banyu, den-adhepaken punapa.

  30. Kakasihira Hyang Widdhi, / kang anama Rasullulah, iku kang den-adhepake, cahyane lir sagara mas, gumebyar lir gurnita, mapan ta ing-adhep wau, anapon ing-aturena.

  31. Umatur Rahaden Santri, yen pangeran guru amba, inggih karana sembahe, atarimaa ing Allah, angling nata pandhita, angsaling pangadegipun, ing-aturaken ing Allah.

  32. Manikem puniku singgih, kang ing-aturaken ika, iya anapon rukuke, kang ing-aturaken ika, marang kang murbeng jagad, iya ujar yahu-yahu, kang katur marang ing Allah.

  33. Raden Santri matur malih, kang asal angin punika, tegese mangke asale, sal banyu dadi punapa, angsaling geni iya, lah punapa dadosipun, nata pandhita ngandika.

  34. Anadene kang rumiyin, saling api dadi rupa, saling angin ping kaliye, angin iku dadi napas, kaping ti/gane iya, nanging asal saking banyu, mapan iku dadi nyawa.

  35. Kang alinggih iku mangkin, apan iya dadi badan, rahaden Santri ature, amba tuwan wejangena, pan amba dereng wikan,  wirayat sedayanipun, kawula ayun uninga.

  36. Nata pandhita mangkya ngling, asaling api punika, badan lan rambut sakehe, dadi wulu kulit ika, lan dadi daging iya, saking api asalipun, raden manira miarsa.

  37. Mangkana ataken malih, otot asaling punapa, balung punapa asale, utek asale punapa, utawi kang paningal, atanapi kang panerus, suwara asal punapa.

  38. Nata pandhita nauri, asal banyu dadi tingal, dene kang dadi swarane, asal saking api ika dene kang amiarsa, asal saking bumi iku, lan malihipun punika.

  39. Dadi sungsum saling bumi, asal saking banyu iya, dadi otot ing tegese, anade/ne kang sapisan, iku dumadi iya, roh sabumi asalipun, asal bumi dadi manah.

  40. Raden Santri matur malih, dadi punapa kang toya, nata pandhita wuwuse, lah iya wolung prakara, banyu iku kang dadya, rahaden Santri umatur, amba tuwan tedahena.

  41. Anadene kang rumiyin, ingkang banyu nama Allah, kang dadi rupa tegese, dene banyu wujudolah, iku kang dadi swara, banyu wadi kang winuwus, puniku kang dadi cahya.

  42. Banyu mani iku singgih, iku kang dadi paningal, banyu madi iku tgese, iya dadi pamiarsa, lawan banyu maniyah, iya budi dadinipun, Raden Santri atur sembah.

  43. Sapa sinten aningali, wau sajroning paningal, lawan pangucap ing mengko, angucap sajroning lesan, miarsa jroning kerna, ya pangeran guruning sun, amba tuwan jarwanana.

  44. Nata pandhi/ta nauri, nanging budi jroning manah,sirolah iku tegese, rupane kaya gurnita, kang mirsa jroning karna, dattolah westane iku, warnane kaya kumala.

  45. Rahaden ataken malih, kang saking api punika, api ing budi asale, nanging ta asale ika, banyu pundi pinongka, saking purwa-purwanipun,  amba tuwan wejangana.

  46. Atanapi ingkang bumi, asal saking ing punapa, kawan prakara kathahe, ing pundi asale ika, ingkang kawan prakara, nata pandhita amuwus, asale kawan prakara.

  47. Ana paningal ing api, saking aksara be iya, pan saking aksara ete, asal saking bumi iya, aksara-angin punika, anapon asaling banyu, asale aksara ekap.

  48. Anapon warnaning Nabi, ginitakaken ing tembang, asmaradana sekare, sakehe mukmin sadaya, aja tungkul miarsa, ing lapal lan maknanipun, / wirayat kawikanana.

  49. Lapal lawan makna singgih, kawruhana dipun-nyata, basa iman satuhune, iya iku den waspada, bab ing mas’allah iman, lapal lawan tekadipun, wong anom sira tompaa.

Kapethik saking Serat suluk jaman karaton-dalem ing surakarta.

SULUK SURAOSIPUN PATEKAH


Anggitanipun abdi-dalem, pun Ngabehi Wongsaniti, pradikan ing dhusun Sumyang.

Sekar Asmaradana : 9 pada.

  1. Ingkang rinumpaka kawi, rasaning patekah ika, alkamdulillahi kiye, pujine ing dat punika, rabbil-ngalamin ika, ingsun Allah kang setuhu, pangeran kang luwih wikan.

  2. Weruh ing keraton mami, ya Muhammad lahirira, ingsun iku lan batine, malliyiya midin ika, tegese ya Muhammad, ratu nyakrawati ingsun, iya sira kenyatahan.

  3. Karaton ingsun puniki, ing dunya / tekeng ngakerat, iya sira sejatine,  ingsun kang ana ing sira, sira ana maring wang, iya sira iya ingsun, pan ingsun asma kewala.

  4. Iyakanak-budu iki, sira ingsun ya Muhammad, panembahira maring ngong, ingsun nembah maring sira, way’ikanastangina, tegese Muhammad iku, anging sira ingkang ana.

  5. Yen nora nana sireki, estidelal nora nana, sih ingsun sira ing mengko, jenengaken marang sira, minongka gentening wang, ananira ananingsun, jenengira jenenging wang.

  6. Ih dinas siratal nenggih, mustakimma ya Muhammad, ana sira ana ing ngong, andadekaken ing jagad, margane saking sira, sekalire kang tumuwuh, pinangkane saking sira.

  7. Siratal kadina malih, an ngamtawangale ima, ya Muhammad ing margane, suka-suka marga sira, ana mukmin sadaya, dene ananira iku, wedale saking ing cahya.

  8. Gaeril mahlubbi iki, nglehim tegesira nora, nora beda ing anane, Muha/mmad kelawan sira, ana mukmin sadaya, kawibuwaning sireku, kelawan ing asmanira.

  9. Walalin ing teges neki, namaningsun namanira, dudu ingsun sejatine, sejatine iku tunggal, amin tegese ika, rasanira rasaningsun, punika rasa patekah.

   Kapethik saking Serat suluk jaman karaton-dalem ing surakarta.

NGAKONI KALUPUTAN


Ngakoni kaluputan iku ora ateges ngasorake dhiri. Nanging sawijining tandha yekti yen wong mau wis bisa kinaranan maju satindak ing laku kautaman. Kosokbaline sapa kang suthik ngrumangsani kaluputane, ateges wong kang ora nduweni budi pekerti. Wong kang ora nduweni donya brana iku sinebut mlarat. Wóng kang ora nduweni pikiran iku luwih mlarat. Dene wong sing ora kadunungan budi pekerti mono klebu mlarat-mlarate wong.

Sing sapa rumangsa nduweni kaluputan, aja isin ngowahi kaluputan sing wis kadhung katindakake mau. Jer ngakoni kaluputan mono wis cetha dudu tindak kang asor, nanging malah nuduhake marang pakarti kang utama kang ora gampang linakonan dening sadhengah wong. Iya wong kang wis bisa nduweni watak gelem ngakoni kaluputane mangkene iki pantes sinebut wong kang jujur sarta kasinungan ing budi luhur.

Batine wong kang bisa ndarbeni ati nriman iku tansah ayem lan tentrem, marga satingkah laku tansah linambaran keyakinan kang kandel marang kadar peparinge Pangeran. Nriman ora teges wis marem apa anane, nanging suwalike kepara malah sungkan meneng. Mung bae ora grusa-grusu kaya tumindake wong kang nduweni sipat ngangsa-angsa kaya ora gelem ngakoni karang anane pandum.

Para maos lan sutrisna budaya Jawi sumangga sami-sami dipun onceki ing bathosipun piyambak-piyambak suraosipun tembang sekar macapat “Ngakoni Kaluputan” sinawung ing dhandhanggula ing ngandhap punika sinambi ngleremaken rasa lan raga ing wayah ratri, mugya saged damel jampi sayah. Nuwun.

DHANDHANGGULA

1. rarasing reh kaarah mrih manis / den peng dera amedhar wasita / mastutyeng rehnya pra moncer / ngaliling kyeh pituduh / berawane bangkit dumeling / idhep kedhepa marang / kartitama luhung / tabet tilase ywa telas / dumugia salami murih arjanti / tatane kasusilan //

2. drenging driya andarung mawredi / amengeti dedeling kaardan / kang wus kontap kamurkane / keni lamun sinebut / bebete mung lupa kepati / patrape murang tata / titine suwung blung / mung umbag gumunggung dahat / ngegungake agenging kang surasekti / prawira widigdaya //

3. sugih aji jaya wijayanti / sanggyaning kang dewa Suralaya / mlayu tandhing lan dheweke / kawawas samya kawus / wose kasor guna lan sekti / nanging duk ayun lena / lana tyase ayu / rumasa ywan dahat lepat / tingkahe kang wus kalakyan wingi nguni / tarlen mung borong angga //

4. iku keni kinarya palupi / lepiyane watak lir mangkana / tyas utama tumaneme / dhuh babo anak putu / anyandhia wasita jati / jantranireng wardaya / kalamun wus luput / angakua tetep lepat / aywa ngeyel nayal-nayal lir nir budi / dadi wong ambeg nistha //

5. nguthuh kether tar wrin bener becik / cak-cakane mung nasar belasar / bakal asor temahane / beda kang tyas rahayu / mung ngakoni luputing dhiri / tan selak tan suminggah / mungguhing wong idhup / kudu idhep ngedhep marang / rerangkene sakyehning wasita yogi / prayoga ywa pepeka //

6. pepakeme mangkya den ungkabi / angken ingkang ruwiya duk purwa / risang Subali Pamase / narendrambeg dibyanung / ing Kiskendhaguwa winarni / duk sirarsa pralaya / kataman ing tembung / tetambang pangundhamana / myang den undhat-undhat ing narendra lewih / Prabu Ramawijaya //

7. pan mangkana dhawuhe sang aji / heh pantes yen sira wre candhala / mamak murang krama bae / tan wruh mring ala ayu / ingsun manah mring sira iki / tan bakal nemu papa / jer ingkang sinebut / jati-jatining satriya / kang utama tumanem wrin ala becik / kang sun nut tepa-tepa //

8. nora dosa ingsun amateni / marang sira wre durta angkara / sumurupa heh wre kowe / kabeh jroning wana gung / ingkang nedya babo mlarati / lan nedya laku ala / mring titah sawegung / yekti sun pateni padha / iya kabeh pakewuh jroning wanadri / sun buru ingsun kala //

9. sun susugi ya ingsun pikati / tapisa pra durmalaning jagad / lawan ingsun uwis suwe / myarsa terang kalamun / sira tetep wanara juti / nistha tar parikrama / Sugriwa adhimu / teka sira tegel tega / angalani sira misahaken nguni / Sugriwa lan swaminya //

10. Dewi Tara tandya sira ambil / sira alap dadi bojonira / lah iku tetep sira wre / anindaki nalutuh / sira pancen durtaning bumi / nihan wau duk myarsa / Subali Sang Prabu / mring dhawuhe Prabu Rama / kathik mathuk uninganira sayekti / meneng angungun dahat //

11. sigra nembah-nembah wus meh lalis / mempis-mempis wedharing suwara / heh Rama tuhu sira yen / kembanging bumi luhung / lah matia Subali iki / gelah-gelahing jagad / dhuh babo adhiku / Sugriwa suka tyas ingwang / miwah sukur dene sira den asihi / mring Dasarataputra //

12. kang wus sasat bathara linuwih / ingsun yayi andhingini ruwat / lah saka warnaningsun wre / ing besuk iya kumpul / tunggal enggenira lamlami / yen wus padha rinuwat / ing jawata besuk / ingsun kang keliwat ala / wus pasthining bathara ingsun prang tandhing / lawan kadang priyôngga //

13. sira antuk pahala sayekti / dene nora bebarengan ruwat / kalawan kakangmu kiye / ingkang dhingini ingsun / anampani sihing dewa di / sira yogya milua / karyaning dewa nung / sawusira amitungkas / Sang Prabu Subali ngulungaken aglis / kembang mas mring Sugriwa //

14. ingkang aneng janggane Subali / Sang Sugriwa anampani sigra / kinalungken ing janggane / wau Subali Prabu / dyan aniba lulus alalis / cinatur antuk swarga / ya ta kang winuwus / kag kari bala wanara / santana wre samya nembah mring Subali / kang wus prapteng pralaya //

15. wangke tinrap neng pancaka nuli / tinunu wus sirna tan kawuryan / mangkana Sugriwa reke / sumilih dadya ratu / akadhaton Kiskendha nguni / kang yasa Sri Narendra / Mesasura Prabu / wong agung dwi kaaturan / mring jro pura sakalangkung gengireng sih / wau Narpa Sugriwa //

16. dahat wimbuh-wimbuhnireng bekti / marang Sang Prabu Ramawijaya / datatita wuryaning reh / babo baya wus cukup / cekak cakep kinarya peling / ring sanggya para mudha / kang nedheng kelimput / muput luput kridhaning tyas / den andhadha dhadhagi andheging sisip / ywa ngeyel nayal-nayal //

17. pratingkah basa kyehning sujanmi / kang wus ngaku ngengkoki mring lepat / tetep wus jembar kawruhe / myang alus budinipun / janma ingkang alus ing budi / sawastu kang cinipta / mung ambeg rahayu / kanthi yitna lan waspada / saunggyane mung basuki kang pinanggih / ywa maido ing driya //

%d bloggers like this: