alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

KITAB PAMBUKANING NALAR


KITAB PAMBUKANING NALAR

 

Kaanggit dening

Pak POEH

Ing MAKASAR

Kaecap lan kawedalaken dening pangecapan

DJAWA TIMOER

Jl. Gubeng Besar, 1975 Surabaya

 

BUBUKA

Mungguh karepe kang nganggit layang iki mligi kangge wewacane sedulur lan anak putu dewe kang wis pada tuwuh kaelingane yen manungsa iku sugiha, luhura, mulyaa dikaya ngapa, kala-kala nandang susah, ruwet renteng, peting atine, sarta wekasane uga bisa lara sarta temahane mesti bakal mati….. pada bae karo kang miskin, asor, sangsara kahanane.

Samangsa wis duwe kaelingan mangkono, pantes-pantese nuli tuwuh pangraotane mangkene ??

“Apa tegese mati ? Jare-jarene ana wong mati sampurna, ana maneh kang kesasar, iku tegese kepriye ? Lan sapa kang wis tau nglakoni utuwa suMoerup marang pati rong warna mau ? Asalku iki mau-maune saka ngendi ?? Yen wis mati, jare….. bali marang asal; iku parane marang endi ?”

Mangkono sapanunggalane, mbanjur warna-warna tuwuhing gagasan mau. Mung bae, kang akeh-akeh, putusaning gagasan mau mangkene ; Angger wong, sanajan bocaha cilik pisa, iya bisa mati. Sapa weruh ing mbesuk ? Kang perlu rak saiki, ……. Watos wis sugih duwit, mangan wareg, nyandang sarwa gumebyar, seneng uripe, kang digoleki apa maneh ? Gunane apa mikir kang angel-angel ? Seneng saiki, iya seneng mbesuk !!!!

Kang nduweni panemu mangkono mau iya bener. Nanging sarehne jagad iki jembar, iya meksa ana bae kang nduweni pamikir liya, ngudi sinau marang sabarang prakara, kang tumrap ing liyan dianggep tanpa guna utawa onzin mau.

**

Mungguh kang ngarang layang iki babar pisan dudu sawijining wong kang putus ing kawruh, malah isih nyamut-nyamut banget. Sarehne pancen dudu sawijining wong ahli sastra, dadi tembunge ora urut, ikatane ukara ora runtut, surasane galap gangsul. Mula kitab iki ora mungguh upama kawaca dening para kang wis luhur kawruhe.

Upama ana wong kang nggeguyu utawa nacad marang remehing layang iki, sadulur lan anak putu aja pada gela, jalaran….. kajaba pancen satemene remeh, wong ngeguyu utawa nacad iku ora susah sekolah, wis bisa oleh diploma. Lan maneg elinga, yen manungsa iku lumrahe lumuh kasoran ……. Mulane mangkono, amarga saka tresnane marang awake dewe.

Cukup semene bae katerangane.

PAK POEH

********************

 I. AWAK WADAG (JASMANI).

Mungguh awak wadag iku mung minangka dadi batur-bekakas-kurungan (gedongan) bae. Dene kang nduweni, yaiku Angen-angen.

a. Nyatane yen dadi BATUR (abdi) :

sakdurunge kowe menyang lungan menyang toko, Angen-angen mau wis prentah disik. Sakdurunge tangamu kumlawe nyandak barang kang kok anyang Angen-angen mau wis kongkon disik. Tetela yen kang katindakake dening wadag iku mung miturut saparentahe Angen-angen, mulane si wadag tetep aran batur, dene si Angen-angen iku Bendarane, malah saweneh ana kang anganggep Pangerane utawa Allahe.

b. Tandane yen dadi BEKAKAS.

Yen kowe pinuju turu kepati, mripatmu dijénjéng karo dituduhi apa kesenenganmu, upama déndéng bakaran, kacedakake ing irungmu, karo diclatoni mangkene : “Iku lho déndéng bakaran kesenenganmu!!”, nanging kowe angler bae. Iku pratanda yen  : mripatmu dijénjéng ….. ora bisa krasa.

Nalika dilékake iku ….. ora bisa ndeleng.

Irungmu dicedaki déndéng ….. ora bisa ngambu.

Kupingmu sibisiki …… ora bisa ngrungokake.

Cangkemmu nalika diajak guneman ….. ora bisa mangsuli utawa ngucap apa-apa.

Awakmu dioyog-oyog, lan nalika iku cangkem pinuju mlongo, déndéng ditumpangake ing ilatmu, ora krasa apa-apa. (Nanging bareng uyahe mrasuk, ilatmu mbanjur ngameti).

 

Saiki tetela yen :

 

Dudu awak lan ilat kang ngrasakake kapenak lan enak, nanging Angen-angen.

Dudu mripat kang ndeleng nanging Angen-angen.

Dudu irung kang ngambu nanging Angen-angen.

Dudu kuping kang ngrungokake nanging Angen-angen.

Dudu cangkem kang ngucap nanging Angen-angen.

Yen mangkono genah yen wadag iki dadi bekakas.

c. Tetela yen dadi kurungan (gedongan).

Uripe si Wadag mung ing sawatara mangsa. Yen wis dioncati dening Angen-angen lan ora bakal kanggo maneh, mbanjur gumlundung tanpa daya, mangkono iku lumrahe diarani mati, sakbanjure dipendem, diobong, dilarung, utawa disetrakake, miturut caraning agamane dewe-dewe.

Yen mangkono si Wadag tetep aran kurungan utawa kena diumpakake gedongan.

Si Wadag nduweni : Urip-rasa (rasaning panggrayang lan rasaning ilat). Panguwasa (daya kekuwatan kanggo angkat junjung) karep lan watak, kayata : seneng mangan, turu, keséd, rikat, nglemer.

Dene urip-rasa lang panguwasane si wadag iku kawengku Angen-angen. ###

Sarehne terang yen siwadag iku mung dadi batur, bekakas utawa kurungan bae, dadi apa siwadag iku kang aran manungsane ? Lan apa uripe si wadag iku kang aran Pangerane utawa Allah ?

Si Wadag duwe kembaran wujud badan kang alus, yaiku badan Rabani (latief). Mulane diarani kembaran, awit wujude jibles, plek karo si wadag iki.

Badan Rabani minangka lim utawa ancure badan wadag. Yen badan Rabani ocat, ora bali marang badan Jasmani maneh, si wadag mbanjur mati, wasana bosok, nggégrégi, marga wis ora ana lim utawa ancure maneh. ###

Yen turu, ngimpi, manungsa sejati oncat saka wadag nganggo badan Angen-angen dene Rabanine isih kari ing badan wadag mau.

Dene yen mati, manungsa sejatine oncat saka ing wadag, nanging si Rabani digawa pisan sarta tumuli diculake, ora bali marang wadag maneh. ###

II. ANGEN-ANGEN.

ING kene diarani angen-angen iku racutane : cipta – grenjet – krenteg – nyut – karep – gagasan – pikiran – nafsu – pepinginan – pengenam – enam –panyana lan sapanunggalane.

 

Senajan si angen-angen iku wis kawilang bendara sarta gede daya panguwasane, nanging iku satemene isih uga dadi sawijining bekakas pawakan – utawa gampange kena diarani tunggangan bae ….. dene kang nunggangi, yaiku manungsa sejatine, ….. angen-angen iku owah gingsir, sadela mangkene, sadela mangkono, …… ana kalane padang – bening – tentrem, terkadang peteng ruwed renteng – angkara – Moerka lan sapanunggalane.

Angen-angen yen pinuju lerem iku upamane jaran ….. tutut, miturut sakarepe sing nunggang. Yen jarane meh ajeg tutute, kang nunggang lumrahe diarani wong kang becik.

Angen-angen yen pinuju tuwuh angkara Moerka lan tegan mentalane, upama jaran ……. Mbedal-larat-nasak-nasak ora nurut kaot bodo lan pintere nyekel lis utawa apus bae kanggo ngereh jarane.

Supaya kang nunggang tumuli tekan ing papan kang sineja, kudu tlaten sinaune nyekel lis, sarta meksa marang jarane Moerih bisa tutut (nurut).

Dene yen jarane dasar wis nurut, kang nunggang mung kari milih dalan kang kapenak lan cedak dewe bae.

Ya bener si jaran wis nggawa watek dewe, nanging panggula wentah iku bisa ngowahi marang wewatekan mau.

Angen-angen nduweni : Urip, tandane :

bisa nuwuhake karep pepinginan lsp. 

Rasa …… bungah, susah lsp.

Panguwasa …… ngereh marang si wadag, bisa nggagas mider-mider tekan ing ngendi-endi, lsp…………..

Uripe – Rasne – Panguwasane si Angen-angen iku kawengku dening Manungsa Sejati, dadi yen kaya mangkono dudu Angen-angen kang ngucap-ndeleng, ngrungokake, ngambu, ngrasakake …… nanging si Manungsa Sejati, dene si Angen-angen tetep dadi bekakas utawa tunggangan bae.

III. MANUNGSA SEJATI.

Manungsa Sejati iku tegese : manungsa kang satemen-temene ….. dadi dudu si wadag iki. Manungsa Sejati iku kena diarani Soroting Allah utawa : upama Allah iku geni kang gede, si Manungsa Sejati mau pletiking geni iku ….. upama segara kang jembar banget si Manungsa Sejati iku banyu satetes saka segara mau. Utawa maneh Moerih gampange : si Manungsa Sejati kena diarani : ngeja-wantahe …… mancungulu …… ngatone Allah ????

Mungguh manungsa sejati iku ana kang nom ana kang tuwa. Unda usuking nom tuwane mau marga saka oleh-olehane panggawe kang katindakake klawan tunggangan Angen-angen lan gedongan wadag iki. Pangerti lan kagunane tinemu sajrone nganggo bekakas rong warna mau.

Manungsa Sejati iku sangsaya tuwa, sangsaya adoh marang kadonyan. Mundak bening Angen-angene, mundak kasuciane, sangaja nyedaki baline marang Allah.

Uripe – Rasane – Panguwasane Manungsa Sejati iku kawengku dening Allah. Yen mangkono dudu si Manungsa Sejati kang ngucap – ndeleng – ngrungu – ngambu – ngrasakake …… nanging ora liya iya Allah piyambak.

IV. ALLAH (PANGERAN).

Mungguh kang aran Allah iku dudu Cipta – Nyut – Angen-angen – Roh – Napas – Wewayangan – Jeneng (aran) – Awang-uwung – Suwung – Urip, cekake dudu apa-apa.

Lah yen mangkono kang endi ? Apa ora ana ? Sarehne dudu apa-apa, iya ora kena kinaya ngapa, tegese : ora kena kinira-kira kapriye wujude, …… diumpamakna apa bae, iya mesti geseh, ……. Digolekana kongsi memet, iya tiwas-tuwas komet. ###

Kajaba sifat 20. Allah iku kagungan sifat : Jalal (Agung date), Jamal (Elok kaanane), Kahar (Wisesa Asmane, kabeh jeneng iku Asmane utawa, ora butuh marang Asma), Kamal (Sampurna Afngale – pangertine). ###

1.     Alam wiwit kang alus banget, tekan kang kasar banget iku …. Asale saka Allah.

2.     Malaekat – Dewa – Jin lsp iku asale saka Allah.

3.     Manungsa – Kewan – Tetuwuhan – Pepelikan iku asale saka Allah.

4.     Srengenge – Rembulan – Lintang-lintang – Bumi lan Langit iku asale saka Allah.

Yen mangkono tetela yen Allah iku Pokoking Urip – Rasa – Panguwasa, …… Pokoking kabeh.

“Inna lillahi wa inna ilaihi raji’un” (asal kita saka Allah ing tembe nakal kabalekake marang Allah).

“La khaula wala khauwata ila billahil aliyil aliem” (ora ana kang duwe dya kekuwatan kajaba pitulunganing Allah). ###

Nanging kowe aja kliru tampa, mbanjur nduweni panganggep, yen nggangsir, mbedel gedeg, mbandrek lemari, maling, ngapus-apusi …… sarta kabeh laku maksiyat iku wis kersaning Allah, dadi iya  becik bae. Iya bener bisane tumindak mangkono mae kabeh klawan kekuwataning awak, diprentah dening Angen-angen, bisane prentah amarga saka Manungsa Sejati sarta Manungsa Sejati kapurba wasesa dening Allah ….. nanging elinga yen wadag lan Angen-angen iku pada nduweni karep lan watek dewe-dewe, …… mulane ora kena kaugemi yen kabeh iku wis karsaning Allah. Yen kaya mangkono bakal ora ana aturan apa-apa.

V. DUMADINE BADAN WADAG.

1. Bumi iki kejaba munyer nganakake Rina lan Wengi, uga nglayang ngubengi Srengenge temugelang nganakake mangsa setaun.

2. Sarehne Srengenge iku asung pepadang, mulane saweneh ana kang ngarani “Pangeran”, tegese : kang diturut dadi patakon.

3. Srengenge iku nduweni daya kakuwatan kang sumebar nurut sorote.

(Saben atoom Jasmani 6 iji kalebon daya 1, campurane iku dadi atoome Swasana utawa Aether).

Sarehne Bumi iki tansah kasorotan saparoning lumahe, dadi iya tansah kataman daya mau.

4.   Si Bumi dewe nduweni daya kakuwatan. Campuhe Dayaning Srengenge lan Dayaning Bumi mau nganakake daya panguwasa kang bisa nguripi dat-dat liyane ing sawatara mangsa (dadi mung urip-uripan bae).

Moerih ringkese, DAYA PANGUWASA mau ing kene disalini aran “KI URIP” bae.

5. Mungguh dat-Jasmani iku kang katon (kasat mata) mung kang kasar bae yaiku wujud barang atos-cuwe lan kang wujud bangsane kukus. Dene dat-Jasmani kang alus, yaiku kang ora kasat-mata, iku wujud cahya kang diarani …… Swasana (aether) (sarining hawa?), kang kasar lan aluse ana patang warna. Dadi yen mangkono dat-Jasmani iku kasar-alus ana 7 warna. (Mangkono uga siji-sijing Alam Alus iya uga ana 7 perangan).

6. Date-Bumi iki wujud : lemah – banyu – geni lan angin (hawa). Mungguh Sarine Lemah – Angin – Geni – Banyu mau isih pada wujud cahya ….. dadi ing Bumi kene ana Sari 4 warna.

Sari 4 warna mau bareng klebon “KI URIP”  banjur pada rebut daya – tarik – tinarik wekasan kumpul dadi siji ….. sakbanjure, saiki “KI URIP” minangka isine ngiras nguripi wadahe utawa bungkuse, yaiku campurane Ssari 4 warna mau.

Wadah (bungkus)  iku tumrap Manungsa dadi wadag iki, dene tumrap sato-kewan dadi endog, wekasan bisa netes dadi piyik, kutuk sapanunggalane.

Yen mangkono, si wadag iki sanajan kasar-kasara, iya asal saka cahya.

Sampurnane apa bisa dadi cahya maneh ? Wallahu alam !!!!

7. “KI URUP” nguripi buntele (wadag) kalawan nganggo pawakan gaweyane dewe, yaiku Badan Rabani (Latif) kang asale saka dat-Jasmani-alus (Swasana) mau. Dene wujude si wadag miturut wujude si Badan Rabani (latif).

Mungguh tumrap ing wadag iki telenging daya Urip iku dumunung ing : mbun-mbunan – Pasu (saantarane mripat loro) led-ledan-Jantung-Ati-Puser lan ing Sulbi (silit kodok).

8. Ing saiki Uripe-wadag iki saka telung prakara.

a.  saka “KI URIP” (Prana) kang nganggo pawakan Latif.

b.  saka Napas, minangka dadi tataining-urip lan kanggo ngresiki getih.

c.  saka Panganan sarta omben-omben kanggo nguwatake awak lan kanggo nglironi dat-dat kang ilang utawa kalong ing sadina-dina marga saka ngising, nguyuh, kringeten, lan sapanunggalane.

9. Bapa lan Biyung wis pada kanggonan :

Sapisan …… “KI URIP”.

Kapindo …… Sari 4 prakara kang kasebut ing duwur.

Mulane, kala sacumbana bisa nganakake “KI URIP” karo Buntelane pisan, yaiku calon bayi.

Sari 4 warna kang saka Bapa dadi : kulit-otot-balung-utek.

Sari 4 warna kang saka Biyung dadi : daging-getih-sungsum-jeroan.

Mangkono keterangan sawatara bab dumadining Badan Wadah iki lan Uripe, sarta Badan latif. Lan uga dumadine Kewan warna-warna.

VI. PRAPRINCENING ANGEN-ANGEN.

Mungguh badan angen-angen iku ringkese kadadeyan saka : 1. Badan Kewani = Badan Penpinginan = Badan Nafsu = Badan Astraal.

NAFSU iku ana 4 warna :

a.    Aluamah; nuwuhaken anggranyah seneng turu.

b.    Amarah; nuwuhake brangasan, drengki, ewan, panasten, meri, lsp.

c.    Supiyah; nuwuhake seneng kaplesiran, nyenyawang kang sarwa asri ngrungokake swara kang kapenak, lsp.

d.    Mutmainah; nuwuhake……

………..hal 7 s.d 8 hilang…………

Yen pirantine tetelu mau wis mati, mangka celengane durung cukup, iya kapeksa nggawe bekakas anyar maneh ……….. dadi bayi maneh. Mangkono sakbanjure, kongsi Kawruh lan Kasuciane cukup kanggo munggah marang Alam-alam kang luwih alus.

Bekakas telung warna iku uga diarani TRI-GUNA, kang pada nduweni karep lan watak dewe-dewe kaya kang wis kacaritakake ing nduwur. Dene watake Badan Cipto luhur iku kudu siji, mulane karepe iya mung mligi tumuju marang Kasucuian (gembleng), sarta marang panggawe becik kalawan sepi ing pamrih.

Sarehning TRI-GUNA kang akeh-akeh iku karepe mung tumuju marang kadonyan, dadi kang diudi iya mung Kawruh lahir ana ing sajroning triloka, dene Ciptane Luhur kang karepe ngupaya Kawruh batin, kasucian kalawan rasa jati tansah kasoran bebasane : Manungsa Sejati tansah kalah karo tunggangan sagedonge, mulane iya bola-bali tuMoerun bae.

Dadi kang diarani Badan angen-angen iku :

1.    Badan Kewani;

2.    Badan Rochani;

3.    Badan Ilafi (Badan Cipta Luhur) kabantu dening pancaindriya.

 VII. BADAN-BADAN LAN ALAM-ALAM.

Mungguh Badan kasar alus iku trape samad-sinamadan, limput-linimputan, tegese : kang kasar dumunung ing sajrone kang alus nanging kang alus uga dumunung ing sajrone kang kasar, kaya upama kapuk karemdem ing banyu.

Mangkono uga alam kasar alus, trape aja kokira sap-sapan sangsaya menduwur sangsaya alus-alus. Sarehne limput-linimputan, dadi kang diarani Alam Akhir iku uga ana ing kene bae ….. aja kosengguh yen dumunung ing langit kang katon biru kana.

Badan Jasmani (Wadag) iku kadadeyan saka Dat-ing Alam Jasmani. Badan Kewani kadadeyan saka Dat-ing Alam Kewani. Mangkono uga Badan-badan alus liyane pada kadadekake saka Dat-ing Alame dewe-dewe. ###

Sarehne manungsa pirantine luwih alus sarta luwih sampurna tinimbang liyane, dadi kamajuwaning Jiwane uga luwih rikat. Apa dene Cipta lan Rasa kamanungsane iku nuwuhake pangerti (kawruh) tata cara, tata krama (ontwikkeling en beschaving).

Manungsa Sejati iku ana kang nom lan ana kang wis tuwa unda-usuk, jalaran celengane beda-beda.

Sarehne nom tuwane beda-beda, dadi kakuwataning kamajuwane iya ora pada, mulane : Drajating Kamanungsane, range-iya beda-beda : Bangsa Eropa lan Amirika iku kawilang rang kang luhur, dene Bangsa Papuwa, Dayak lsp., kawilang asor, dadi ana unda usuk warna-warna.

Para Nabi, Wali, Aulia iku pawakane iya ora beda karo wong kang akeh-akeh, nanging Drajating Kamanungsane, budine, jiwane wis luhur …… Manungsa Sejatine wis tuwa, ora mikir marang duwit, ora ngarep-arep narik lotre, nanging ngetohake banda, sarira lan jiwa kanggo nenuntun marang para kang isih bodo lan kapetengan ing budi. ###

Mungguh kang isih asor banget iku dumunung ing pepelikan (delstoffen = Roh Ma’dani). Yen wis sampurna ana ing kono mbanjur ngalih dadi tetuwuhan kang asor-asor (bangsane lumut-lumut), sakbanjure sangsaya lawas mundak-mundak klas, kongsi dadi wit-witan kang gede-gede : wringin, Jati, pelem lsp. Sawise sampurna ing witwitan, munggah rang maneh dadi kewan kang asor-asor (bangsane bacil, uget-uget) lsp.) sangsaya lawas sangsaya sampurna, kongsi dadi bangsane kewan kang nusoni (kebo, sapi, jaran, lsp.).

Yen sampurna ing kono, lagi wiwit dadi Manungsa kang isih nom banget. Manungsa Sejatine kang uripe …… wateke isih prasasat kewan bae. Manungsa kang isih kaya mangkono mau pirantine (bekakase) kang wis rada santosa ligi ana 3 prakara :

1.    Badan Jasmani-ne (wadag) ….. gedongan.

2.    Badan Pikira-ne.

3.    Badan Kewani-ne.

Nomer 1 lan 2 = Angen-angen-ne asor …… jaran.

Ing ngarep wis kacritakake yen siji-sijine Badan iku pada nduweni watek lan karep dewe-dewe kang pada gegayutan, yaiku :

a.Badan Jasmani; wateke kesed, doyanan, sungkanan, dadi kesenengane mung kudu mangan turu bae. Nanging watek utawa karep mangkono mau bisa sirna dening pameksaning angen-angen; tandane : sanajan sayaha, aripa, aras-arasen di kaya ngapa, yen atine karep iya mesti tumindak, mabnjur ora krasa sayah lan arip maneh. Kayata : karem main …… ora duwe duwit ditantang main, nanging diutangi pawitan ….. iku yen mung mandak lara sawatara bae, iya malah dadi tamba, sanalika mbanjur waras.

Badan Rabani (Latif) iku sarehne dadi pawakane Ki Urip, dadi iya nglantarake daya urip (prana) marang Badan Wadag iki lan uga dadi panyambunge Badan Kewani karo Wadag, nglantarake getering angen-angen (Kewani lan Rochani) marang Wadag iki.

Pancaindriya iku bekakase angen-angen kanggo magepokan karo kang kasar iki klawan piranti mata, kuping, irung, kulit lan ilat. ###

Mungguh wangune Badan Wadag iki wis kawruhan kaya mangkene, an dununge ana ing Alam Wadag, yaiku Alam Jasmani utawa ing donya.

Yen Badan Wadag iki wis mati, Manungsa Sejati banjur ngrasuk Badan Kewani, dumunung ing Alam kono :

b.Badan Kewani (Badan Pepinginan – Badan Nafsu – Badan Rasane Ati – Badan Astraal) iku wateke : aleman, panas-baran, angkara-Moerka, kuminter – karepe mung golek kasenengan ing Donya. Sajrone rumangsa kebeneran, ketekan kekarepane ……. Senenge kepati, ora eling yen kabungahane mau bisa tumuli sirna ….. temahan ngenes.

Wangune Badan Kewani iku kaya endog. Tumrap wong kang isih bodo, bunder lonjong, nanging perangan ing nduwur merit (luwih cilik) kosok bali karo wong kang wis akeh kesucian lan pangerttine. (Kira-kira kaya gambar ing ngisor iki).

Gambar 1

Ing Badan Kewani-ne siji-sijining wong ana wawangunan kaya wadage. Mulane manungsa kang nganggo Badan Kewani (ninggal wadage), iya bisa weruh marang sapari polahing wong kang isih pada ana ing Donya iki kalawan ndeleng Badan Kewanine. Amarga saka iku wong kang banget susah, getun, ngenes jalaran kepaten, iku gawe sengsara banget marang kang wis mati (kang digetuni) kaya upama arep mbanjurake laku kapeksa mandeg-mayong.

Badan Kewani iku mawa cahya manca warna, kang nelakake wewatekane. Amarga saka iku, wong kang waskita bisa suMoerup marang wewatekaning wong liya sarana ndeleng Badan Kewanine wong mau.

Wong manggon ing Alam Kewani bisa ngliwati Wadage wong-wong iki kalawan ora krasa kedangan, ora nyenggol apa-apa. Mangkono uga kang manggon ing Alam luwih kasar.

Samubarang kang dumunung ing Alam Kewani iku pada mawa nyawa. Uripe luwih santosa tinimbang karo kang ana ing Alam Jasmani iki.

Bangsa pepelikan (delstoffen Ma’dani) iku ora nduweni Badan Kewani, mulane katone saka ing Alam Kewani mung kaya wewanyangan bae, mangkono uga Wadag kita iki. Ana ing Alam kono isih katara bedane Lanang lan Wadon.

Alam Kewani (arwah) perangan kang asor dewe iku Dat-e kasar banget. Mulane wong mati kang dumunung ing kono mau tansah nandang susah ngendeng, ora krasa satitik-titika, panggonan mau kena diarani Naraka. Mungguh kang dumunung ing kono iku mung wong kang kakehan dosa gede, anane ing kono nglakoni paukuman saka panggawe dewe-dewe dene lawase nandang sangsara mau timbang karo gedening dosane, nuli mbanjurake laku marang perangan utawa Alam kang luwih alus lan nyenegake. Dene tumrap wong kang ora kebangetan alane, perangane kang asor mau kaya mung kliwatan bae.

Wong mati iku ninggal Wadage mbanjur ngrasuk Badan Kewani-ne klawan dadakan. Yen nalika uripe ….. durung kulina ngrasuk Kewanine, anane ing Alam Arwah kono kaya wong turu bae, sadela ngimpi ala, krasa ruwed-renteng, sadela ngimpi becik, krasa seneng ….. dadi pangrasa, kaya kalane isih urip ana ing  Donya (bungah-susah). Nanging sarehning geter (trillingen) Alam kono iku rikat banget, dadi sakabehing rasa bungah –susah, was-kwatir, tumanjane mandes banget. Yen mangkono, wiwit saiki apa ora perlu banget sinau nganggo Badan Kewani-semadi (ngraga sukma), iktiyar supaya ing tembe yen wis mati ora gampang bingung yen kesasar …… sarta sinau mbengkas rasa susah, sumelang, was, lsp, saka satitik, dadi wosse : sinau tatag-tabah sabar-tawekal, Moerih ing mbesuk anane ing Alam Arwah aja kongsi kaya wong turu kang tansah ngimpi ala bae, balik dumununge ing kono bisaa klawan eling (met bewustzijn).

Wong semedi kang sakbanjure bisa ngraga sukma iku ora mati, jalaran isih ditunggoni dening KI URIP, iya iku isih bisa nama DAYA URIP (Prana) kang sumambung ing Badan Kewani lantaran tali-sutra (sorot-sorot alus mawa daya lan ora kasat mata).

Panca-driya-batin iku alus lan landep, mulane, sajrone ngraga-sukma : pandeleng, pangrungu, pangrasa iya luwih lepas, sarta nindakake sabarang prakara bisa klawan enteng lan gampang.

 KPN

KPN1

N.B : Mungguh arane Alam-Alam, Roh-Roh, Badan-Badan iku ing Kitab siji lan sijine sok ora pada. Moerih ora bingung, ngapek (nurut) salah siji bae disik. Elinga : kang perlu dudu aran, nanging pangerti.

 

VIII. KATERANGAN CEKAK.

 

I.          Allah (gembleng utawa Moerih ringkese, ing kene diarani “IKI” bae) ….. iku kang ana satemen-temene, mulane diarani sejati = sanjata. Anante wiwit biyen (tanpa wiwitan) ….. kongsi saiki ….. tekan mbesuk (tanpa wekasan), mulane diarani langgeng.

II.         Saliyane IKI, iku mung kaanan, anane mung gorohan-owah gingsir bisa rusak …… utawa kena diarani mung wewayangan ……. Utawa, satemene ora ana, ……. Mulane diarane “Barang Anyar’.

III.        Mungguh barang anyar iku, wiwit kang alus banget, tekan kang kasar banget, iku tuwuhe, dumadine iya saka IKI dewe, ora njupuk bakal saka ngendi-endi. Nanging sanajan mangkono , si IKI ora kalong.

IV.       Sabarang kang ana iku asale saka ana. Sabarang kang ora ana iku asale iya saka ora ana.

Kayata :

a.     Wong ngilo, wewayangane katong ing sajroning kaca. Bareng wong mau nyingkir siwewanyangan mbanjur ilang. Yen mangkono, wewayangan iku satemene ora ana, dene kang ana mung kang ngilo.

b.     Ombak utawa alun iki mendak-mendukul. Yen wis ora ana ombak utawa alun, si pandukul mbanjur ilang. Yen mangkono, pandukuling ombak iku satemene ora-ana, dene kang ana mung banyu.

c.      Karet (elastis) sacuwil, diumpamakake bisa modot dewe ….. utawa diodot :

Modot 1 c.M. ing watesing modote diwenehi aran A.

Modot 2 c.M. ing watesing modote diwenehi aran B.

Modot 3 c.M. ing watesing modote diwenehi aran C.

Bareng karet mau mangkeret maneh, wiwitane si C ilang, nuli si B sakbanjure si A uga ilang pisan. Yen mangkono, satemene kang aran A, B lan C, iku ora ana, dene sing ana mung karet.

 

Mankono sapanunggalane, nanging kabeh upama iku ora presis, adoh banget karo sanyatane.

 

V.        Gembleng = iki iku pokoking : kang.

 

a.    Urip …… nguripi …… sarta ngrusak marang barang anyar. (Tembung mateni utawa ngrusak ing kene ora teges ambek-siya-wreed ….. mulane cocogna karo surasane sub II ing nduwur). Ing tembung manca diarani 1º Leven = 1º Logos (Pangandika-Pangerti). Hindu ngarani Siwa.

  1. Ngatur …… ngreksa ……. Mengku barang anyar. 2º Leven = 2º Logos = Wisnu.
  2. Nitahake, yaiku nganakake, sumorot, mletik …… ngejawantah dadi barang anyar. 3º Leven = 3º Logos = Brahma.

VI.   1. Kabeh sifat (kayata : Sifat 20) wis klebu ing a, b, c. 2. Iya a, b, c = IKI kang nitahake (sumorot), mletik, ngejawantah, ngaton dadi Alam panggonan kaanan ….. wiwit kang alus banget tekankang kasar banget iki saisine kabeh ( sub II ing ngarep), kang lumrahe diarani langit lan bumi sap pitu.

VII.  Manungsa Sejati. Pribadi kita = ik-held iku manggon ing Alam. Yen mangkono Manungsa Sejati iku iya sor-sorane (titahe) a, b, c IKI mau (mriksani sub VI 3), nanging becike diarani ngejawantahe, utawa ….. a, b, c, IKI mancungul dadi barang anyar (yaiku Manungsa Sejati).

VIII.   Soroting IKI wis dadi barang anyar, yaiku Manungsa Sejati ing tata lahir sangsaya asor. Saiki Moerih gampange :

a, b, c (IKI) iku diarani Pribadi (aku) ……… gede.

Manungsa Sejati iki diarani Pribadi (aku) ….. cilik lan akeh. Dadi ana aku warna loro …. Nanging mungguh satemene, kapriye???

IX.       Sakbanjure si Manungsa Sejati duwe tunggangan aran Angen-angen kang nganggo gedongan (kandang) aran wadag.

Mungguh Angen-angen lan Wadag iku pada nduweni Urip, Karep lan Watek dewe-dewe, kang racake mung tumuju marang kasenengan ing Donya.

Dadi ing saiki Manungsa Sejati bebasan kena diarani klebu ing luweng gaweyane dewe, nurut sakarep-karepe klawan gegayutan lan karepe si Jaran sagedongane pisan, kang lumrahe mung mligi marang Kedonyan kongsi lali utawa pancen ora krasa (onbewust) marang …… asal-asale …. Malah nduweni pangira, yen kang aran Manungsa Sejati iya si wadag iki.

X.        Manungsa Sejati uripe ing wektu iki : wis nggawa Celengan maune, kawuwuhan oleh-olehane panggawe kang katindakake sarana bekakas Pikiran lan Nafsu (jaran) sarta piranti Wadag (gedongan). Kang mangkono gawe ramening siji-sijine pawakan (individu) lan ramening Jagad (Algemeen).

…………..hal 19 s.d 20 hilang…………

 

XV. Katresnan iku uga dadi daya katut dadi Celengan mangkono uga rasa sengit.

Katresnane Wong tuwa marang anak putu iku lumrahe ngungkuli raja brana, awak lan marang nyawane pisan, jalaran saka daya katresnan kang klebu ing Celengan mau, kowe dewe ing tembe bisa uga dadi putune-anakmu. Lan kena uga, kang saiki dadi anakmu iku mbahmu biyen.

Yen nitik katerangan-katerangan kang wis kasebut ing nduwur iku kabeh, patute :

Kita iki kena diarani dadi-dadi-dewe …… ora dinadekake utawa ginawa dening sapa-sapa. Mung bae, yen arep milih marang turun, yen kuwat, sabisa-bisa iya kudu ikhtiyar, kayat :

1º.  Moerih oleh gedongan kang santosa.

a.   Yen duwe lelara kudu kawarasake disik;

b.   Lanang wadon kudu wis pada diwasa (volwaseen;

c.   Aja kekerepen sahwat, lan kudu milih bengi sawise jam 12, supaya laras karo kahanane hawa, lsp.

2º.  Moerih oleh jaran kang becik (tutuk);

a.  Sahwat yen pada pinuju lajare-tata-tentrem (ora pinuju nepsu-susah, enz).

b.  Semadi saolehe-olehe (bisa meneng sakedepan bae wis bagus, apa maneh yen bisa pirang0pirang pandurat).

3º.  Moerih bisa narik wiji kang laras karo karepe, yaiku kang banget dikepingini, kayata : ing batin kepengin duwe anak lanang kang ing tembe dadi wong sing sugih, luhur, mulya, lsp., iya kudu nuwun (nggawe daya) kalawan banter tirakate (tapane), lsp.

 

Nanging suMoerupa :

Kabeh mau kalah karo …… kaselak arep !!!!!

 

IX. BAB DAYANING ANGEN-ANGEN.

Awak wadag iki duwe daya kakuwatan kanggo angkat junjung. Yen dikulinakake kalawan olah raga, yaiku sport, gymnastiek lsp., kakuwatan lan kaprigelan bisa luwih-luwih.

Mangkono uga daya kakuwatan Angen-angen yen dilatih, apa maneh disambi tarak-brata (kurang mangan lan turu) sapanunggalane, bisa katon banget gedene, kongsi anggawokake tumrap pandeleng lan pangrungu.

Mungguh mandine ucap, japa, donga, iku ora saka mel utawa unen-unen, kajaba saka dayaning angen-angene kang nindakake. (Sarehne gampang, tanda yektine  golek-a dewe !!!!).

Nandukake dayaning Angen-angen iku lumrahe kalawan lantaran : japa, donga utawa unen-unen liyane. Ing ngisor iki ana conto sawatara, yen arep suMoerup kanggone, takona marang wong kang kulina nindakake prakara iku. Ing kene mung nerangake, yen angen-angen iku nduweni daya gede lan alus …. Dene kang nganggit iki babar pisan ora nduweni daya kang kaya mangkono mau, kajaba kakuwataning awak lan pikiran kanggo golek buruhan ing sadina-dina. Mulane, prakara iki aja kasengguh sawijining Reclame. SuMoerupa ….. gelar iku kalah karo nyata. Upama kang nganggit iki omong : “Aku kuwat ngangkat barang bobot rong dacin (125 Kg)” iku genah yen umuk, jalaran, nyatane ngangkat 25 Kg bae wis rekasa ….. awake kuru banget lan wis tuwa. ###

1.     Atine Surat Yasin.

“SALAMUN QUALAM MIR ROBBIR RACHIEM”

 

2.     Surat Yasin ayat 9.

“WA JA’ALNAL MIN BAINA AIDIHIM SADDAU WA MIN CHALFIHIM SADAA FA AGSAINAHUM LAYUBSIRUN”

 

3.     Atine Surat An’an.

“LATUT RIKUHUL ABSARY WAHUWA YUDIKUL AGSARA WAHUWAL LATIFUL KABIER”

 

4.     Atine Surat Yusuf.

“WA IDQALA YUSUFU LI ABIHI YA ABATI INNI RA AITU ACHADA ASARA KAUKABAU WASSAMA WAL QAMARA RAAITUHUM LI SAJIDIEN”

 

5.     Donga Yusuf.

“ALLAHUMMA BIHAQQI YUSUFA, WA BIHAQQI DAWUDA WA MUSA, WA BIHAQQI SULAIMANA, MALADAL DINNA WAL INSI WA SAJATINA, WABIHI ISA WA MUSA ALAIHI, MASALA FI BIRACHMATIKA YA ARCHARMAR RACHIIEMIEN”.

 

6.     Atine Surat Alchadied.

WA ANJALNAL CHADIDA FIHI BA’SUN SADIDUN WA MANA FI’UN JINNASI WALYA’LAMALLAHU MAN YANSURUHU WA RUSULLAHU BIL GAIBI INNALLAHA KAUWIYUN AZIES”.

 

7.     Surat Al-qadar.

INNAA ANZALNAAHU FII LAYLATI ALQADRI, WAMAA ADRAAKA MAA LAYLATU ALQADRI, LAYLATU ALQADRI KHAYRUN MIN ALFI SYAHRIN, TANAZZALU ALMALAA-IKATU WAALRRUUHU FIIHAA BI-IDZNI RABBIHIM MIN KULLI AMRIN, TANAZZALU ALMALAA-IKATU WAALRRUUHU FIIHAA BI-IDZNI RABBIHIM MIN KULLI AMRIN, SALAAMUN HIYA HATTAA MATHLA’I ALFAJRI.

 

Saweneh kitab nerangake, gunane Surat Qadar iki mengkene ; yen diwaca :

Kaping 10 rina utawa wengi …… ginanjar slamet.

Kaping 30 saben dina ….. utange bakal disauri dening Gusti Allah. (iki perlu banget.

Kaping 14 arep mangkat lelungan …… nemu slamet.

Kaping 30 malem Senen …… bakal munggah Swarga.

Kaping 10 malem Selasa …… ora bakal nandang siksa kubur.

Kaping 14 malem Rebo ……. Ing akhirat gandane wangi.

Kaping 10 di malem Kemis …… lanang wadon pada macane, nuli kumpul turu ….. insya Allah bakal tumuli duwe anak.

N.B. Ikhtiyar cara desa, yen kepengi duwe anak, lanang wadon kudu kerep mangan (kapara kaduk) jangan gudeg bonggoling wit gedang klutuk kang wayah jemegar (duwure watara 2 M). ###

Kajaba nganggo tembung Arab, kanggo lantaran nindakake dayaning angen-angen iku kena uga nganggo unen-unen cara Jawa. Mlayu, Madura lan sapanunggalane, miturut tembunge kang ngecakake dewe-dewe.

Kadigdayan = kanuragan – sihir – guna-guna – tenung – santet, lsp. Hypnatisme – sombanbule – magnetisme – spiritisme, lsp. …… iku ora liya mung ngempakake dayaning angen-angen.

Yen mangkono dayaning angen-angen iku kena katindakake tumuju marang Kautaman lan uga kena marang Kanistan (Witte e Zwarte Magie) ….. sarta kena kanggo pameran (kaplesiran) – pangeram-eram, lsp.

Ing nduwur wis kacaritakake, yen Badan Rochani lan Badan Kewani iku Badan Angen-angen :

1.     Yen wong pinuju memikir utawa nggagas apa-apa kayata : panggonan, omah, lsp. ….. barang kang pinikir  mau mbanjur kegambar, cumitak kaprenah ing sangareping mripate kang nggaga.

 

Mungguh Gambar mau kadadeyan saka date Alam Rochani, Sangsaya banter pamikire, gambar mau sangsaya kuwat, santosa. Dene yen wus leren panggagase, si gambar tumuli ambyar-ilang.

 

2.     Yen kowe pinuju mikir-ngeling-eling, ngagas sawijining wong, upama si M. ….. gambare si M mau iya mbanjur kadadeyan (wujud).

 

Yen nalika si M isih sajrone mikir apa-apa, sarta panggagase mau banget, gambar bungkusan saka kowe iku leren disik ana ing sacedake si M……

 

Yen pamikire si M ….. wis senggang, ora talompe maneh ing kono nganakake geter (triling) kang bisa nular marang si M …. Kongsi nduweni rasa sengit utawa asih kaya rasamu mau.

 

Sangsaya  banter pamikirmu, krasane si M uga saya banget. Nanging yen panggagasmu mung kambang-kambang si M iya angler bae, ora krasa apa-apa, jalaran getere si gambar ora kawasa ngobahake Angen-angen si M.

 

3.     Luwih-luwih kuwate, yen karone kapinujon pada mikir kang tunggal laras, tegese : pada krasane sengit utawa tresna.

 

4.     Yen pamikirmu banter banget, ciptamu manteng, wujude si M bisa katon gumawang ing pandelenganmu …. batin …. lan yen nalika iku kowe nyipta supaya si M teka ing omahmu, iya klakon teka temenan. (Mangkane iki kena kanggo Wittel lan Zwarte Magie).

 

5.     Dene upama kowe tresna marang M …… nanging deweke sengit marang kowe, kakuwataning loro-lorone pada aber, amarga arebut daya, temahan endi kang banter, yaiku kang menang.

 

6.     Bocah cilik iku gagasane – pikirane – durung pencar, mulane gampang banget bisane krasa, yen pinuju klebon gambar bungkusan.

 

Kayata : Yen kowe pinuju pisah karo anakmu, mangka tansah angen-angen marang bocah mau, si bocah mau mbanjur tansah nangis nggoleki kowe, yen wus bisa ngomong iya pijer takon marang bapake bae.

 

7.     Upama kowe sengit banget, cumeri-ceri marang sawijining wong, kongsi mentala nindakake pitenah, ora ngelingi yen awakmu dewe uga akeh alane ….. mangka yen gambar-bungkusan gaweyanemu ora bisa klebu ing wong mau ….. temahan mbalik marang awakmu dewe, kaya dene mbalangake bal marang tembok. Yen ora mangkono, gambar iku mesat manjing kewan utawa marang wit-witan ….. ung tembe kowe bisa kacilakan lantaran kewan utawa wit-witan mau, dene abot-entenge kasangsaran, timbang karo gede-ciliking pialamu.

 

Gambar-bungkusan iku luwih santosa, luwih mandi, yen panggawene klawan ngengurangi mangan lan turu (tirakat). ###

Kajaba kang kasebut iku kabeh, dayane Angen-angen iku kena katularake marang barang kasar, kayata : Awak – wesi – kayu – watu, lsp (kayata) jimat-jimat, lsp).

Keris – mandi, barang – mandi, lsp, iku jalaran katularan dening dayaning Angen-angen kang nggawe utawa kang nduweni maune.

Kang diarani Sanjata Cakra iku wujude kapeta bunder, mangkono mau pralambange wungkule Angen-angen bisa nduweni daya gaib, mandi, kena diarani ces-pleng. ###

Ing Donya iki isi manungsa, kang ing sadina-dina ora sepi dening gagasan ala becik. Siji-sijine gagasan mbanjur nganakake gambar kang kadadeyan saka Date Alam Rohani, ana kang santosa lan ana kang tumuli ambyar, gumantung marang bantering penggagase. Marga saka iku ing awang-awang iki kebak isi gambar warna-warna, ala becik, kang kita liwati ing sadalan-dalan.

Gambar-gambar mau uga ana kang bisa klebu tumular marang Angen-angen kita, temahan kita dumadakan kaya nemu gagasan anyar kang ora kinira maune.

Sarehne tetela yen Angen-angen iku gampang kelebon utawa katularan dening getering liyan, apa maneh gagasan ala kang kalahirake klawan tembung utawa tulisan (beinvloed), mulane wong tuwa-tuwa sok mituturi marang anak putune, supaya tansah kekumpulan utawa nyedaki wong kang kawilang becik, anyingkrihana wong ala adat-kelakuan.

Nanging wong kang wus kapara saantosa Angen-angen-ne (nduweni wilskracht), ora gampang kotat-katut utawa ela-elu marang getering liyan kang ora laras panemune dewe. Wong kang mangkono iku wis sawatara nduweni adil ing batine, wus tipis pamaido utawa panacade marang liyan, mulane ora nampik milih gelem kekumpulan karo sok-wonga.

Ora ana tanpa cacad – ora ana cacad tanpa jimat. Sakbecik-becikane manungsa, iya meksa ana bae cacade …… sak-ala-alane manungsa, iya uga ana beciki. Nanging, cacade dewe ora-dilakoni, marga saka tresnane marang awake-dewe. Dene cacading liyan sanajan satemene dudu sawijining cacad di-onar-onarake, kanggo nutupi cacade dewe mau.

X. TANDA KANG TUWUH SAKA DAYANING ANGEN-ANGEN.

 

1.     Yen padoning mripat kapetel, katon ana cahya Bunder, tengah biru, pinggir kuning, yaiku kandil.

 

Yen kuninge padang gumebyar, iku tanda yen jaya …… dene yen surem (mbleret), tanda yen apes. Dene yen wis ilang babar pisan, tandA yen wis nyedaki patine.

 

Kandil iku pramananing netra, diarani wadahing Angen-angen mulane padang petenge iya gumantung marang bening buteking si Angen-angen.

 

2.     Irung iku ana bolongane loro. Bolongan mau ana ing jero dadi siji, ngakake godagan (ruimte) ing sajroning irung.

 

Ing sa-duwure (sa-mburine) cekak (gehemelte) ana bolongan cilik siji, kanggo dalan mlebu-wetuning napas liwat cangkem, gurung, tekan ing batuk, (paru-logen) kiwa tengen.

 

Napas kang metu saka bolongane irung kiwa tengen bantere utawa kandele ora pada. Bisane nimbang endi kang banter, sakiwa tengening bolongan dipetel genten-genten karo ngetokake-napas.

 

Yen banter kiwa, tanda yen perangan kiwa kang jaya. Mangkono uga kosok baline.

 

Yen kataman apa-apa mangka perlu nangkis, perangan kang jaya mau ko-ejokake disik.

 

Yen arep lelungan, metu saka lawan, siki ing perangan kang jaya jumangkah luwih disik, supaya nemu slamet. ###

 

3.     a. Kendangan ing kuping iku yen katrajang getering hawa (swara) saka ing njaba mbanjur keder, swara kalantarake dening saraf-saraf marang Utek, sakbanjure kalantarake dening Pancadriya marang Angen-angen.

 

Kendangan mau bisa keder uga marga kataman geter saka ing njero (Angen-angen) kang uga marga kalantarake dening saraf-saraf. Kayata : yen arep nglahirake gagasan apa bae kang kinira wadi, nanging ora ngandut was kwatir.

 

b.   Kajaba saka iki, kala-kala kendangan mau bisa keder kalawan tanpa sebab (ora kawruhan sebabe), terkadang mung …… deg-deg-deg ing sawatara mangsa lan arang-arang. Terkadang ….. gledeg-gledeg, upama katona, kaya obahing dolanane bocah ….. plog-plieg.

 

c.   Kala mangsa kedere kongsi banget …… herrrr sawatara dawa.

 

Sarehne wahanane telak kang mangkono mau tumrap siji-sijining wong kena  uga beda-beda, dadi yen gelem, kang tumrap ing awak-mu iya titenana-dewe, ing sajroning telung dina kadadeyan kapriyen :

a.    Keder arang-arang ……. deg-deg-deg-deg ing kuping kiwa tengen.

b.    Keder gledeg-gledeg-gledeg ….. kiwa utawa tengen.

c.    Keder herrrrr ….. terkadang ambal-ambalan kiwa tengen.

 

                                            Kuping

 

4.     Cekak (gehemelte) iku yen di-grayangi nganggo ilat krasa keri ( ujare Jai, yen nindakake patrap kaya mangkono iku “ngabekti Rasa”).

 

Anuju sawijining mangsa, yen kerine banget, iku pratanda yen jaya. Yen mung manda-manda, tanda yen apes. Yen babar pisan wis ora krasa keri, tanda yen wis nyepaki marang patine (kurang pitung sina ?). ###

 

5.     Rasaning ati kang klawan tanpa sebab, terkadang lejar-seneng-lerem, kala-mangsa sumpeg, kudu Moering-Moering, dat-datan, nratab, was-was, lsp. Rasa kaya mangkono iku kabeh angger wong iya ngalami, mung bae bedane ana kang merduli, ana kang ora ….. ana kang landep, ana kang ketul.

Dene apa wahanane, uga titenana dewe, jalaran bisane dadi waskita iku iya neniteni saka satitik. Dene yen wus pinter, wis ngerti dening telak apa-apa. Padane mangkene : bocah sinau nulis, wiwitane lagi panyekele grip wis kaku (kau kidung). Durung nurun marang wangune aksara, lagia niru nggawe corek-corek bae tepake wis bengkang-bengkong tur katara yen tumindake klawan gumeter, lsp. Nanging sawise pinter, nuli karo merem bae, wis kena diwaca. ####

 

6.     Kedut iku ora kena digawe utawa di-ndegake. Mungguh wahanane, tumrap awak-mu uga titenana dewe, nanging aja miturut apa kang kacarita ing buku bab kedut, perlune, kowe mung bakal nyuMoerupi sabarang kang tumrap ing awakmu dewe, dadi ora tumrap ing umum.

7.     Impen (ngimpi), idem tumrap kaya kedut. (mung bae elinga, ngimpi marga saka kakehan turu utawa saka impen-impenen …… mentas main, ngimpi ngobong kong Kenci …. Iku beda banget karo ngimpi sajrone lerem).

 

8.     Wewayangan-mu ing gedeg (tembok) iku katon terang yen ireng (yen lampune padang, luwih terang maneh).

 

Coba ngadega cedak ing tembok …… wewayangan-mu pandengen sawatara suwe karo rada ngeningake Angen-angen. Kowe mbanjur nyingkriha karo isih mandeng marang penering wewayangan-mu. Ing kono, wewayangan-mu saiki wis malih katone putih. (Yen njajal lagi sapisan-pindo, kena uga durung bisa katon (weruh), mulane iya kudu tlaten).

 

Esuk watara wayah jam 9, utawa sore jam 3, ngadega jejeg ana ing papan lempar (sawah, ara-ara utawa ing alun-alun) madep mangetan utawa mangulon, wewayangan-mu pandengen karo rada ngleremake Angen-angen wiwit jempol sikil sangsaya manduwur urut lon-lonan kongsi tekan sirah …….. pandelengmu banjurna bae ngenceng manduwur tekan langit, wewayangan-mu bisa katon ing awang-awang, njejer, duwure sundul langit ……. Warnane putih.

 

Wewayangan putih kang ana ing gedeg (tembok) utawa awang-awang mau :

a.    Yen katon genep, iku tanda yen kowe jaya.

b.   Yen anggotane ana kang kurang, kayata sirah, tangan utawa sikil ana kang kurang, iku tanda yen kowe apes. (Moerih terange nalika nindakake mengkono mau tangan kadaplangake kalawan teken kang kaalangake ing geger ….. utawa tangane malang-kerik utawa malang-kadak).

 

Cara Yai, arep nyuMoerupi wewayangan-putih iku nganggo sarana donga (japa). Nanging cara piwulang iki, kang minangka japa utawa donga iku mung apa kajae (kaucapake ing batin).

 

Yai-yai iya isih akeh kang mulangake mligi prakara tanda wewayangan iki bae …… luwih-luwih dek jaman kuna sajrone dahuru, akeh peperangan.

 

9.     Wujud putih (wujude dewe) bisa katon yen kacipta sajrone ngeningake. Iki cara Yai uga kalawan unen-unen : dene yen bisa katon, apa kajate kang Moerwat, bisa kasembadan

 

10.  Wayah esuk utawa sore (soroting Srengenge ora gawe ulap banget-banget, dadi wong kuwat mandeng), ngadega njejeg ana ing papan kang lempar, mandengan Srengenge karo rada ngleremake Angen-angen. Ora antara suwe ing Srengenge kono katon ana cahya putih nganteng, iku jare Yai kena kanggo tanda tumrap awakmu dewe.

a.    Yen cahya putih mau katon jejeg nrajang ing tengahing Srengenge, apa kajatmu kang saMoerwate, bakal kalakon (sinembadan).

b.    Yen katong doyong, tanda yen sedyamu ora bakal kabul. Mangkono iku cara Yai uga klawan ana japane.

Cara angka 10 iki oleh nindakake  luwih gampang tinimbang cara abgka 9 (wujud putih), yen mangkono, pakolehe iya mesti beda (gede cilik …… perlu lan ora pati perlu). ###

Mangkono sapanunggalane, sepuluh prakara iki wis cukup kanggo conto, gunane ….. upama ana wong liyane nduweni kawruh utawa nindakake kaya kang kasebut mau, para sedulur lan anak-putu aja maido, gumun utawa nggeguyu.

Dene tumrap kowe dewe, kabeh mau koanggep gugontuhon (bijgeloof) iya ora dadi apa. Kowe precaya iya sakarepmu dene kang nganggit iki panemu neuturaal, jalaran iku kabeh mung miturut ujare Yai. Moerih nyata iya apa ora, prayogane nyatakake dewe, aja gumampang mbanjur ngandel ….. utawa durung-durung wis nggeguyu utawa kawetu panacadmu.

Allah Muhammad

Pracaya iku kena uga saka mangerti-ne, nanging kena uga saka geblege.

Mangkono uga : Ora pracaya, marga saka pintere, nanging kena uga saka kumintere, mbanjur gumampang ngucap kang klawan ora dumunung ing rasane (zonder grondige redenen), duwe kunde-kunde satitik bae wis nyuwara : “Ora ana Allah kajaba Ringgit”.

 

XI. NGGAWE LAN NGEMPAKAKE DAYA.

 

Mungguh nggawe lan ngempakake daya iku patrape warna-warna, miturut kulinane dewe-dewe. Ing kene nerangake sawatara, sawijining dalan (methode) kang katindakake lantaran : Napas, Ilat, Driji lan Mripat. Kanggo marang Kautaman – (Witte Magie).

Bab I

 

a.     Lebu-wetune napas digawe kang tamban (andeh), sajrone ambekan rambah-rambah, yen sakala lebune napas bisa lega (landung), ditarik kongsi notog banget ing kebuk (paru-longen) …… dipegeng kabarengan patrap-patrap kanya ing ngisor iki :

b.     Ilat katekuk manduwur, kapadalake ing cekak (gehemelte).

c.      Driji sepuluh pucuke katungkulake kabener barang kang didayani.

d.     Mripat mandang marang barang mau.

e.     Sajroning mangkono iku Angen-angen kawungkulake (geconcentreerd) nyipta apa kajate (iki gantine japa utawa donga).

Bab II

Yen wis ora kuwat ngampet napas, utawa mripat wis krasa pedes, napas kawetokake lon-lonan saka cangkem (mripat isih terus mandeng).

Ilat kapadalake mangarep klawan ngaget (uga isih kabekuk nalika iku ana banyu muncrat saka cekak, kapenerna marang barang kang di-dayani ….. ambal kaping telu.

Ing saiki, barang mau wis katularan daya.

N.B : Yen lagi sadela bae wis ora kuwat megeng napas, utawa mripat mbanjur krasa pedes, iku tanda yen dayane tipis (ora kuwat), mulane becik diblan-baleni.

Bab III

IKTIYAR NAMBANI WONG LARA

Kang ditulari daya :

1º. Banyu mateng kang resik, kaombekake marang kang lara satitik bae wis cukup, luwihe kena kanggo mbanyoni wedak utawa boboke.

2º. Jamu kang wis kacawisake mligi kanggo kang lara (ora preduli jamu saka sapa bae ….. nanging aja muwuhi utawa nguirangi apa-apa, cekake aja ngowahi jamu mau, kajaba mung andayani).

3º. Sediya banyu kaya No. 1º.

Dlancang (dluwang) sasuwek ditulis kaya conto iki :

Allah

Muhammad

Adam

Arane kang lara upama Sidin


bunderUtawa nggawe wangunan bunderan bae kaya gambar sasisih iki, penceng iya kena kira-kira ing tengan diwenehi blenik (titik) (kaya cirkel lan middlepunt).

N.B : Mungguh wates garis iku gunane mung kanggo ancer-ancer panggonan kang dipandeng, yaiku kang didayani.

Lumahing dlancang sajroning wates iku didayani kang kasebut ing No. I lan II. Sawise iku kertas mau diobong kalinting nganggo gagang pen utawa sada ( supaya driji ora kaslomot ing geni), kacubles ing sisih duwur supaya gumantung.

Yen kertas mau wis meh entek kobong kabeh, genine di-damoni lon-lonan, ka-arah supaya arenge aja kabur. (Sadurunge ndamoni – sajrone kertas mau isih kobong – megeng napas nyipta apa kajate). Areng mau kacemplungake ing banyu kang wis kasediyakake iku (ora usah diudek lan arenge ora perlu kongsi ajur).

Sakbanjure, banyu iku di-dayani maneh, nuli kaombekake marang kang lara luwihane kene dienggo campuran bobok utawa wedake. (Arenge aja katut diombe, kabuwang bae).

N.B : Banyu the uga kena. Kabeh mau waton mateng lan resik.

Bab IV

KANGGO NYUWUK

 

a.     Saka ing mburi : Drijine tangan kiwa tengen katumpangake ing pundake kang disuwuk kiwa tengen. Uncrating banyu kapenerake ing sanduwuring gitok.

b.     Saka ing ngarep : kaya ing ngarep mau, nanging uncrating banyu kapenerake ing mbun-mbunan.

c.      Ngelu, linu, encok, lsp., epek-epek kiwa tengen kajejer karapetake kanggo nadahi uncrate banyu – kiwa tengen nuli kagebeg kongsi krasa panas, karo pisan mbanjur katemplekake ing perangan kang lara kepara suwe, karo megeng napas lan ngeningake cipta kajate.

d.     Tatu, (koreng, bengkoyok, lsp.). pucuking driji sepuluh pisan katungkulake ing sacedaking tatune, uncrating banyu katungkulake ing tatu iku. Dene tambane (zalf, bobok lsp) uga didayani. (Kang becik dewe, tamba saka Dokter, nanging uga didayani).

5º. Nggawe daya kaya bab 1. Sawise iku; uncrate banyu saka cekak aja kawetokake ….. perangan kang lara di-dilati ambal kaping telu.

Utawa

Supaya empaning daya mau nyarambahi, kang di-dilat dlamakan kiwa tengen kaping telu, lan uga karo megeng napas. (Samono mau yen tegel).

Pipih utawa kertas kang wis didayani, uga kena kakirimake marang liya panggonan, apa maneh banyu.

XII. DAT – SIFAT – ASMA – AFNGAL.

 1º Angger “Dat” iku ……… Datullah.

2º Angger “Sifat” iku ……… Sifatullah.

3º Angger “Asma” iku ……… Asmaullah.

4º Angger “Afngal” iku ……… Afngalullah.

Dat iku tegese wujud = ana, yaiku Gembleng. Sarehne ana, iya mesti nganakake kaanan, yaiku Alam-alus-kasar saisine kabeh. Dene kang kasar dewe di-arani Alam Jasmani, yaiku Donya iki. Kabeh mau dadi sifate Gembleng, kang nyatakake ana-ne, sarta mratandakake Afngale kodrat (kuwasa) lan iradate (karsane).

Dat iku langgeng, dene sifat iku owah gingsir. “Kullu saiin baliku illa wajahahu”. (Saben kaanan iku bakal sirna, mung Dating Pangeran kang langgeng).

“Waliilahi mafis samawati wama fil ardhli turja’ul uMoer”. (Samubarang isining langit lan isining bumi iku kabeh kagungane Allah. Dene samubarang prakara iku kabeh bakal di-impun-bali marang Allah).

Sanajan sifat iku owah gingsir, rusaka pisan, nanging mesti anane, jalaran Dat iku tetela yen ana, mangka saben ana Dat iya ana Sifat, ora bisa pisah.

Malaekat, Dewa, Jim Setan ….. Manungsa – Kewan – Tetuwuhan – Pepelikan (emas, inten, watu , lsp) ……… Srengenge – Rembulan – Lintang – Bumi iku kabeh sifate Gembleng.

Terange mangkene : Srengenge iku nduweni sifat bunder, panas, padang, lsp., nanging si Srengenge dewe uga dadi sifate.

Asma iku aran, jeneng. Sarehne ana, dadi iya perlu diwenehi aran miturut tembunge bangsa kang ngarani, kayata :

 

Jawa                   : Pangeran.                      Arab                           : Allah.

Belanda             : God.                                Cina                           : Thian.

Hindu                 : Brahman.                       Jerman                      : Gott.   

Prancis               : Dieu.                               Inggris                       : God, Lord.

Yunani               : Theos.                             lan sapanunggalane.

 

Tetela yen kang asma warna-warna iku satemene iya mung siji “IKI”, nanging ora mundut diarani sapa-sapa utawa apa-apa ….. ora butuh asma.

Iki kang satemene ana, nanging sarehne Gaib, manungsa kekurangan tembung kanggo nerangake ana-ne, sebab ora kena kinaya-ngapa (la yu khayafu) tegese : kabeh tembung lan upama kang kanggo nerangake, mesti ora cocok karo nyatane.

Manungsa ora ora bisa ngeblakake marang meloke si IKI, kongsi kena kabasakake : ijone godong arep nyuMoerupi utawa nerangake marang kaanane godonge. Utawa kaya wayang arep nyatakake kaanane dalange, lsp.

Sanajan wong kang wis ngerti lan pracaya marang ana-ne si IKI, meksa kangelan nggone golek dalan kanggo nerangake iku marang liyan, mulane arang banget kang bisa nyandak-nggayuh mangerti temenan marang prakara iki, kajaba mung gajeg-gajeg, oppervlakkig bae, wekasan dudu-dudu diarani, dianggep iya. Mulane putusane kang nggangit iki, tinimbang nggagas kang angel-angel, aluwung memikir golek akal Moerih bisane oleh duwit utawa kabutuhan liya-liyane, dadi kawruhan hasile. ###

Ing ngarep wis kacaritakake, yen kabeh kaanan iku difating IKI lan asale uga saka IKI, yen mangkono, tetep yen kabeh Dat iku Date IKI, kabeh Sifat, sifate IKI, kabeh Asma, asmane IKI apa dene kabeh Afngal (panggawe, pangerti) iku Afngale IKI.

Dadi wose : Ora ana apa-apa kajaba mung IKI. “La chaula wa la chauwata illa bilahil aliyil aliem”. (Ora ana kang duwe daya kakuwatan kajaba pitulunging Allah).

Nanging …… ngapusi, maling, mitenah lan laku maksiyat liya-liyane aja mbanjur ko-ugemi : yen iku, wis kersaning Allah, manungsa saderma nglakoni, mulane iya becik bae. Eling yen Wadag lan Angen-angen iku pada nduweni karep dewe-dewe.

“Ma acabaka min chasanatin faminallahi, wama acabaka min sayilatin famin nafsika”. (Samubarang kang becik kang tumanduk ing sira, iku sajatine saka kersaning Allah. Dene samubarang kang ala kang nempuh ing sira, iku lahire marga saka awak-ira dewe).

Saliyane “IKI” kabeh aran “Jirim”, dadi yen mangkono : Nur, Rahsa, Sukma, Nafsu, Budi iku uga sifate si “IKI”. ###

KATERANGAN THEORI BAB GEMBLENG.

 

I.    Satemene manungsa ora bisa ngeblakake mungguh ana-ne si “IKI”, jalaran manungsa iku sifat, dene iki iku Dat = wujud = ana.

Sajatine Dat iku mung “IKI”-pribadi. Nanging sarehne sifat iki katon gumelar, mbanjur ana Date Alam iku lsp.

Padane mangkene : ijo-ne godong iku sifat, dene godong-e iku dat. Si Ijo ora bisa nyatakake ana-ne si godong. Lan manehe, si ijo ora kena dibanding (ditimbang) karo si godong, kenane mung ditimbang karo : kuning, abang, ireng lsp. Dadi ora bisa nanding.

“Ijo iku karo godong apik endi?”. Kenane mung “Ijo iku karo abang apik endi?” mangkono sapanunggalane.

Dene godong kenane iya kudu ditanding karo godong, kayata :

Godong dadap iku tinimbang karo godong waru amba endi? (Ewa semono, kang ditimbang meksa sifate).

Mangkono uga manungsa ora bisa ngeblakake marang meloke si Gembleng, jalaran, si IKI ora ana timbangane. Mulane ora bisa ngarani utawa nembungake, kabeh tembunge kabeh keterangane ora persis karo nyatane, jalaran kang nerangake iku sawijining sifat (manungsa) kang kanggo katerangan, sing digawe pangenta-enta uga sifat, dene kang katerangake ana-ne dat, dadi iya mesti ora mathuk. Manungsa bisane mung nerangake klawan, otak-atik mathuk, kanggo panutaning pikiran.

II.   Godong kang isih anyep lan ijo.

Godong kang alum iku lemes lan kuning.

Godong kang wis garing iku kaku lan kasap.

Seger, anyep, ijo …… alum, lemes, kuning ……. Garing, kaku, kasap …… iku kabeh sifat, mulane ora panggah, molah-malih. Dene godong-e tetep godong, iku dat.

Bumi langit saisine kabeh kasar alus (ing kene kacekak aran makhluk), iku kabeh aran sifat, mulane owah gingsir, ora pancet. Dene “IKI” iku dat, anane langgeng.

III.    a. Si Ijo butuh manggon ing godong, dene si godong ora butuh manggon ing ijo.

Si Makhluk butuh manggon ing Gembleng, dene si Gembleng ora butuh ing Makhluk.

b.  Si Ijo tuwuh saka godong lan manggon ing godong, iku nelakake yen godong iku ana.

Si Makhluk tuwuh saka “IKI” lan manggon ing “IKI”, iku mratndakake yen IKI iku ana.

c.   Godong karo ijo-ne ora kena dipisakhake, kayata : godonge kadekek ing pawon, ijone kadekek ing pawuhan. Dadi saben ana godong iya ana ijone, angger ana ijo mesti ana godonge.

“IKI” karo Makhluk ora kena dipisahake, kayata : IKI dianggep ana ing langit kana, dene si Makhluk dianggep ing ngisor ken.

Sarehne Makhluk iku gumelare, dadi si Gembleng iya mesti ana-ne.

d.  Si ijo iku dudu godong, nanging anane si ijo iku nelakake marang ana-ne si godong.

Si Makhluk iku dudu Gembleng, nanging gumelare Makhluk iku nekakake marang ana-ne si Gembleng.

e.  Si Godong nuwuhake ijo ana ing awake si godong dewe, dadi anane nunggal.

Si IKI nuwuhake Makhluk ana ing “IKI-pribadi”, dadi anane nunggal, nanging ora senggolan. Mulane Gembleng iki ora kena diarani manggon ing ngendi-endi (ora bisa ngaranui).

f.    Molah-malihe sarta obahe si ijo iku lantaran saka si godong. (N.B : aja kebantah marga saka kanginan utawa kepanasan, lsp. Bab iki mung kanggo imbang-imbangan bae). Si ijo ora bisa katon obah, yen si godong meneng bae.

Mobah-mosike si Makhluk iku kapurba wasesa dening “IKI”. Uripe, pangertine sarta daya pangwasane Makhluk iku asale saka “IKI”.

“Lachaula walachauwata illa billahil ‘aliyil ‘alim”. Ora ana kang duwe daya kakuwatan, kajaba saka pitulunging Allah.

 

IV.   a.  Kertas sakebet, diupamakake dat (Gembleng iki.

Si Kertas wis nggawa sifat putih, sarehne anane nunggal, dadi kena diarani, iya kertase, iya putihe.

Gembleng wis nggawa sifat Urip-Sejati (urip langgen), sarehne nunggal, dadi kena diarani iya Gembleng iya urip langgeng.

b.  Si putih uga nggawa sifat gilap lan lumer, telung warna iki nunggal.

 

Si Urip Sejati uga nggawa sifat Cahya Sejati lan Rasa Sejati, telung warna iku nunggal …… diarani Tri Moerti (Hyang Jati Moerti ? Guru Sejati), utawa diarani Nur Muhammad.

 

Gembleng nuwuhake sifat 3 warna, yaiku Tri Moerti mau, saka IKI pribadi lan nunggal. Mulane, saweneh ana kang ngucap : “Allah kagungan wajah (pasuryan, rai) telu, utawa kagungan mustaka telu.

 

Sifat 20 iya wis klebu ing Tri Moerti iku.

  

V.     Ing saiki kena kabasakake : Allah nitahake kabeh kang gumelar iki kasar alus, klawan bekakas 3 warna, yaiku Tri Moerti mau.

a.  IKI wis nggawa sifat Tri Moerti lan uga sifat 20, arane nunggal.

b.  Tri Moerti utawa Nur Muhammad nuwuhake sifat warna-warna wiwit kang alus tekan kang kasar.

c.   Kang dituwuhake utawa kang ginelar iku Dat-e Alam-alam, wiwit Dat kang alus tekan kang kasar kaya Dat-e Alam Donya iki.

d.  Kabeh kang ginelar mau kasar alaus, ing kene diarani Makhluk.

 

VI.   a. Si Makhluk tuwuh saka Tri Moerti lan manggon Tri Moerti, dadi nunggal. Yen mangkono, sanadyan makhluk kang wujud watu pisan rak-iya tuwuh saka Tri Moerti, manggon ing Tri Moerti lan uga nunggal ?

mulane saweneh ana kang clatu : Kabeh kang gumelar iki kadadeyan saka Nur Muhammad”.

b.  Si Tri Moerti dewe wis nunggal karo Gembleng, yen mangkono, wose kabeh Makhluk kasar-alus, kabeh kang gumelar iki pada tuwuh saka Gembleng lan dumunung ing gembleng sarta kabeh iku dadi Sifate si Gembleng (“IKI”).

c.   Sarehne “IKI” nuwuhake Makhluk ada ing IKI-pribadi, dadi tetela yen si IKI ora butuh marang enggon, malah angger enggon butuh panggonan ing IKI.

 

Mulane diarani : “Allah iku ora arah, ora enggon, adoh tanpa wangenan, cedhak ora senggolan”. Mangkono sapanunggalane.

 

Kaya upamane mangkene : Awakmu ko-lontengi kapur, atal, gincu lan angus (dadi Petruk). Sawise mangkono, apa kowe rumangsa yen awakmu ing saiki mbanjur manggon ing lonteng-lontengan mau ?

 

VII.     “IKI” nunggal “Tri Moerti”.

“Tri Moerti” nunggal “Makhluk”.

Dadi si “IKI” uga mesti bae nunggal utawa ora pisah karo Makhluk-nanging ora senggolan !!!!

 

Ing saiki, pada-pada tuwuh, manggon lan nunggal ing “IKI”, yagene kaanane Makhluk iku teka warna-warna? Kayata : watu beda karo tetuwuhan. Tetuwuhan bedo karo kewan lan kewan beda karo manungsa, sapanunggalane.

 

Katerangan saperlune kaya ing ngisor iki :

 

Upama kowe dewe dadi sawijining tukang sing misuwur pinter, bakal nggawe utawa ngadegake omah. Yen bekakasmu ganep (compleet) iya bisa nganakake omah kang bagus lan santosa. Dene yen bekakasmu kurang, dadine omah iya mung lumrah bae. Apa maneh yen bekakasmu satitik banget, garapanmu ora wujud omah, mung rompok bae. Kang mangka kang nggarap iya kowe dewe, sawijining wong pinter nenukang.

 

1º.  Dat-ing Alam kasar alus iku pada tuwuh saka Tri Moerti lan manggon ing Tri Moerti.

 

2º.  Pawak-an utawa bekakas kasar alus iku kadadeyan saka dadapukaning Dat Alam-alam mau. Mulane, yen Pawakan iku wis ora kanggo (mati), iya mbanjur ambyar bali marang Alame dewe-dewe kaya dene wedak ajur, dadi glepung maneh.

a.  Nur Muhammad yen nganggo pawakan genep (compleet), kayata : Ngrasuk Badan Ilapi ……mbanjur aran Manungsa Sejati.

Ngrasuk Badan Kewani

Ngrasuk Badan Rokhani  Angen-angen asor.

Ngrasuk Badan Jasmani (wadag), banjur ana Makhluk kang wujud wong iki, bisa cecaturan , gede angkara Moerkane, bisa memikir lan golek akal warnawarna.

 

b.  Nur Muhammad yen nganggo pawakan kurang, kayata :

Ngrasuk Badan Rokhani, tipis lan kasar bae.

Ngrasuk Badan Kewani, tipis lan kasar bae.

Ngrasuk Badan Jasmani, Dat kang kasar, ana Makhluk kang awujud Kewan, bisa ngolah-ngalih panggonan, bisa muni-utawa nyuwara, pepenginane marang kang remeh-remeh bae, akale mung satitik.

 

c.   Nur Muhammad nganggo pawakan kurang maneh, kayata :

Ngrasuk Badan Kewani, luwih tipis lan kasar.

Ngrasuk Badan Jasmani, Dat kang luwih kasar maneh, mbanjur ana Makhluk kang wujud tetuwuhan ….. ora bisa ngalih enggon, bisa mundhak gedhe, butuhe mung marang rabuk, banyu lan hawa, lsp.

 

d.  Nur Muhammad yen mung ngrasuk pawakan Jasmani thok tur Dat kang kasar banget, mbanjur ana Makhluk kang anane kaya watu sapanunggalane.

Makhluk iku sifat – kaanane owah-owah ora tetep, melu Gembleng iku dat, lan Tri Moerti-ne …… kaanane Langgeng.

 

VIII.    Kanggo pangemper-emper. Sprekende Film (Film bicara) :

1º.  Lajere (geber-projectie doek?) …… iku di-upamakake Gembleng.

2º.  Putih-e layar. Mesin lan Masines-e …… iku di-upamakake Tri Moerti lan uga di-upamakake pada manggon ing layar.

3º.  Gambar-gambar ing layar kono ….. iku diupamakake Makhluk.

 

Ing layar kono katon ana gambar warna-warna, ana kang bisa cecaturan, muni, nyuwara, obah lan ana kang njenggelek bae.

Kayata,  katon ana gambar :

a.     Sawijining Ratu tindak ameng-ameng akeh kang anderekake :

Ana ing sawah mirsani wong tani padha ngunduhi tetandurane.

Ana ing padesan mirsani ana wong miskin sabrayat manggon ing gubug.

 

Ana ing Hospitaal mirsani wong-wong lara pada sambat ngrintih, ngrasakake larane dewe-dewe. ###

 

Gambar-gambar mau yen digrayangi, apa krasa nggrenjel ? Kang kena kagrayang mung apane ? Yen mangkono, kang satemene ana mung apa ?

 

Sedela engkas gambar-gambar mau bisa ilang, saiki kari apane ??

 

b.     Ganti gambar. Ana wong sugih manggon ing omah gedong gede, rerenggane sarwa endah, pinuju ngundang pesta nganggo tetabuhan warna-warna. Dayohe lanang wadon akeh banget, pada mangganggo sarwa adi, kabeh padha seneng-seneng mangsa ngombe kongsi luwih-luwih.

 

Ing sangarepe omah mau akeh wong miskin kang pada nonton, ana kang wetenge pating kruwuk marga kaluwen, ana kang mbanjur ambruk marga ora kuwat nahan ngelihe.

 

Dadi ing lelakon iki katon ana kang kuwaregen lan ana kang kaluwen.

Ora sewe maneh gambar-gambar mau uga pada bisa ilang. Mangkono sakbanjure tansah solan-salin gambar, kang pijer owah-owah lan wekasane uga sirna ora perduli gambare Raja, wong tani, wong sengsara, wong sugih lan wong miskin, ora perduli omah gedong kang rerenggane sarwa endah.

 

Kaya mangkono pengemper-empering lalakon sarta kaananing Makhluk utawa Sifat.

 

IX.       Si Sifat pada nggoleki dat-e dewe-dewe, nanging saka kandeling aling-aling kang uga wujud sifat, temahan dat-e kapiran.

 

Manungsa pada nggoleki “aku-ne” dewe-dewe, nanging saka kandele aling-aling kang wujud sifat kadonyan, kongsi awak-e Wadag iki dianggep “aku-ne”.

Yen mangkono, endi kang satemene aran Dat utawa “aku”??

 

Kertas salembar di-umpamakake Gembleng.

 

Ing kertas mau ana corekan gambare si Suta, Naya, Dadap lan Waru.

 

Gambare si Suta di-umpamakake bisa ngucap : Iya aku iki kang aran kertas.

 

Mangkono uga gambare si naya. Dadap lan Waru pada ngaku dewe-dewe, yen awake iku kertas.

 

Kertas-e terang yen mung siji, yen mangkono aku-ne iya mung siji ….. nunggal.

 

Kabeh-kabeh nduweni pangaku, nanging kang diaku mung siji “iki”-pribadi.

 

X.        De Natuur = het heelal = de hele schepping, ing kene ditegesi Alam-Titah (makhluk) kabeh alus kasar lan uripe, daya panguwasane, pengertine, kaanane, watek-wateke, angger-angger utawa wet-e, sarta wawadine. Dadi yen mangkono, sanajan kaya ngapa bae, si natuur iku iya tetep aran sifat, dudu si Gembleng.

 

1º.  Natuur elemen, kayata : Bami, Geni, Banyu lsp.

2º.  Natuur verchijnselen, kayata : Tatit, Kilat, Bledeg, sabarang katon kumelip lan gumebyar ing langit, utawa ing awang-awang lsp.

3º.  Natur – elgenschappen en Wetten, iku awak lan akaanan sarta …. Gawane Makhluk, kayata :

Watek utawa : geni-panas, banyu-adem, tetuwuhan bisa mundak gede, kewan kena diwulang, manungsa nduweni pangerti, pamikir, angkara-Moerka, bisa cecaturan lsp.

Wet-e mangkene : kabeh mau owah gingsir, rusak lan wekasan mati. Kang dosa nandang sangsara, kang utama oleh kabegjan lsp.

4º.  Natur – geheimen, yaiku wadi-ning Makhluk, kayata : maune ora katon ana wewujudan apa-apa, wong wadon wetenge katon gede (meteng, si wetengan sangsaya tuwa sangsaya mundak kakuwatane, bareng wis mangsane, mbanjur lahir wujud bayi. Bisane dumadi kaya mangkono mau, uripe daya pangwasane, lsp., saka ngendi ?? (Ontwilkkelinge).

 

XI.       Natuur (Machluk iku tetep aran sifat. Dene wade-ne Natuur yaitu Dat = Iki = Gembleng = Ingsung = Pribadi.

 

Natuur iku tuwuh lan dumunung ing Gembleng. Yen mangkono, uripe, daya pangwasane, pangertine, agngale (mobah-mosike) si Natuur iku iya kapurbawasesa dening “IKI”, dadi wose : kabeh iku kagungan Gembleng pribadi. Nanging aja mbanjur nduweni panganggep yen sanajan panggawe maksiyat uga wis saka karsane Allah, elinga, yen wadag lan Angen-angen iku pada sifat kang nduweni karep dewe-dewe, miturut watek lan kulinane. Dene “IKI” mung gawe sebab, kongsi manungsa bisa nindakake warna-warna mau. Mulane ujarw wong tuwa “Gusti Allah wis pasrah pangwasa marang manungsa”. Iku maksude kena uga mangkene :

1º.     Manungsa bisa nindakake panggawe ala utawa becik klawan kakuwataning awak, pikiran lan pangertine.

2º.     Kang nindakake panggawe ala, terkadang sawatara mangsa tansah oleh kauntungan lan seneng uripe. Dene kang nindakake kautaman, terkadang malah kasurang-surang.

3º.     Sabarang kang tinemu ing manungsa, bungah-susah …… mulya, sangsara lsp., iku tuwuh saka panggawene dewe (saka karma-ne), dadi tetela yen Allah iku asifah Rachman la Rachim – Moerah lan asih, ora perduli ana wong nungsan-njempalik.

KAWULA …….. GUSTI

a.     Ashadu alla ilaha illalah …… wa ashadu anna Muhammadar Rasulullah (Ingsun nekseni saktuhune ora ana Pangeran (kang sinembah sakbenere) kajaba Allah lan ingsun nekseni satuhune Kanjeng Nabi Muhammad iku utusane Allah).

 

Kanjeng Nabi Muhammad lan kabeh para utusan (panutan) iku tetep yen kawula, dene gusti-ne mung Allah piyambak.

 

b.     Wadag iki dadi bekakase Angen-angen.

Angen-angen dadi tunggangane Manungsa Sejati  ~ Manungsa Sejati iku sifating Allah.

 

Dadi, Wadag, Angen-angen lan Manungsa Sejati iku tetep aran Kawula, dene Gustine mung Gembleng.

 

c.      Kawula iku dudu Gusti, lan Gusti iku dudu Kawula. Dene kang diarani kumpule kawula Gusti, empere dene kaya kertas (lan putihe) tanpa corekan apa-apa.

 

Dene ing saiki diarani nunggal, yaiku yen kala-kala bisa nyirnakake rasa kamanungsane (empere, kaya dene yen pinuju kamitenggengen, turu tanpa ngimpi, lsp) (Ora rumangsa nduweni Wadag lan Angen-angen), manawa bae mangkono iku kang diarani nyilem marang “IKI”, kaya umpamane “corekan ing kertas kang katon mung putihe”. ###

****

 

1.            PASINAON

Kitab pirang-pirang atus warna kang ngemot bab Kawruh Batin – Ngelmu Tuwa – Ngelmu Rasa – Ngelmu khak – Ngelmu Sejati – Ngelmu Kasampurnan – Kawruh Sangkan Paran iku kanggo panuntuning pikiran nggoleki marang Sejati-ne, yaiku Gembleng.

Sawise ketemu kalawan gumatok, mbanjur aran nduweni tekad utawa gegandulan kang bener yaiku :

1º.  Pracaya marang kakuwataning awak lan Angen-angen marang sajatining Sangkan Parang, kang wis disuMoerupi kalwan rasa-jati, batin-pangerti-sarta cocog karo sifat-sifate.

2º.  Nekadake bakal bali (nanging ing saiki uga wis kumpul marang Sangkan (paran).

3º.  Sinau utawa nggegulang wiwit saiki, supaya tekad mau bisa santosa-kandel-kenceng-temahan tekaning endon ora gampang kalorop.

Mungguh pasinaon iku katindakake ing lahir lan uga ing batin, prakara iku ing ngisor iki katerangake sawtara, mung saweruhe kang nganggit bae, dene kakurangane goleka dewe : ###

a.     Sembahyang 5 wektu.

 

Mungguh sembahyang limang wektu iku kejaba nglakoni rukun Islam, gunane ing tata lahir yaiku : resikan …… ora kesed tangi esuk …. Amarga saka ruku sujud, …. Anggotane awak bisa lemes (gantine gymnastiek-sport-olah-raga) ….. apes-apese ing sadinane eling marang Gusti Allah kaping 5 …… dadi pamenggake tindak kang ora bener, tegese : saora-orane mbanjur rikuh utawa isin upama nglakonana maksiyat : main – madon – madat – minum – maling – maido – ngapus – apusi lan sapanunggalane.

Luwih maneh utamane, yen mangerti marang maksuding panggawe, yaiku : sapa kang sembahyang lan sapa kang disembahyangi (ora mung bisa ngucap : Sing sembahyang aku – kang disembahyangi iya “Gusti Allah” mangkono bae).

Dene yen nggone nglakoni limang wektu mau mung Moerih marang pangaleming liyan, supaya dianggepa yen deweke sawijining wong alim, wong suci bae ……. Apa maneh yen mung kanggo tutup utawa aling-aling olehe nindakake kaculikan, iku tetep aran sumuci-suci.

Ing kene wewacaning ayat kanggo sembahyang ora kamot, awit wis akeh Kitab-kitab bab sembahyang waton saka ing pangecapan ngendi-endi.

Wawacan kanggo sembahyang bangsa Islam iku tembung Arab …. Tumrap wong Jawa iya kudu mangerti kapriye cara Jawane : sawise iku kudu mikir marang maksude : samangsa wis nemu marang maksude, banjur nggoleki wos-ing maksud iku. Dene yen wis weruh marang wos-e, lagi aran dumunung marang sebahyange.

Akeh wong tuwa-tuw bangsa Muslimin kang mituturi marang anak-putune mangkene : “Tole, kowe pada nglakonana sembahyang 5 wektu, ing mbesuk waton banter ngibadahmu, mesti bakal oleh ganjaran munggah Swarga. Kowe ora perlu nggayuh kang nagel-angel, ngelmu kang jero-jero, iku dudu bageyamu. Waton kowe wis pada ngenepi rukun Islam, nglakoni prentahing syarak, iku wis becik lan wis cukup, arep apa maneh??? ####

Pitutur kaya mangkono mau tumrap marang anak putu kang isih bodo iya pancen bener banget …… karepe, kanggo wiwitan, waton gelem nglakoni bae, wis aran utama. Dene sakbanjure, samangsa kabukak pikirane, mundak pangertine, rak pada bisa nimbang dewe, apa bakal pakolehing panggawene. Samono mau yen ora kebanjur dadi wong kang fanatiek.

Padane kaya upama ing ngisor iki :

Sawijining panggede nagara prentah marang kuli bodo tur kesed aran si Naya, mangkene :

“Naya, kowe sing sregep maculi kebonmu, mengko kowe rak nemu pendeman raja-brana”.

Marga saka kepingine nemu pendeman raja-brana, si Naya mbanjur sregep baget maculi kebone, nanging kongsi rampung, kebone dadi paculan kabeh ing kono deweke mung tansah mrangguli watu, tugelan bata lan kreweng bae ora nemu pendeman raja-brana kaya kang dadi pangarep-arepe.

Ora suwe si Naya tuwuh pangraitane, kebon mau mbanjur di tanduri ketela, ora antara lawas, bareng wis mangsane ketelane dijeboli, kasile diedol, papayone dicelengi ….. mangkono wala-wali, kongsi celengane cukup kanggo tuku panganggo mas inten.

Upama si Naya mau ora nduweni pamikir kang kaya mangkono, yaiku nanduri ketela kebone kang wis dadi paculan sarta sakbanjure dadi wong sregep, iya ora klakon mangan lan ngedol kasile, apa dene ora bakal duwe panganggo mas inten.

Tumrap agama Islam, ngelmu iku kaperang dadi 4 tataran, yaiku :

  1. Sare’at (kaya upamane maculi kebon).
  2. Tarekat (kaya upamane nanduri kebon).
  3. Hakekat (kaya upamane ngunduh kasile).
  4. Makrifat (kaya upamane mangan-ngrasakake kasile kebon mau). ###

b.     Jakat.

Jakat iku tegese ndanakake saperanganing bandane, marang bangsa Muslimin kang mlarat.

Wong Islam kang ora duwe utang (sanajan duwea pisa, yen bandane mau kanggo nyauri utange isih meksa luwih) iku wajib jakat, kayata, yen duwe banda wujud :

a).   Mas bobot 12 ukon-mas, kudu kajakatake 1/40 dadi watara pangaji Rp. 3.75,-

b).   Selaka saben pangaji Rp. 50,- kajakatake 1/40-e, yaiku watara pangaji Rp. 1.25,-

c).   Kebo utawa Sapi cacah 30 iji, kudu jakat gudel utawa pedet siji wis uMoer setahun.

d).   Wedus, saben 40 iji, kajakatake siji.

e).   Pari, jagung, kedele sapanunggalane, saben 12 dacin kajakatake 1/10-e, yaiku watara 1.20 dacin. ###


c.    
Pitrah.

Mungguh mangsane pitrah iku ing Malem Riaya tekan Rina-ne, yaiku tanggal 1 Syawal.

Dene kang kapitrahake lumrahe beras utawa liya-liyane, kang lumrah dipangan wong ing negara kono. Terkadang dilironi duwit bae saregane beras bobot patang kati (2.5 kg).

Kang wajib pitrah wong Islam kang kacukupan. Dene kang dipitrahi kudu wong miskin, supaya ing dina Riaya iku bisa melu seneng-seneng mangan enak. ###

d.     Pasa sasi Ramadhan.

Pasa iku kajaba netepi rukun Islam, gunane :

a).   Supaya ora nggrangsang marang papanganan;

b).   Supaya kulina ngelih, dadi yen pinuju kemlaratan, mangsa larang pangan, pinuju lelungan lan ana ing paran mau rekasa bisane oleh papangan, ora banjur kaget, ngelih, kaliren, kaluwen kongsi ora kuwat nutugake lakune;

c).   Supaya bisa tepa slira, koma-koma, nduweni welas marang wong mlarat kang keluwen amarga saka ora anane kang di pangan.

d).   Sarehne wis kajat puwas, dadi ardane angkara Moerka bisa suda, Angen-angen-ne bisa sawatara lerem. ###

e.     Lunga Khaji.

Lunga khaji iku kajaba netepi rukun Islam, gunane :

a).   Jajah marang negera liya.

b).   Weruh utawa sasrawungan karo bangsa-bangsa liyane kang pada nunggal Agaman.

c).   Yen wis nganggo serban,pantese iya banjur isin utawa rikuh upama nglakonana maksiyat, nindakake kaculikan utawa kanistas, sapanunggalane.

Kang lunga khaji iku kudu wong kang kacukupan, tegese : kajaba sangune, bakal pangan anak lan bojone ing sajroning katinggal lunga iku uga wis kasadiyakake (wis ana jagane). ###

f.       Lakune Angen-angen.

1e.  Ora : drengki, jail, dahwen, panasten, ewanan;

2e.  Ora : ladak, diri-kumingsun, lsp;

3e.  Ora : kakehan, gagasan kang ngaya wara, kakean rerasan kang tanpa paedah, balik kudu tansah eling yen : kabungahan, kasenengan, kaluhuran, kamulyan, kasugihan iku kabeh ora tetep, owah gingsir, bisa sirna …… temahan bisa malih dadi kasusahan, kanistan, kasangsaran, lsp., tur wekasane kabeh kang kadunungan sifat-sifat mau iya mesti bakal nandang lara lan …… mati. Yen kataman rubeda kudu tatag tanggon, saber sareh lahir batin, bisane mangkono amarga saka pracaya-ne marang “IKI”. Sabisa-bisa sabarang prakara kudu satemene (dadi tatage mau marga ngandelake marang benere).

g.     Salat Da’im.

Wawacan ing ngisor iki cobo rasakna !!!!!!

Niyat ingsun Salat Da’im kanggo salawasing urip ingsun.

Adege ……………………   yaiku     Urip ingsun.

Rukuke …………………    yaiku     Paningal ingsun.

Iktidale ………………….     yaiku     Pangrungu ingsun.

Sujude ………………….    yaiku     Pangambu ingsun.

Wawacaning Ayat ……      yaiku     Pangucap ingsun.

Lungguhe ……………..     yaiku     Teteping iman ingsun.

Takhiyate ………………      yaiku     Manteping Tauhid ingsun.

Salame …………………     yaiku     Makrifat ingsun.

Dikire …………………..      yaiku     Awas ingsun.

Keblate …………………     yaiku     Madep marang eneng – ening ingsun.

Perlu nglakoni wajib, saka Kodrat-Iradat-ingsun dewe !!!!!

Lumrahe wong (racake), ora ana kang bisa netepi (memper bae, ora) kaya wong kasebut ing (a) teka (g) mau, nanging yen bisa memper satitik bae, rak iya wis bagus, mulane kudu sinau saka satitik waton tlaten, bebasan nglumpukake benang saka sa-eler, sakbanjure bisa dadi jarit saklembar. ###

Tembung Da’im iku tegese : tetep, ajeg, panggah.

Sajroning isih urip iki kowe tansah ambekan, yaiku nglebokake lan metokake Napas. Rina wengi napas-mu iku ora leren, ajeg tansah mlebu metu bae.

Jalaran saka mangkono, saweneh ana kang nindakake Salat da’im klawan lantaran Napas, yaiku angon marang lebu wetuning napas, lan lumrahe kabarengan karo Dikir ing batin. (Dikir iku tegese eling). Kayata :

Nalika Napas mlebu …………….. ing batin ngucap HU;

Nalika Napas metu  ……………… ing batin ngucap ALLAH;

Dadi yen elingmu marang Allah iku miturut lebu-wetuning Napas, iku tetep, ajeg, ora kendat tansah eling bae. Mulane patrap mangkono mau saweneh ana kang ngarani Salat Da’im.

Kajaba saka iku, gunane maneh, sajrone Dikir mau gagasanmu kang ngayawara banjur bisa kasliMoer temahan ora ngambra-ambra-ardaning nafsu bisa sareh-ubaling Pancadriya bisa andeh-dadi wose : kanggo lantaran sinau ngleremake Angen-angen.

Wong kang nindakake Salat Da’im cara kaya mangkono mau, senajan durunga mangerti marang maksude, terkadang wani ngucap mangkene : “Sakdurunge salat ….. aku wis salat”. Dene kowe dewe, prayogane aja melu-melu clatu kaya mangkono, awit ora migunani apa-apa, malah ngewak-ewakake !!!!! ###

h.     Ngeningake – Ngepanake – Semedi.

Iku kena katindakake sawayah-wayah, yaiku sinau meneng, ngleremake angen-angen ora ngelingi kadonyan, sinau ngrasuk Badan alus sarta  njajah Alam alus …. Sinau mati.

Mungguh patrape Semedi iku warna-warna. Sadengah Kitab wis nerangake mulane ing kene ora perlu kasebut. Dene kowe dewe bisa milih patrap sakarepmu, sasenengmu, endi kang kokira enteng lan gampang.

Para kang wis kulina, bisa nindakake Semedi ing saenggon-enggon, ora perduli ing papan sepi utawa rame, mulane, kang wis dadi Aulia, senajan sajrone lumaku kaya, ora rumangsa nganggo Wadag, kabeg kang ana sacedake, ora kepikir, terkadang solah tingkahe kaya wong edan…… jalaran, sadela ngambah ing alas alus sadela ing alam kasar iki, dadi mung sabirahine !! Lan kang wis bisa kaya mangkono mau, wis sepi dening pamrih pangalem apa dene pangarep-arep menang Lotre. ###

Sarehne sinau iku tetela abot lan angel, dadi Moerih klakone bisa, iya kudu tlaten lan nrima soleh-olehe, ….. ngelingana, ora ana bayi lahir bisa mbrangkang. ###

Jajal-jajal, merema karo rada ngeningake. Ing sakiwa tengene mripatmu kepara ngarep ana cahya kelap-kelip, yen kowe meneng sapandurat cahya mau bisa mandeg lan katon bunder, yaiku kandil. Sangsaya mindeng, cahya ing ngarepmu (sangareping pasu, yaiku legokane irung ing antarane mripat loro. Nyatakna dewe, yen klakon kaya mangkono cahya kang wis dadi siji mau isi apa ????).

(yen durung kulina ngecakake …. Lagiya kelap-kelapa bae ora tumuli bisa katon).

Kandil iku dianggep Wadag-ing angen-angen. Obahing kandil gumantung marang getering angen-angen. Dadi yen kandil mau, katon mandeg, iku satemene mung nelakake yen si angen-angen nalika iku pinuju meneng. Dadi eleding dongeng …. Sinau meneng klawan ancer-ancer kaya kang kasebut ing duwur mau.

Eneng-ening nuwuhake awas-eling. Bukti kang wis pada nglakoni mangkene : “Yen kita ngeling-eling sawijining  prakara kang kita pinuju lali, kita kapeksa kudu meneng, tanpa ana kang kongkon ngendegake getering Angen-angen, nanging lumrahe kita ota weruh, ora mangerti, ora krasa yen satemene golek eneng. ~ Ing saiki tetela yen dununge eling iku ana ing eneng-ening. Sing sapa akeh neng-ning-nge, iya mesti uga bisa awas (waskita), ora susah nganggo telak utawa tanda apa-apa, mbanjur bae bisa krasa. (Nanging wong kang kaya Bapak iki tangeh bisane kaya mangkono, jalaran isih akeh banget kabutuhane, warna-warna kang dikepengini, kayata : kepenging narik Loter No. 1 …… nuli rabi maneh ……. Tuku mobil, plesir karo bojo Nom. ……. Malah kok bisaa, mesti mlungsungi).

Sajrone kita meneng, utawa sajrone layap-layap, sok krungu swara (satemene swara mau tuwuh saka ing jero). Apa iku kang diarani wangsit???

Terkadang uga sok weruh (ing pangrasa ana wewujudan). Cara padukunan, meneng mangkono mau kanggo nggoleki jamu utawa tambane wong lara.

Dene yen tanpa seja apa-apa, mangka mbanjur krung swara utawa weruh wewujudan kang nyala wadi, prayogane titenana dewe bae, apa bakal wahanane!!!!! ###

Moerih terange, carita ing ngarep mau tak baleni maneh (sinau meneng nganggo ancer-ancer kandil – Pramananing netra Wadahing angen-angen.

1º.  Merem katon ana cahya kelap-kelap ing sakiwa tengening mripat.

2º.  Cahya mau sangsaya suwe, sangsaya terang-nanging yen Angen-angene gingsir, si cahya getere nemen, dadi kaya dene ilang maneh.

3º.  Yen kelap-kelap wis katon terang, kaciptaa supaya mandeg.

4º.  Yen mandeg mbanjur katon bunder, lan katon mandeg sapandurat bae wis untung.

5º.  Yen Angen-angen sangsaya lerem, cahya mau nglumpuk dadi siji, katon ing tengah-antarane mripat loro. Yen pamandenge terus, ing sajroning cahya mau katon ana wewujudan ……. Yen bisa nyatakake dewe !!!!!

Yen terus meneng, sakbanjure kapriye …… mbuh ….. uga nyatakna dewe bae, dadi kowe ora cukup mung diomongi bae !!!!!

XIV. PANGUPAKARA LAN PANGUBURE MAYIT

Miturut cara Islam.

1º.  Mayit didusi, dongane (sunat) mangkene “

“Na-wetu ada-a wudlu farhlil gasli ahdhal mayiti” (Niyat ingsun perlu ngedusi mayit iki).

2º.  Mayit di wudloni, dongane :

“Na-wetu ada-a wudlu man badhal mayiti”. (Niyat ingsun nglakoni muloni myit iki).

3º.  Majit disalatake, wawacane ayat mangkene :

a.      Syalli ala hadhal zinazati fardlan lillahi taala”. (Ingsun salat kanggo mayit iki perlu krana Allah).

b.      ‘Allahu akbar” ( Allah Maha Agung).

c.      “Maca Fatekhah”.

d.      “Allahu akbar”.

e.      “Maca slawat Nabi”.

f.       “Allahu akbar”.

g.      “Nuli ndonga mangkene” :

“Allahumma firlahu warkhamhu …. Yen mayit wadon : Allahumma firlaha warkhamha …. Wa’a fini wa’fuanhu” (Duh Allah ! Mugi Tuwan ngapura dateng mayit punika ngasihana, aparinga nikmat lan katentreman).

h.     “Allahu akbar”.

i.       “Nuli ndonga mangkene :

“Allahumma la tukharima ajarahu wala laftina ba’dahu wagfirlana wallahu”. (Duh Allah ! mugi Tuwan sampun mepet ganjaranipun nyalataken mayit punika dateng kawula lan mugi sampun maeka dateng kawula sakbakdanipun punika sarta mugi ngapura ing kawula lan dateng mayit punika).

j.        Nuli Salam, noleh manengen ….. mangiwa karo ngucap :

“Assalamualaikum warakhmatullahi wabarakatuhu”

(Katentreman rakhmat lan barkahing Allah muga tetepa ing sari kabeh).

 

Ngubur Mayit.

1º. Mayit kelbokake ing luwangan, sakdurunge diurugi kawacakake Adzan ing kupinge :

·       ALLAAHU AKBAR, ALLAAHU AKBAR… 2X 

·       ASYHADU AN LAA ILAAHA ILLALLAAH…2X 

·       WASYHADU ANNA MUHAMMADAR RASULULLAH… 2X

·       HAYYA ‘ALASH-SHALAAH… 2X (Rik

·       HAYYA ‘ALAL-FALAAH… 2X

·       ALLAAHU AKBAR, ALLAAHU AKBAR… 1X 

·       LAA ILAAHA ILLALLAAH… 1X

Mayit wiwit diurugi, nalika nyawurake lemah kang kapisan ngucap :

“Minha khalaqnakum” = Kowe kabeh pada ingsun dadekake saka lemah.

Nyawurake kang kapindone ngucap :

“Wafiha nui’I dukum” = Sira kabeh bakal ingsun wetokake saka lemah sepisan engkas.

###

Sawise rampung nggone nguruki, si mayit mbanjur kawacakake Telqin, perlu kanggo (piwulang – tuntunan). Ing ngisor iki ana wawacan sawatara saka talqin, perlu kanggo conto bae :

1.     “Ya ‘abdallahib noe ‘abdayillahi” (He, kawulane Allah, anake kawula loro).

2.     “Ud-kuril ahdalladi kunta alaihi fidarid dunya”. (Sira elinga prajanjian kang sira sanggemi nalika ing dunya).

3.     “Wakarajta illa daril akhirat”. (Ing saiki sira wis metu marang alam akhirat).

4.     “Ida za-akal malakanil ha’ilani, yu kalu lahumma Munkarun wa Nakirun”. (Yen sira kataken Malaikat loro kang rupane medeni, aran Munkar lan Nakir).

5.     “Fala yuhaiwi laka wala yuj-ijaka”. (Iku aja ndadekake wedi lan girisira).

6.     “Fa-innahumakhalkun minkhalkillahi ta-ala mit-suka”. (Jalaran Malaikat loro iku uga titahing Allah, pada bae karo sira).

7.     “Wa-ida sa-alaka” (yen Malaikat mau takon). “Man rabbuka wama Nabiyuka” (Sapa Pangeranira lan sapa Nabinira). “Wama dinuka wama Qeblatuka” (Apa agamanira lan keblatira). “Wama imamuka wama ikhwanuka” (Apa panutanira lan sapa sadulurira).

8.     “Faqul” (Mangsulana). “Allahu rabbi wa muhammadun Nabiyi” (Pangeran kula Allah lan Nabi kula Nabi Muhammad). ‘Wal islamu dini wal kakbatu qeblati” (Agama kula Islam lan keblat kula ing kakbah). “Wal qu’ran imami wal muslimuna wal muslimatu ikhwani” (Panutan kula Kitab Al Qur’an lan sederek kula sadaya tiyang Islam jaler lan estri).

9.     “Tsahbatalkallahu bil kaulits tsabeit” (Allah netepake ing kaelinganira).

10.  “Yutsabbittullahul ladzina amanu bil kaulits tsabiet” (Allah netepake kaelingane wong kang pada kasandangan iman kapracayan, pangandel, eling marang pangucap kang wis tetep).

11.  “Fil khayatit dunya wafil akhirat” (Sajroning urip ing donya lan besuk ing akhirat).

 

XV. TANDA (TETENGER).

Mungguh wiwit pecating nyawa-mingseding rahsa iku wiwit saka jempol sikil. Mulane mangkono, jalaran, pokok-ing saraf-saraf (zenuwen) iku utek ….. dene perangane awak iki kang adoh dewe saka sirah, yaiku jempol sikil. Wiwit lerening lakune getih lan keteg uga saka kono.

Miturut saweneh Kitab, tetenger bakal mancad dina kiyamat iku kaya ing ngisor iki :

Tanda yen matine kurang :

3 tahun …… Rumangsa sayah utawa jeleh urip. Kerep ngimpi lulungan mengalor.

Lumuh nglakoni apa pakaremane.

2 tahun …… nduweni kangen marang kang wis pada mati.

Lumuh nglakoni apa pakaremane.

1 tahun …… Kerep weruh apa kang ora lumrah katon, kabarengan intil-intiling gulune krasa geter. Rasa legi, gurih, lsp., wis suda.

6 sasi …… Krungu rerasaning lelembut, utawa sato kewan. Kuping kerep gumebreg. Ilang pepenginane.

3 sasi ….. Kerep mambu gandaning lelembut (kaya menyan kobong tungtum amis). Sajroning irung kerep krasa kekes.

40 dina ….. Driji panunggul latekuk kapetelake karo epek-epek pisan.

Driji liya-liyane kajepatake, mangka drijine Manis bisa melu njepat (kangkat).

Otot-otot krasa keju kenceng.

Ula-ula pating serdot.

15 dina ….. Kerep katon (weruh) marang wujude dewe.

7 dina …… Lumuh nglakono apa-apa. Ora doyan mangan lan kangelan bisane turu.

3 dina …… Awak ing njaba-njero krasa gerah uyang, gawe wetuning tai-kalong lan cacing kalung sarta cacing tembaga.

1 dina …… Otot ugel-ugel wis kendo. Kringet gobyos.

Mancad dina kiyamat. Kulit pera (ora kumrisik), krasa nyenyed. Grebeging kuping wis sirna. Awak krasa gringgingen. ###

Tetenger tumrap liyan.

Pratanda kurang.

1 taun …… Solah bawane nganyar-anyari.

6 sasi …… Maune seneng marang karameyan, mbanjur seneng marang sepi. Maune kereng, mbanjur sabar.

3 sasi …… Wewatekane bali kaya nalika bocah.

1 sasi …… Cahyaning mripat wis katon surem. ###

Kang kasebut ing nduwur iku kabeh mung ngapek saperlune, dene kekurangane wuwuhana dewe.

XVI.  P A N U T A N.

Mungguh Panutan utawa Tetenger kang bakal di turut (di-etut) ing mbesuk sajroning Sakharatul-Maot supaya ora mati kesasar, iku tumrap siji-sijining paguron beda-beda, ana kang kudu ngetut iki, ana kang kudu nurut iki, kayata :

1.     Cahya Bunder kaya Srengenge.

2.     Cahya Bunder kaya Rembulan Purnama.

3.     Cahya Bunder kaya Rembulan isi Wujude.

4.     Cahya Bunder pinggir kuning, tengah biru, (kandil) isi Wujude.

5.     Cahya Putih mancer sasada utawa lembut.

6.     Cahya Satugi, padange anelahi.

7.     Cahya samrica binubut, padange anelahi.

8.     Wujud plek kaya wujude dewe, ana tengere nggaler ing sangisoring irung (gumun) Alif mutakalimun wachid). Jare yen ora ana tengere mangkono iku palsu.

9.     Wujud kaya ing nduwur iku (no. 8) nanging menganggo sarwa endah, kaya panganten utawa ratu.

10.  Wujud kaya kaya wujude dewe nalika isih bayi. (Apa bisa niteni ?).

11.  Wujud kaya wujuding gurune. (Apa nganggo tenger karo nyangking botot ?).

12.  Wujud kaya golek kencana.

13.  Wujud kaya wujude dewe, nanging sirah telu (iki aneh, nanging kena uga iku simbul).

14.  Swara kaya cumengering bayi nangis (lagi lahir).

15.  Alam Padang tanpa wewayangan. ###

Mungguh panulaking sakehe godo rencana njrone ndungkap tekan ing janji, supaya aja mati kesasar, ing sawenehe ana kang nyaritakake kaya ing ngisor iki. (Apa iku carane munggah Swarga?).

Sakehing cahya pada kalimputan dening kahaningsun.

Iya ingsun Dat-e Gusti kang sifat Esa.

Iya ingsun Dat kang maha suci, kang sifat langgeng.

Iya ingsun Dat kang maha luhur, kang jumeneng Ratu Agung, kang Moerba amisesa, kang kuwasa angracut jisim ingsun, narik joganingsun, ngukud jagad ingsun, mbabar turasingsun, masang pangasihan marang titahingsung, masang kemayan marang makhlukingsun.

Kabeh sampurna saka kodratingsun. ###

Sarehne wis sekeng rekasa, apa kira-kira apal marang unen-unen samono mau ? Kang kasebut ing nduwur iku kabeh, yen bisa eling marang surasane bae, iku an begja. Den maksude, ora beda kaya tekad. “KO” yaiku : A…..I…..U….. Aku Iki Urip (aku iku satemene iya iki).

N.B : SuMoerupa kabeh-kabeh iku arane teori kanggo Ikhtiyar, kaya upamane bae mangkene :

Sawijining wong kang sumedya lelungan marang Pool Lor (Noord Pool) nggawa sangu Pandon, sanajan ana ing dalan bingunga, utawa kapalangan apa-apa, kongsi kapeksa golek simpangan mangetan utawa mangulon, nanging ora lali marang tujuan bakal Mangalor mau.

Dene yen ora sangu pandom, kena uga kesasar, ngener marang keblat kang kosok bali, yaiku Mangidul. ###.

Pada-pada lelungan marang Pool Lor lan pada nggawa pandom. Kang siji nunggang Kapal Terbang, sijine Kapal Api, dene kang liyane nunggang Kapal Layar. Ing tata lair, kang gampang tumuli tekan ing papan kang sinedya iya kang nunggang Kapal Terbang, nuli kang nunggang Kapal Api, dene kang nunggang Kapal Layar tekane kari dewe.

Mungguh maksude mangkene :

1.     Pool Lor iku umpane Gembleng.

2.     Pandom iku upamane Tekad kang bener.

3.     Mangalor iku upamane saka Keblat lair, marang Keblat batin.

4.     Tunggane iku upamane Kasuciane.

5.     Embuh sapira dohe, sateka-tekane, nanging tunuju ing Pool Lor, iku upamane : sawise Manungsa Sajati ana ing alame dewe, mbanjurake laku apa ora.

XVII. PERLAMBANG (SYMBOOL).

Ing ngisor iki ana pralambang sawatara, katerangake miturut sapanemune kang nganggit layang iki :

1º. Manuk Burak.

Manuk Burak iku kagambarake kaya Jaran asirah Wong lan mawa suwiwi.

Kanjeng Nabi Muhammad mumbul njajah langit sap pitu sarana nitih Manuk Burak.

Kira-kira :

Jaran iku Jaran napas (dudu kang ulese jragem, dawuk plangka lsp.). dadi kangjeng Nabi nalika njajah langit sap pitu (Alam wiwit kasar tekan kang alus pisan, kang kabeh mau satemene iya wis ana ing kene bae) ora susah mingked marang ing ngendi-endi, kajaba karo sarean utawa pinarak saksekecane. Tafakur. Semedi lantaran lebuwetuning napas.

Muhammad ………………….. Wujud kita :

Burak ………………………… Napas kita.

Yen pancen bener, kita rak iya uga bisa sinau nunggangi Burak kita dewe, iya nrima lon-lonan disik aja kesusu ngrangsang kang duwur-duwur. ###

Hemelvaartsdag van Jezus Christus. Dina nalika Kanjeng Nabi Ngisa mumbul marang langit iku manawa bae Kanjeng Nabi Ngisa uga ora mumbul marang langit, kang katon biru kae, kajaba njajah Alam-Alus klawan ngraga suksma …… ora beda kaya Kanjeng Nabi Muhammad. ###

2º. Syirathal Mustaqim.

1. Ujare dongeng : “Wot Syirathal Mustaqim” iku uga diarani Wot ogal-agil ….. gedene sarambut pinara sewu ….. dene landepe pitung penyukur.

Ing sangisoring Wot mau ana Neraka, isi geni mulad-mulad …. Wedang umob ….. gegaman kang mandi-mandi, kabeh sarwa nggegirisi lan mbebayani.

Wong kang akeh dosane, ora bisa nguwot, temahan kacemplung ing naraka mau. Dene wong kang suci, bisa nguwot rikate kaya tatit, terus marang swarga.

2. Saweneh ana kang negesi : wot ogal-agil iku pralambange ilat. Wong cecaturan iku ilate mobah-molah. Obahe ilat mau diumpamakake ogal-agil.

Tembung saru, clatu goroh, catur ala, pangojok-ojok, iku bisa gawe sangsara utawa cilaka lumebu ing Rumah Sakit utawa mlebu ing Hotel Prodeo (Penjara) ….. mangkono iku kang diumpamakake ora bisa nguwot, wekasan tumiba ing kasangsaran (kacemplung Naraka).

Mangkono uga kosok baline : tembung alus ….. clatu kang temen, catur kang becik-becik, bisa gawe kaslametan lan karaharjan ….. iku diumpamakake … bisa nguwot kongsi tekan swarga. (nanging wong kang seneng ngolek rai (cari muka) iku ora klebu ing kene, jalaran karaharjan kang tinemu, bisa uga gawe susah utawa kapitunaning liyan…..!!!!!

3. Syirathal Mustaqin iku tegese : dalan kang bener, yaiku pitutur, piwulang agama kang bener.

Ing kene dalan kang bener iku di tegesi tekad kang bener, yaiku tekad bali marang asal (saka keblat lahir nyilem marang keblat batin) kalawan suMoerup (mangerti) ing ngendi sangkan parane, ora nganggo was sumelang maneh.

Tekad iku ora katon wujud apa-apa, mulane diumpamakake gedene sak rambut pinara sewu.

Tekad kang santosa, kenceng diumpamakake landepe pitung panyukur, jalaran ora keguh dening goda rencana (godane Malaekat Wono-Kerun), bebasan berani karena benar.

Sarehne tumindake tekad mau ora mandeg-mayong sarta ngliwati dalan kang kenceng, dadi bisa enggal tekan ing papan kang sinedya, diumpamakake rikate kaya Kilat. ###

Lahir lan Batin iku samad-sinamadan, liput-linimputan, …… yen mangkono adoh cedake keblat lahir marang batin iku mung gumantung marang Angen-angen Rasa Kamanungsan.

3º. Kiyamat.

Ujare dongeng, Kiyamat iku bakal kadadeyan ing mbesuk mbuh pirang atus taun engkas, yaiku Bumi winalik ….. Jagad ginulung …. Langit tinangkep ….. polahe wong kaya gabah di interi.

Kiyamat sugra : iku kiyamate Wadag iki, yaiku sajrone sakharatil maot, ndungkap tekan janji. Sakbanjure si Wadag mati, dipendem …. Rusak.

Kiyamat Kubra : iku kiyamate Donya iki, yaiku : kabeh karusakan kang jalaran saka gunung mbledos, lindu, lahar, banjir gede, kang wiwit biyen tekan saprene wis kerep klakon, lan uga mesti tekan ing mbesuk pisan, netepi marang Wet : “Sakabehing Ka-anan Dat mesti bakal rusak, mung Dat-ing Pangeran kang tetep langgeng”. ###

4º. Tangi Saka Kubur.

Ujare dongeng, ing mbesuk dina Kiyamat (dina wawales), sakehing Wong Mati pada tangi (ditangekake ?) saka Kubur, diklumpukake marang Ara-ara Makhsar (?), ana ing kono ditraju ala becike. ###

1.     Ing wektu Urip iki, aluse, nyawane, Manungsane kaya dikurungi, utawa kena ka-umpakake Kependem ing dalem Wadag. Yen mangkono, si Wadag wektu iki kaya minangka Kubure.

2.     Urip kalawan Wadag iki, isi Manungsa Sejati kena uga di-upamakake sajrone Turu lan Ngimpi ……… (Yen mangkono, kabeh lalakon, kabeh ka-anan kang sinandang ing saiki kena diarani ngimpi si Manungsa Sejati, yaiku : ngimpi dadi tani, dadi wong buruh, dadi wong sugih luhur, mulya, dadi wong miskin, nista, sangsara, kinuya-kuya).

3.     Sajrone sakharatul maut (ndungkap tekan ing pati), si Manungsa Sejati wiwit oncat saka Wadag-e dadi wiwit metu saka kurungan (satemene diarani metu kliru) …….. iku kang diupamakake Tangi saka ing Kubur, jalaran maune dianggep kaya Turu utawa kaya Kapendem ing Wadag.

4.     Saoncate saka Wadag si Manungsa Sejati nganggo badan angen-angen (Kewani) ….. ing saiki ora mung aran tangi bae, malah wis menyat lan lumaku, dumunung ing Alam Kewani (Arwah), iya Alam iku kang diupamakake Ara-ara Makhsar (?). jalaran Alam Angen-angen mau jembar.

5.     Ana Ara-ara kono pada ditimbang (ditraju) Ala Becike, maksude : Anane ing Alam Kewani mau banjur dumunung ing perangan kang endi …… apa ing papan kang kasar, nyedihake ……. apa mbanjur ana ing panggonan kang nyenengake ….. iku  mung gumantung marang Ala Becike, kasuciane dewe-dewe.

Dadi ringkese mangkene :

Dina Kiyamat ……………….    Sajrone sakharatul maot.

Tangi …………………………   Manungsa Sejati wiwit ninggal Wadag.

Kubur ………………………..    Wadag iki.

Ara-ara Makhsar ……………    Alam Kewani (arwah).

Di traju ……………………….    Dumunung ing Alam kono njujug ing papan kang date kasar utawa alus …… iku gumantung marang ala becik lan kasuciane dewe-dewe. (Dadi ora ana kang mengkruk-mengkruk ing papan timbangan).

5º. Siksa Kubur.

Ujare dongeng, mayit iku ana ing kubur (wong kang akeh dosane) disiksa lan sakbanjure kacemplungake ing neraka (kacemplung ?).

Mungguh perlambang-perlambang (simbol-simbol) iku satemene uga migunani mulane akeh kang kamot ing Kitab Kitabing angger agama. Mungguh paedahe :

1.     Tumrap wong bodo, kanggo piwulang lan memedeni, supaya pada nglakonana panggawe becik, ngedohna laku maksiyat.

2.     Tumrap kang wis tuwuh pangertine, supaya anggolekana maksude perlambang mau, ngasah pikiran, nggatukake karo rasaning atine dewe.

Ing ngarep wis kacaritakake, yen ing wektu urip iki, kang dianggep kubur iku awak wadag. Dadi yen mangkono, kang diarani siksa kubur yaiku :

a.     Kala-kala nandang lara (ngelu, mules, lelara kang mbebayani).

b.     Kacilakan kang temahan nandang lara kongsi lawas, wekasan nduweni cacad utawa ciri.

c.      Ciri wiwit lahir, kongsi gawe kangelane ngupaya sandang lan pangan.

Yen mangkono, klakone siksa kubur iku bisa wiwit lahir mula tekan mati-ne si wadag, sakbanjure, lagi kena diarani luwar.

6º. Siksa Neraka.

Sajrone urip iki kita ana kalane nandang gela, cuwa, getun, ruwed renteng (peteng) – susah banget kang rasane aluwung matia utawa nganyut tuwuh (bunuh diri). Bisa nandang mangkono mau ora mung nalika ing Donya bae, nanging ana ing Alam Kewani ing perangan kang kasasar malah luwih-luwih. – (Yaiku ing Alam Peteng).

Iya kasusahan, kapetengan, karuwed-rentengan, iku kang diarani Siksa-neraka. Dene siksa mau bisa klakon wiwit lahir tekan sakmatine pisan.

Saben kataman Siksa Kubur, racake binarengan siksa neraka ….. saben kataman Siksa Neraka, si kubur melu suda kawarasane, kuru, lara, amarga saka ngenes, temahan bisa jideng pisan. ###

Dene kosok baline kabeh siksa kang kasebut ing nduwur iku, kena diarani “Ganjaran Swarga”.

7º. Lafat Allah.

Lafal Allah katulis nganggo huruf Arab iku uga dadi perlambang wujud lan urip kita. Coba gambar ing sasisih iku otak-atik, matukna !!!!

1e. Huruf (aksara) Lam-Lam-Ehe iku ora muni Allah yen ora ana aksara Alif ing sangarepe.

Maksude : Lam-Lam-Ehe, iku wadag sak anggotane. Dene Alif iku Uripe. (Sanajan kangremeh pisan, tumindak uga saka Urip Sejati).

2e. Ilange Lam awal marang Lam Akhir.

       Ilange Lam akhir marang Ehe.

       Ilange Ehe marang Alif.

Karepe : Pecating nyawa, mingseding rahsa, iku wiwit saka jempol sikil, sangsaya manduwur, tekan sirah ….. dene jablase – pantoge – bali marang urip, satemene yaiku Gembleng. Mulane ana tekad kaya pralambang ing ngisor iki. ###

8º. Alif.

Gambar ing nduwur iku aksara Alaf dijabar dijer lan dipes, unine…. A ….. I …..U. Dene maksude Aku ….. Iki ….. Urip. Yen wis mangerti marang maksude piwulang ing nduwur, iya ora gumun marang karepe pralambang iki, jer wis di bolan-baleni.

N.B. Mungguh perlambang (simbol) iku kepriye maksude mung sumarah marang kang nampa (mangkene, kena ……. Mangkono kena, waton memper). ###

9º. Lafal Muhammad.

Mangkono uga Lafal Muhammad katulis nganggo aksara Arab iku dadi perlambange Wujud kita.

Mim- awal iku Sirah.

Akhe ikui Dada.

Mim-akhir iku Puser.

Dal iku Sikil.

10º. Pojok-ing Tampah Cirkel.

Panyanane wong kang ora ngerti, tampah, dulang, mejabunder, buwangen (cirkel) iku ora ana pojoke. Mangka malah pojok-ing buwangen (cirkel) iku kang dadi pokok-ing sakehing pojok, yaiku dumunung ing tengah, (ing middel-punt) gedene 360º.

Middel-punt mau nyatane yen ana, sawise cirkel iku di garis mrapat ing tengah bener kongsi nganakake pojok – jejeg 4 (4 recthuken = 4 x 90º yaiku 360º) …… nanging satemene, dudu si middel-punt kang manggon ing pojok, malah si pojok kang manggon ing middel-punt.

Maksude : Middel-punt iku Dat-gembleng, iki pojok, kang dinyatakake klawan garis (sikile pojok), iku minangka sifate.

Ing lahir, nyatane yen dat iki temen ana, marga saka sifate. Nyatane yen “IKI” pancen ana, marga kang gumelar iki ana, yaiku sifate kang katon ing tata lahir.

1.  Saben pojok, gede cilik-a, iya peranganing pojok-e cirkel.

Kabeh mackluh, kasar alusa, iku dadi sifate IKI.

Pojok-ing cirkel dumunung ing Middel-punt. Kabeh sifat dumunung ing Dat (IKI).

2.  Gedening pojok ora gumantung marang dawa cendak-ing sikile, tegese : sawijining pojok, sikile kadawakna tekan ing endi bae ….. utawa kacendakna kongsi sapira bae gedene pojok mau panggah.

Luhuring Budi kamanungsan iku ora gumantung marang sugih miskin ora gumantung marang akehing duwit-e.

3.  Cirkel pirang-pirang ewu kang beda-beda jembare, iku gedening pojok-e pada bae, lan pojok pojok-e pada dumunung ing middel-punt.

Kaanane manungsa beda-beda, ana kang tumitah luhur, sugih, mulya ….. ana kang asor, mlarat, sangsara, nanging …… teteping kamanungsane pada bae, Gusti Allah ora mbedakake apa-apa, ora ana kang ditresnani lan ora ana kang disengiti, mulane gedening hake kabeh mau kanggo ngaku marang IKI iya ora beda.

Mulane elinga, sajrone gumuyu rasaksa tangismu.

11º. Gangsingan.

Kang mubeng seser ngadeg saka, nggenuki, (mepeti), iku uripe (obahe) katon ing awake gangsingan mau …… dene pokoking (pancer, teleng) uripe mau dumunung ing pucuking paku ing silite, ya iku ing punt, …… kang satemene ora melu repot obah – utawa kena diarani obah sajrone meneng. Aneh !!!!

Gusti Allah nitahake nguripi, ngobahake kabeh iki ora repot apa-apa. Punt = gembleng iki. ###

12º. Waman ‘arafa nafsahu fakhad ‘arafa’ rabbahu.

=(Sing sapa weruh marang awak-e dewe, temen weruh marang Pangerane).

Panemuning siji-sijine wong iku beda-beda, miturut sapira gaduging pangertine, mulane panampaning marang kareping dalil ing nduwur iku uga warna-warna, kayata :

a. Yen arep weruh marang Allah cukup mbanjur ngilo, samangsa weruh wewayangane ing sajroning pangilon, weruh marang Pangerane. (Malah ana saweneh kang nganggep Pangeran marang wewayangane ing lemah, yen awake pinuju kasorotan Srengenge mulane nglarangi anak putu ora kena nguyuh madep mangulon utawa mangetan, supaya aja nguyuhi wewayangane).

b. Jare Yai, wadag iki asale saka : bumi, geni, angin, banyu. Dene nyatane bisane wujud, klawan lantaran Bapa lan Biyung. Sarehne Bapa Biyung iku kang ngukir wujude (awake). Yen mangkono iya Bapa Biyung iku dadi siji, aran Allah (wakil Allah).

c. Ujare Yai, ing mbesuk yen ndungkap tekan ing janji, bakal katekan wujud kang plek (jebles karo wujude dewe), nalika urip iki wujud mau iya wis kena ditemoni, yaiku Pangeran, mulane kudu diderekake. (Menyang ngendi ?). Utawa diuluki salam.

d. Iki katerangan kang rada jero, yen gelem gagasen nganggo rasa-mu kang rada beres, aja mung nganggo rasaning Angen-angen-mu kang asor bae, kang karepe mung kuminter, gumampang nggeguyu utawa nenacad, sombong, dupeh lagi rumasa (krasa) urip rada seneng. SuMoerupa rasa kang mangkono mau nelakake asoring budi.

Kang diarani sambel iku dudu : lomboke, trasine, uyahe, aseme, nanging campure patang prakara mau.

Mangkono uga kang diarani rasa-ne sambel iku dudu : pedese, gurihe, asine lan kecute, nanging campure rasa-rasa patang warna mau.

Adon-adon 4 warna mau nganakake wujud lan rasa anyar, kang aran sambel lan rasane.

Mangkono kang diarani awak (diri), iku kudu : Eadag-e Angen-angen Manungsa Sejati-ne lan dudu urip-e nanging adeging (kumpuling) 4 prakara iku kongsi awujud janggereng kita iki kang aran awak.

Gegayutan 4 warna mau nuwuhake rasa kamanungsan, kang mbanjur bisa nduweni pangaku ……. “awak utawa diriku”, tegese awak utawa diri-ne si aku.

Siji-sijine awak diwenehi aran dewe-dewe, dadi kang aran Suta, Naya, dadap, Waru iki diri-ne, yaiku barang anyar kang rinakit (kajumenengake) dening si aku, kanggo lantaran nyatakake ana-ne kajaten. (Urip lan Rasa Sejati).

Mas !! Lah “AKU” iki sapa ?

Putih iku dadi sifate kertas lan manggon ing kertase dadi dudu kertase kang manggon ing putih.

Awas di sabar nggone ngrasak-ngrasakake kongsi kandas.

Diri iku dadi sifatku lan dumunung ing “AKU”. Dadi dudu aku kang manggon ing diri N.B. Prakara iki ora gampang dilaras, mulane bisa kosok bali karo panemune kang akeh-akeh, kang ada nganggep yen diri-ne yaiku dewek-e, kongsi nganakake aku akeh, warna-warna sarta nuwuhake rasa beda utawa rumangsa ngungkuli sapada-pada.

Jumenenge si diri saka aku, ora kosok bali; aku dijumenengake dening si diri. Si diri mung nyatakake ana-ne si aku dadi sifate si aku.

Sarehne sifat iku ora pisah karo dat, dadi waton suMoerup marang dununging Diri-ne, ….. iya mangerti marang aku-ne pribadi-ne, lantaran rasa-jati.

Yen wis mangkono, nocogi karo surasane dalil ing nduwur mau lan geseh karo katerangan a, b lan c iku.

Sing luwih terang, ta Mas !!! “AKU” iki kang endi ??

Ing ngarep rak wis wola-wali dicritakake, yen manungsa iku kekurangan tembung kanggo nerangake marang melok-e si IKI, dadi bisa-bisane, sanadyan ngeblaka pisan, iya mung theori. Ewa samono, tinimbang nganggur, jajal-jajal tak tutugake :

1.  Nur, Rasa, Suksma, Nafsu, Budi.

2.  Malaekat, Dewa, Jim, Setan.

3.  Srengenge, Rembulan, Lintang-lintang, Bumi.

4.  Manungsa, Kewan, Tetuwuhan, Pepelikan.

5.  Swarga ……… Naraka.

No. 1 tekan 5 iku kabeh dadi Sifat-e si AKU lan Asale saka si AKU, mulane iya mesti dumunung ing si AKU. Dudu si AKU kang manggon ing Swarga-Naraka …… malah Swarga-Naraka kang dumunung ing si AKU ……. Yen mangkono genah, yen sejatine ora-ana apa-apa kejaba mung mligi “AKU DEWE” ……. Lan ana-ne nunggal (ngumpul dadi siji, nanging dudu sijine etungan loro, telu, papat).

Daerah kasar-kasaran mangkene :

Kertas salembar digambari wong warna-warna kang diwenehi aran : Suta, Naya, dadap, waru.

Putih kang ana sajroning corekan gambar si.

Suta ngucap : aku sing aran kertas.

Naya ngucap : aku sing aran kertas.

Dene si Dadap lan si waru iya moh kalah, pada ngaku mangkono. Nangging mungguh nyatane : kertase mung siji, yen mangkono “aku-ne” iya siji. ###

Aku iki dadi teleng, pancer, Punt-ne kabeh kaanan kasar alus, mulane nganakake keblat lahir ngener marang batin. Kabeh keblat pancere, enere marang “AKU”. ###

Prakara aku, iki, gembleng, dat-pribadi iku bola-bali kasrambah ing kene, gawe bosen tumrap kang ora ndungkap ….. nanging gawe undake pangerti marang kang sawatara nyandak, apa dene gawe wuwuhing kaantepane.

Wong memaca iku yen lagi sepisan, ora pati titi, ora ngrasakake marang kang winaca ….. nanging yen sajrone maca regadagan mau kerep nyampar nyandung sawijining prakara kang perlu, kena uga mbanjur bisa krasa.

Prakara “IKI” pancen angel ginayuh, marga saka gaib lan werite. Mulane, sanajan ora ngeblak, waton suMoerup marang ancer-ancer kang bener, iku wis lumayan, gawe sudaning gugon tuhon, sarta fanatiek-e.

XVIII. TAKDIR LAN ICHTIYAR.

1. Ing ngarep wis katerangake yen manungsa iku sakdurunge bisa bali marangasale, durung sampurna, iya mesti tansah tuMoerun marang donya maneh, yaiku njilma (reincarnasi). Prakara iki ing Agama Islam lan Kristen, saweruhe kang nganggit iki ora katerangake babar pisan, mbuh sabab-sababe. Bokmana, jalaran bisa nuwuhake gagasan mangkene. “Digawe apa ngaya-aya golek kawruh, marsudi marang kasunyatan, toh mbesuk ora wurung iya mangkene maneh. Nyelengana kasucian, iya mung bisa oleh sapira. Bayarku satitik, utangku akeh saiki bayaran, dicilikake mrana-mrana ora cukup, aluwung digawe pawitan main pisan, untung-untungan” !!! Kaya mangkono iku iya bener.

Amarga saka wola-wali tuMoerun mau, nganakake nom tuwane manungsa sajati, sarta ing Alam-alam-alus iki rak iya akeh banget kandidat Manungsa kang bakal tuMoerun ing Donya lan uga kang isih mbanjurake laku marang Alam-alam kang luwih luhur ??

(Kacarita wilangane manungsa kang pada dedunung ing Alam-alam-alus katimbang karo kehe kang urip ing Donya iki, padane kaya upamane : wilangane wong kang pada dumunung ing kuta Surabaya katimbang karo kehe wong kang manggon ing kamar cilik sajroning kuta mau).

Anak-mu kena uga luwih tuwa tinimbang kowe, lan kowe dewe bisa uga ing tembe dadi putune anakmu !!!

2. Saben tuMoerun mesti sangsaya mundah pangertine sarta mesti nglakoni ala becik sarta nandang bungah susah.

Kabeh panggawe, ala becike mesti ana patuwase, yaiku nemu kasangsaran, kasusahan-kamulyan, kasenengan.

Ora ana kadadeyan kang tanpa sebab, lan ora ana sebab kang ora nuwuhake kadadeyan apa-apa. Manungsa mesti bakal ngunduh wohing dederan utawa tandurane dewe ….. nampa patuwasing panggawe dewe !!!

3. Piala (dosa) kang dilakoni dina iki, yen ora oleh wawales ing sanalika, iya ing dina sesuk, emben utawa ing mbesuke.

4. Terkadang ana wong becik adat kalakuwane, suci atine, nanging uripe tansah nandang sangsara, kasurang-surang, kerep nemu kasusahan, kinuya-kuya. Mangkono mau satemene saka tuwuhing panggawene ala, kang wis katindakake ing jaman biyen-biyene. Dene panggawe becik kang dilakoni ing wektu iki, iya mesti bakal ana patuwase.

Mangkono uga kosok baline, saweneh ana wong kang ala banget lalabuhane, ambek siya, seneng nggawe sang-saraning liyan, tegan-mentalan, nanging ndadak malah sugih, luhur, mulya seneng uripe. Mangkono iku tuwuhing panggawe becik, kang wis linakonan biyen-biyene …… dene piala kang katindakake ing wektu iki, iya mesti bakal oleh wawales. Mangkono iku wet-ing Alam kang manungsa ora bisa nyelaki utawa ngoncati maneh, ora bisa nyingkrihi.

5. Utang Rp. 10,- iya bakal nyaur Rp. 10,- motangke samono iya bakal nagih (oleh bayaran samono). Mung bae pembayarane bisa grebyeg utawa nyicil.

Wong kang nglakoni kadurjanan gede, nandang dosa gede, ora mesti mbanjur oleh paukuman kang abot, malah terkadang vrij bae. Nanging sagbanjure, panandange sangsara bakal ngendeng bae (lumintu), kongsi gunggunging kasangsaran kang sinandang timbang karo gedening dosa kang wis linakon. Lan sawise iku aran luwar saka wewalesing panggawe saprakara iki. (Mulane, kalane urip iki, sadela krasa bungah, sadela susah, sadela rumangsa mulya, seneng sadela nandang kasangsara, ruwed renteng, peteng kongsi bunuh diri pisan. Iku kabeh saka nagih lan nyaur utang. Dene yen utange punah (lunas) wektu iki, iya nutukage nyaur utawa nagih ing mbesuk samangsa tuMoerun maneh.

6. Nggawe kabecikan marang Suta, malah oleh wewales ala, nanging oleh kabecikan saka Naya. Mangkono mau saka wales-winalesing panggawe kang maune wis pada linakonan.

7. Ora kurang anak-anak gawe susah utawa sangsaraning wong tuwane, malah ana kang tegel mateni wong tuwane …… utawa kosok baline, yaiku gawe bungah lan kamulyane wong tuwa.

Ana biyung kang mati konduran (kebebeng-bayi ora bisa lahir, utawa lahir kalawan rekasa). Sanak kadang dadi mungsuh ….. wong liya dadi sadulur. Kabeh iku wales-winalesing panggawe kang wis pada linakon ing biyen-biyen.

8. Sarehne Manungsa (Manungsa Sajati-ne) dewe-dewe, dadi nggawa lelakon, begja-cilaka tekdir (celengan) iya dewe-dewe, dadi nggawa lelakon. Yen mangkono dosane wong tuwa, …… anak-putu iya ora melu nyangga.

“Wa’man yaksib itsman fainnama yaksibuhu ‘ala nafsihi”.

(Sing sapa nglakoni dosa, mesti nggone nglakoni dosa mau tumrap marang awake dewe (ora nglepati ing liyane).

TuMoerun kita sesrawungan, nyedaki utawa gegayutan karo kang laras lan kaanan kita.

Wiji tuMoerun lantaran wong tuwa kang laran karo bakal lelakone wiji mau (soort zoekt soort).

Wiji becik lumrahe tuMoerun lantaran wong tuwa kang becik lalakone (genahe : wong becik iku, iya anak-anak becik) ……. Mangkono uga kosok-baline.

Umpamane kang tuwa nandang dosa gede, kang mangka durung nyangga paukuman, iku bisa oleh anak putu kang nggawa tekdir dewe bakal nemu babaya gede, utawa dipateni dening liyan. Dene yen kalakon mangkono satemene anak putu mau ora nyauri utanging wong tuwane, kajaba nyauri utange dewe-dewe. Mung bae kang akeh banjur netepake : “wewales ora tumiba ing awake dewe, iya bakal tumiba marang anak-putu”. Dadi karepe, anak-putu oleh warisan begja cilaka saka wong tuwone.

Bisa uga klakon mangkene : sawise kang tuwa mau mati, mbanjur tuMoerun maneh dadi anak-putu utawa buyut.

9. Sawijining wong kang banter tirakat utawa tapane kapengin kasugihan, kaluhuran, kamulyan, yen ora kasembadan ing wektu saiki, iya bakal kalakon ing tembene, yen wis tuMoerun maneh. Utawa …… bakal oleh wiji (turun) kang anane ing Donya dadi wong luhur, sugih, mulya kaya kang dadi idam-idamane mau. Lan timbang karo daya kang tuwuh saka bantering tapane iku.

Miturut katerangan iki, si kandidat tetela yen wis nggawa tekdir (celengan) dewe, dudu gaweyane kang tuwa.

10. Ora ana umat tanpa cacad ……. Ora ana cacad tanpa jimat.

Sakbecik-becikane manungsa, iya isih ana alane, saala-alane manungsa, iya meksa isih anakecike.

Sawijing wong kang misuwur ala, ala kalane bening atine, tuwuh welas-asihe, nduweni budi luhur. Ing sakala mangkono mau, bisa uga kabeneran oleh wiji kang nunggal laras. (Wiji Becik).

Mangkono uga kosok baline, sawijining wong kang kulina alim, suci atine, ana kalane peteng, rusuh tindake, tuwuh angkara Moerkane, kongsi nalika iku bisa oleh wiji kang nunggal laras (Wiji Ala).

Jalaran saka iku, ora kurang anak putu kang adat kalakuwane, nggesehi karo adat kalakuwane kang tuwa-tuwa (leluhure). Sarta geseh karo ujaring babasan : Kacang ora ninggal lanjaran”. “De appel valt niet ver van den boom”. (Contone : Rahwana – Wibisana – Punta Dewa – Wrekudara).

Ora kurang anak putune wong alim kang pada karem nglakoni maksiyat ….. anak putu wari (bromo corah) kang pada dadi wong utama, luhur kaanan lan budine. Kabeh katerangane iya kaya ing nduwur iku.

11. Kita tansah nyambut gawe lan tanpa patuwasing pegaweyan kita. Tansah nggawe sabab lan tampa kasiling sabab mau. Tansah utang lan tansah nyaur. Tansah motangake lan tansah nagih.

Gunggunging kabeh mau (total) ……. Ora liya saka panggawe kita dewe, kang kita ora bisa nyelaki (prakara iki Gusti Allah ora melu-melu …… dadi ora butuh marang pangalem utawa panacad).

Mung bae, kabeh-kabeh mau mbanjur karingkes diarani “tekdirrulah”. Yen nemu kasenengan, Gusti Allah dialem. Yen oleh kasangsaran, Gusti Allah diuring-uring, dianggep ora adil.

12. Upama : ana bayi loro, kembar. Sakbanjure, kang siji dadi wong mulya, seneng Uripe, …….. dene sijine dadi wong kang tansah nandang sangsara. Iku apa ora mratandakake yen Manungsa Sajati-ne wis pada nggawa tekdir (celengan) dewe-dewe?. Apa nelakake yen Allah ora adil??.

Donya iki sangsaya lawas sangsaya tuwa, sangsaya akas (garing), embag-embag (embel-embel) wis dadi lemah kang atos, sumber-sumberan pada pepet, kali-kali banyune pada suda.

Dek jaman kuna (iki wiwit kapan ?) bayi lagi lahir, mripate isih merem, rambute arang-arang lan kaya wulu kalong. Dene bayi model jaman saiki lahir procot mripate wis melek, rambute wis katon ireng lan ketel. Bayi weton jaman mbesuk maneh, mbuh wiwit kapat, kena uga wiwit lahir wis ana untune, bubar nangis cenger-cenger mbanjur gumuyu lan njaluk maem.

Miturut carita wayang kadadeyane panggawe, tumindake wales-winales iku ngenteni mbesuk yen wis titis-tumitis utawa tumimbal maneh.

Nanging ing saiki sarehne jaman wis tuwa, lumrahe, kabeh panggawe ala-becik-a, mbanjur oleh patuwas kontan bae, ora susah ngenteni ing mbesuk-mbesuk maneh, netepi bebasam :

“Ala katara” ……… “becik ketitik”.

Sabarang kang pulasan nuli kena rempelas. Dene sababe, kena uga marga saka donya wis tuwa mau. ###

IKHTIYAR.

Ikhtiyar iku tegese ngupaya, nindakake panggawe, supaya sinembadan karepe, kacukupan kabutuhane. Wong butuh duwit, iya lunga golek duwit sarana beburuh, utang-utang, nyenyolong. Dene bisa kalakon oleh utawa ora, iku gumantung marang begjane kang golek.

Supaya ora keslomot ing geni, kudu nyingkrihi panggonan geni, ewa semono malah kebledosan mercon iya wis bejane.

Ana udan deres kabarengan prahara. Sarehne omahe dewe wis doyong mbanjur ngungsi marang tangga kang omahe luwih santosa. Wusana, omahe dewe ora ambruk marga katempuh ing prahara, nanging omah panggonane ngungsi mau ndadak kebrukan wit asem kang sol, temahan kang ngungsi mau kacilakan luwih sangsara tinimbang kanca-kancane kang pada ana ing kono. Iku apa kena di paido utawa di  tutuh?.

Nyambut gawe, dagang cilik-cilikan, bisa oleh bathi satitik, nanging lumintu, cukup kapangan lan kasandang saanak-bojo saMoerwate.

Sapa kang kepingin kauntungan akeh ? Sapa ora kepingin tumuli enggal sugih ?

Supaya entuk bathi kang luwih-luwih, mesti bae dagangane iya kudu di-gedekake. Wasana, ndadak malah bangkrut omah lan barang darbeke dibeslah lan kalelang, wekasan cures. Nanging iktiyare mau apa kliru ?.

Mangkono sapanunggalane, lan conto ing nduwur iku ora mung dongeng bae, nanging pancen wis kerep klakon.

Sanajan kepriyea uga, apa ora wis wajibe, kita nindakake ikhtiyar, jalaran ikhtiyar iku uga sawijining panggawe ? Yen kita kepingin nemu slamet lan karaharjan, iya kudu nindakake panggawe kang laras karo kang kita karepake. Den kang kita kepingini mau ora tinemu ing saiki, iya bisa kabul ing emben-burine. (Jare yai wajida-wajidahu, sing sapa temen bakal tinemenan. Nanging sing sapa nrima …… lumrahe kok malah kutuhan !). Yen ikhtiyar kita ing saiki malah oleh kasil kang kosok bali, iku saka tuwuhing ikhtiyar kita kang kapungkur, kang tujuwane kosok bali tinimbang ikhtiyar kita saiki. ###

Manungsa iku yen pinuju mujur (begja), satiba malange tansah kabeneran. Nanging yen yen wis tumiba kojur (apes), iya mlebes, terkadang kasusahane njujul wuwul ……, ngati-ati malah kena ing eri, bebasan : godong kayu dadi satru.

Lumrahe, sakjrone bungah iku ora eling yen bakal bisa susah. Kalane susah atine nyekukruk, ilang pangarep-arepe bakal luwar saka kasusahan mau.

Amarga saka banget enggone ngugemi marang tata lahir, mbanjur lali (utawa ora krasa ing atine) yen kaanan iki owah gingsir, ora mangerti yen kabeh iki ora ana kang kena digawe andel-andel, kajaba mung Allah piyambak.

XIX. KALUHURAN.

Sarehne Manungsa Sajati iku ana kang nom kang tuwa, sarta celengane beda-beda, dadi drajate uga ora pada. Mungguh ringkese mangkene :

I. Luhur – kamanungsane : Manungsa Sajati tuwa akeh kasuciane, adoh marang kadonyan, dadi papadanging Jagad (mencarake Agama), kayata : Nabi, Wali.

II. Luhur budine, iku manungsa kang bening atine, akeh adil lan kautamane, kongsi kena diarani (Roh-adi (manawa bae saka kono pinangkane sesebutan raden).

Wong kang luhur budine iku tansah lerem Angen-angen-ne katone ing lahir, lumrahe mripate (manike) sumorot, kongsi arang wong kang kuwat mandeng marang cahyaning mripat mau.

Amarga saka iku, tembung Raden mau kena uga saka Darah-adi, tegese : sosotya = kang adi-dene tumrap Wadag iki yaiku mripat kang sumorot.

Kajaba kang kasebut ing ngarep mau, kang diarani budi kang luhur yaiku :

a.  Sabar tawakal, tipis angkara Moerkane, seneng marsudi kawruh lahir batin.

b.  Seneng tetulung marang liyan kalawan bau-suku, barang lan papanganan, klawan pitutur utawa piwulang kang tumuju marang kautaman lan kaslametan.

c.   Jembar segarane, tegese : gede pangapurane dialani malah males becik.

Miturut katerangan iki, lanang wadon-a, waton nduweni budi luhur, iya tetep aran raden tumrap batin (Gusti Allah ora mbedakake apa-apa) !!!

III. Luhuring pangkat …… iku bisa klakon marga saka daya celengane, dadi sanajan ora dikantenan budi luhur, wis bisa. Tanda yektine : ora kurang panggede kang ora adil, ambeg siya, sawenang-wenang, mung mikiri marang awake dewe sakfamiline, kaya bebasan : Mati-matiya kowe, angger aku urip”.

IV. Luhur kawruhe.

a.  Akeh kabisane kawruh lahir.

b.  Putus ing kawruh batin, tegese : mangerti (dumunung) marang Sangkan Parane, gumatok klawan tanda yekti saperlune …… dadi ora mung akeh critane kang ala wora bae …… ora mung dupeh akeh apalane tembung-tembung utawa ukara kang ndakik-ndakik bae.

N.B. Ing bubuka wis katerangake, yen kang nganggit layang iki prakara kawruh isih nyamut-nyamut banget, mulane iya ora wani bebantahan prakara Ngelmu, kawruhe pancen isih asor tur mung satitik, mulane yen di-ina dening liyan, iya kapeksa nrima, jalaran pancen nyata. Dene bisa carita semene iki, kang akeh saka nggone nyangkok-nyangkok perlu kanggo katerangan, satitik banget kang metu saka pamikire dewe. Mulane, wekase marang sadulur lan anak putu, poma aja seneng bebantahan bab kawruh, rebut unggul, menang-menangan, supaya dianggep sawijining wong kang pinter putus ing kawruh ……. Tinimbang mangkono aluwung ngallaha bae !!!!!!!!!!!

XX. KATRESNAN.

Angger wong racake mesti pada tresna marang awake dewe (wadag). Lara satitik enggal-enggal golek jamu utawa tamba. Dapure ala tur cacad pisan, pangrasane iya bagus bae, lan ora lila upama winada-a ing liyan. Saduwe-duwene si wadag mau perlu dipanggoni. Wis tuwa nganggo open jas kraag, dasi, supaya bregas lan katon enom. Ora gelem dituwakake, mundak ora kepayon. Putune wis lima, pupurane rembet-rembet, nganggo gelang lan kalung madalion, supaya katon ngresepake.

Kabeh mau wose : saka tresnane marang si wadag.

Ya gene teka di trisnani ??

1e.  Si wadag wiwit lahir wis dianggo batur bekakas utawa kurungan.

2e.  Si wadag di-anggep “AKU”-ne.

3e.  Si wadag wis pantes ditresnani, jalaran lagia sedulur, kewan ingon-ingon sarta barange bae uga ditresnani.

Tresna marang awak-e tegese : njaga Moerih si awak tansah seger kawarasan, yaiku ora mangan utawa ngombe sabarang kang ngrusakake awak, budi golek hawa kang kapenak, ora ngumbar kasenengan kang gawe sudaning kawarasan.

Ana saweneh kang tegel negakake (ngeklasake wadag kalawan laku nganyut tuwuh (bunuh diri), kang jalaran ora kuwat nandang susah, wirang, ruwet renteng, was kawatir, lara kang kinira tangeh warase.

Ing saiki tetela yen ana kang ditresnani ngungkuli si Wadag, yaiku Angen-angen.

Yen mangkono, katon bregas iku sing seneng dudu wadag-e, nanging Angen-angen-ne. Yen si Angen-angen ora kuwat nandang ruwed renteng, banjur nekad ninggal wadag-e (bunuh diri), ing pangrasa, sarana laku kaya mangkono mau gawe luwaring manungsa saka kasangsaraning Donya. Panemu mangkono iku kliru lan tetela yen tuwuh saka ptenging budi lan ora eling marang Karma celengane, yaiku ora eling, yen kabeh iku ora tinemu ing saiki, sanajan disingkrihana pisan, iya mesti bakal tinemu ing besuk. Nanging ana dalil mangkene, coba pikiren :

“Wama kana linafsin antamuta illa bi-idnillahi kitaban mua’jaba”. (Sawijining awak ora bisa mati, kajaba klawan parenge karsaning Pangeran, kang wis digantungi pepasten kangkatamtokake mangsane).

Yen nitik mangkono, nganyut tuwuh iku apa ora wis takdirullah !! Yen mangkono apa kena disalahake ?

Wadag ditresnani dening si Angen-angen, jalaran iku …… bature.

Angen-angen ditresnani Manungsa Sajati, jalaran iku tunggangane. (Sanajan adat kelakuwane ala-a dikaya apa, jare iya bagus bae, ora gelem dicacad.

Kakarepane kang terang yen kliru, dielingake malah nepsu.)

Manungsa Sajati iku tresna maranmg awake dewe, jalaran iku sifate dat.

Yen mangkono terang, tumujuning katresnan iku satemene ora liya mung marang : Dat-ingsun – aku pribadi. Mung bae, tumrap kang akeh-akeh, prakara iki ora kerasa.

Prentahe Agama : “Di tresna marang sapada-pada, kaya tresnanira marang awakira dewe”. Maksude, yen bisa tresna kabeh, iya tetep tresnane marang aku-ne ….. lan ora nganakake aku akeh, kajaba mung siji (nunggal).

Kanggo wiwitan : tresna marang awak wadage dewe. Sadulur lan mitra karuh.

Nuli tresna marang kang nunggal Agama.

mBanjur tresna marang bangsa.

Sawise bisa ngempakake katresnan, mbanjur tresna marang sapa bae, ora perduli bangsa lan Agamane …… sarta tresna marang kewan (ora ambeg siya) apa dene marang sakabehing makhluk. Mangkono mau nelakake sukure marang Pangeran, lan tanda yen wis bisa Nokidake (nyawijikake), Tauhid = sawiji.

Ora mung tumujuning katresnan bae, malah teleng utawa pancering katresnan iki ana ing iki.

Nanging ora perduli kapriye bae, aku emoh, yen dikon senget marang duwit !!!!

XXI. KAWRUH APA PERLU KINEKER?

Akeh, bae kang ngeker (nggawe wadi) sabarang prakara kang magepokan karo Kawruh batin dene sababe, kira-kira mangkene :

1º.  Wis diwekas dening Guru, ora kena medarake prakara kang dianggep wadi marang sok wonga.

2º.  Wedi yen kwalat kasiku ing Pangeran.

3º.  Kwatir yen wong liyane melu-melu mangerti, mbanjur madani marang kapinterane.

4º.  Kawruh olehe golek lawan kangelan, kanti wragad sakadare, (iki lumrah), utawa diweneh-wenehna, katular-tularna klawan gampang, mesti bae iya eman-eman.

5º.  Pncen durung akeh pangertine marang Kawruh isih kandel gugon tuhone, prakara kang remeh-remeh bae wis gawe wadi. Tanda yektine :

a).Tembung angen-angen. Yen katrucut ngucap, utawa krungu wong muni angen-angen, kudu mbanjur uluk salam.

Ora mung tembung angen-angen bae, nanging kabeh tembung kang nganggo wanda “ngen” iya kudu disirik, disalini tembung liyane :

b). Tembung “Krenteg” lan kabeh wanda “Teg”.

c). Tembung “Pikir” lan bakeh wanda “Kir”.

d). Tembung “Manik” lan bakeh wanda “Nik”.

e). Tembung “Urip” kudu disalini Sang gesang.

f). Tembung “Jantung” kudu disalini Sekar pisang.

g). Tembung “Eling” kudu disalini enget.

h). Tembung “Srengenge” kudu disalini panutan.

i). …………….., mangkono sapanunggalane.

Mungguh nyirik ngucapake tembung-tembung iku kajaba larangan, uga ana gunane, yaiku : Yen arep rerembugan, kudu ngati-ati, aja kongsi ketrucut angucapake salah sawijining tembung larangan mau, wekasan kulina meneng, ora kakehan rerasan kang tanpa guna : maido, nacad, ngala-ala liyan. Yen mangkono, iya meksa ana perlune, kang tujuwane nyenyuda sakehing piala utawa reruwed kang kalahirake klawan pangucap. ####

Gembleng iku wadining Bawana, wadining Jagad. Lgiya Kitab-kitab kang nyritakake anan IKI, ing jaman kuna wis ora gampang-gampang digiyarake, apa maneh nerangake ana-ne IKI kang klawan ngeblak. (Kitab-kitab mau kang akeh isih perlambang, prasemo – simbol).

Apa sababe, dene lagi Kitabe wae wis kineker, ora kena di waca dening sok wonge ….. mbokmanawa bae mangkene :

1º. Kang akeh-akeh ….. pangertine marang Kawruh lahir bae isih kurang banget. Upama maca-a Kitab kang surasane jero, iya mung bisa apal unen-unene bae (terkadang lagi macane bae ora bisa).

2º. Wong kang isih bodo, samangsa Kitab kang luhur maksude, mangka ora nyandak marang surasane nanging kepeksa nggagas, wekasan bisa ngengleng (rusak pikire), gawe kapiran olehe golek sandang pangan temahan …… kene ora, kono ora, kena malah ora.

3º. Lumrahe manungsa nduweni wateg kapingin nyuMoerupi marang wadining liyan, utawa kepingin weruh marang sabarang prakara kang sengaja digawe wedi, ora merduli marang sadengah kang ginawe gampang-digawe Moerah, snajan barang mau satemene adia pisan. Lang mangkono uga kosok baline.

Jalaran saka iku, sapa kang maca Kitab-kitab kekeran mau, supaya nggolekana surasane klawan temen-temen. (Dadi karepe, enggone nggawe wadi mau mung sawijining politik).

Tekan ing jaman saiki, ora mung surasane bae kang kudu di-aji-aji, di-estokake ….. dalasan Kitabe, wujud dlanyang lan mangsi (tulisan), uga kudu di-aji-aji, kayata : diarani Kitab Suci, yen arep nggawa kudu reresik disik lan panggawe kudu kang pantes, yen arep maca kudu adus kramas lan pasa disik.

Pracaya marang Kitab iku wis mestine, nanging aja pracaya marang barange, di-anggep kaya sawijining jimat ….. dene kang perlu yaiku percaya marang maksude piwulange, ora mung ngugemi sakabehing crita utawa unen-unen kang kadapur pralambang utawa pasemon bae, …… utawa kang perlu kanggo memedeni wong bodo supaya nglakonan panggawe becik bae.

Sabarang kang wis ngoyod iku angel jebol-jebolane. Gugon tuhon kang wis manjing ing balung sungsum iku angel owah-owahane.

Mulane kabeh mau sabisa-bisa pikiren kang gumatok, aja mung anut grubyug ora weruh ing rembug. ###

XXII. GOLEK – NYEKEK – NELEK – SENGKEK – MATEK.

Ing nduwur iku bebasane wong desa, nanging yen ginagas iya uga kalebu ing nalar.

Mungguh karepe urip iki ora perlu nggoleki kang angel-angel, mikir kang sarwa onzin (prakara kawruh batin), dene wose mung :

1.  Golek ……… ngupaya kabutuhan (sandang pangan, kasugihan, kaluhuran, kamulyan, kapinteran kanggo golek duwit).

2.  Nyekek ……. kang perlu diupaya disik kabutuhan kanggo saben dinane, yaiku jangan, saluwuhe dipangan, kanggo tuku panganggo lan disimpen, supaya lawas-lawas bisa dadi wong sugih.

3.  Nelek ……… sarehne saben dina mangan, dadi iya perlu uga bebuwang.

4.  Sengkek ……. Tegese : ora kuwat : sakbanjure, nalika urip iki ana kalane lara, lan sawise tuwa, kakuwatane sangsaya suda, wekasane ……..

5.  Matek ……. Yaiku jideng ……. Saiki wis cutel, ora ngarep-arep narik litre maneh.

Panggawe lan kaanan ing nduwur iku dilakoni lan tumrap sok wonga, ora perduli, luhur, asor, mulya, sangsara, sugih utawa miskin. Mung bae lumrahe, bareng wis klakon sugih, luhur, mulya mbanjur lali yen bakal bisa sengkek lan wekasan iya mesti matek.

Mulane ora ngelingi mangkono, awit, sifat-sifat kang kasebut ing ngisor iki tumrap kang akeh-akeh isih kandel banget, yaiku :

a.  Donya …….. mung mikir marang kodonyan.

b.  Tamak …….. ngangsa-angsa, ora ana mareme.

c.   Ujud ……… mestekake kang durung klakon.

d.  Riya’ …….. melik marang pangalem (aleman).

e.  Takabur ……. samubarang rumangsa ngungkuli sapa-pada.

f.    Sumengah …… ngonarake (nuduh – nuduhake) marang kabecikan.

g.  Khasud ……. Meri marang kabegjaning liyan, sarta nindakake fitnah, supaya kabegjan mau tumiba-a ing awake dewe.

h.  Tulul amal …….. tansah kwatir yen ora nyandang utawa mangan, kongsi seneng miala ing liyan.

i.    Kikid ……… panguneg-unenging ati marga gagasan kang ngaya wara.

Cekake, ninggal kadonyan iku abot. Mulane, Mas, yen aku kongkon sengit marang duwit, aluwung pegaten bae. Luwih becik pisah kaso kowe, tinimbang pisah karo duwit. Ora munggah swarga iya uwis, waton ora kaoncatan duwit. Biyen ketok apa, saiki ketok apa, ora demen, ulihna aku !!! Lan manehe pikiren sing jero, ta, Mas, aku gelem melu kowe kuwi rak merga dek samana kowe sugih barang lan duwit. Lah saikine barang wis entek lan duwit wis ora duwe wis ora duwe, bayar mung satitik, ora cukup tak enggo mbayar bon mrana-mrana ……. Sing tak arep-arep apa maneh ? Saben aku sambat durung nyicil bon Toko Bombay ……… Toko A ……….., gampang wae olehmu mangsuli : “Saiki durung ana duwit, iya semayana disik lan olehmu seneng ngebon iku sudanen. Kurang apa biyen, sakarepmu tak uja, tak turuti bae. Saiki wis kaya ngene kapriye”. Angger wong bisa ngucap ngomo Mas !!! Pendek, aku ora kuwat !!!!

 

XXIII. I S L A M.

Mungguh Islam iku tegese : Slamet utawa pasrah. Ing kene katerangake sawatara kapriye maksude :

Slamet uripe. Kang diarani dlamet-uripe iku :

a.  Njaga wadage tansah seger kawarasan, klawan patrap olah raga, sarta nyegah mangan lan ngombe sabarang kang nyuda kawarasan apa dene ngrusakake awak.

b.  Nyandet hawa nafsune, supaya Angen-angen-ne tansah lerem, bening, suci kang wekasane nuwuhake pambek welas asih, adil, para marta.

c.   Kajaba kawruh lahir, uga marsudi marang kawruh batin, kongsi dumunung (mangerti) marang uripe, yaiku : weruh marang sangkan parane sarta nduweni tekad bali marang asale.

Pasrah iku karepe : pracaya ing lahir batin, yen raja branane, awake – nyawane – pisan, iku kagungan Allah, mulane  kabeh mau ora kena digawe andel-andel, ora kena ditresnani, kajaba pracaya lan tresna marang Allah.

Sarehne tetela yen kabeh mau kagungane Allah, yen mangkono iya dumunung ing Allah, mulane ing batin nekadake “Nunggal – nyilem?” (tauhid).

Pracaya, yen kang tinemu ing awake iku, begja – cilaka, bungah susah, wis saka karsane Allah, kang jalaran saka tuwuhing panggawe dewe. (Prakara iki, yen kowe kliru tampa, mbanjur gumampang nganggep yen Gusti Allah ora adil, sabab : Ya gene si Suta tumitah seneng uripe …… dene si Naya tansah nandang sangsara, kasurang-surang. Elinga katerangan bab celengan lan liya-liyane. Coba pikiren maksud prasemon ing ngisor iki :

Perceel kopi ing B ……. Ngadol kasile marang Firman M ……. Kang ngutangake kopi mau marang Toko Th. ……… dene Toko Th. ……. Ngebonake kopi iku marang tukang gawe bubuk S …….. kang ngedol bubuke marang bakul wedang si D …….. Ing saiki, yen bakul wedang si D …….. iku oleh alem utawa oleh cacad amarga kabenerang, utawa ora kabeneran enggone ngadoni wedang kopi, apa si S …….. Toko Th. ……. Lan Firman M ……… mau melu-melu ? Luwih-luwih perceel kopi ing B ……. Kepriye ?

Sanajan sanepa ing nduwur mau ora laras, nanging kena kanggo lantaraning panimbang.

“Falamma akhassa ‘Isa min humul kufra qala man ancari ilallahi qalal khawarijuna iakhnu ancarullahi amanna  billahi wasyhad binna muslimin”.

(Bareng Nabi Ngisa pirsa yen wong Bani Israil pada kafir lan maido, mbanjur ngandika : “Lah sapa, kancaku seba ing Allah ?”. Para khawari (warga pilihan) pada matur : Kula ingkang sami mbiyantu dateng Agamaning Allah. Kula sami ngandel ing Allah. Sampeyan mugi neksenana, yen kula punika sami Islam.

Nabi Ibrahim luwih disik tinimbang anane Tauret lan Injil sarta Qur’an, iya uga Islam.

Ing saiki ayo nglaras, nanging aja cara fanatiek, kudu nganggo rasa kang rada jero satitik.

Yen nitik katerangan ing nduwur mau :

1.     Tetep aran Islam iku gampang apa angel ? Abot apa enteng ?

2.     Agama Islam iku maksude jero apa cetek ? Alus apa kasar ? Luhur apa asor ?

3.     Senajan ing lahir nganggo agama apa bae, apa ora bisa ing batin aran Islam ?

4.     Tetep aran Islam, cukup saka pangaku bae ?

5.     Yen maksude Islam kaya katerangan ing nduwur mau, apa wis pantese, kita pada cacad-cinacad prakara Agama ?

Sing sapa nacad marang Agamane liyan, tanda yen ora ngerti marang Agamane dewe !

“Kullu kijbin bima ladaihim farikhun”. Kira-kira :

Saben golongan (bangsa) pada bungah-bungah (marem) klawan gegandulane (kang diturut sarengate) dewe-dewe. ###

Mas, critamu kang akeh-akeh iku aku ora mikir, merga isih kelingan prakara dek mau. Cekake ngene wae, kowe bisa golek utangan duwit apa ora ? Aku iki selak rasa-risi, saben kowe wis budal menyang kantor, wong nagih gemrudug. Ora wani nagih nyang kowe; amarga kabeh wis tak penging. Nek sesuk sore kowe ora oleh duwit, ……. Aku minggat anak-anakmu openana dewe !!!!!

XXIV. SELING – SURUP.

Mas K, ……. Sawijining pegawai Negeri klawan blanja Rp. 500,- sesasine. Wong tuwane kawilang sugih anake mung siji Mas K. …… dewe, mulane barang wis pada mati, barang tinggalane tumiba marang Mas K. …… kabeh. Nalika iku mas K. …. isih jaka, watake utun, ora seneng marang plesiran kayo lumprahe bocah-bocah nom. Sawijining jaka sugih – adat kalakuwane becik, dasar pegawai Negeri pisan, mesti akeh kang kepingin ngepek mantu.

Raden rara Moer ……. Anake sawijining Mantri …… kang biyen ambawahake bapakne Mas K nalika isih dadi lurah desa mau kang dadi bojone Mas K …… kongsi saprene. Nalika pada sekolah ing H.I.S. Mas K lungguh ing pangkat 7, dene R. Moer lungguh ing kelas 4.

R. Moer pikirane lantip, watake royal lan seneng sembranan. Bola-bali karo lakine. Wiwit metu saka pamulangan Mas K amung nggagas bab kawruh batin, mulane iya merlokake tuku buku warna-warna kang ngemot prakara iku, sarta maguru mrana-mrana. Kang wadon, sanajan watake kosok bali tinimbang karo kang lanang, nanging uga nduweni seneng lan uga nduweni dasar marang kawruh, mulane iya sregep maca lan takon katerangan apa-apa marang lakine.

Mas K ……. Kena diarani kalah karo wadone, nanging ora kendat enggone nenuntun marang bojone supaya suda-a kawanterane.

Ewa semono isih kerep uga tukar padu, contone kaya ing ngisor iki :

R. Moer. Kowe deleg-deleg iku mikir apa ta Mas ? Apa arep korewangi mangkono bae ? Dek mau aku kanda apa ?

Mas K ……. Aku iki gumun, dene kowe iku isih tansah seling surup, kliru tampa, kliru mangerti, kaya dene : siji ngalor, siji ngidul, dadi ora tuk pinetuk.

R. Moer. Mas, yen aku k-arani ora tuk-pinetuk karo kowe, dene aku ora kowenehi layang bae ? Aku rak wis kerep kanda marang kowe, yen aku luwih seneng pegatan, tinimbang kaoncatan karo anak loro, jare kowe kang ngukir, iya kareben melu kowe, aku tak laki maneh.

Mas K ……. Satemene, sanadyan rupane ayua, aku ora eman marang kowe. Nanging yen anak-anakmu kongsi ngenger mbok-kuwalon, mangka bocah isih pada cilik-cilik, iku aku mesakake.

R. Moer …… Aku uga welas marang anak-anakku, nanging kowe ora welas marang aku. Dadi aku iya luwih becik pisak karo kowe. Anak tinggal anak, mbesuk yen wis pada gede, rak nggoleki dewe.

Mas K …… Sing tak mesakake iku rak sadurunge gede, durung bisa nggoleki dewe. Bareng saiki isih kaya mangkene, kepriye ?

R. Moer …… Kowe wis ngucap dewe, mesakake bocah isih cilik-cilik upama melua mbok-kuwalon. Yen mangkono tekadmu rak iya ora beda kaya aku, tegese : kowe rabi maneh, aku laki maneh.

Mas K ……. Iya bener. Nanging, wong tumitah lanang iku sarwa santosa tinimbang kang tumitah wadon. Mulane, yen jejodoan, wong iku dadi guru lakine wong wadon.

R. Moer ……. Mas ! Aku weton sekolahan H.I.S. vijfde studiejaar. Aja ko-anggep wong wadon krucuk bae !!!!

Mas K ……. Wong genah yen tembungmu pating clewo mangkono teka wani ngaku yen  weton H.B.S. Lan upama temena, apa klakon anak-anak loro karo wong kang kaya aku?

R. Moer …. Iya mesti bae !! Ing saiki genten kowe kang ora mangerti marang karepku. Coba tak terangake ya : H.B.S. iku cekake (verkoting-e) tembung : “Hadang ….. Beras ….. Saigon, dene lawase saprene wis 5 tahun, yaiku salawase jejodoan karo kowe, kongsi anak-anak loro. Aku clatu kaya mangkono mau mung saka panasing atiku, ngrungu tembungmu “wong lanang dadi guru laki”. Prakara kowe dadi laki-ku, wis ora kacatur maneh. Balik kowengaku dadi guruku, iku aku durung nganggep, jalaran : wiwit durung oleh kowe, aku wis bisa olah-olah lan uga bisa nindakake kapriye patrape wong omah-omah. Saiki wis duwe anak loro, bab ngopeni sarta nggulawentah bocah iya ora susah kok wulang. Dene prakara kabutuhan tansah comprang-campreng, iku rak dudu salahku, sabab olehmu menehi blanja pancen ora nyukupi. Mulane, yen lestari kaya mangkene bae, aku rumangsa ora kuwat tenan, Mas !!

Mas K ……. Biyen nalika isih akeh barang lan duwit, kekurangan apa, sakarepmu tak turuti, saiki kabeh-kabeh wis entek, sing ngentekake iya kowe, aku ora muna-muni saka lumuhku tukar-padu.

Yen atimu pinuju lejar, kowe reka-reka mikir marang ngelmu, katanda pitakanmu warna-warna lan jero-jero. Sabisa-bisa pitakonmu kabeh mau tak terangake, sagadugku. Yen pancen kowe dudu sawijining wong kang mata-duwiten, rak iya duwe rumangsa yen aku iki uga gurumu ? Saben lalaramu kumat (muring-muring amarga kamlaratan), andel-andelmu ……. Njaluk pegat …… kaya-kaya kabeh piwulang kang wis kok tampa ora ana cantele satitik-titika.

Aku weuh, yen kowe iku klebu golongane wong kang ber-pikir, dadi dudu sawijining wong kang kebangeten bodone. Mung cacate, watakmu kang kasar lan tembungmu kang saru-saru iku teka ora mari-mari.

Upama aku ora mikir kang rada dawa, rak wis wiwit biyen pisak karo kowe. Delengen kae, si A sawijining duda, anake wis lima, wis tuwa pisan ….. isih bisa oleh prawan weton H.I.S. Mangkono uga si C, D, B. Kabeh iku hak nelakake yen wong lanang luwih payu lan luwih satitik tinimbang wong wadon. Dadi awakku dewe iki upama dadiya dudu, sanajan mlarat lan kasilku mung satitik, rak iya bisa upama ngaraha prawan weton mulo? Yen ngelingi mangkono iku, kaya-kaya pikiranku mbanjur ora bisa dawa maneh kudu ngeklasake marang awakmu ….. dadi mbanjur aku genten ora kuwat.

Rara Moer. Aja ta, Mas !! Aku ngono-ngono kuwi rak mung guyon bae. Lan manehe, benere kowe rak iya ora kaget marang wawatakanku ……. Muring-muring sadela, kok tinggal nyingkrih, ora suwe mbanjur mesam-mesem …… kowe iya tumuli nyedaki. La mbok aja ngondok ta, Mas !!!

Ujarmu dewe, Angen-angen iki owah gingsir, sadela mangkene, sadela mangkono. Lah aku rak iya netepi marang kandamu iku ta, Mas !!! Sadela muring, sadela mesam-mesem …… iku prentahe sapa ??

Lan manehe, kowe nganggep yen ora ana piwulang satitik-titika kang cumentel ing sanubariku, iku kliru. Satemene Mas, sanajan mung teori aku wis mangerti banget marang surasane Wadag iki tekan Manungsa Sejati, nanging isih ana kang dadi gagasan, kang perlu tak-takokake marang kowe. Dadi aja ngira yen dupeh aku iki ngene wae mbanjur kok anggep ora memikir kang perlu tumrap ing ngaurip. Ing saiki, murih rada padanging pikirku lan leganing atiku, kang dadi gagasanku mau tak lahirake, coba terangna samurwate :

1º.  Manungsa Sejati wujude kapriye ? (kang tak takokake dudu lanang dudu wadon).

2º.  Kapriye bedane “Lanang Sejati” karo “wadon Sejati” ???

3º.  Upama electriciteit-a, wong lanag iku positif, dene wong wadon iku negatif. Ing saiki, beda kang kaya mangkono mau tumraping ngendi ? (Aku ora lila, dupeh wadon bae, mbanjur digawe sor-soran !!!!).

4º.  Bedane kapriye : Manungsa Sejati …….. Urip Sejati – Rasa Sejati ? Lan dumunung ing “AKU” kapriye ???

5º.  Endi nyatane kang diarani : “Dat – ingsun – Pribadi, aku iki-gembleng ???

Sarehne ora kena kinaya ngapa, dadi aku iya nrima kowedari klawan teori bae, waton ngeblak.

6º.  Upama aku wis putus marang Kawruh, nanging adat kalakuwanku isih lestari kaya mangkene iki, Kwruh mau apa migunani marang aku ? (Yen pancen kadadeyane mung kaya upamane : “Wit-witan kang tanpa woh”, gunane apa aku melu-melu repot memikir kang angel-angel ……. Apa ora aku luwih becik ngatur bab ubenging kabutuhan ?).

7º.  Siji-sijine wis pada nggawa celengan dewe-dewe, yen mangkono, prekara munggah Swarga utawa kacemplung Neraka iku rak wis gumantung marang celengane dewe-dewe. Yen pancen bener mangkono, gunane apa, kita merlokake maguru mrana-mrana supaya jajah, supaya putus ing kawruh ? Apa mung pamrih pangalemaning liyan supaya dianggep yen kita iki wong pinter bae ?

Wis, Mas !! Yen pitakon 7 prakara iku wis kok terangake klawan gamblang, gawe mareming atiku, ……. Aku saguh mareni tingkahku kang ora bener, lan ora rewel maneh, sarta kowe tetep tak anggep guruku. ###

XXV. CARITA KANGGO UPAMA.

1º. Si Suta saka Kertosana semedya lelungan marang Surabaya lumaku darat lan durung weruh ing ngendi-prenahe Surabaya. Ing satengahe laku, arep takon-takon, ora ana kang ditakoni, wekasan si Suta kesasar-sasar kongsi tekan Kediri, tur klawan rekasa sarta sangsara ing dalan.

Bisane tekan Surabaya sawise katog nggone nandang ruwed-renteng lan peteng atine. (Iki perlambang wong kang karem nglakoni kadurjanan gede).

2º. Si Naya wis sumurup ing ngendi prenahe Surabaya uga lumaku darat; sarehne ana ing tengah dalan mbanjur bingung lakune uga kesasar-sasar, nanging ora antara suwe mbanjur nemu dalan kang bener. Sanajan lakune rekasa pisan, suwe-suwe iya uga bisa tekan Surabaya. (Iki sanepane wong kang klebu akeh dosane).

3º. Si Dadap wis weruh ing endi prenahe Surabaya. Lumaku darat ngambah dalan kang sabenere babarengan lan wong akeh. Si Dadap lakune ora leren-leren anggaliyak bae, dene kancan-kancane mau ngaso ana kang mompar-mampir, ana kang nginep ana ing dalan. Kabeh iya pada tekan ing Surabaya nanging tekane ora bareng. (Iki prasemon kang akeh-akeh).

4º. Si Waru wis weruh prenahe Surabaya, mangkat saka Kertosona sarana numpak motor. Sanajan ana ing dalan pijer mompar-mampir, nanging meksa enggal tekan Surabaya lan awake ora sayah. (Iki pralambange wong kang wis nduweni gegandulan bener sarta ora kakehan dosa, nanging isih mraduli marang goda-rencana).

5º. Si Krama dasar omahe ing Surabaya, anane ing Kertosona mung pinuju plesir. Mulih marang Surabaya numpak motor kang kalakokake klawan rikat, ora salah deleng marang sabarang kang ana ing sakiwa tengening dalan, weruh-weruh wis tekan ing Surabaya ing omahe klawan angler. (Iki pasemone manungsa kang wis katarima Ngelmune lan cukup kasuciane. Sing narima sapa ?).

Mungguh upama ing nduwur iku adoh banget karo sanyatane jalaran : Kertosona karo Surabaya iku rak ana antarane, dadi ana ukarane sapira dohe. Nanging bareng donya karo akherat, saiki uga wis kumpul, mung kaot kasar lan alus bae. Dene mbanjur dadi adoh banget …… utawa cedak banget kang ngukur gumantung marang Angen-angene dewe-dewe, jalaran kang ngukur dohe keblat lahir marang batin iku rasaning angen-angen. ###

XXVI. SAHADAT 4 WARNA

Ing ngisor iki pikiren.

1.  Asyhadu anla ilaha illallah = Ingsun nekseni satuhune ora ana Pangeran kajaba Allah.

Wa-asyhadu anna muhammadarrasulullah = Lan ingsun nekseni satuhune Nabi Muhammad iku utusane Allah.

Maksude : ngandel marang “Allah”.

2. Asyhadu anla ilaha illa anna = Ingsun nekseni satuhune ora ana Pangeran kajaba ingsun kang jumeneng.

Maksude : ngandel marang “gaib”.

.3. Asyhadu anla ilaha illa huwa = Ingsun nekseni satuhune ora ana Pangeran kajaba suwung jumeneng.

Maksude : ngandel marang “gaib”.

4. Idem-idem illa anta = idem idem kajaba kodrat kang jumeneng.

Maksude : ngandel marang ana kalawan dewe.

XXVII. KALAH LUMRAH ?

1. Ing jaman biyen (embuh wiwit kapan tekan kapan), yen ana grahana Rembulan wong-wong pada kotekan, supaya Buto Ijo kang mangan Rembulan mau tumulia nyingkrih, Lumbung-lumbung digebugi, wit klopo ditotoki, supaya ora pada grahananen. Saweneh ana kang slametan, supaya Rembulane tumulia waras (pulih).

Yen ana salah sawijining wong ora melu-melu mangkono, sanajan nganggoa katerangan kang bener meksa dianggep ora lumrah, jalaran katerangane ora klebu ing akale kang akeh-akeh.

Ing jaman saiki apa iya isih lestari mangkono ?

2. Ing jaman biyen wong lanang (wong Jawa Tengah) yen gundulan mangka dudu santri, lumrahe mbanjur dipoyoki dening kanca-kancane. Dene yen ana wong wadon gundulan, mbanjur bae dianggep wong edan. Ing jaman saiki apa ora kosok bali ? (Kena uga lawas-lawas wpng Jawa pada melu-melu arambut cekak).

3. Ing jaman biyen, yen wong lanang nganggo klambi laken, moher, linen utawa tricot ….. ing sakbanjure saiki nganggo gabardine, utawa palmbeach, jare bregas gentlemen. Yen ana kang nganggo lurik, jare kaya bakul. Sakbanjure, lawas-lawas, apa ora bias kosok bali, yaiku lurik, dadi panganggo gentlemen lan liyane iku, dianggep panggo kolot ???

4. Ing jaman biyen, yen ana bocah wadon sekolah, jare …… bocah wadon angger wis bias ngliwet, nyambel lan olah-olah, wis cukup. Dene weruh aksara, mundak lancing sarta gampang bisane laku ngiwa.

Ing jaman saiki kapriye ? Pirang atus utawa pirang ewu wong wadon bered kang ora susah bias maca utawa nulis ?

5. Ing jaman biyen, yen ana wong nom rerembugan kang ndakik-dakik, metokake tembung-tembung kang magepokan Ngelmu, kang tuwa-tuwa sanajan ora mangerti pisan, mbanjur bae ngarani “kemaki”.

Ing jaman saiki kepriye ?

Tekan saprene, panuntun-panuntun kang tujuwane nggugah pikiraning sapada-pada, murih keslametaning awak lan dijawane sok oleh alangan werna-werna saka ing ngendi bae sarta sapa bae kang panemune isih kolot lan ora nduweni adil ing batine. Luwih-luwih pepalang kang tuwuh saka golongan kang mung mikir awake-dewe safamiline. Sakbanjure, saka satitik pikiran-pikiran kolot mau apa ora bakal sirna ?

Eliding Dongeng :

I.      Samubarang prakara kang maune ora lumrah, ing saiki bias lumrah. Mangkono uga kosok baline.

II.    Sarehne manungsa iku pada nduweni akal lan budi, murih tumuli kebukane, perlu srana panggula wentah lan piwulang.

III.   Panggawe ala iku luwih gampang kelakone, mulane jare Yai, merga direwangi dening setan. Dene panggawe becik iku akeh rubeda lan pepalange, bisane klakon kudu klawan tatag tanggon, ora perduli marang akasangsaran.

Ora mung jaman saiki bae, malah para rasul pisan (miturut crita) panandange sangsara luwih-luwih tinimbang salumrahe manungsa, jalaran piwulang kang digiyarake dek kala samana dianggep ora lumrah, mulane ora kurang-kurang mungsuhe.

Ing jaman saiki piwulang-piwulang mau kanggo apa ora, wis dadi lumrah apa during ?

Dek semana ora mung golongan mungsuh bae kang sengaja nyirnakake, malah wargane pisan iya ana kang tegel mitenah marang gurune, marga saka kapetengan ing budi.

Contone : Budha Gautama, difitnah dening Dewa Data, Nabi Ngisa difinah dening Judas Iskariot, Nabi Muhammad difitnah dening Abujahal lan Abulahab lan konco-koncone.

Tetela banget, yen nggawe kabecikan iku …. Abot, sisip sembir, malah tombok jiwaraga. Ora mung miturut dongen bae, kanyatahane kongsi jaman saiki uga ora kurang-kurang.

Yen mangkono sarehne wis genah yen abot lan akeh rubedane, enake apa luwih becik nggawe ala bae ? (Yen araep rusak budimu, iya lakonana). ###

XXVIII. P E N U T U P.

Saka pangrasane kang nganggit, laying iki wis cukup kanggo nenangi utawa pambukaning nalare para sedulur lan anak putu kang isih pada tuna ing kawruh.

Mungguh kabodoane kang ngarang iki wis  katerangake ing bubuka, dadi yen isine laying iki akeh kakurangane akeh klirune, iku wis pantese. Nanging, sanadyan mangkonoa, meksa iya luwung kanggo wewacane wong kang wis tuwuh gagasane kepengin marang Ngelmu Tuwa.

Sarehne ing Kitab iki akeh prakara kang tumrap liyan kineker, nanging ing kene kaeblakaken bae, gunane supaya ora banget-banget gawe kodenge kang pada maca, sukur bage yen bias dadi lantaran sudaning gugon tuhone.

Pangarange sengaja nganggo tembung kang gampang-gampang lan ukara kang lugu (pancen ora bias tembung kang ndakik-dakik). Waton pamacane klawan titi, iya gampang bisane nyandak marang surasane (nanging kudu nrima sa-anane !!!!).

Ing jaman saiki wis akeh pamulangan warna-warna, kawruh lan kagunan wis sumebar, akeh wong pinter ……. Lanang wadon isih pada bocah-bocah wis akeh pangertine – tipis – gugon – tuhone – ora gampang diapusi sabarang prakara kudu klawan katerangan kang ceta, sarta kudu miturut gagrag anyar. Saiki wis jaman kemajuan ….. kabeh-kabeh sarwa maju ….. kayata : sembarang sarwa migunakake tehnologi.

Ora mung pamarsudi marang kawruh lahir bae, dalasan marang kawruh batin uga maju. Wetune Kitab-kitab kang ngemot kawruh kasunyatan nrucuk kaya jamur. Warganing pakumpulan-pakumpulan kang mligi ngrembug prakara iku, sangsaya ngrebda. Nom tuwa, lanang wadon, sanyandak-nyandake pada merlokake nggagas marang ngelmu Tuwa, bakal kanggo sangu mbesuk yen mati.

Yen pinuju kekumpulan, pada babantahan, unggul-unggulan kawruh …… endi kang banter swarane, wiled wicarane ….. iya iku kang menang. ###

Supaya laras karo jamane, sanadyan nggremet-nggremeta, kita uga perlu melu-melu maju, ora perduli kapriye bae rembene, sangsaya lawas mesti sangsaya adoh.

Undaking pangerti kudu lantaran memaca, kekumpulan karo kang nunggal karep, gosok ginosok (nanging aja rebut unggul, kang temahan mung nuwuhake sak-serik bae). Sabarang kang maune kowe ora ndungkap, waton pamarsudimu ora kendat, iya mesti bakal kecandak. Elinga ujare Yai.

“Wajida Wajidahu” = sing sapa temen tinemu.

Wekasane kang nganggit iki, para sadulur lan anak putu kang sudi maca laying iki, aja enggal-enggal pracaya ….. nanging uga aja gumampang mbanjur nyela marang surasane, sadurungr nimbang-nimbang, nglaras klawan sucining ati (bening Angen-angen) klawan adil sakadare. ###

Yen ana kang nganggep kliru marang Surasane Kitab iki, pomo para sedulur lan anak putu aja pada gela, balik takona : bener kapriye ora kalawan dugeng rengkeng.

Sarehne paprincining kawruh : iku akeh banget, mulane wola-wali wekase kang nganggit iki, aja kemba pamarsudimu ngupaya rejeki, kanggo kabutuhan ing sadina-dinane!!!!

Cukup samene bae pramayogane.

Pak POEH.

 

TAMAT.

 

BAGAWAD GITA (bhs Jawa)


Olah yoga iku ngluwihi tapa, uga ngluwihi olah ngelmu, lan ngluwihi gawe amal becik,
mula dadiya yogi, heh Harjuna!.

BAGAWAD  GITA

Penulis : Drs. Ir. R.M.S. Suryo Hudoyo
Penerbit : Yayasan “Djojo Bojo” Surabaya

1. VISHADA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Sapisan
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Sungkawa

Sampun ka aturaken, bilih Surat Bagawad Gita punika nggelaraken Ilmu kasunyatan utawi ilmu Hakikat, minangka sangu ingkang boten kenging katilar tumrap manungsa ingkang nedya ngrampungaken evolusinipun, wangsul dhateng kasidan jati, sarana Panunggaling Kawula Gusti.

Ilmu punika kawedhraken dening Sri Bathara Kresna (Pangeran) dumateng Sang Harjuna (Manungsa Agung), nalika badhe tapuking Perang Brata Yuda (Perang prambastaning Angkara lan Murka)

Supados Prabu Drestharata saged nyekseni lampahing paprangan, Sanjaya pepatih dalem Prabu Drestarata dening Bagawan Abiyasa kaparingan Aji Panrawangan, supados saged nyariosaken lampahing paprangan saking Kraton Ngastina, dhumateng Prabu Drestharata.

Prabu Drestharata ndangu :

01. “Heh Sanjaya! Ing medhan Kuruksetra, medhan perjuangan, apa wae kang lagi di tindakake dening putra-putra Manira lan putra-putrane Yayi Pandhu, kang wus padha nglumpuk ing kono, sinurung ing semangat tempur kang makantar-kantar?”.

02. Sanjaya matur : “Dhuh sang Prabu, sasampunipun maspadakaken pancakbarisipun wadyabala Pandhawa, putra Paduka Prabu Anom Duryudana tumuli nyelaki sang Guru Durna, saha lajeng ngandika :

03. “Dhuh Bapa Guru! Mugi kawaspadakna Wadya bala Pandhawa, ingkang tuhu nggegilani, ingkang bebarisanipun katata dening siswa paduka Sang Drupada kanthi wicaksana, siyaga nggempur mungsuh.

04. Tuhu kusumaning palagan sadaya para pangembat jemparing punika, mboten beda kaliyan Harjuna lan Bima, kadosta : Yuyudan, Wiratha, lan Drupada, ingkang sadaya sami tetumpakan wahana ingkang ageng-ageng.

05. Salajengipun, Dresthaketu, Cikatana nata ing Kasi, ingkang wanter wantu watakipun, lajeng Purijit lan Kunthiboja lan Saibiya, bebanthenging para prajurit.

06. Yudamanyu ingkang gagah prakosa, Utamanya ingkang sampun kondhang kasudiranipun, para kadangipun Drupada lan Subadra, sadaya sami tetumpakan wahana ingkang ageng-ageng.

07. Minangka tandhingipun, para sinatriya ingkang sampun sami kepareng mbiyantu kita, kanthi ngetohaken jiwa raga bandha bau, tetungguling wadyabala kita, para senapati kita, keparenga kula sebutaken satunggal-satunggalipun.

08. Ing sakawit Paduka piyambak, Bapa Guru lajeng Eyang Bisma, raka adipati Karno, Bapa Kerpa ingkang ing palagan tansah unggul juritipun, lajeng Aswatama, Wikarna, Somadati lan Jayadrata.

09. Lan taksih kathah sanget malih, para kusumaning perang, ingkang sami sukarila ngurbanaken jiwa raganipun, nglabeti lestantunipun jumeneng Manira ing praja Ngastina, siyaga gegaman ingkang maneka rupa, sadaya sami limpat ing olah kridhaning perang.

10. Punapa kinten-kinten wadyabala kita, ingkang tinindhihan dening Eyang Bisma, kiyat naggulangi panggempuring mengsah, igkang cetha sampun siyaga ing samudayanipun, sarta kapimpin dening Bima?

11. Mila sinten kemawon, sampun ngantos nilar pakemitanipun, nglirwakaken tugas kuwajibanipun, saha sami kersa-a ing sawanci-wanci asung pitulungan dumateng Eyang Bisma.

12. Murih damel ageng lan bombonging panggalihipun putra Padhuka, Sang Bisma, pinisepuh para Kurawa, nuli nyebul selompretipun. Ungelipun lir panggemboring singbarong, ngantos damel horeging angkasa.

13. Gong, bendhe, beri, slompret, tambur, terbang saking pakuwon-pakuwon ing kiwa tengen, wingking, ngajeng, sami sesautan, ngejori panyelompretipun Sang Bisma, ngantos sundhul ing awiyat.

14. Minangka jawabaning panantang wau, Madawa (Trahing Madu = Kresna) lan Pandhusiwi (Harjuna, ingkang tetumpakan wahana tinarik dening kuda-kuda ingkang dhawuk warninipun serta bregas lan trengginas trajangipun, lajeng sami nyebul slompretipun piyambak-piyambak, pusaka-pusaka ampuh, ingkang ageng prabawanipun.

15. Hrsi Kesya (Kresna) nyebul slompretipun ingkang winastan Pancajanya (kasunyatan lima), Dananjaya nyebul slopretipun winastan Dewadatta (Peparinging Jawata), Bima slopretipun ingkang aran Pahundra (Pangggendir).

16. Yudhistira utawi Kunthiputra nyebul slompretipun Anantawijaya (Papesthen kang luwih luhur) Sadewa lan Nakula sami nyebul slompretipun ingkang aran Sugosa (Larasing gesang lan manipuspaka (Mutiaraning kembang).

17. Makaten ugi Kasya ingkang nyangking gandhewa ageng lan Srikandi ingkang tetumpakan wahana, wiratha, Drestajumena lan Satyaki ingkang luber ing kasudiran.

18. Para santananipun Drupada lan Drupada piyambak, Saubadra ingkang pothok pawakanipun, sadaya wau sami nyebul slompretipun piyambak-piyambak tanpa kendel.

19. Ingkang damel horeging bumi lan langit, saha damel kekes lan girising penggalihipun para satukurawa.

20. Mulat wadyabalanipun Kurawa Ngastina lan para sekutunipun, Sang Harjuna ingkang umbul-umbulipun sinulaman gambaring wanara, nuli ngasta gandhewanipun.

21. Saha lajeng matur dhumateng Sri Kresna, Nata Agung Hrsi Kesya: “Dhuh Aciyutt, kersa-a mapanaken kareta kawula ing tengah-tengahipun medhan laga, antawisipun wadyabala kekalih.

22. Supados kula saged maspadakaken sinten-sinten kemawon ingkang sami ngajab-ngajab dados lawan kawula.

23. Kula kepengin nyumerepi sinten kemawon ingkang sampun siyaga ing ngriki, mbombong penggalihipun kaka prabu Duryudana, panjalmaning Murka, sarana ngatingalaken greget tempur ingkang makanthar-kanthar.

24. Sanjaya matur : “Sasampunipun midhanget aturipun Gudha Kesya, Hrsi Kesya tumunten nglamapahaken tutungguling kereta perang dhumateng tengah-tengahing medhalaga.

25. Mboten tebih saking jumenegipun Resi Drona lan para nataning bawana, saha lajeng paring dhawuh: : Heh Parta, mara ta waspadakna salwiring wadyabala Ngastina lan para senapatine!”.

26. Ing riku sang Parta nuli priksa para kadang kadeyan. Wonten ingkang kaprenah uwa, paman, paman lan uwa saking ibu lan saking bapa, nak sanak, keponakan lan putu naksanak lan sapanunggalanipun, saha ugi para guru.

27. Salajengipun para bapa marasepuh, mitra mitra lan para tepangan tanpa wicalan. Wonten ingkang sami mbiyantu wadyabala Ngastina Pandhawa, sami kathahipun.

28. Ing riku raos sungkawa sumurup ing panggalihipun Sang Harjuna, lajeng Harjuna matur dhumateng Sri Kresna, alon, lungkrah, pedhot-pedhot wijiling suwantenipun. “Dhuh kakang Prabu, menawi kula nyumerepi para sanak, kadang kadeyan sami siyaga ing perang pupuh.

29. Lajeng lemes bahu suku kula, tutuk, cethak, gurung, kraos peret seret, mrinding saranduning badan, mengkorog githok kawula, serta njegrak rikma kawula.

30. Gandhewa mrucut saking asta. Benter kumetep raosing kulit. Kula sampun mboten kiyat ngadeg malih.

31. Kajawi punika karaos ing manah, bilih badhe timbul kedadosan-kedadosan ingkang mboten sae, dhuh Kesyawa, menawi perang punika kita terusaken. Kados pundi sagedipun tuwuh kesaenan, menawi sanak kadang sami pejah pinejahan?”.

32. Kula mboten kepengin angsal kawijayan ing medhan laga, kula mboten kepengin kanikmatan utawi ndarbeni panguwaos ing donya. Punapa pedahipun mernata lan mengkoni negari, malah punapa ta paedahipun gesang punika?

33. Saya-saya manawi kita ngengeti, bilih ing sejatosipun, ingkang kita padosaken kawijayan, kaluhuran, kanikmatan lan kamulyan punika mboten sanes inggih sanak kadang kita, ingkang ing sakpunika sampun sami nggiligaken tekad ngorbanaken jiwa raga, saha temtu badhe nemahi lebur ing paparangan.

34. Kula mboten gadah sedya ngawonaken lan mejahi para guru, paman, uwa, eyang-eyang, para marasepuh, putu-putu, keponakan lan ipe-ipe, sarta kadang kadeyan sanes-sanesipun.

35. Kula babarpisan mboten nedya ngarah pejahipun para kadang ingkang dados lawan kita, sanajan kula badhe kaganjar kepareng mengkoni bumi punika, minggahipun kajumenengaken dados ratuning Tri Bawana (Jagad manungsa, Jin lan Dewa). Luwung kula manggih pejah ing rananggana.

36. Manawi para Drestarata-putra sampun sami sirna, kanikmatan punapa ingkang taksih saged kita raosaken ing donya punika sasampunipun nglamapahi dosa ageng ingkang mboten kenging tinebus, inggih punika sasampunipun nyirnaaken para satriya wau.

37. Sirnanipun para Kurawa Ngastina mboten badhe nambah haruming nama kita. Punapa para Kurawa Ngastina punika sanes kadang kita piyambak? Lan sok sinteno ingkang sampun mejahi kadangipun piyambak, kados pundi tiyang punika wau saged manggih kamulyan?.

38. Sanadyan lawan kita mboten ngrumaosi dosa, mejahi mitra, sanak  lan kadang, margi kasurung dening angkara lan murka, punapa tumrap kita mboten langkung wicaksana, menawi kita nyingkiri pandamel ingkang nistha punika?.

39. Dhuh Dhuh kaka prabu! Kasangsaran punapa kemawon ingkang badhe timbul margi saking wontenipun pepejah ingkang tanpa wicalan punika?.

40. Manawi kautaman ingkang dados ugering kasatriyan brastasirna, tatasusila ingkang sampun dados naluri suci temtu badhe sirna, masyarakat lajeng tanpa tatanan.

41. Manawi masyarakat pinuka ical tatananipun, para wanita ugi ical kasusilanipun. Manawi para wanita sampun ical kasusilanipun, masyarakat tamtu bobrok risak, tangeh sagedipun pulih dados sae malih. Sebab manawi para wanita sampun mboten ngertos kasusuilan, temtu makaten wau badhe anjalari campuripun kasta.

42. Jalaran saking campuripun kasta, bangsa lan ingkang damel risakipun bangsa sami-sami tumuju dhateng naraka. Arwahipun para leluhur ingkang mboten binantu dening puja-bratanipun turun-turunipun, saestu badhe nemahi sangsara lan mboten kuwaos malih tumut paring pangayoman dhateng turun-turunipun iangkang taksih gesang ing donya.

43. Jalaran saking kasalahanipun tiyang-tiyang ingkang sami ambrastha para sinatriya agung, tatanan masyarakat dados risak. Menawi keluarga sampun ical cepenganipun bab kautamaning agesang, sirna ugi kaluhuraning budi pakerti.

44. Manawi hukum-hukuming kautaman lan kasatriyan sampun sirna ing jagading manungsa, kita prasasat gesang ing salebeting naraka. Makaten piwucalipun para pinisepuh.

45. Dhuh, dhuh kaka Prabu!  Yekti kesalahan ingkang ageng sanget ingkang badhe kita lampahi, manawi jalaran saking kepengin nikmati kaluhuraning kaprabon, kita tega mejahi sanak lan kadang!.

46. Dhuh, dhuh Sri Kresna! Mugi-mugi para Kurawa Ngastina mangke, manawi kula majeng ing palagan tanpa mbekta dedamel lan tanpa sedya anglawan, sami purun mejahi kula. Mboten manawi makaten punika ingkang prayogi piyambak”.

47. Sanjaya munjuk : “Wasana Harjuna ing tengah-tengahing medhan laga lajeng ngalumpruk ing salebeting karetanipun, sarta mbucal gandhewa lan endhongipun, manah peteng, pangripta bingung, margi saking agenging-sungkawanipun.

Punika piwucal winadi, ingkang kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, Winastan : “Lawan sabda Kresna lan Harjuna”’ Wejangan ingkang kaping sapisan, “Panunggalipun Harjuna Lumantar Sungkawa”.

Keterangan : Ing ayat 42 kasebut bilih campuring kasta badhe damel risaking bangsa. Kasta punika ing suwau tegesipun warnining kulit, lajeng anggadhahi makna golongan utawi kelas. Ing India dumugi sapriki masyarakat punika kabagi dados sekawan kasta. Kasta ingkang nginggil piyambak kasta Brahmana, nomer kalih kasta Satria, nomor tiga kasta Waisya, lan nomor sekawan kasta Sudra.

01. Kasta Brahmana tugas kuwajibanipun mucal sawarnaning ilmu, ilmu lahir lan ilmu kasunyatan, sarana sepi ing pamrih tumrap dhiri pribadi. Kuwajibanipun namung damel pepadhang, sarta nindakaken puja-brata, nenuwun dhateng ingkang Maha Agung supados kersa ngluberaken Sih-Pangayoman dhateng sadaya titah. Para Brahmana sanadyan taksih gesang ing donya, kedah sampun ngungkuraken kadonyan.

02. Kasta Satria tugas kuwajibanipun mernata lan ngayomi masyarakat lan negari, serta nindakaken keadilan. Tujuanipun sarana tindakan-tindakan ingkang patitis lan tegas damel kerta raharjaning negari. “Wewatekaning Satria kedah luhur, jujur, mumpuni ing salwiring ilmu kanegaran, tebih saking ngupadi milik lan keuntungan tumrap dhiri pribadi”.

03. Kasta Waisya. Punika kasta petani, pedagang lan industriawan. Tugas kuwajibanipun ngawontenaken pasedhian barang-barang keperluan sadinten-dintenipun tumrap masyarakat lan negari. Kedah mumpuni bab ilmu ing bidhangipun piyambak-piyambak. Wewatekanipun gemi, nastiti, petung. Tujuanipun angsal kebathen, keuntungan. Tujuan makaten punika sumberipun watak murka.

04. Kasta Sudra nindakaken pendamelan-pendamelan ingkang murakabi tumrap gesang bebrayan lan masyarakat ingkang dipun prentahaken dening kasta-kasta sanesipun sarana angsal opah utawi imbalan.

Ing jaman sapunika ingkang dados sesulihipun para Brahmana, inggih punika para Ulama lan para Guru, awit saking Guru TK ngantos dumugi para Dosen, doktor lan profesor ing Universita-universitas. Ingkang dados sesulihipun para satria inggih punika para Pegawai Negeri Sipil lan ABRI, serta para pegawai Swasta.

Kasta Waisya ing jaman kuna sami mawon kaliyan ing jaman sapunika. Ingkang dados sesulihipun kasta Sudra inggih punika para pekerja lan buruh sanes-sanesipun.

Campuring kasta temtu badhe ndhatengaken campuring wewatekan, temahan badhe wonten tiyang ingkang kagolong kasta satriya anggadahi wewatekan waisya lan seneng padhos bebathen lan keuntungan. Ing sarehne ing kalangan kasatriyan (Pegawai Negeri) satuhunipun mboten wonten bidhang ingkang saged ngasilaken keuntungan, sagedipun angsal keuntungan temtunipun namung sarana nindakaken korupsi lan pemeresan. Anggota-anggota kasta brahmana (Guru) ingkang kepengin keuntungan, lajeng purun nglulusaken murid-muridipun waton angsal arta. Mekaten sakpiturutipun. Bebaya ingkang makaten punika ingkang dipun kuwatosaken dening Harjuna ing ayat 42. Ing jaman sapunika wewatekan tiyang punika sampun mboten wonten sesambetanipun malih kaliyan kalungguhanipun. Punika ingkang dados sebab tuwuhipun kekisruhan warni-warni. Kekisruhan-kekisruhan punika namung saged dipun cegah sarana pendhidhikan lan seleksi, sarta ancaman hukuman, ingkang ugi dipun leksanakaken, manawi saestu wonten kekisruhan ingkang timbul.

Ayat 42 ugi nyebutaken, bilih arwahipun leluhur ingkang mboten binantu dening puja bratanipun turun-turunipun ing akherat badhe ngalami kawontenan ingkang kirang sae. Kapercayan ingkang makaten punika, saestunipun ingkang dados dhasaring naluri caos bekti wonten ing pasareyan-pasareyan ing wulan Ruwah. Tujuan nyadran ing wulan Ruwah saleresipun memuji supados arwahipun para leluhur tetep tentrem lan muluya ing alam akherat, dados mboten nenuwun dhateng para leluhur supados paring berkah dhateng kita. Sebab beja lan cilaka ing donya punika mung gumantung amal utawi karma kita piyambak.

Wejangan ingkang kapisan punika ugi dipun wastani “Panunggaling Harjuna lumantar sungkawa”. Nuwun para maos, Ing Ajaran Agami Islam, wonten kalimat ingkang mungel “Inna lillahi wa inna ilaihi rooji’un, ingkang ateges “Saka Alloh asale lan menyang Alloh baline!”. Kalimat punika saged dipun suraos, bilih ing sakawit manungsa punika manunggal kaliyan Alloh saha ing wasananipun manungsa wau manunggal malih kaliyan Alloh.

Mirid saking kalimat ing nginggil wau saged dipun tetepaken bilih manunggaling manungsa kaliyan Pangeran, utawi panunggaling Kawula Gusti mujudaken tataran ingkang pungkasan ing salebeting evolusinipun manungsa. Miturut piwucaling agami umumipun, panunggaling Kawula Gusti punika saweg saged kalampahan manawi manungsa sampun tilar donya, dados wonten ing alam akherat. Para Nabi lan Rosul ingkang sami mencaraken agami wau mucal, nalika para panjenenganipun wau masih sami sugeng, bilih manungsa punika saged sowan ing ngarsanipun utawi manunggal kawontenan kaliyan Pangeran. Kamangka ingkang dipun wucalaken dening Para Rasul punika temtunipun dhedhasar pengalaman. Mokal menawi Para Nabi wau sami ngandikakaken penggorohan utawi ngapusi.

Bab Sungkawa minangka lantaraning Panunggal.

Tiyang ingkang saweg nandhang sungkawa, sarta ngraosaken susah ingkang ngantos nandhes dumugi telenging batin, punika salaminipun sungkawanipun dereng kabirat, sampun mboten gadhah pepinginan utawi kekajengan malih. Ciptanipun (perasaanipun) lan riptanipun (pikiranipun), sampun mboten tumandang malih. Wontenipun namung susah ingkang ngantos dumugi ing telenging jiwanipun. Ing riku menawi jiwanipun kiyat lan manahipun teguh, tiyang wau saged keturunan heneng-hening, lan manawi wonten begjanipun piyambakipun saged tampi ageng-agenging kanugrahan sarana binukanipun kasadharan lan pangertosanipun, bilih gesang sejati punika satuhunipun pangejawantahipun Pangeran. Sakedhap piyambakipun sampun saged ngalami panunggaling kawula lan Gusti. Ing riku ical sakathahing raos sungkawa, susah, sedih. Ingkang wonten namung tentrem, ayem lan kamulyan lan keagungan ingkang nglimputi alam ingkang gumelar. Kawontenan ingkang makaten wau ingkang dipun alami dening Harjuna, nalika raos sungkawa ingkang mboten wonten pindhanipun sumusup ing telenging jiwanipun. Ing Kitab Qur’an marambah-rambah dipun terangaken “Inna Alladyna amanuu wa amiluu sholihati wa aqaamuu al shalata wa atawu al zakata, la hum ajru hum yahzanuuna”.  Tegesipun, : Sapa-sapa ingkang gedhe imane lan nindakake pakerti kang becik, nglakoni lan memulang sembahyang sarta menehi zakat diparengake sapatemon karo Alloh. Ora bakal kataman ing rasa was, sumelang, wedi lan ora bakal ketaman rasa susah. Manungsa ingkang salebeting gesang ing ndonya punika, sampun mboten kataman raos was sumelang lan sedhih malih, saestu sampun mboten nate pisah saking Pangeran.

2. SANGKYA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Kalih
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Ilmu Sangkya
(Tetabuhan, Gendhing, Sekel)

01. Dhumateng ingkang lemes, tanpa kekiyatan, nglumpruk-trenyuh manahipun, margi kebeken ing raos welas asih, netra kekembeng luh, Sang Madusudono (Kresna) angandika :

02. “Heh Harjuna! Ya gene ing wektu kang kaliwat gawat iki, sira mbanjur mbingungi, kelangan keblat lan akalmu?” Iku penghianatan, ingkang ora pantes banget tumrap bangsa Aria. Ora ana gunane lan ora njejegake kautaman.

03. Kipatna pepes-apesing rasanira iku. Ora pantes banget tumrap ing sira, heh Parta. Lha apa sira iku kadunungan atining budhak utawa sudra? Mara enggal tangiya he Parantapa!”.

04. “Dhuh Sri Kresna, kados pundi kula mangke, ing salebetipun bandawala, sagedipun nyipataken jemparing-jemparing kula, tunuju dhateng Eyang Bisma utawi Bapa Drona, kekalihipun pinisepuh ingkang wajib kapundhi-pundhi dening sok sintena kemawon?

05. Kula langkung remen nedha saking angsalipun papariman, tinimbang nyirnakaken para guru agung wau, lajeng pesta handrawina nikmati tetedhan ecam ingkang sampun karegedan dening wutahipun darah para guru agung.

06. Kados pundi sagedipun kita nyumerepi punapa ingkang ing wusanannipun langkung sae tumrap kita? Pundi ingkang langkung prayogi, kita ingkang unggul juritipun utawi Kurawa Ngastina ingkang unggul juritipun? Satuhunipun gesang kita mboten badhe wonten paedhahipun babarpisan, manawi para Drestharata putra sampun sirna sedaya?  (Catatan : Punapa perlunipun gesang manawi sadaya pepenginan sampun ical?)

07. Huh Sri Kresna, tiyang ingkang was sumelang, miris manahipun, margi kataman dening raos welas ingkang damel bimbanging manahipun, tiyang ingkang saweg guncang imanipun, sesambat dhumateng paduka. Punapa ta saleresipun ingkang dados kuwajiban, punapa ta ingkang kedah dipun lampahi ingkang prayogi piyambak? Dhuh Sri Kresna! Kresna paring pitedah dhumateng siswa Paduka, ingkang tansah memundhi Paduka.

08. Tuhu kula mboten sumerep punapa ingkang saged mbengkas raos sungkawa ingkang nglumpuhaken indriya kawula. Raos-raos kula tetep mopo majeng ing palagan, sanadyan ta kula kaparingan pangawaos ingkang tanpa wangenan ing bumi punika utawi kadadosaken ratunipun para Dewa”.

09. Sasampunipun ingkang makaten punika, Sang Harjuna lajeng mungkasi aturipun kanthi ngandika : “Kulo mboten badhe majeng ing palagan!” Lajeng mboten kumecap malih.

10. Dhumateng ingkang saweg lungkrah, lampuh, nglempuruk ing tengah-tengahing medhan laga, Sang Kresna, polatan padhang semu mesem angandhika :

11. “Sira iku nangisi papesthene para prajurit kang bakal padha gugur ing medhan laga. Nadyan kabeh ingkang sira aturaken mau wis bener, nanging mangkono iku ora perlu gawe sungkawane ati nira. Barang ingkang kanggonan utawa koncatan napas ingkang tansah manjing mijil, iku ora gawe sungkawane para sadu.

12. Durung tau Manira iku ora ana, mangkono uga sira, lan para nataning bawana kabeh. Lan ing mbesuk uga ora bakal ana kalamangsane, kita kabeh leren anggone ana.

13. Yen ingkang manggon ing sajroning badan iki wis ngalami mangsa bocah, mangsa taruna lan mangsa wredha, dheweke mbanjur ngalami salin raga maneh. Jalaran saka iku tumrap Sang Sadu urip lan mati iku ora ndadekake sedhihe ati.

14. Gepok senggole Jagad Cilik lan Jagad Gedhe bisa nuwuhake rasa panas, adhem, seneng lan susah. Ana kalamangsane teka, ana kalamngsane lunga. Anane mung kari dilakoni kanthi sabar.

15. Kang ora bisa kataman dening wolak walike kahanan, lega, rila, nrima sajroning suka lan sungkawa, heh unusaning jalma, iku temen bisa manjing ing Kalanggengan.

16. Kang ora anak iku ora bisa dadi ana. Lan kang Ana iku ora bisa tumeka ing Ora Ana. Bedane Ana karo Ora Ana iku kang bisa meruhi mung kang wus bisa waspada marang Kahanan Jati.

17. Kawruhana yen Dheweke kang dadi mula bukane kabeh kang gumelar iki, iku tan kena ing rusak, anane tanpa nganggo watesan. Mula majua ing palagan!.

18. Kawruhana yen dheweke ingkang dadi mulabukane kabeh ingkang gumelar iki, iku tan kena rinusak. Sapa kang bisa nyirnaake Dheweke kang sipat langgeng?

19. Yen badan iki pancen ana kawitane lan ana pungkasane, nanging kang sipat langgeng kang ngrasuk badan iki, iku tan kena ing rusak, anane tanpa nganggo watesan. Mula majua ing palagan tanpa nganggo was sumelang!

20. Kang ngarani yen dheweke iku gawene mateni, utawa bola-bali dipateni, karone kleru kabeh. Dheweke ora mateni lan ora bisa dipateni.

21. Dheweke iku ora nganggo lair, mula ya ora nganggo mati. Ing sarehne ora nganggo Dumadi, Anane ora nganggo uwis. Tanpa nganggo dilairake, Dheweke iku kuna-makuna padha wae. Dheweke ora melu mati, yen badan iki tumeka ing lebur.

22. Sapa kang wus ngerti yen Dheweke iku sipat-sipate kaya mangkono, kepriye anggone bisa ngarani, yen Dheweke iku tau mateni utawa tau dipateni?

23. Yen sandhangan iku wus lawas lungsed banjur ora dianggo maneh. Minangka gantine uwong banjur nganggo sandhangan anyar. Mangkono uga tumrap badan wadhag iki. Yen wadhag iki wis lebur, sing maune menggon ing kono, banjur golek lan manggon ing wadhag anyar.

24. Ora ana geggaman sing bisa natoni Dheweke, ora ana geni sing bisa mbrongot Dhewewke, Ora ana banyu kang bisa nelesi, ora ana angin kang bisa nggaringake Dheweke.

25. Ora bisa dipecel, ora bisa diobong, ora bisa ditelesi, ora bisa digaringake, ana ing salawas-lawase sarta ing saenggon-enggon. Sanadyan mangkono panggah ora tau owah.

26. Tan kena kinayangapa, ora kena dijamah dening indriya, ora kena ing owah gingsir. Kang wus nyadari yen Dheweke iku kaya mangkono sipat-sipate, sayekti wis ora pelu nandhang sungkawa.

27. Manawa sira darbe panemu, yen Dheweke iku bola-bai lair lan bola-bali mati, mangkono iku, heh pahlawan kang gagah prakosa, uga ora perlu njalari sungkawanira.

28. Apa sing nganggo dilairake, wis mesthi bakal nemahi pati, kang mati urip maneh. Kahanan lir-gumanti kang wus ora kena disingkiri iku, ora kena njalari tuwuhe sungkawa.

29. Kawitane sakeh titah ora ana kang bisa nyeksesni, kang bisa disekseni mung madya kahanane. Wusanane kabeh titah uga ora bisa disekseni. Dadi aja sira nadhang sungkawa!

30. Ngeramake sipat-sipate Dheweke iku tumrap kang wis padha bisa nggraitani, ngeramake, lan sanadyan wus bola-bali diterangake, sabenere ora ana kang padha mangerti tenan.

31. Kang tan kena ing tatu iku dumunung ing ragane, kabeh makhluk, heh Barata! Jalaran saka iku sira ora perlu nyedhihake nasibe sapa wae, heh Harjuna!

32. Elingana lan lakonana wae apa kang dadi darmanira pribadi, tanpa nganggo was-sumelang. Ora ana barang kang luwih utama tumrap satriya tinimbang karo nempuh peperangan kang wus dadi kuwajibane.

33. Sayekti begja kemayangan para satriya, kang tanpa nganggo digoleki, tanpa nganggo diseja, diparengake nempuh peperangan kang mangkono iku. Prasasat wus diparengake manjing ing suwarga.

34. Yen sira ngoncati peperangan mbelani keadilan iki, heh Parta, Yekti sira bakal dadi wong kang nistha, tanpa kautaman, tanpa ana ajine, marga sira dosa nglirwakake kuwajibanira kang pokok.

35. Ing salawas-lawase sira bakal dicatur nganggo tetembungan kang gawe wirang. Tumrape wong kang ngajeni awake dhewe, apa ora luwih becik mati tinimbang wirang?

36. Harjuna wus ngucireng yuda, Mangkono panemune para satriya, lan sira kang maune kajen-keringan, sabanjure wus ora kalebu petung maneh.

37. Lan akeh tetembungan kang ora patut mesthi dienggo nyatur sira. Disepelekake, diremehake dening lawan, lan apa ora cilaka banget!

38. Yen sira gugur sajroning peperangan, sira bakal antuk suwarga. Yen unggul juritira, sira bakal ndepani bumi. Mara tangiya heh Kuntiya lan majua ing palagan!.

39. Anggepen bungah-susah, untung-rugi kang sira alami ing palagan ora ana bedane. Cancuta lan siyaga-a ing yuda. Ora bakal sira kena ing  pangerang-erang utawa nandang kawirangan.

40. Mangkono iku miturut wawasane Ilmu Sangkya. Mara saiki rungokena wejangane Ilmu Yoga. Yen sira bisa njajagi piwulange, sira bakal bisa luwar saka pambandane karma.

Cathetan : Yoga punika maknanipun panunggal utawi lampah minangka anggayuh panunggal.

Karma tegesipun amal utawi pandamel. Tembungipun sak punika perbuatan. Karma ugi anggadhahi teges uwohing pandamel. Ing salebeting gesang manungsa punika sajatosipun mboten gadah kamerdikan. Salaminipun gesang manungsa kadeh kapeksa nglampahi karmanipun (Pandamelan-pandamalenanipun ingkang kerep sanget mboten dados kajengipun utawi kasenenganipun piyambak. Manungsa tansah kapeksa tumandang supados saged nyekapi keperluanipun raganipun (Nafsu aluamah), nyawanipun (Nafsu amarah), Sukmanipun (Nafsu supiyah) lan jiwanipun (Nafsu mutmainah). Sadaya amal perbuatanipun wau, mboten sanes amung dhedhasar pepenginan-pepenginannipun ingkang maneka rupi. Pepenginan-pepenginanipun punika ingkang meksa manungsa supados tumandang. Manungsa ugi kapeksa tumandang jalaran kedah ndhadha uwohipun pendamelan-pendamelanipun ingkang sampun.

Mila ingkang dipun namakaken Karsa Mandhiri tumrapipun manungsa limrah punika saestunipun namung tetembungan ingkang tanpa teges.

Ing ngajeng sampun kula aturaken, manawi tegesipun karma punika panggawe utawi perbuatan. Sawujining panggawe utawi karma punika mengku ebahipun unsuring agesang tigang warni, inggih punika ebahing Cipta (Perasaan) ingkang dados pangkalipun sadaya pepenginan, ebahipun ripta (Pikiran) ingkang anjajagi pepenginan wau saged kadumugen, lan ebahing raga, pirantos kangge ngleksanani gegayuhanipun sakathahing pepenginan wau.

Tumrapipun umum, ingkang dipun wastani panggawe punika namung ebahing raga, kamongka ebahing raga wau namung babaranipun ebah-osiking cipta lan ripta. Manungsa punika cetha saged nguwaosi ebahipun seranduning raganipun, kajawi ebahipun jantungipun (lampahing rahipun) lan ebahing pernapasanipun. Namung piyambakipun mboten saged nguwaosi ebah-osikipun cipta lan riptanipun, ingkang saestunipun malah dados biang keladinipun sadaya amal perbuatanipun. Manawi manungsa ugi saged nguwaosi ebah osikipun cipta lan riptanipun, temtu piyambakipun ugi lajeng saged nguwaosi sadaya amal perbuatan utawi karmanipun. Ing sarehning uwohing pandamel punika nemtokaken nasib utawi papesthening manungsa, mila nguwaosi karmanipun ugi ateges nguwaosi papesthenipun piyambak. Manungsa ingkang sampun saged nguwaosi ebah osiking cipta lan ripanipun, saha tumandanging raganipun, punika ingkang dipun juluki Manungsa Mardika, utawi manungsa mandiri. Papesthenipun wonten ing tanganipun piyambak. Piyambakipun saged ngoncati cakra panggilinganing lahir lan pejah. Badhe tumitah ing Alam Donya saged, mboten ugi saged.

01. Ora ana pambudidaya kang muspra. Kabeh panggayuh iku mesti ana uwohe. Ilmu iki yen bisa dingerteni sethithik wae lan di lakoni, wis bisa ngentasake saka sakeh rasa was-sumelang, kuwatir lan wedi, lan rasa susah, sedih lan sungkawa.

02. Sawiji, mligi, tetep lan teguh kekarepaning budi iku, heh Harjuna. Nanging wong kang Budine isih miyur, pikirane mesthi pating saleweng, ora ana bongkot-pucuke lan ora ana wusanane.

Cathetan : Budi punika wahananing agesang ingkang satataran langkung inggil utawi alus tinimbang  Akal. Manungsa ingkang nandangaken Budinipun, kados anggenipun nandangaken akalipun, punika gesang karukhanianipun sampun wonten ing tataranipun para Budha utawi Bodhissatwa. Piyambakipun saged weruh tanpa winarah. Mila saestunipun gegayuhanipun Pendidikan Bangsa Indonesia punika mulya sanget, Inggih punika Pendidikan Budipekerti inggih pendidikan ingkang saged anjalari tumandangipun Budining manungsa. Emanipun ingkang nemtokaken gegayuhan saha ingkang nindakaken, saestunipun sami-sami kirang mangertos kados pundi cara-caranipun supados gegayuhan wau saged kadumugen.

01. Wong-wong kang tanpa iman wau, yaitu wong-wong kang ora duwe kapercayan marang pribadine, ingkang dhedhasar kapercayan marang Ingkang Maha Tunggal, marga durung tangi Budine, senenge mung padha ngotak-athik, ngeratabasa lan molak-malik tegese tembung-tembung  lan urut-urutane sak jeroning ukara. Jroning Kitab-kitab suci, kang gawe mareme atine mung edi-penine kasusastrane. Dene isine piwulang mung ditampa sarana wantah, tanpa merduli surasane kang wigati.

02. Pepenginan kang dadi nyawane, gegayuhan suwarga ing akherat. Uwohe karmane ora wurung mung bali tumitah ana ing donya. Jroning panembah kang disesuwun mung semat, derajat lan keramat.

03. Kang sajrone uripe mung ngupaya kasugihan lan panguwasa, kang cipta lan riptane mung tansah ginubel dening semat lan derajat, iku ora bisa kanggonan Budi kang sawiji, kang jroning samadi bisa dadi lantarane panunggaling Kawula Gusti.

04. Sastra gelare jagad iki kang dadi lelumbane Triguna. Bisaa sira iku kalis saka pengaruhe Triguna, lan saka wolak-walike kahanan. Tansah waspadakna obahe cipta lan ripta, lan tansah elinga marang jejere pribadinira sajroning urip ingkang nyrambahi sagung bawana iki.

05. Ajining piwulang Kitab-kitab Suci, tumrap sang Brahmana ingkang wus sadu budine, iku padha karo ajine banyu sakubangan ing panggonan kang turah-turah banyune.

06. Kuwajibanira iku mung tumandhang, he Harjuna! Aja sira kakehan mikirake kapriye mengko kawusanane. Kapriye mengko uwohe pakaryanira, iku aja dadi alasan anggonmu gelem utawa ora gelem tumandang. Nanging sira uga aja banjur dhemen dadi wong kelanthungan, wong nganggur!.

07. Panggawe ingkang wus dadi kwajibanira iku tansah lakonana sabecik-becike, sinambi nindakake pangudinira netepi lakuning Yoga, kanthi teguh, sepi pamrih, ora bungah yen nemahi sukses, ora susah yen nemahi kegagalan. Yoga lan kaseimbangan batin iku ora ana bedane.

08. Satuhune, ngudi marang panunggal lumantar bangkiting Budi, iku luwih utama, tinimbang karo nindakake amal miturut piwulange kitab-kitan Suci. Mula ngudiya antuk Pangayomaning Budi. Sabenere, wong kang tansah ngarep-ngarep uwohe pakaryane, iku memelas banget.

09. Sajatnine yen sira wus bisa manunggal lan kang murbamisesa uripira, lumantar tangine Budinira, becik lan ala iku wus ora dadi pitakonan. Mula den mantep lan setiya anggonira olah Yoga. Yoga iku tumanduke kawicaksanan nindakake sakeh karma.

10. Kang wus manunggal marga menjing ing Budine, sayekti wus ora ngarep-ngarep opah utawa uwohe amal-amale. Karanane dheweke bisa lepas saka cakra panggilingane urip lan mati, lan banjur manjing ing Alam Kamulyan.

11. Yen Budi wus mentas saka pambidhunge Maya, sira wus ora mbutuhake piwulange sakeh kitab Suci. Piwulang-piwulang ingkang ddhedhasar panemune para Pinisepuh uga wus ora ana gunane maneh tumrap ing sira.

12. Budinira wus ora mobah utawa gingsir jalaran saka panemune bab surasane piwulange Kitab-kitab Suci kang maneka warna, lan kanthi teguh lan kukuh wus manjing sajroning samadi, anggonira olah Yoga yekti wus katrima!”.

13. Harjuna nyuwun priks”Dhuh Sri Kresna! Punapa mawon ingkang dados tengeranipun  manungsa ingkang sampun putus anggenipun olah ngelmu, manungsa ingkang teguh samadinipun? Kados pundi pangandikanipun, kados pundi solah bawanipun?”.

14. Sri Kresna ngandika : “Hahe Harjuna! Kang wus bisa nyingkirake sakeh pepenginan, lan bisa ngeningake rptane, kang pribadine kanthi jenak bisa tumanem ing Dheweke, iku manungsa kang teguh Budine.

15. Kang ciptane wus ora bisa ketaman dening bungah lan susah marga wus ora sesenggolan lan magepokan maneh karo kang dadi jalarane, kang wus sirna hawa nafsune, ora kanggonan was sumelang, nesu, bendu, jengkel, mangkel lsp. Iku sing diarani muni kang teguh Budine.

16. Kang wus bisa medhot panancanging Karma, ora mbedakake menang lan kalah, mujur lan malang, untung lan rugi, sepi ing rasa benci, sengit, mangkel, ndongkol, lan jengkel, iku manungsa kang jiwane wus teguh, wus seimbangane.

17. Sapa kang kadya bulus kang bisa mingslepake sikil-sikile lan sirahe ing sangisore thothoke, bisa ngracut pancadriyane lan malik arahe, tumanduk marang asalmulane pribadine, iku manungsa kang jiwane wus teguh seimbangane.

18. Daya panarike samubarang kang gumelar marang pancadriya, iku bakal sirna, yen manungsa tansah cecegah. Naging sir tetep ana. Sir uga bisa ilang yen manungsa teguh adhepe marang ingkang Maha Luhur.

19. Heh Kunthisi! Nadyan ta tumrap sang Sadu, kang temen-temen ngudi marang kang utama lan luhur, indriyane yen nganti bangkit, bisa mbandangake manase utawa pangriptane.

20. Naging yen indriyane iku tansah dikendhaleni, lan jiwane mung madhep marang Manira, yen dheweke bener-bener bisa nguwasani indriyane, iku jiwane wus teguh seimbangane.

21. Manungsa kan indriyane tansah lelumban ing jagade ssakeh barang kang bisa nenangi pepenginane, pepenginane mau mesthi banjur thukul lan dadi kuwat. Iku kang dadi  mula bukane tuwuhe angkara. Angkara nuwuhake kamurkan.

22. Kamurkan nuwuhake salah gawe kang banjur bisa ngrusak kawaspadan bab bedane ala lan becik. Wong kang wus kaya mangkono iku Budine mesthi ngoncati. Wong kang wus koncatan budine mesthi tumeka ing bilai.

23. Nanging manungsa kang urip ing jagading indriya, wondene sepi ing rasa seneng lan sengit, kang Pribadine tansah bisa ngedhaleni angkarane, iku kang bakal nggayuh kamuyan kang linuhur.

24. Jroning kamulyan ingkang mangkono iku ilang sakehe susah-sungkawa, Kang pangriptane terus heneng hening. Budine banjur bisa anteng lerem.

25. Budining manungsa iku ora bakal tangi, yen dheweke ora nggayuh marang panunggal. Dheweke ora ngerti apa olah samadi iku. Kang ora oleh samadi ora bakal entuk katentreman. Tanpa katentreman ora ana kamulyan.

26. Apa wae ing jagad leleumbane indriya, kang nenangi pepenginane manungsa, sauwise dirujuki dening pangriptane, mesthi banjur mikut lan mbandangake dheweke, kaya dene angin prahara kang nyamber lan mbandhang prahu kang lagi lelayaran ana ing samudra agung.

27. Jalaran saka iku, kawruhana, heh Harjuna! Ngemungake wong kang bisa nguwasani lan misahake indriyane saka jagad palumbane, kang kena diarani wong kang jiwane teguh lam seimbang jumenenge.

28. Alam kang padhang jumingglang tumrape wong kang wus tinarbuka, kang tansah waspada marang mobah-mosike cipta lan ripta, iku peteng lelimengan tumrape si cubluk. Sabalike alam lelumbane sakeh pepenginan, kang dadi alam padange si cubluk iku peteng turape sang sadu.

29. Heh Harjuna! Sesuwene sira urip ing ndonya iki, ya iku jagad lelumbane indriya, bisaa sira iku kaya samodra, kang telenge ora obah lan mosik, sanadyan kajogan banyu saka sakeh kali kang gedhe, lan sanadyan nduwure mawujud ombak-ombak kang gedhe, kang gegulungan marga sinabet-sabet ing maruta.

30. Kang wus bia nyingkirake sakeh pepenginan, marga pepenginan-pepenginan mau wus ilang daya panarike, sepi ing pamrih lan angkara, sayekti, wong kang mangkono iku, bisa entuk katentreman, sanadyan isih urip ing donya rame iki.

31.  Iku kang di arani urip jroning pepadhange Hyang Brahma. Kang wus manjing ing kono adoh saka sakeh sungkawa, lan yen tumeka ing wekasaning uripe ing donya iki, mesti bakal mlebu ing Nirwanane Hyang Brahma”.

Punika piwucal winadi, ingkang kawrat ing Kitab Suci. Serat Bagawad Gita, winastan : Lawan Sabda Sri Kresna lan Harjuna wejangan ingkang kaping kalih. Panunggaling Harjuna lumntar Ilmu Sangkya.

3. KARMA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Tiga
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Karma Yoga

01. “Dhuh Sri Kresna! Manawi ngrasuk Ilmu Sangkya punka langkung utami tinimbang nglampahi sakathahing pandamel meturut piwucalipun Karma Yoga, kenging punapa kula kadhawuhan nglampahi pandamel ingkang kalangkung wengis punika, nyirnakaken para kadang, guru lan sanes-sanesipun?

02. Dhawuh Paduka punika saestu damel bingungipun manah kawula. Mila kersaa paring pitedah ingkang gumathok, kadospundi manungsa punika saged anggayuh kamulyan kang luhur piyambak?”

03. Sri Kresna  ngandika : “Ing ngarep wus Manira terangake, heh Harjuna, yen dalam tumuju marang kamulyan jati iku ana loro cacahe. Panunggal lumantar Ilmu Sangkya lan Panunggal lumantar amal saleh kang winastan Karma Yoga.

04. Ora bisa manungsa iku medhot panancanging panggawe mung sarana thenguk-thenguk, ora gelem nglakoni panggawe apa wae. Luhur-lihuring gegayuhan iya ora bisa kacekel mung sarana ngungkurake jagad rame lan tapa ana ing gunung.

05. Sajatine, nadyan mung  sakedheping netra wae, manungsa iku ora bisa tanpa tumandhang, sabab wus dadi kodrat Triguna wong urip iku kudu tansah obah lan mosik, kudu tumandang.

06. Wong kang lungguh, kanthi nyegah obahe tangan, sikil, lan saranduning badan liyan-liyane, menging pikirane ngalamun, lelumban ing jagade pancadriya lan pepenginan, iku amale lamis utawa munafik.

07. Nanging manungsa kang tansah ngendhaleni indriyane, lan raga, cipta lan riptane tumandang minangka ibadahe, utawa tandha bektine, tumuju marang kang Maha Tunggal, satuhune jalaran nindakake Karma Yoga, wus lepas saka panancange Karma. Iku manungsa kang tuhu pinunjul!.

08. Tandangana panggaweyan kang wus dadi kuwajibanira. Wong kang tumandang iku luwih becik tinimbang wong kang mung meneng wae. Wong kang mung meneng wae iku uripe saka asil karyane wong liya.

09. Yen kabeh panggawe iku sira dadekake pangurbanan utawa tandha bekti sajrone sira nindakake ibadah tumuju marang kang murba misesa urip ira, sayekti panggawe-panggawe mau ora bakal dadi belenggu tumrap kamardikanira. Mula kabeh panggawe iku dadekna ibadah, yaiku panggawe kang sira lakoni tanpa pamrih, tanpa ngarep-arep uwohe utawa upahe.

Cathetan : Tembung pangurbanan, saking tembung kurban, sesambetan kaliyan tembung karib, ingkang tegesipun cedhak, celak caos kurban tegesipun lampah ingkang nyelakaken dhateng ingkang dipun caosi kurban. Tembung ibadah punika asalipun saking tembung Abdun inggih punika abdi. Mila ibadah punika saleresipun ateges pengabdian, inggih punika sadaya pandamel ingkang dipun lampahi tanpa pamrih.

10. Dumadine sagung alam ingkang gumelar iki saka panggawene kang Maha Kuwasa, dhedhasar pangurbanan. Nalika murba jagad iki Hyang Prajapati paring sabda : “Jagad gumelar iki bisa nuruti sakeh panuwune para titah!”. Jalaran saka iku, heh Harjuna, sira bisa mujudake sakeh gegayuhanira.

11. Yen sira caos sesaji pangurbanan marang para dewa, para dewa bakal paring panguripan marang sira. Sarana madsinamadan manungsa lan dewa bakal bisa nyekel gegayuhan ingkang luhur dhewe.

12. Kanikmatan apa wae kang sira pengini, ingkang maringi para dewa minangka ijole sesajinira. Sapa kang nikmati barang tanpa aweh leliru, iku padha wae karo maling.

13. Kang uripe saka rejeki, turahe sawuse dianggo sesaji lan dedana, mesthi sepi ing sakehe dosa. Nanging sang dursila kang jroning urip mung mikirake awake dhewe ora bakal mentas saka kadursilane.

14. Kang nguripi wadhag kita iki pangan, kang paring pangan iku Hyang Indra, dewaning udan. Hyang Indra jumenenge marga saka anane sesaji. Tanpa tumandang ora ana sesaji pangurbanan.

15. Kawruhana, anane panggawe iku saka panguwasane Hyang Brahma. Brahma asale saka kang tan kena ing rusak, lan kang tan kena ing owah gingsir. Kawula sajatine, panggawe sesaji, amal pangorbanan iku nelakake sipate kang Maha Agung.

16. Wong kang ora melu ngubengake cakra panggilinganing urip ing donya iki, sejatine uripe tanpa guna. Uripe mung gulung koming jroning dosa lan angkara.

Cathetan : Ora melu ngubengake cakra panggilanganing urip ing donya, tegesipun ora melu nglakoni ibadah utawi pangabdian.

17. Nanging sapa kang dhemen sesrawungan karo Ingsun, wis ngrasa lega, marem lan ayem, jalaran bisa cedhak karo Ingsun, tumrap wong kang mangkono iku, wis ora ana amal liya kang isih kudu dilakoni.

18. Gawe amal tumrape dheweke wus ora ana kawigatene, ora gawe amal ya ora ana kawigatene. Sejatine apa wae kang ana ing donya iki, tumrape dheweke wus ora ana kawigatene maneh.

19. Pramila lakonana sakeh panggawe kang wus dadi kuwajibanira, tanpa andarbeni rasa kapeksa. Sapa kang nglakoni sakeh panggawe kanthi suka rila, tuhu bisa nyandhak gegayuhan kang linuhur.

20. Sarana nindakake amal kang kaya mangkono iku, para raja sinatriya ing jaman kuna, kaya ta Janaka lan liya-liyane padha bisa nyandhak gegayuhan kang linuhur mau. Murih gawe rahayuning jagad wajib sira ngrampungake tugasira.

21. Tuladha kang diparingake para luhur, mesthi ditiru kawula cilik. Amal apa wae kang dirindhakake dening para luhur mau dadi pathokan bab ala becik tumrap kawula cilik.

22. Jroning Triloka iki ora ana amal kang dadi kuwajiban Ingsun lan ora ana gegayuhan kang isih kudu Ingsun gayuh. Wondene Ingsun terus tumandhang ngrampungake sakeh amal panggawe.

23. Yen Ingsun ora cawe-cawe, tansah makarti tanpa nganggo leren, donya kabeh iki bakal leren, sakabehe banjur mandheg.

24. Bumi, mbulan, srengenge lan lintang luluh lebur yen Ingsun ora tansah tumandhang. Bawana bali marang asale, bosah-basih, ora ana tatanan. Ora ana padhang, kang ana mung peteng ndhedet lelimengan.

25. Si pengung, pethel, sregep anggone makarya, supaya bisa ngundhuh uwohe pakaryane, kang nyenengake tumrap dheweke. Sang sadu tumandang kaya si pengung, nanging mung kanthi sedya nglakoni pangabdian kunjuk marang kang Maha Kuwasa, memayu hayuning bawana.

26. Wondene aja nganti sira gawe bingunge para pengung kang lagi dhemen-dhemene makarya, sarana ngandhakake apa kang Ingsun wedharake iki. Weruhna yen makarya iku bakal nekakake kamulyane. Dene sira dhewe aja lali tumandhang miturut wedharane Ilmu Yoga (Panunggal).

27. Kawruhana yen sakehe amal iku sajatine kang nindhakake kodrating alam kang winastan triguna. Kablingere dening angkarane, manungsa rumangsa yen dheweke ingkang tumandhang.

28. Nanging manungsa kang wus ora samar marang tumandhange, lan apa perlune anane para guna mau, ngerti uga yen tumanggape indriya marang sakeh barang kang menginake iku ora liya tumandhange guna kang siji nanggapi guna liyane. Pribadine wus bebas, ora kecancang dening sakeh panggawe.

29. Kang isih linimputan dening triguna, salawas-lawase mesthi kecinthung dening permainane. Sang sadu aja gawe bingunge si cubluk, kang durung bisa nampa piwulang iki.

30. Mula sakeh paggawe iku lakonana minangka tandha bekti marang Ingsun, lan kanthi tatag, teguh lan sabar, sepi ing angkara murka, majua ing palagan, heh Harjuna.

31. Sapa kang jroning urip ing donya iki tansah nglakoni pituduhe piwulang kang langgeng lan adiluhur iku, bakal katuwuhan iman kang tangguh lan kang tan bisa mingset, bakal sepi ing rasa was-sumelang lan tidha-tidha, lan bakal bisa medhot pambandanging karma.

32. Nanging kang tansah gijak-gajek, tidha-tidha, lan ora gelem miturut piwulang iki, kawruhana yen dheweke, marga saka bodhone bakal tumeka ing sirna, marga koncatan Budine.

33. Lakuning uriping manungsa iku miturut kodrate dhewe-dhewe. Mula sang sadu tumindhake ya kanthi wicaksana. Kabeh makhluk iku miturut kodrate dhewe. Jalaran saka iku ora ana gunane meksa-meksa wong liya.

34. Apa kang tumama ing kita lumantar indriya kita, iku nuwuhake rasa seneng lan ora seneng. Bebasana pribadinira saka panguwasane wolak-waliking kahanan iku! Iku alangan tumrap laku nira.

35. Sapa wae kudu nglakoni kuwajibane lan tugase dhewe, nadyan ta mung sapele. Nadyan jroning ngrampungake tugase dhewe mau nemahi pati, iku luwih utama tinimbang clandhakan nindakake tugase wong liya”.

36. Harjuna matur : “ Dhuh Sri Kresna ! Punapa ta ingkang anjalari manungsa ingkang gesang ing donya punika, nglampahi pandhamel-pandamel dosa, kadhang-kadhang kados dene kapeksa, kajorok-jorokaken tanpa saged bangga?”

37. Sri Kresna ngandika : “Kang anjalari yaiku angkarane lan murkane kang diobahake dening guna rajas. Iku kang dadi sebab ngredane dosa lan kasangsaran. Iku musuhe manungsa ing jagad rame iki.

38. Dheweke tansa linimputan dening angkara lan murka, kaya dene huruping geni kang tansah linimputan dening kebul, uawa kaca kang tansah tinutupan dening bledug, uatawa wiji kang binungkus dening ari-ari.

39. Mangkono uga kawicaksananing manungsa iku tansah binuntel dening musuhe para sadu, yaiku kamarupa utawa angkara murka, kang tansah murub mobyar-mobyar tanpa duwe marem.

40. Kamarupa mau nyrambahi lan jumeneng ana ing indriya, akal, pangripta lan ciptaning manungsa, lan banjur amblinger manusa samangsa wus bisa nutupi kawaspadane.

41. Indriya iku gedhe banget gunane. Parasaan gunane luwih gedhe, luwih gedhe maneh gunane akal. Budi gunane luwih gedhe tinimbang akal. Kang gedhe dewe gunane yaiku Dheweke.

42. Sawuse sira ngreti yen Dheweke iku luwih luhur tinimbang karo budi, kanthi pribadinira teguh lan antheng jalaran saka Dheweke, yen sira prajurit sejati, sirnakna kamarupa iku, mungsuh kang julig banget, kang ora kena dicedhaki.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, winastan : “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping tiga. Panunggaling Harjuna lumantar Karma Yoga.

4. GNYANA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Sekawan
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Pangawikan

01. Pangayomaning jagad ngandika : “Yoga ingkang kuna makuna ora ana owahe, yoga ingkang abadi iki, ing sakawit Manira warahake marang Wiwaswat. Wiwaswat nerusake marang Manu. Manu nerusake maneh marang Ikswaku.

02. Mangkono run-tumurun piwulang iki katampa dening para ratu-pinandhita. Marga saka kejahilane sang Maha Kala, piwulang Yoga iku saya suwe saya tumpangsuh, kisruh, bubrah, wusanane wus ora bisa dingerteni maneh dening manungsa.

03. Piwulang Yoga ingkang saiki Manira wedharake marang sira, iku padha wae karo piwulang ingkang Manira wedharake ing sakawit. Sira iku mitra Manira, kang tansah ngetokake bektinira. Mula piwulang ingkang adiluhur iki Manira wedharake marang sira.

04. Harjuna matur : “Paduka punika sugengipun saweg sapunika. Wiwaswat sugengipun sampun nalika jaman kuna, lan murud ing kasidan jati, dangu sakderengipun Paduka wonten. Kados pundi dene Paduka saged paring wedharan dhumateng Wiwaswat?”

05. Pangayomaning jagad ngandika “ Manira lahir lan mati wus marambah-rambah. Mangkono uga sira, Harjuna. Manira eling panitisan Manira kabeh, sira ora!

06. Manira iku Ingsun kang Ana tanpa nganggo dilahirake, Pangerane sagung alam. Manira Dat  ingkang sipat langgeng, tan kena ing owah gingsir. Nadyan Manira ngenggoni kodrat Manira pribadi wondene jumeneng Manira iku saka daya kekuwatan kamayan Manira dhewe.

07. Saben-saben sajroning lelakon uriping bumi iki, anger-anggering Tepa Salira lan Welas Asih marang sapadha-padha dilalekake, lan tindak-tanduk sawenang-wenang saya andadra, Manira nitahake Manira Pribadi.

08. Perlune mbantu lan ngayomi ingkang padha alus-alus Budine lan mbrastha kang padha ambeg angkara-murka. Murih njejekake angger-anggering Tepa Salira lan Welas Asih ing saben jaman Manira bali manjalma ing donya iki.

09. Kang ora pangling marang panjalma Manira lan ngakoni Kasucian Manira, sawuse nemahi ajal, ora bakal bali menyang donya maneh, nanging tetep manunggal karo Manira.

10. Lepas saka panguwasane hawa nafsu, muring lan was-sumelang, tansah eling marang Manira lan ngayom marang Manira, sinucekake dening urubing Pangawikan, akeh kang wus bisa manunggal karo Manira.

11. Kapriye wae anggone anaking manungsa nedya nyedhaki Manira, mesthi dheweke bakal Manira pethukake, tanpa nganggo mbedhakake dalan endi kang dipilih. Sebab kabeh dalan tumuju marang Manira.

12. Sapa kang nggayuh kamuktening urip ing donya iki, gaweya sesaji pangurbanan, dicaosake marang para Dewa. Gangsar lan kapenak uripe wong-wong kang darbe laku memundhi marang para Jawata.

13. Anane kasta papat, iku Manira ingkang gawe, dhedhasar wewatekan lan panggaweyan siji lan sijine. Nanging sanadyan ta Manira ingkang dadi sabab, Manira tetep tanpa obah, abadi, tanpa mingset, tanpa gingsir.

14. Ora ana panggawe kang bisa ngobahake Manira. Manira ugo ora ngudi marang uwohe panggawe. Manungsa kang wus ngerti sipat-sipat Manira kang kaya mangkono iku, wus ora kablenggu dening panggawe apa wae.

15. Para leluhur jaman kuna, kang wus padha ngerti apa kang Manira wedharake iki, sarana pambudidaya kang teguh padha nggayuh kamuksan. Tumandanga kaya para leluhur ing jaman kuna iku, heh Harjuna!

16. Mara terangna marang Manira apa kang diarani tumandang lan apa kang diarani ora tumandang. Para winasis wae padha bingung anggone arep nerangake. Coba saiki Manira terangake marang Sira. Yen sira wis bisa mangerti, sira ora bakal nglakoni dosa maneh.

17. Manungsa kudu weruh kang diarani tumandhang, uga tumandhang sing salah lan uga maknane meneng, jero banget maknane lakune tumandang.

18. Manungsa kang bisa nyipati Kang Meneng sajroning tumandang lan kang Tumandhang sajroning Meneng, iku manungsa kang pinunjul kawicaksanane. Dheweke nindakake Yoga sinambi nglakoni sakeh panggawe (mati sajroning Urip lan Urip sajroning Mati).

19. Manungsa kang saguh ngrampungake kuwajiban-kuwajibane, ora marga kepengin ngundhuh uwohe, saha nucekake panggawene sarana urubing Pangawikan, iku kang diarani Pandhita kang sejati.

20. Wong sing ngeklasake uwohe panggawene, tansah nrima, ayem, ora gawe repote liyan, uwong kang mangkono iku, ora nuwuhake karma maneh, nadyan dheweke nglakoni paggawene apa bae.

21. Tanpa duwe pepenginan, tansah nguwasani pribadhine, lan bener-bener wus sepi ing kamurkan, kang tumandang iku mung ragane lan jalaran saka iku dheweke ora kadunungan dosa.

22. Nrima apa kang dadi pandhume, kalis saka wolak-walike kahanan, ora duwe sengit, padha wae sajroning suka lan sungkawa, ora ana karma kang nancang maneh, sanadyan dheweke nglakoni panggawe apa wae.

23. Kang wus sepi saka sakehe pepenginan, jiwane tansah tumanem ing kawicaksanan, lan ngrampungake sakeh panggawene mung minangka kurban, yaiku tandha bektine kang kunjuk marang kang murba-misesa uripe, iku manungsa kang wus lebur panancanging karmane.

24. Ing kono sajatine kang caos kurban iku Hyang Brahma dhewe, sesaji kurban ya Hyang Brahma, kunjuk marang Hyang Brahma, lumantar urubing genine Hyang Brahma. Sayekti marang Hyang Brahma parane wong kang gawene mung mikir-mikirake sipat-sipate Hyang Brahma.

25. Para Yogi ana kang gawene caos kurban marang para Jawata. Ana maneh kang caos kurban marang Hyang Brahma lumantar urubing geni. Karone tujuane caos sesaji minangka tandha bektine.

26. Ana kang nyajekake indriyane minangka kurban kang kabesem ing geni pangudine ngendhaleni hawa nafsune. Ana maneh kang ngurbanake sakeh pepenginane jroning genine indriyane.

27. Ana maneh kang ngurbanake tumandhange indriyane, malah ana kang ngurbanake napas panguripane, jroning nglakoni yoga sarana karep nguwasani angkarane, karep kang murub makantar-kantar saka panguwasaning pangawikan.

28. Ana uga ngurbanake bandhane, ngurbanake kaseneng-kasenengane sarana cecegah. Ana kang ngurbanake mangan lan turu jroning pangudi marang kawicaksanan.

29. Ana maneh kang ngurbanake manjing-mijile napase, sarana tansah ngendhaleni lakune karone lan mbudidaya tetep eling marang asal-kamulane.

30. Ana maneh kang caos kurban lumantar tapa sarana nyiksa ragane. Wong-wong iku kabeh wus ngerti dununge pangurbanan. Pangurbanan sayekti dadi panglebure dosa.

31. Sapa urip saka turahe rejekine sauwise danggo sesaji kurban, lakune mesthi tumuju marang Hyang Brahma kang sipat langgeng. Alam donya iki mung nyedhiaake kanugrahan marang kang padha caos sesaji kurban, mangkono uga alam liya-liyane.

32. Sanadyan ta wujuding kurban kang kunjuk marang Hyang Brahma iku mawarna-warna, nanging kabeh kurban iku kelakone sarana tumandhang. Yen sira wis bisa nampa surasane piwulang iki, mesthi uripira bakal mentas,

33. Luwih utama tinimbang sesaji kurban kang wujud barang utawa bandha, yaiku tapabrata nggayuh panunggaling Kawula Gusti. Tujuane sakeh panggawe iku ora liya mung pepadhang lan pangawikan.

34. Goleka pangawikan sarana tetakon, lan sarana mbangun turut jroning puruhita marang sang Wiku utawa sang Guru Jati. Mesthi bakal binuka kawicaksananira dening para Mahaguru, kang wus wikan ing gaibing Urip.

35. Yen kabeh iki wus rumesep bener-bener ing rasa-pangrasanira, wus ora ana apa wae kang bisa gawe rupeke atinira marga saka salah tampa. Hyang Atma nglimputi sagung kang gumelar iki. Dadi sakeh alam kang gumelar lan kang gaib iku dumununge ana ing Ingsun.

36. Sanadyan sira iku wus nglakoni kejahatan ngluwihi para bebenggole penjahat, kanthi lelayaran ing prahu pangawikan, mesthi sira bisa ngliwati samodraning sakeh dosa.

37. Yen bahan bakar iku sirna dadi awu marga saka urubing geni pangurbanan, mula genine pagawikan bisa mbesmi panancanging Karma nganti dadi awu uga.

38. Pangawikan utawa ilmu iku sesuci ingkang ampuh dhewe ing donya iki. Wong kang wus sampurna anggone olah Yoga, wusanane nemu yen Pangawikan iku dumunung ing Salira Pribadi.

39. Sapa kang mantep imane bakal tampa Pangawikan, uga wong kang tansah ngendhaleni indriyane. La, yen wong iku wus ndarbeni Pangawikan, mesthi dheweke tumeka ing luhuring aluhur, katentreman lan kamulyan.

40. Nanging sapa kang kapir, saha ora duwe kapercayan babar pisan, marga saka atine kang tansah tidha-tidha, was sumelang lan kuwatir, dheweke mesthi bakal nemahi sirna. Donya lan alam-alam ingkang luwih alus ora duwe panggonan lan ora nyediakake kasenengan kanggo wong kang tansah mangu-mangu, ragu-ragu, tanpa keantepan.

41. Kang wus nucekake Karmane lantaran Olah Yoga, kang wus ilang was-sumelange jalaran saka Kawicaksanane, kang uripe tansah manjing jroning Hyang Atma, sayekti wus medhot panancanging Karma.

42. Pramila leburen rasa was sumelang kang tuwuh jroning atinira sarana landheping Pangawikanira, lan bangkita teguh ing Panunggalira karana Olah Yoga.

Punika piwucal winadi ingkang kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, winastan : “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping sekawan. Panunggaling Harjuna lumantar Pangawikan.

 5. KARMA  SAMNYASA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Gangsal
Penunggaling Kawula Gusti lumantar mungkur ing Panggawe

01. Harjuna matur : “Panunggal lumantar mungkur ing kadonyan utawi mungkur ing pandamel, lan panunggal lumantar nindakaken pandamel utawi Karma Yoga, kalih-kalihipun angsal pangalembana Paduka, Dhuh Sri Kresna ! Mila kersaa paring pangandika pundi ingkang prayogi piyambak?”

02. Pangayomaning Jagad ngandika : “Mungkur ing panggawe lan nindakake panggawe, yen anggone nindakake kanthi patitis, karone nuntun marang kamulyan. Nanging tinimbang karo mungkur iang panggawe, nglelatih nindakake Karyma Yoga iku luwih utama.

03. Nanging kawruhana, wong sing wus tekan anggone olah mungkur ing panggawe, iku wong kang wus ora duwe sengit lan ora duwe pangarep-arep, lan uga wus ora kena pengaruhe wolak-waliking kahanan. Wong kang wus mangkono iku, tumuli pedhot sakeh panancange.

04. Kang ngarani yen piwulange Ilmu Sangkya lan piwulange Karma Yoga iku beda, satemene iku bocah cilik. Kang wus putus anggone olah Ilmu Sangkya, uga ngunduh uwohe piwulang Karma Yoga, lan mangkono ugo kosokbaline.

05. Kawruhana, heh satria utama! Mungkur ing kadonyan utawa mungkur ing panggawe, iku ora bisa kelakon, tanpa nindakake panggawe. Sapa kang tan pegat nindakake Karma Yoga, mesthi bakal manunggal karo Hyang Brahma.

06. Kang telaten olah Karma Yoga, nucekake pribadhine, nguwasani angkarane, sarta ngendaleni indriyane, wus ngreti yang Ingsun iku jumeneng ana ing sakeh titah, wong kang mangkono iku wus ora bisa kena reregede sakeh panggawe.

07. “Dudu aku kang tumandhang”, mangkono panemune, nalika jroning olah Karma Yoga, dheweke wus manunggal karo Hyang Brahma, lan weruh, ngrungokake, ngambu, ngicipi, ambegan, ngrayangi, obah utawa meneng.

08. Nadyan ta dhewewke celathu, weweh utawa nampani, melek utawa merem, panemune : “Kang tumandang iku indriya, nanggapi barang-barang kang dadi pepenginane.

09. Yen sajroning tumandang iku dheweke ngreti yen dheweke iku sabenere mung nglakoni prentahe Hyang Brahma, lan terus tumandang sarana ngeklasake uwohe panggawene, dheweke mesthi kalis ing dosa, ibarat godong lumbu kang kalis ing banyu.

10. Sarana raga, cipta, ripta, budi lan indriyane, para yogi padha tumandang nindakake panggawe apa wae kang kudu dilakoni, kanthi merdika nucek ake pribadine.

11. Sapa kang ngeklasake uwohe panggawene jroning olah Karma Yoga, tampa kanugrahan gedhe, katentreman kang langgeng. Nanging sapa kang tumandang kanthi ngaya, ambudidaya tumibane uwohe, iku tetep dadi begundhal, budhake panggawene. Ora bakal dheweke entuk kamardikan.

12. Kang pangriptane wus mungkur marang sakeh panggawe, kanthi nguwasani pribadine, sayekti jumeneng Ratu ing Negara Nawapura. Dheweke wus ora tumandang sarta uga ora mrentah tumandang.

13. Kang kuwasa ing Negara Nawapura iku ora nganakake panggawe lan dudu sing nindakake panggawe, lan ora nganakake sambung-rapete panggawe lan uwohe. Kabeh mau ditindakake dening Swabhawa .

Cathetan : Swabawa sami kaliyan Triguna.

14. Ora dosa kang bisa ngregedi Dheweke, ora ana kabecikan kang bisa namani Dheweke. Kawicaksananing manungsa binuntel dening kabodhohan. Ya kabodhohan iku kang dadi jalarane klera-klerune tumandang kita.

15. Kang pangawikane wus nyirnakake sakeh pepeteng, lan Atmane wus musnahake Kabodhohan, sayekti jroning  jiwane kawicaksanan sumorot lir sang surya. Ing kono jumeneng Luhuring Aluhur.

16. Kang budine wus manunggal karo Dheweke, mangkana uga Atmane, kukuh tumanem ing Dheweke minangka pepontoning gegayuhan, iku yan sakeh dosane wus linebur dening pangawikan, bakal manjing ing kasampurnan, lan wus ora bakal bali maneh marang donya (terus manjing ing kamulyan).

17. Brahmana kang sadu budi lan andhap-asor, sapi, gajah, malah asu lan wong kang mangan asu, iku kabeh padha wae ajine tumrap sang Pandhita, kang tuhu wus manunggal karo Dheweke.

18. Sapa kang pangriptane tansah tata-tentrem (seimbang) bisa nelukake bumi iki. Suci kaya Hyang Brahma dhewe, dheweke mengko mesthi manunggal karo Hyang Brahma.

19. Ora suka riya yen nemu kabegjan, lan ora giris yen katekan bebaya, kang santosa ing budi, tetep tanpa was sumelang, manjing ing Hyang Brahma.

20. Kang Atmane wis ora kena pengaruhe obah-mosike indriyane, wis seneng lan lega jalaran sesrawungan karo Ingsun, kang pribadine wus manunggal karo Ingsun lumantar olah Karma Yoga, bakal ngrasakake kamulyan kang ora ana wusanane.

21. Kasenengan lan kanikmatan kang timbul saka gepok-senggole Jagad Cilik lan Jagad Gede, sejatine mesthi mbabarake kasusahan. Kanikmatan kang mangkono iku, lagi wae bisa dirasakake wus banjur musna. Sang sadu ora butuh srawung karo kanikmatan kang kaya mangkono iku.

22. Manungsa kang isih urip sajroning raga iki, lan tanpa keguh bisa nanggulangi panggendenge hawa nafsu lan kamurkan, iku manungsa kang tuhu pinunjul.

23. Sapa kang wus ngalami yen kamulyan iku dumunung ana ing Salira Pribadi, seneng sesrawungan karo Dheweke, adus ing papadhang marga saka Dheweke mesti bakal manjing ing Nirwana Hyang Brahma, jalaran wus manunggal karo Hyang Brahma.

24. Kabeh resi kang wus resik saka sakeh dosa, lan wus ora kataman wolak-waliking kahanan, tansah nguwasani pribadhine, lan merakati tumrap sapa wae, mesthi bakal manjing ing Nirwanane Hyang Brahma.

25. Sepi saka sakeh pepenginan, ora tau nesu, ora tau muring pangriptane tata-tentrem, kang wus tepung karo Salira Pribadine, sayekti wus nyedhaki Nirwanane Hyang Brahma.

26. Sang Muni, kang murih bisa muksa nglelatih nututake budine, pangriptane, ciptane, lan indriyane, kang wus sepi ing pamrih, was-sumelang lan kamurkan, mesthi bakal mentas, Muksha.

27. Kang wus ngerti yen Ingsun ingkang ngrasakake kanikmatane pangurbanan tapa-brata jroning nglakoni Karma Yoga, wus mangerti yen Ingsun ingkang jumeneng Pangeran ing kabeh Alam, welas asih marang kabeh titah, marga wus ngerti marang Ingsun, bakal oleh katentreman lan kamulyan kang linuhur.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, winastan : “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Gangsal. Panunggaling Harjuna lumantar Mungkur ing Kadonyan..

6. DYANA   ( ADHYATMA )  YOGA
Wejangan ingkang kaping Nem
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Semedi

01. Kang paring kamulyan angandhika : “Ora anjagakake uwohe panggawene, tansah nglakoni panggawe kang wus dadi kuwajibane, iku Saniyasi lan Yogi kang sejati, dudu wong sing wus ora ngobong dupa lan sungkan nyambut gawe.

Cathetan : Saniyasi punika tiyang ingkang sampun mutusaken nilar tataning sarengat, ingkang lajeng namung ngugemi piwucalipun Tareqat, Hakekat lan Makripat.

02. Apa kang diarani ngungkurake panggawe iku satemene padha wae karo olah yoga. Wong iku ora bisa jumeneng yogi, yen ora bisa ngilangi sakeh pepenginane.

03. Tumrap sang Muni kang lumantar semedi anggayuh panunggal karo Hyang Brahma, Karma Yoga ingkang dadi dedalane. Nanging mengko yen dheweke wus saya cedhak karo Hyang Brahma, lantarane supaya dheweke tetep cedhak karo Hyang Brahma, ora liya mung kantentreman.

04. Marga, wong kang wus ora bisa digawe sengsem dening pepenginan indriya utawa kaluhuraning panggawe, lan wus ngeklasake sakeh gegayuhan, iku kang diarani yogi temenan, tegese wus manunggal karo Hyang Brahma.

05. Prayoga manungsa, lumantar teguhipun karsa, sarana pangriptane tansah yumanem ing Ingsun, njungjung derajat pribadine. Ora bakal dheweke pisah karo Ingsun maneh. Ingsun iku mitrane dheweke, nanging dheweke uga bisa dadi satru Ingsun.

06. Ingsun iku mitrane dheweke kang wus bisa nglindhih angkarane. Naging uwong kang ora bisa nguwasani pribadine, sarta ora gelem meruhi marang Ingsun, iku kang dadi satru Ingsun.

07. Wong kang rahayu ing budi, kang wus bisa nglindih angkarane, ing kono Ingsun wus teguh jumenenge. Dheweke wis ora keguh jroning ngrasakake adhem utawa panas, bungah utawa susah, lan pangalambana utawa panacat.

08. Tumrap wong kang wus ngrasa marem, jalaran wus tinarbuka kawicaksanane, puguh panggah anggone ngendhaleni indriyane, tumrap sang yogi kang wus manunggal, mas lan lemah iku padha wae ajine.

09. Manungsa kang wus ora mbedak-mbedakake, kang wus nganggep pada wae satru lan mitra, wong liya lan sanak utawa kadang, wong becik lan wong ala, iku wong kang wus luhur bebudene utawa jiwane.

10. Sang yogi prayoga olah semedi kanthi ajeg, dumunung ana ing panggonan kang sepi, dhewe, sarta ora pegat nguwasani pribadine, tanpa pangarep-arep lan pepenginan.

11. Lungguha ing panggonan ingkang resik, nganggo palungguhan kang bakuh, ora kendhekan ora kadhuwuren, tinutupan dening suket, lulang lan sembagi.

12. Ing kono ciptane supaya mantheng tumuju marang gegayuhan tunggal sarana nguwasani pangripta lan indriyane; prayoga dheweke nindakake lakuning yoga, murih nyenyuci atmane.

Cathetan : Atma punika gesang murni, gesang tanpa wahana.

13. Raga, gulu, sirah jejeg, tanpa mobah lan mosik. Kawigatene tumuju marang batine, kaya-kaya pandengen netrane kasipatake marang pucuking grana, tanpa nganggo nolah-noleh ngrasakake kiwa tengen.

14. Pribadine meneng anteng, tanpa was-sumelang lan teguh ing kesanggemane nglakoni brahmacari (wadat), waspada marang obah-mosike pangriptane, temen-tumanem ing Ingsun kang dadi gegayuhane.

15. Mangkono tan pegat anggone ngudi manunggal karo Ingsun sarana tansah nguwasani pangriptane, sang yogi nuli manjing ing katentremaning Nirwana kang luhur, jumbuh karo Ingsun.

16. Yoga iku ora kanggo uwong ingkang nggedhekake mangan, lan uga ora kanggo uwong ingkang tansah pasa, ora kanggo uwong ingkang karem turu, lan ugo ora kanggo uwong ingkang tansah melek.

17. Kanthi duga prayoga bab mangan lan kasenengan, ajeg anggone nglatih olah yoga, turu yen mangsane turu, lan tangi yen mangsane tangi, yoga sayekti bakal nyirnakake sakeh kasusahan.

18. Yen obah-mosike cipta lan riptane tansah di awasi lan dikuwasani, lan jiwane manungsa terus tumanem ing atma, sarta dheweke wus ora kepengin andarbeni apa kang nenangi pepenginan, manungsa kang mangkono iku wus kena diarani manunggal karo Ingsun.

19. Lampu kang ing panggonan kang sepi ing angin ora keder urupe, iku kang kuna makuna dadi gegambarane sang yogi, kang lumantar olah yoga murih manunggal karo Hyang Atma, wus jumenengake panguwasaning Ingsun.

20. Yen jroning nglelatih olah Yoga, cipta lan riptane wus lerem, dheweke bakal bisa nyipati jumenenge Hyang Atma, lan jalaran saka iku nemu kamulyan lan kamareman.

21. Kang nuwuhake rasa mukti-mulya kang linuhur, kang ora bisa diresepi dening indriya, lan mung bisa dirasakake dening budi jroning manjing ing Kasunyatan Jati.

22. Ora ana gegayuhan lan kanugrahan kang luwih luhur, sebab ing kono ora ana was-sumelang, susah sungkawa kang bisa namani maneh.

23. Sayekti kang diarani Panunggal, yaiku udhare panlikunge rasa was-sumelang lan sedih susah. Kahanan kang mangkono iku kang prayoga digayuh kanthi weninging jiwa.

24. Ngungkurake sakeh reroncenaning batin kag bisa nuwuhake pepenginan, kabeh indriya wus sinrimpung dening kawaspadaning prangripta.

25. Manungsa bisa anggayuh eneng-ening, ayem tentrem, yen indriyane lan ciptane wus winengku dening panguwasaning budi, lan pangriptane wus meneng antheng, marga riptane wus tumanem ing Atma.

26. Saben-saben pangriptane ambradat metu salewengan, tinarik sinendhal bali murih winengku lan kinuwasan maneh dening Atma.

27. Sang yogi kang wus lulus anggone ngeningake riptane, ngrasakake luhur-luhuring kamulyan. Rajas wus tutut manut. Ing kono sang yogi wus dumunung ing kahananing Hyang Brahma, adoh saka sakeh dosa.

28. Kang wus bisa tanpa kendhat nyawijekake pribadine, iku yogi kang wus mentas saka dosa. Dheweke gampang manunggal karo Hyang Brahma lan ngrasakake Kamulyan kang linuhur.

29. Ingsun dumunung ing kabeh titah lan kabeh titah iku winengku dening Ingsun. Manungsa kang wus manunggal lumantar lakuning yoga, wus ora mbedak-mbedakake siji lan sijine, wus ora pangling marang kahanan kang mangkono iku.

30. Kang wus bisa maspadhakake anane Ingsun ing ngendi-ngendi wae, lan yen Ingsun iku ana ing apawae, iku manungsa kang ora bakal pisah karo Ingsun, lan Ingsun uga ora bakal ninggalake dheweke.

31. Yogi kang tansah memundhi-mundhi Ingsun jroning sawiji-wijining titah, yogi kang mangkono iku, kapriyea uga kahanane uripe, ora bakal pisah saka Ingsun.

32. Kang wus bisa maspadakake kabeh kadadeyan lan kahanan miturut dhawuhe Hyang Atma, lan jalaran saka mangkono iku ngerti yen sejatine iku ora ana apa-apa, ora mbedakake bungah lan susah, iku yogi kang wus sampurna.

33. Sang Harjuna nyela atur : “Dhuh Sri Kresna! Yoga kang miturut keterangan Paduka punika mboten sanes kajawi olah kateguhan, kajenjeman lan antenging jiwa, punika miturut pamanggih kula angel sanget anggenipun saged kalapahan.

34. Manas (Pangripta) mboten saged kendel, rongeh sanget, rosa, mboten kenging dipun kuwasani. Tiyang ingkang saged nguwasani pangriptanipun prasasat saged njaring angin”.

35. Sri Kresna ngandika : “Manas iku pancen rongeh banget, heh pahlawan agung! Naging sanadyan mangkonoa, bisa dikuwasani kanthi latihan-latihan lan wiragya, yaiku pambudidaya sepining pangarep-arep lan pamrih.

36. Tumrap uwong kang durung tau nyoba ngendhaleni pribadine, yoga pancen angel bisane kagayuh, nanging samongsa uwong iku gelem nglelatih ngendhaleni angkarane, mesthi ya diparingi dalan supaya bisa anggayuh yoga”.

37. Harjuna nyuwun priksa : “Tiyang ingkang mboten saged ngendaleni angkaranipun, nanging ageng kapercayanipun salebetipun olah yoga, kirang kawaspadanipun ngantos pangriptanipun wungsal-wangsul ambrandat lan nyaleweng, lan jalaran saking makaten wau mboten lulus anggenipun olah yoga, kados pundi kuwasananipun tiyang ingkang makaten wau ?

38. Punapa tiyang makaten punika mboten badhe kandheg ing tengah-tengahing lampah, lamapahing Ngelmu Sangkya utawi lampahing Karma Yoga, wasana ibarat mega ingkang pinisah-pisah dening maruta, tanpa wonten kendelipun lajeng sinorat dening dayaning surya, musna lebur papan tanpa tulis?

39. Dhuh Sri Kresna! Kersaa nyirnakaken raos kuwatir ingkang damel peteng manah kawula. Sebab saestunipun mboten wonten sanesipun ingkang saged ngentasaken kawula saking pepeteng wau kajawi namung Paduka”.

40. Sri Kresna ngandika “ “Heh Parta! Jroning urip ing alam donya iki, utawa ing alam akherat, ora bakal dheweke musna lebur papan tanpa tulis iku. Ora bakal wong kang jujur sineret-seret nganti nemahi kasangsaran.

41. Sauwise urip nganti dawa umure, bebarengan karo  uwong-uwong liya kang padha jujur-jujur, lan banjur mati lan manggon ing suwargane uwong-uwong kang jujur-jujur nganti atusan taun, wong kang ora lulus anggone olah yoga mau, bakal dilahirake maneh ing donya, ing tengah-tengahing kulawarga kang suci lan binerkahan dening Pangeran.

42. Bisa uga dheweke bali lahir dadi anak putune para yogi kang sadu budi. Ing jaman saiki ora gampang wong bisa dilahirake kaya mangkono iku.

43. Ing kono sauwise pulih sessambungane karo budine, lan megar tuwuhe uripe wus tekan ing tataran kang wus dienggo, nalika uripe kang keri, dheweke mesthi banjur marsudi maneh anggone olah yoga, kaya kang uwis-uwsi, nganti dheweke bisa anggayuh pepunthone gegayuhane.

44. Jalaran nalika uripe ingkang keri dheweke wus nglatih olah yoga, jroning urip iki, dheweke gelem ora gelem mesthi katarik maneh olah yoga, nganti wusanane dheweke bisa ngalami lan ngresepi jumenenge Hyang Brahma.

45. Yoga kang tansah ngudi marang panunggal lan wus adoh saka sakeh laku dosa, sauwise marambah-rambah urip ana ing donya iki, wusanane bisa manjing ing Kahananing Urip kang luhur.

46. Olah yoga iku ngluwihi tapa, uga ngluwihi olah ngelmu, lan ngluwihi gawe amal becik, mula dadiya yogi, heh Harjuna!.

47. Lan ing antarane para yogi, yogi ingkang sajrone telenging atine, kanthi iman ingkang kukuh-bakuh, tansah suwita lan memundhi Ingsun iku yogi kang tuhu wus manunggal karo Ingsun.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, winastan : “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping enem, winastan Panunggal sarana Olah Semedi.

7. JNAMA VISNANA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Pitu
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Tinarbuka

01. Sri Kresna ngandika : Sarana atinira tumanem ing Manira, anggayuh panunggal sinartan ngayom ing Manira, mesthi sira bakal meruhi kasampurnaning  Kasunyatan Manira, tanpa nganggo tidha-tidha maneh.

02. Pathisarine piwulange Pangawikan bakal Manira wedharake marang sira, lan kajaba saka iku sira bakal entuk pangalaman kang gedhe banget manpangate. Mengko yen sira wus bisa mangerti kabeh, ig donya iki wus ora ana kang isih perlu sira sumurupi maneh.

03. Sapa ta kang ora kepengin Kamardikan utawa Kamandhirian kang sampurna? Ing antarane ma ewu-ewu mbok manawa mung siji! Lan ing antarane ma ewu-ewu uwong kang padha kepengin mandhiri kanthi sampurna, mbok manawa mung siji kang bisa ngresepi jatine Kasunyatan Manira.

04. Prakriti Manira iku ana wolung rupa : Bumi, banyu, angin, geni lan swasana (ether), cipta, ripta lan angkara. Kawruhana iki kabeh sipat-sipat Manira kang lahir.

Cathetan : Prakriti punika ing jaman sapunika dipun wastani unsur utawi anasir. Bumi punika Carbon, banyu Hidrogen, angin Nitrogen, Geni Oksigen. Unsur sekawan punika miturut Ilmu Kimia inggih unsur-unsur ingkang mawujudaken zat-zat organis, inggih punika zat-zat ingkang andhapuk wahana-wahana tumrap samudayanipun ingkang mawa gesang kadosta wit-witan, raganing manungsa, sato lan sanes-sanesipun. Ing sapunika cacahipun unsur punika meh satus, awit saking hidrogen dumugi uranium lan salajengipun. Cipta, ripta lan angkara mboten kepetung unsur.

05. Kawruhana yen ing sajrone sipat-sipat Manira ingkang kasar mau, ingkang ana ora liya mung Dheweke, yaiku Dat kang dadi dhedhasare Panggrahita (Rasa ana, Concicousnes) jroning sakeh titah, tuke urip ingkang nglimputi lan nyrambahi jagad ingkang gumelar iki.

06. Kawruhana yen prakriti Manira iku ora pisah saka Manira, Ingkang dadi gua garbane sakeh kang dumadi. Jagad Gedhe iki Manira ingkang nglahirake, lan lebure bali maneh marang Manira.

07. Ora ana barang kang luwih luhur tinimbang Manira. Salwiring kang dumadi iki kasambrahan dening Manira, ibarat mutiara-mutiara kang rinonce ing benang sutra.

08. Ingsun sarining banyu, pepadhanging srengenge lan rembulan. Aum, sabda sucine kitab-kitab Wedha, getering swasana (ether) lan kekuataning manungsa.

09. Gandaning bumi kang seger lan arum, sumunare geni kang murub, Urip kang nguripi sakeh titah, kateguhan kang padha nglakoni tapabrata.

10. Kawruhana, Ingsun wijine kabeh titah kang tan kena ing rusak, heh Parta! Ingsun uga budine kang mlaku nalare lan prabane sakeh kang sumorot.

11. Kasektene para kang sinekti, kang wus sepi ing hawa napsu lan pangarep-arep. Banjur Ingsun uga pepenginan kang ora ngrusak angger-anggering Sih Katresnan.

12. Samubarang ingkang dhedhasar satwam, rajas lan tamas, uga Ingsun ingkang anjalari. Dudu Ingsun ingkang jumeneng ing kono, nanging kabeh mau winengku dening Ingsun.

13. Sanasaban dening dayaning Triguna, wong sajagad iki padha kablinger kabeh, lan ora padha bisa nyekseni Kahanan Ingsun,  ingkang jumeneng tanpa magepokan karo sakeh kahanan, langgeng tan kena ing owah gingsir.

14. Marga saka daya kasektene Maya kang linuwih, kang Ingsun tuwuhake saka panguwasane Triguna, arang-arang kang padha bisa nyedhaki Ingsun. Nanging kang bisa nrabas kasektene sang Maya, Maya wus tanpa daya.

15. Para durjana, wong-wong kang cubluk lan pengung, kang seserape isih binungkus dening dayaning Maya, marga kinuwasan dening guna Rajas, ora padha bisa nyedhaki Ingsun.

16. Papat cacahe golongan titah, kang sarana laku susila ngayom marang Ingsun, yaiku wong kang nandhang prihatin, wong kang golek Ilmu, wong kang ngudi kaluhuraning budi, lan para sadu.

17. Kang cedhak dhewe karo Ingsun yaiku sang Sadu, kang jroning ngudi panunggal tansah memundhi Ingsun. Sang sadu bekti banget marang Ingsun, lan Ingsun uga tresna marang dheweke.

18. Ingsun rena marang golongan papat mau, nanging sang sadu Ingsun padhakake karo Ingsun dhewe, marga manunggal karo Ingsun, sarana Ingsun minangka lantarane.

19. Sawuse lahir lan mati marambah-rambah, sang sadu wusanane mesti teka ing ngarsaning Ingsun, banjur mangucap : “Salwiring Alam ingkang gumelar iku Wasudewa. Wasudewa jiwaning Jagad Gedhe iki kang arang-arang bisa disekseni dening titah.

20. Wondene sapa kang kawicaksanane isih kablinger dening sakeh pepenginan lan saguh nglakoni apa wae, murih bisa katekan apa kang dadi pepenginane mau, sarana memundhi sesembahan-sesembahan ingkang maneka rupa gandheng karo wewatekan dhewe-dhewe, sawuse ajal, mesthi parane ya menyang sesembahan mau.

21. Lan sapa wae kang memundhi sadhengah wewujudan, kanthi iman ingkang santosa lan leladi kanthi jujur marang sesembahan iku, iman ingkang santosa iku, asale uga saka Ingsun.

22. Sapa wae kang wus bisa nyawijekake pribadine, marga saka imane mau lan memundhi kanthi jujur marang sesembahan-sesembahane iku, mesthi bakal entuk apa kang dipengini. Ora liya Ingsun ingkang maringake uwohe panggawene iku!.

23. Uwohe panggawene iku, yen panganggone ora ngati-ati, durung suwe anggone bisa dinikmati, banjur wus enthek. Sapa kang memundhi para dewa, parane marang para dewa. Sapa kang memundhi marang Ingsun, parane marang Ingsun.

24. Uwong kang budine durung tinarbuka padha darbe panemu yen Ingsun, kang tanpa awitan lan wekasan, tan kena sinipatan, wus tau manjalma dadi manungsa. Anane panganggep mangkono iku, marga wong mau durung ngerti Dat Ingsun kang Sejati, langgeng tan ana ingkang madhani.

Cathetan : Ing Al Qur’an kanyatan punika dipun cethakaken dening kalimat : La hu laa syarikat wa hua al abadiy..

25. Arang banget kang meruhi Ingsun, jalaran tinutupan dening daya pemblingere Maya. Si pengung ora weruh marang Ingsun, marga Ingsun iku langgeng. Ana tanpa nganggo dilahirake.

26. Ingsun ngreti anane sakeh titah ing jaman kang wus kapungkur ing jaman saiki, lan ing jaman kang bakal teka. Naging sakeh titah mau heh Harjuna, ora ana kang padha weruh marang Ingsun.

27. Kajiret dening bungah-susah, seneng sengit lan wolak-walike kahanan, kabeh titah uripe ing donya iki mung dadi dolanane Triguna.

28. Nanging jalma kang wus mungkur lan adoh ing laku duraka, lan mung gawe amal kang becik, waspada marang wolak-walike kahanan, kang padha memundhi Ingsun kanthi iman kang teguh.

29. Kang padha ambudidaya uwale saka karusakan lan pati, kang padha gegondhelan lan ngayom marang Ingsun, iku wus padha ngerti marang Brahma, ngerti marang Dat, lan ngerti marang tumandange Adiyatma.

30. Kang ngreti yen Ingsun iku ora pisah kari Adibuta, Adidaiwa lan Adiyagnya, iku ora bakal pangling karo Ingsun, samangsa pati nekani dheweke”.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita, winastan : “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping pitu, winastan : Panunggal jalaran Tinarbuka.

8. AKSHARA  BRAHMA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Wolu
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Kalanggenganing Hyang Brahma

01. Harjuna nyuwun priksa : “Dhuh Sri Kresna ; Punapa ta Brahma lan punapa ta Adiyatma punika ? Saha punapa ingkang dipun wastani Karma, Adibuta lan malihipun Adidaiwa ?

02. Lan punapa maksudipun Adiyaksa tumrapipun jalma ingkang maksih ngrasuk raga, lan kados pundi caranipun manungsa saged nyumerepi Paduka, nalika piyambakipun ngancik wancining ajal.

03. Kang Maha Mulya ngandika : “Brahma iku luhuring aluhur, kang tan kena ing rusak. Adiyatma iku jumeneng Manira ing sanubarining manungsa. Dene Karma iku tumandange Dayapurbane Hyang Brahma ingkang anjalari gumelare sakeh alam iki.

04. Adibuta iku samubarang ingkang kena ing rusak lan tansah ngalami owah gingsir lan Adidaiwa iku padha wae karo Purusa, yaiku tetimbangane Prakriti. Kang diarani Adiyaksa iku panjalma Manira ing donya iki.

Cathetan : Purusa punika mulabukanipun sakathahing daya (energy) lan prakriti punika mulabukanipun sakathahing wujud (stof matter).

05. Lan manungsa ingkang nalika wanci ngancik ajale, nggelengake cipta lan riptane marang Manira lan banjur ninggalake ragane, iku bakal manunggal karo Manira. Iku wus kena dipethekake!.

06. Apa kang dadi kawigatening manungsa ing saat ajale, sauwise dheweke ninggal ragane, dheweke parane mesthi mrono, jalaran kagawa dening kodrat iradate (karepe).

07. Mula sasuwene pancakara ing medhan laga mengko, sawijekna ciptanira lan riptanira tumuju marang Manira, mesthi sira bakal tumeka ing Ngarsa Manira. Aja sumelang maneh, iku mesthi bakal kelakon!.

Cathetan : Punika mboten beda kaliayn ajaranipun Islam ingkang mucal, supados ing saat ajalipun, manungsa nyebut asmaning Pangeran. Allah,  Allah,  Allah.

08. Mula kulinakna olah semedi. Aja nganti riptanira selewengan. Sarana teguh lan panggah anggonira olah yoga lan ngulinakake semedi sira mesthi bisa anggayuh kaluhuraning Purusa.

09. Kang riptane tansah tumuju marang kang Maha Wikan, kang ngatur lan mernata jagad sakalir, kang luwih lembut tinimbang lembuting alembut, kang misesa sagung kang dumadi, kang sumorot lir sewu surya bebarengan, tanpa magepokan karo pepeteng, nanging tan bisa kinayangapa dening titah.

10. Ing wanci ajale, kanthi jiwa ingkang teguh, puguh, panggah ngudi manunggal kagawa saka rasa bektine lan daya kekuwatane anggone olah yoga, wong kang mangkono iku, sawuse bisa nggugah mawasarpa lan bisa musatake iline ana ing tengah-tengah mawasarpa lan bisa musatake iline ana ing tengah-tengah alis loro, mesthi bakal munggah marang Suwargane Hyang Purusa.

Cathetan : Ingkang dipun wastani mawasarpa, ing kasusastran Inggris dipun namaakaken serpent power, punika ssaestunipun aji kundhalini. Kundhalini punika daya kekiyataning agesang ingkang nggegirisi, mirip kaliyan dayaning listrik. Kundhalini punika sumimpen wonten ing pangkalaning ula-ula, ingkang ngatur gesanging “Bait almuharram” utawi “Pedaleman ingkang tan kena nepok” utawi kelamin, “bait al Mukhadhas” utawi Jantung, lan “Bait al makmur” utawi utek.

Manungsa ingkang sampun lulus anggenipun olah semedi saged nggugah kundhalini lan ngatur lampahipun miturut marasing ula-ula, sarta nglangkungi sakthahing cakram, antiwisipun cakram ingkang dumunung wonten ing bathuking manungsa ing antawisipun alis kekalih.

Cakram punika ing mistik Hindu dipun wastani “Netranipun Hyang Brahma”. Manungsa ingakang sampun saged nangekake kundhalini lan ngatur lampahipun nglangkungi cakram-cakram (wonten pitu cacahipun), prasasat sampun jumeneng Wisnu, sebab nguwaosi gesanging cakram-cakram punika, saestunipun dipun perlambangi dening nguwaosi sanjata cakra. Kajawi punika, ing lampahan “Dewa Ruci” Jumedhulipun naga ageng ing tengah-tengahing samodra jineman”, samodra winadi, ingkang lajeng anggubed raganipun Bima, dados lambangipun kundhalini (Mawa Sarpa-genining naga).

11. Kang diarani “Kang tan kena ing rusak” dening para wiku kang wus wikan ing pawulange sakeh Kitab Wedha, parane para pinunjul kang wus sepi ing hawa nafsu lan bisa nguwasani angkarane; kang dadi gegayuhane para sadu-budi kang padha nglakoni brahmacari (wadat), iku nedya Manira terangke kanthi cekak.

12. Babahan nawa (sanga) tinutup kanthi rapet sarta jinaga sarana waspada, manas tumanem ing kalbu, prananing atma pinusatake ing sirah, sawiji jroning olah yoga.

13. Binarengan ngucapake sabda tunggal suci AUM, ripta tan pegat, cumanthel ing Manira, manungssa kang lolos saka ragane kanthi cara ingkang mangkono iku, mesti ngliwati lawanging suwarga ingkang luhur dhewe.

14. Yen wus ora ana gegambaran liyane sajroning riptane, yen kang ana ing ngarepe netra batine mung Manira, yekti Manira gampang bisane kagayuh dening sang Yogi kang wus sawiji.

15. Sapa kang wus tumeka ing ayunan Manira, ora bakal dilahirake maneh ana ing donya, papan kasangsaran kang tansah owah gingsir. Para Mahatma iku mau padha manjing ing Kamulyan Jati.

16. Kabeh alam iku sajatine ora langgeng, mangkono uga suwargane Hyang Brahma, kang uga nganggo awitan lan pungkasan. Naging kang wus tumeka ing ayunan Manira, iku wus metu saka cakra panggilinganing urip lan mati.

17. Dinane Hyang Brahma (sakalpa) iku luwih saka sewu jaman. Mangkono uga wengine Hyang Brahama. Mangkono mau kandhane kang wus padha mangerti.

18. Ing wanci pleteke dinane Hyang Brahma, kabeh alam iki jumedhul saka gua garbaning Gaib. Ing wanci kumrukube wengine Hyang Brahma kabeh alam iki digulung maneh lan banjur mlebu maneh ing gua garbane Gaib.

Cathetan : Gaib punika samubarang ingkang boten kenging dipun gagabi dening akal budining manungsa (Het Onkenbare, The Unknowwable).

19. Satuhune kahanan kabeh kang tumitah iki, nalika dumadine wus tumuju marang lebure, tanpa bisa suwala yen wengine Hyang Brahma wus nyedhak, lan ing wanci pletheke dinane Hyang Brahma bakal diwijilake maneh.

20. Naging luwih alus lan luhur tinimbang kodrat alam kang mangkono iku, ana Sawiji kang ora ginelar, Sawiji kang luwih luhur tinimbang karo apa wae kang ginelar, lan ora melu lebur karo sakeh titah.

21. Barang kang ora winedar utawa ginelar iku diarani Sastra. Iku kahanan kang luhuring aluhur. Kang bisa tekan ing kono wus ora bali maneh marang donya. Iku padunungan Manira kang Maha Luhur.

Cathetan : Makna tembung sastra kados ing nginggil punika kula aturi njajarake kaliyan makna Sastra ing Serat Sastra Gendhing, ingkang saestunipun anggelaraken bebantahan bab pundi ingkang langkung rumiyin : Sastra (ALLAH) utawi Gendhing (Gesang).

Kersaa ugi nandingaken kaliyan punapa ingkang kawrat ing Kitab Injil (Bibel) bagiyan piwucalipun Johannes Pembaptis, ingkang ungelipun : Ing sakawit ingkang Ana iku Sabda, lan Sabda iku ana ing Allah Sabda iku satemene Allah! Sastra punika boten sanes inggih gegambaranipun Sabda.

22. Purusa kang Maha Luhur mau mung bisa digayuh sarana bekti kang dilambari Iman kang santosa, lan kang tan weruh ing nyaleweng. Jroning Purusa mau dumununge kabeh kang tumitah. Dheweke kang nggelar kabeh alam iki.

23. Kapan tekane wanci kang kudu dimanfaatake dening para Yogi, kang sauwise ajal, ora nedya bali lahir maneh, lan kapan tekane saate kang kudu dimanfaatake dening para Yogi kang nedya bali lair maneh ing donya iki, bakal Manira terangake marang sira.

24. Padhang jumingglang nalika awan, utawa ing wanci bengi nalika rembulan lagi tumuwuh, sajroning nem sasi nalika srengenge lakune lagi ngalor, iku wancine yen sang Yogi kang mungkasi uripe ing donya iki, nedya manunggal karo Brahma lan ora arep bali menyang donya maneh .

25. Ing wanci bengi nalika rembulane lagi panglong jroning nem sasi nalika srengenge lakune lagi ngidul, iku wancine yen sang Yogi kang mungkasi uripe, nedya dumunung ing Alam ingkang padhang, kaya-kaya Sinorotan ing rembulan purnama lan sauwise banjur bali maneh menyang donya iki.

Cathetan : Wedharan ing nginggil punika saged dados katerangan kenging punapa Bisma ingkang sampun rebah ing perang Brata Yuda anggenipun oncat saking raganipun, ngentosi awitanipun srengenge lampahipun ngaler.

26. Dalan ingkang padhang jumingglang lan dalan ingkang peteng remeng-remeng, iku dalan loro kang wus ana duk jagad digelar. Kang siji iku dalane para pinunjul kang wus ora nedya bali lahir maneh, liyane dalane kang isih sumedya tumimbal lahir.

27. Sang Yogi kang wus waspada anane dalan loro mau ora bakal kesasar. Mula, Heh Harjuna, aja nganti sira pedhot anggonira nyawijekake pribadhinira jroning olah yoga.

28. Uwoh kang miturut piwulange kitab-kitab Wedha, bisa diundhuh, minangka piwalese sesaji kurban, tapa, dedana, utawa amal soleh, iku kabeh wus ora diwigatekake dening manungsa kang wus ngerti. Jalaran saka iku sang Yogi bisa manggon ing Kasuwargan ingkang luhuring aluhur.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping wolu, winastan : Panunggal Harjuna lumantar Kalangengane Hyang Brahma.

9. RAYA-VIDYA – RAYA GUHYA YOGA
Wejangan ingkang kaping Sanga
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Ilmu luhur lan Sesengkeran Luhur

01. Kang Maha Mulya ngandika : Wewadi kang dadi sesengkerane kang piningit   banget, bakal Manira wejangake marang sira, ing sarehne sira wus nelakake iman lan bektinira marang Manira, tanpa nganggo ragu-ragu maneh. Lamun sira bisa nampa surasane wejangan Manira iki kanthi kawicaksananing budi, sira bakal luwar saka sakehing kasangsaran.

02. Sesengkeraning Ilmu Luhur iki, sayektine sarana kang ampuh banget kanggo nucekake pribadinira, marga aweh seserepan kang langsung, tanpa nganggo lantaraning liyan, nucekake gawe padhang, serta sipate langgeng.

03. Wong kang ora percaya marang piwulange ilmu ingkang gawe rahayuning jagad iki, ora bakal bisa teka ing ayunan Manira, heh Parantapa!  Ing sarehne ora bisa ngadhep marang Manira wong mau ora bisa uwal saka cakra panggilinganing urip lan mati.

04. Salwiring alam iki ginelar, yen Manira awit jumeneng, sesingitan marga linimputan dening warana. Ana ing Manira dumununge kabeh kang dumadi iki, nanging Manira ora winengku dening sakeh titah iki.

05. Sakeh kang dumadi iki, ora ana sajroning Manira. Mara ngretenana Yoga Manira ingkang Adi Luhur iku. Kabeh kang dumadi iku winengku dening Manira. Manira ora ana sajroning titah, sanadyan kabeh mau dumadine saka Pribadi Manira.

06. Ibarat getering swasna (ether) kang manggon lan nyrambahi bumi lan angkasa iki, kabeh kang dumadi mau tumanem ana ing Manira. Iki kudu sira ngerteni.

07. Kabeh kang dumadi iki, heh Kunthiputra, lebur bali marang Prakriti Manira, kang dadi asal kamulane, ing pungkasaning kalpa. Ing awaling kalpa jagad iki Manira pancarake maneh.

08. Winisesa dening panguwasaning Hyang Maya, tanpa bisa polah, kabeh titah iku, ing awitaning kalpa, padha metu saka Manira, lan ing pungkasaning kalpa padha bali marang Manira maneh.

09. Sanadyan mangkono sajatine Manira ora magepokan karo panggawe mau, Heh Harjuna! Anane Manira mung nyekseni sakeh kadadeyan iku, tanpa obah tanpa mosik.

10. Manira kinodratake jumeneng Adiyaksa saka Karsa Manira pribadi, supaya ngawasi kabeh kang ginelar lan tansah obah, lan uga ngawasi kang ora ginelar. Jalaran saka iku jagad iki tansah gegulungan mubeng minger tanpa leren.

11. Tuhu cubluk banget wong-wong kang lumuh ngerteni marang Manira. Yen Manira pinuju ngejawantah nganggo wewujudaning manungsa, Mangkono iku marga wong-wong mau ora padha ngerti kodrat Manira ingkang alus, Maha Iswaraning Alam kabeh.

12. Padha duwe pangarep-arep kang muluk-muluk, nangning seserepane lan tumindake ora ketemu ing nalar, lan jalaran saka iku tan ana gunane babar pisan. Gawene mung golek panglipur, ngedohi lan nglelali jumeneng Manira, nuruti kodrating rajas, wewatekaning raseksa, kang mung golek kepenake dhewe.

13. Beda karo mahatma, kang tansah miturut kodrat iradat Manira, heh Parta!  Padha tansah memundi Manira, jalaran wus padha ngreti yen Manira iku tuke sagunging dumadi.

14. Kang padha ngalembana Manira lumantar kidung-kidung kang ngresepake, sinambi nglelatih nindakake tapabrata. Bekti lan sumungkem marang Manira sajroning pasuwitane, lan ora pegat eling marang Manira.

15. Ana uga kang suwita marang Manira, sarana ngudi tuwuhe pangawikan, minangka sesaji kurbane marang Manira. Ana kang darbe panemu yen sesembahane iku sesembahan kang Maha Esa, ana kang darbe sesembahan kang maneka rupa, lan ana kang ngarani yen sesembahan kang maneka rupa iku, sajatine kawujudane sesembahan kang mung siji.

16. Upacara kang dadi ajarane Ilmu Sarengat, lan sakatahing tatacara kang diprayogakake dening kitab-kitab suci, kawruhana iku pratanda jumeneng Manira. Manira lakuning kurban lan Manira uga kurban kang diladekake marang arwahe para leluhur, japamantrane, lengane, genine lan menyane.

17. Manira Bapa-Babune sagung bawana, dhedhasare lan mula bukane sagung kang dumadi, kang tansah memamyu hayuning bawana. Manira sabda suci AUM, pathi piwulange Rig Wedha. Sama Wheda lan Yajur Wedha.

18. Manira pepunthoning tarekat kang aweh Kamulyan Jati, Manira Gusti lan Pangerane sagung kang dumadi. Saksi tumrap sakathahe panggawe, kang Asih ya kang Sinisihan, Pangayomaning Jagad. Manira Pamurba, Panguripan lan Pangleburing Jagad, Pagedonganing Kasugihan, Wiji kang tan kena rusak.

19. Manira kang gawe panas lan adhem, kang nurunake lan ngendhegkake udan. Manira kang sipat langgeng, lan kang nguwasani urip lan pati. Manira iku Ana, nanging ya Ora Ana, heh Harjuna!.

20. Para wiku kang wus putus anggone nyinau kitab-kitab Wedha, kang wus padha nencep kamulyaning Swarga, para suci kang ajeg asung sesaji murih bisa munggah ing kaswargan, samengko yen bisa klakon manggon ing Kaswargane Hyang Indra, padha melu bojakrama karo para dewa.

21. Sawuse ngrasakake kanikmatane Kaswargan kang jembar tanpa wekasan, akhire samangsa wus rampung anggone ngrasakake kanikmatan minangka ganjarane anggone nindakake panggawe-panggawe becik, nalika urip ing donya ingkang uwis, banjur bali dilahirake ing donya maneh. Ing kono nendhakake piwulange kitab-kitab Wedha maneh. Entuk-entukane ora liya mung ngetutake cakra-panggilingane lair lan mati.

22. Naging sapa kang pikirane tansah tumuju marang Ingsun, lan tansah memundhi Ingsun, wong-wong kang tansah ngudi kaseimbanganing jiwa (katentreman), Ingsun paringi Pangayoman Ingsun.

23. Sanadyan ta manungsa iku ngantepake imane marang sesembahan-sesembahan kang diwenehi jejuluk kang maneka warna, janji panembahe mau bener-bener kanthi eklas lan sumarah, sajatine kang disembah iku ora liya ya mung Ingsun, sanadyan panembahe mau ora miturut tatananing agama kang wus kaprah.

24. Kabeh sesaji kurban iku Ingsun ingkang nampani lan nikmati. Nanging jalaran wong-wong kang padha caos sesaji kurban iku, ora ngerti marang kodrat Ingsun kang Sejati, lumantar sesaji kurban mau, dheweke ora bisa cedhak karo Ingsun.

25. Kang memundhi para dewa minangka sesembahane, parane marang para dewa; kang memundi arwahe para leluhur, parane marang para leluhur; kang memundi brahala, parane ya marang brahala, nanging kang memundhi sarta sesaji kurban marang Ingsun, parane ya marang Ingsun.

26. Sapa kang caos sesaji godhong, kembang, woh-wohan, apa banyu satetes wae, kanthi rasa bekti lan sungkem, pangurbanane mesthi Manira tampa.

27. Panggawe apa wae kang sira lakoni, apa wae kang dadi panganira kang sira dadekake sesaji kurban, utawa apa wae kang sira danakake marang kang papa, utawa tapa apa wae kang sira tindakake, kabeh mau, lakonana mingaka sesaji kurban utawa ibadah marang Manira, yaiku pengabdian ingkang tanpa pamrih, mung dhedhasar tresna bekti.

28. Pranyata, sapa kang nyaosake sakeh uwohe panggawe, ala utawa becik, marang Manira minangka sesaji kurban, mesthi bakal luwar saka sakehe reribet. Eklas ing donya lan akerat, bab uwohe sakeh panggawene, batine mesthi anteng jenjem lan luwar saka sakehe bebandan. Jiwa kang wus merdika iku mesthi tumeka ing ayunan Manira.

29. Marang sawiji-wiji titah iku Ingsun ora pilih asih. Ora ana kang Manira istimewakake, ora ana ingkang Manira gethingi. Manira ora emban cendhe emban siladan. Sapa wae kang memundhi marang Manira, iku nyedhaki Manira, lan Manira uga nyedaki dheweke.

30. Nadyan ta dheweke iku maune durjana ingkang gedhe banget, janji dheweke iku kanthi jujur luwih ngabotake marang Manira tinimbang marang apa wae, dheweke iku kena diarani wong suci, marga pilihane iku wus bener.

31. Ora suwe wewatekan bakal dadi alus, lan dheweke banjur bisa manjing ing katentreman langgeng. Kawruhana, heh Kunthisiwi! Manungsa kang bekti marang Manira, ora bakal nemahi rusak utawa lebur.

32. Sapa wae kang ngayom ing Manira, sanadyan ta dheweke iku wong kang ora karuwan, kang nurunake, wong wadon, waisya utawa sudra pisan, mesthi dhewewke bakal ngliwati Palawangan Swarga kang luhur dhewe.

33. Luwih-luwih yen kang ngayom marang Manira iku para brahmana kang suci utawa para raja sinatriya kang ambeg bekti lan sumungkem. Mula heh Harjuna, memundhiya marang Manira, sesuwene sira urip ana ing donya, kang kebak kasangsaran iki lan winisesa dening wolak-walike kahanan!.

34. Kanthi Manas tumanem ing Manira lan asung bekti marang Manira, pasrahna kahananira marang Manira! Mesthi sira bakal tumeka ing ayunan Manira, yen Manira iku bener-bener gegayuhan kang tansah cumanthel ing cipta lan pangriptanira.

Punika piwucal winadi ingkang kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Sanga, winastan : Panunggal lumantar ilmu luhur lan Sesengkeran Luhur,

10. VIBHUTI  YOGA
Wejangan ingkang kaping Sadasa
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Kaluhurane lan Kawibawane Pangeran

01. Kang Maha Mulya ngandika : “Sabanjure rungokna, heh satriya kang prakosa, Sabda Manira ingkang pungkasaning aluhur, ingkang bakal Manira paringake marang sira, marga Manira nedya gawe kamulyanira.

02. Ora ana Maharsi utawa Jawata kang weruh mulabukane Manira, heh Harjuna, marga sayektine ing Manira dumununge mulabukane para Maharsi lan Jawata.

03. Sapa kang wus weruh yen Manira iku Ana tanpa nganggo di-Anakake, tanpa mulabuka, lan jumeneng Pangerane sagung kang dumadi iku wus ora bakal kasamaran maneh, lan bakal adoh saka sakehe kasangsaran.

04. Kawaskithan, pangawikan, nalar, kasunyatan, kasabaran, panguwasaning pribadi, katentreman, bungah lan susah, urip lan mati, kendel lan jireh.

05. Ora gawe pepati, gumbira, dyatmika, ngurang-urangi, merak ati, kawentaring aran, kajen-keringan, iku kabeh tandha-tandha kang ana ing sakabehe kang ana ing donya iki, kang dumadi saka Manira.

06. Sapa kang wus ngerteni marang Manira, jalaran anggone ngrumangsani Panguwasa Manira ingkang tanpa watesan lan Jumeneng Manira ngebaki gumelaring jagad, iku sayekti tetep ora pisah karo Manira. Manungsa kang mangkono iku cetha wus nyawiji.

07. Manira ingkang murba-misesa jagad iki. Saka Manira jumedhule sagung kang dumadi. Kanthi pangreti kang mangkono iku, para sadu padha manembah marang Manira, sinartan anteping iman kang saya rumasuk.

08. Jroning urip mung sedya leladi marang Manira, ora pegat eling marang Manira, padha silih nenangi anteping atine, jroning sarasehan mung Manira kang dadi pokok rerembugane, wong-wong mau tansah suka-syukur, tentrem lan ayem atine.

09. Wong-wong kang wus padha nyawiji iku, kang kanthi bekti lan sungkem tansah manembah lan leladi (Ibadah) marang Manira, nuli Manira bangkitake jumenenge budine, kang anjalari wong-wong mau banjur bisa ngadhep marang Manira, lan wekasane bisa manunggal karo Manira.

10. Karana welas-asih Manira, wong-wong mau Manira entasake saka pepeteng lan saka alam jahiliyah (kebodohan). Sebab Manira sajatine kang jumeneng ing telenge pribadine, kang banjur nguripake urupe kawicaksananing budine.”

11. Harjuna nyelani : “Padhuka punika Parabremba (Pathining Brahma), Paradama (Padunungan kang luhur), Mahasuci, Purusa ingkang tanpa wekasan, sarta Pangeran ingkang wonten saking Karsa Pribadi.

12. Mekaten punika sampun dipun ngendikakaken dening para Maharsi sadaya, ugi, dening Sang Suci, Hyang Narada, salajengipun sang Asita, sang Dewala lan sang Wiyasa. Lan sapunika Paduka ingkang paring katerangan.

13. Kula saged ngraosaken, manawi sadaya ingkang Paduka ngendikakaken punika leres, dhuh Kesyawa! Boten wonten Jawata utawi Danawa ingkang nyumerepi pangejawantah Paduka.

14. Namung paduka piyambak ingkang saged nguningani pangejawantah Paduka, Dhuh Jiwa ingkang Maha Agung, tuking sagung kang dumadi, Gustinipun para manungsa, Dewaning para dewa! Saestu Paduka ingkang nguwaosi Jagad punika.

15. Kersaa Paduka nerangaken kados pundi kodratipun panguwaos Paduka ingkang Mahaluhur wau, ingkang nyrambahi lan nglimputi sagung bawana punika, sanadyan ta Paduka punika tanpa mosik, obah utawi mingset.

16. Kersaa Paduka paring priksa dhumateng kawula, kados pundi lumantar olah yoga, kula saged nyekseni jumeneng Paduka, kersaa paring priksa, dhuh Sri Kresna, sipat-sipat Paduka ingkang pundi, ingkang saged kula gagapi dening pangripta kawula.

17. Kersaa Paduka nerangaken kanthi satapis-tapisipun Jumeneng Paduka saha Panguwaos Paduka ingkang tanpa wangenan punika. Rumaos boten saged tuwuk-tuwuk necep maduning pangandika Paduka.”

18. Ingkang Maha Mulya ngandika : “Mara ta, bakal Manira terangake marang sira sipat-sipat Maha Agung Manira, ingkang tuhu maneka rupa iku, nanging kanthi cekak bae, sebab ora ana enteke.

19. Manira iku Ingsun, Ingkang Jumeneng ana ing telenging batine saben titah. Manira. Awal, Madya lan Wusanane sagung dumadi, heh Gudhakesya!.

20. Tumrap para Aditya, Manira iku Wisnu, yen pepadhang Manira iku srengenge. Tumrap para Maruta, Manira iku Marici lan tumrap lintang-lintang, Manira iku rembulan.

21. Tumrap kitab-kitab Wedha, Manira iku Samawedha. Ing antarane para dewa, Manira iku Bathara Siwah, ing antarane indriya, Manira Manas, Nalar sajroning saben titah.

22. Manira Syasyankara tumrape para Rudra (Panggedhe dewaning prahara), lan tumrape para Yaksa lan Raseksa, Manira Witesya. Yen Gunung, Manira iku Maha-Meru.

23. Kawruhana, tumrap para ulama agung, Manira iku Brihaspati. Manira  iku Skandha, Dewaning perang para senopati. Tumrap telaga lan kedhung, Manira iku Samodra Agung.

24. Antarane para Maharsi, Manira iku Sang Bregu. Manira sabdasucine sakeh kang bisa celathu, japamantrane sakeh upacara sesaji kurban. Antarane gunung-gunung, Manira gunung Himalaya.

25. Yen tumrap wit-witan, Manira iku wit Aswata (witing urip, sajaratu al hayyi) tumrape para Dewarsi, Manira Bathara Narada, Manira Citraratane para gandarwa, lan Kapilane para kang sampurna ing Ilmu.

26. Ing antarane para turangga, Manira Ucahisrawa, kuda ingkang dumadi nalika para jawata padha ngebur samodra nggoleki Banyuning Urip, ing antarane depangga, Manira Gajah Ajwarata lan Maharaja tumrape manungsa.

27. Tumrap sakeh gegaman, Manira iku bledeg, Yen rajakaya, Manira iku Kamadanu (sapi kang susune bisa mujudake sakeh panuwuning manungsa), Kandharpa tumrap sakeh kang turun-tumangkar, Wasuki ing antarane ratune para sarpa.

28. Tumrap para naga, Manira iku Ananta, tumrap sakeh kang padha urip ing samodra, Manira Baruna. Yen tumrap para leluhure manungsa, Manira Aryama, tumrap kang darbe panguwasa Manira Pati.

29. Manira Prahladane para ditya, Kala tumrap keh petungan waktu, singa tumrap kewan-alas, lan Garuda tumrap kang darbe suwiwi. Tumrap sakeh kang bisa gawe resik, Manira angin.

30. Antarane para raja-sinatriya kang darbe sanjata kang ampuh, Manira Rama, antarane para mina, Manira Makara, Bangawan Silu Gangga antarane sakeh kali lan ilen-ilen.

31. Manira Awal lan Akhire kabeh kang gumelar, lan uga madyane, heh Harjuna! Yen pangawikan, Manira iku Pangawikaning Pribadi (Zelfkennis), lan nalare para kang pinter micara.

32. Tumrap hanacaraka, Manira aksara Ha, daya penarik antarane kang padha sih-sihan. Manira Jaman kang tanpa awitan lan pungkasan lan ingkang murba-misesa sagung alam bawana iki. Kang meruhi obah mosike sakeh kang dumadi, Manira uga.

33. Manira Siwah, Jawata Panglebur kabeh kang ginelar, Manira uga Pamurbane sakeh barang kang anyar. Kamsyhuran, kemakmuran, kasantosan, kasarjanan, ingatan, pamicara lan pangapura Manira uga.

34. Ing antarane tembang-tembang jroning Kitab Wedha, Manira tembang gedhe. Yen Guru lagu, Manira iku gayatri. Tumrap mangsa papat, Manira Margasirsa, mangsa semi.

35. Tumrap para kang padha dhemen ngabotohan, Manira iku pangutut (pangareparep bakal menang). Manira sorote sakeh kang sumunar utawa mawa cahya, Jaya kawijayan, kateguhaning karep kang tan weruh ing mingset, kasunyatane kang wus padha tinarbuka.

36. Wasudewa tumrap trah Wresni lan Dananjaya tumrap para Pandhawa. Yen kanggone para muni, Manira iku Wiyasa. Ing antarane para pujangga gedhe, Manira Usiyana.

37. Pangwasane kang padha ndarbeni panguwasa, Manira. Manira laku kanegarane politik para kang mbudi kaunggulane bangsan, Manira wadi jroning batine kang padha mbisu, lan pangawikan para sarjana.

38. Wijine kabeh kang Ana, iku Manira, heh Parta! Ora ana barang apa wae kang ana iki bisa dumadi tanpa Manira, heh Harjuna!.

39. Satuhune ora ana enteke kawujudan kang dadi pangejawantah Manira, Manira mung nyebutake sawatara kawujudan wae, minangka nggambarake Kamulyan Manira.

40. Apa wae ingkang utama, besik, mawa cahya, mawa wibawa lan kuwasa, dumadine mesthi saka Dat Manira, mesthi cuwilan saka Kamulyan Manira.

41. Nanging apa tegese kabeh mau tumrap sira, heh Harjuna? Sabab sabenere, kabeh iku, sira wus mangerti. Manira kang nguripi jagad kang gumelar iki, kanthi cuwilan Manira. Wondene Manira iki tetep wutuh!.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Sadasa, winastan : Panunggal lumantar Ksluhuranipun Kawibawaning Pangran.

11.  VISVA  RUPA  DARSANA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Sawelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar nyekseni Jumenenge Sang Hyang Tunggal Kanthi Ainul Yaqin

01. Harjuna matur : “Karana sih paduka dhuh Gusti. Paduka sampun kepareng nerangaken dhumateng kawula kawontenanipun Adyatma, wadi ingkang luhuring aluhur sarta sanget sinengker. Sapunika sampun sirna sadaya klintu panampi.

02. Dumadi miwah leburing jagad sampun Paduka terangaken dhumateng kawula, saha Paduka ugi sampun kepareng mejangaken Kamulyan Paduka ingkang asipat langgeng, dhuh ingkang anetra pindha sekar tunjung.

03. Kawula saestu kepengin sanget nyekseni kanthi wewantahan wewujudan ingkang nembe Paduka terangaken dhumateng kawula, ingkang nggambaraken Kamulyan Paduka ingkang Adi Luhur punika, dhuh Jiwa ingkang Linuhur.

04. Bokbilih miturut penggalih Paduka kula saged nyekseni kawujudan Paduka ingkang makaten wau. Mila keparenga Paduka mitontonaken dhumateng kawula, dhuh Gustining Yoga, Pribadi Paduka ingkang tan kenging ing risak punika”.

05. Ingkang memayu hayuning bawana ngandika : “Heh Parta, tontonen Kahanan Manira ingkang atusan, maewu-ewu rupa lan warnane, yekti tan ana wilangane, ngebaki sagung bawana!

06. Waspadakna sakeh Aditya lan Wasu, Rudra Aswin lan Maruta, Tontonen heh Barata, kahanan Manira, ingkang tuhu nggumunaken iku ingkang durung tau sinipatan dening panduluning manungsa.

07. Heh Harjuna! Mara ta sawangen sagung alam bawana, sakeh ingkang obah utawa mogok-mogok, dadi siji dumunung ana ing raga Manira. Sira kepengin ndulu apa wae, kabeh sayekti ana ing wadhag Manira.

08. Yen sira ora kuwat ndulu sarana netraning wadhagira, mara ta Manira bukak netraning jiwanira. Sawangen Yoga Manira ingkang Adi-Luhur!”

09. Sanjaya matur : “Telas sabdanipun Sang Hari, gustining para yogi ingkang Adiluhur, Panjenenganipun lajeng mitontonaken dhumatheng Sang Harjuna. Kawujudanipun ingkang Maha Agung, Pangejawantahipun Pangeran ingkang ngebaki gumelaring jagad.

10. Kanthi lesan lan netra ingkang tanpa wicalan lan sesawangan ingkang ajaib-ajaib, rinengga ing busana ingkang adiluhur, sarta ngasta sanjata-ssanjata ingkang maneka warna saha maha ampuh.

11. Ngagem jamang, sumping sekar rinonce, saha entran-entran sesekaran sanes-sanesipun, linuhur ing wewangi, boreh lan sapanunggalanipun saking kaswargan, pindha jawata ingkang tuhu ngeramaken, wewujudan ingkang boten wonten awitan lan pungkasanipun, pandulunipun tumuju dhateng pundi-pundi kemawon.

12. Manawi wonten surya kembar sewu dumadakan jumedhul ing cakrawala, makaten wau bok manawi sawe kenging dados lantaran nggambaraken edi-peninipun gebyaring sorotipun Sang Maha Atma”.

13. Makaten sagung alam bawana punika, sanadyan maneka warna lan rupa kawujudanipun, kawawas dening Sang Parta dados satunggal dumunung ing Raganipun Jawatanipun para Jawata,

14. Lan Sang Dananjaya, kanthi marasing tyas, rikma njegrak, githok mengkorok, tumungkul mustakanipun, sarana ngapurancang lan anor-raga, lajeng matur dhumateng Sang Wisnumurti.

15. “Sapunika, adhuh Gusti, kawula saged nyumerepi ing salebeting Salira Paduka para dewa sadaya lan sakathahing titah sanes-sanesipun. Kawula saged nyumurupi Hyang Braha, ingkang saweg lenggah ing sanginggiling ron tunjung, saha Resi lan para Ananta.

16. Kanthi netra, bau lan lesan ingkang tanpa wicalan, makaten anggen kawula mawas Paduka. Sagung Bawana sayekti sesak, kebeken iang kawujudan Paduka, Ingkang tuhu tanpa watesan. Tanpa pungkasan, madya lan awitan, makaten Paduka punika, dhuh Gustining sagung bawana, dhuh Kawujudan ingkang sumrambah ngebaki jagad.

17. Ngagem makutha ingkang maneka-rupa, ngasta cis lan salib minangka tandha panguwasa, prasasat prabata cahya, ingkang sumorot nelahi gumelaring bawana. Makaten anggen kawula mawas Paduka gumebyar lir uruping thathit mblerengi netra, tanpa upami, pindha Hyang Surya piyambak.

18. Saestu punika, pepuntoning gegayuhan pangripta, raja-peninipun sagung bawana, sesengkeran ingkang sanget winadi, pangayomaning angger-anggering kasutresnan ingkang sipat abadi. Sapunika kula sampun mangertos, bilih Paduka punika Purusa ingkang sakawit.

19. Tanpa pungkasan, awitan lan madyantara, daya-kekiyatan ingkang tanpa tepi, bau tanpa wicalan, surya lan candra mingka netra, pasuryan Paduka gumilang kadya cahyaning agni sesaji. Cahya Paduka sumunar nyrambahi sagung bawana.

20. Langit, Bumi lan dirgantara satuhu kebeken dening kawontenan Paduka. Tribawana mringkus jalaran saking miris ningali kawujudan Paduka, ingkang tuhu ngeram-eramaken punika.

21. Lan sadaya jawata sami lumebet ing Salira Paduka. Sarana ngapurancang lajeng sami ndedonga: Swasti, swasti, Maharsi, Sida! Saha lajeng sami ngalembana Paduka sarana kekidungan ingkang nggeteraken bawana.

22. Para Rudra, Wasu, Aditya, Sapiya, Wisywan, Aswin, Maruta, Pitri, Gandarwa, Yaksa, lan Sida sami sumlengeren anggenipun nyawang Kawujudan Paduka.

23. Tuhu ngedap-ngedapi Kawujudan Paduka punika, netra lan lesan tana wicalan, bakuh santosa wragangan Paduka, ingkang pundi-pundi wonten bau lan pupunipun, gembung ugi tanpa wicalan lan siyung ingkang sanget nggegirisi. Nyumerepi ingkang makaten punika, sadaya sami ajrih gumeter, makaten ugi kawula.

24. Kanthi warna ingkang maneka-neka sulakipun, sorot Paduka manembus dirgantara saha nelahi kurebing langit. Tutuk sami pating plongo, netra pating padelik mentheleng. Ngawuningani sadaya punika, atma kawula, mulabukaning gesang kawula, gumeter ajrih. Sirna sadaya daya kekiyatan kawula, saha katentreman kawula, dhuh Wisnu!.

25. Asta lan tutuk ingkang tanpa wicalan sami ngajrih-ajrihi, nggegirisi. Paduka tinon lir agnining Hyang Kala ingkang nedya nglebur jagad. Mlajara dhateng pundi kemawon, saestu boten wonten ingkang badhe saged kawul damel ngungsi. Keparenga Paduka ngluberaken sih kawelasan Paduka dhumateng kawula dhuh Allah, pangungsenipun sagung alam bawana.

26. Putra-putranipun uwa Drestharata sadaya, sarta sadaya para nata ingkang ngasta panguwasa ing bumi punika, miwah eyang Bisma lan bapa Durna, lan pun Sutasiwi tuwin para senapatining wadyabala kita.

27. Katingal sami gita-gita lumajar tumuju dhateng tutuk-tutuk Paduka dados mangsa Paduka, ajur kumur-kumur kakemah kemah dening denta-denta Paduka ingkang tuhu nggegirisi.

28. Kados ilining lepen-lepen lan bengawan-bengawan ingkang mangombak-ombak, sumedya nggebyur ing samodra agung, makaten para pahlawaning bumi wau, gita-gita sami lumebet ing tutuk-tutuk Paduka ingkang murub makantar-kantar damel girising manah.

29. Kadya kupu wengi ingkang nyerbu lumebet ing urubing damar, kados-kados, kumedah pados margining lebur sirna, makaten ugi tiyang-tiyang punika sami adreng lumebet ing tutuk-tutuk Paduka ngupadi lebur sirnanipun.

30. Sinartan urubing agni ingkang makantar-kantar, ndilat-ndilat, nedya nglebur jagading manungsa tutuk-tutuk Paduka ngrangsang punapa mawon ingkang saged kasahut ing bumi punika. Kaluhuraning cahya Paduka ngebaki sagung alam bawana. Urubing grana Paduka nyirnakaken salwiring kawontenan.

31. Kaparenga Paduka nerangaken, dhuh Gusti, punapa ta kawujudan Paduka ingkang makaten punika, ingkang tuhu nggegirisi punika, dhumateng abdi paduka, ingkang tansah memundhi-mundhi Paduka, dhuh luhur-luhuring Jawata. Kula saestu kepengin sanget ngertos mulanukaning jumeneng Paduka, margi tumanduking panguwaos Paduka (Abngal), kulo boten mudheng babar pisan”.

32. Panylameting Jagad ngandhika : “Manira iku kala, kang tanpa leren nglebur isining jagad, ngejawantah ing jaman iki, sumedya nglebur sakeh manungsa ingkang padha tumindak dosa. Hanjambakake sira, heh Harjuna, ora ana sinatriya siji wae, kang padha siyaga ing medhan laga kene, kang bisa ngoncati takdire, ya iku nemahi lebur ing palagan.

33. Mula lakonana dhawuh Manira, ngadeka sarta majua ing medhan laga, murih njaga kawibawanira! Yen sira ngasorake mungsuh-mungsuhira,sira bakal ngrasakake kanikmataning donya. Sajatine mungsuh-mungsuhira iku, wus Manira kalahake dhewe. Mula lahire dadiya sarana wae, heh Harjuna!.

34. Durna, Bisma lan Jayadrata, mangkono ugo Karna lan para pahlawan liya-liyane, ingkang padha pacak baris nedya andon yuda, Manira sajatine ingkang mateni. Mula aja sumelang, pethukna! Sira mesthi luhur juritira!”

35. Sanjaya nerusaken aturipun : “Sasampunipun midhanget pangandikanipun Sang Kesyawa ingkang makaten wau, Harjuna ingkang ngagem makutha kaprabon, nuli sumungkem ing siti, sarta kabekta saking ajrih lan raos kurmatipun, matur kanthi pedhot-pedhot wijiling suwantenipun.

36. “Boten kalentu, dhuh Harsikesya, bumi tan pegat ngalembaa Paduka. Jagad gumbira bingah tansah memuja-muja Paduka. Para raseksa sami mlajar sapurug-purug, nanging para sampurna ing budi tanpa kendhat sami memundhi Paduka.

37. Sampun samesthinipun sagung titah memundhi Paduka, dhuh Allah, Pangeran ingkang langkung luhur tinimbang Hyang Brahma ingkang akarya jagad, dhuh Pangerane para jawata, ingkang tuhu tanpa watesan, tanpa padunungan, wondene jumeneng Pangayomaning jagad. Saestu Sastra punika Paduka. Ana lan ora Ana ugi Paduka. Paduka Dat ingkang luhur piyambak.

38. Paduka Adidaiwa lan Purusa ugi, ingkang sampun wonten duk makuna-kuna, raja peni ingkang boten wonten pindhanipun ajinipun. Panagawikan lan ingkang Mikani Paduka, saha Paduka punika padununganing Gesang ingkang adiluhur, dhuh Anantarupa! Ingkang anggelaraken alam bawana punika saestunipun boten sanes kajawi Paduka.

39. Hyang Bayu, Agni, Baruna, Candra sarta Hyang Prajapati ugi Paduka. Paduka Bapa Babuning Jagad Karahayon lan pamundhi-pundhi sampun samesthinipun tumuju dhumateng Paduka ngantos tikel maewu-ewu utawi langkung malih saking punika.

40. aking ngajeng, saking wingking, saking kiwa lan saking tengen, miwah saking sadaya panjuru pangalembana tumuju dhumateng Paduka, dhuh Gusti kang mawa Kawibawan lan Kasantosan ingkang tanpa tepi. Sadaya punika Paduka ingkang kagungan, amrgi Paduka anyrambahi lan anglimputi sagung dumadi.

41. Manawi salebeting manah utawi gagasan kawula, Paduka kula anggep mitra kawula, utawi kula ngaturi Paduka namung nyebut asma Paduka Kresna utawi Yadawa thok, makaten wau jalaran kula kirang ngertosi kaluhuran Paduka. Kula kirang migatosaken tata-krami, saking kulinanipun lan tresnanipun dhumateng Paduka.

42. Manawi salebeting lawan sabda nalika kasukan utawi nalika kembul dhahar bojana, nalika sesarengan ngaso, utawi nalika piyambakan kaliyan Paduka, utawi sesarengan kaliyan tiyang-tiyang sanes, kawula kirang ngaosi dhumateng Paduka, dhuh Pangeran kersaa Paduka paring pangapunten dhumateng kawula.

43. huh Gusti, Mulabukaning sagung bawana, Bapa-babune sagung kang tan mosik lan sagung kang obah, kang langkung pantes kapundhi-pundhi dening saben titah tinimbang Hyang Guru; dhuh Gusti kang tan ana pepadhane! Sinten ta ingkang nglangkungi Paduka? Saestu, salebeting tribawana boten wonten panguwaos ingkang nyameni panguwaos Paduka.

44. Pramila sarana sumungkem ing ngarsa Pada Paduka, kawula nyuwun sih pangapunten Paduka, dhuh Gusti pepundhen ingkang linuhur! Pindha bapa ingkang suka pangapunten dhumateng sutanipun, utawi mitra dhumateng mitra, pindha ingkang kebeken sih pangapunten dhumateng ingkang sanget ngajeng-ajeng sih pangapunten, kersaa Paduka ngluberaken samodra pangaksama dhumateng kawula.

45. Kawula bingah sanget dene kawula saged nyumerepi punapa ingkang dereng nate dipun sumerepi dening tiyang sanes. Wondene manah kawula kebeken ing raos miris. Pramila, dhuh Pangeran, kersaa Paduka wangul ngrasuk kawujudaning manungsa! Kersaa Paduka paring pangaksama dhumateng kawula, dhuh Gusti, paleremaning jagad sawegung!.

46. Ngagem makutha lan ngasta cis lan salib, makaten kawula kepengin nyawang Paduka malih, Kersaa Paduka wangsul bahu sekawan, dhuh Wisya Murti ingkang bebahu maewu-ewu”,

47. Ingkang memayu ayuning bawana ngandika : “Heh Parta! Marga saka sih Mnira marang sira, lumantar yoga manira, sira wis bisa nyekseni kawujudan ingkang mangkono iku, mawa cahya ingkang nyrambahi sagung dumadi, kawujudan ingkang durung nate diweruhi liya manungsa.

48. Ora sarana nyinau kitab-kitab Wedha, ora sarana caos sesaji kurban, ora sarana dedana, utawa nindakake amal soleh, lan ora sarana nglakoni tapabrata, manungsa ing donya iki bisa meruhi apa kang lagi sira sekseni iki, heh Pahlawan trah Kuru!.

49. Mula aja sira wedi lan aja sumelang meruhi kawujudan Manira iki, Kipatna marasing tyasira lan digembira ing tyas! Manira balekake kawujudan Manira kaya ing uni!”

50. Sanjaya munjuk : “Sinambi ngandika makaten punika, sang Wasudewa lajeng mitontonaken dhumateng sang Parta kawujudanipun ingkang lami. Tumuli tinon dening sang Parta, ingkang lir rinujit-rujit manahipun dening raos maras-miris. Sang Maha Atma kados ingkang sampun-sampun. Tuhu resep ing pandulu!”

51. Harjuna matur : “Sasampunipun Paduka ngrasuk kawujudaning manungsa malih ingkang tuhu resep ing pandulu, dhuh Janardana, lajeng pulih kasadaran kawula. Kula saged enget purwa duksina malih”.

52. Ingkang memayu ayuninng bawana ngandika : “Ora gampang meruhi kawujudan kaya ingkang mentas sira sekseni iku. Para jawata bae tansah ngidam-ngidamake bisa ngalami kawujudan kang mangkono iku.

53. Ora ana kawruh kang sinengker ing kitab-kitab Wedha, ora ana lakuning tapabrata, ora ana caos sesaji kurban, ora ana nindakake dedana, kang bisa anjalari manungsa kaparingan kanugrahan, bisa ngalami kahanan, kaya kang nembe wae sira sekseni iku.

54. Mung, sarana bakti ingkang kandhas ing Telenging batin, heh Parantapa, mbokmenawa manungsa bisa meruhi Dat Manira lan banjur manunggal karo Manira.

55. Sarana nglakoni amal, sumarah marang Karsa Manira lan memundhi-mundhi Manira minangka pepuntoning gegayuhan, sarana bakti marang Manira, tanpa luwih ngebotake apa wae ing donya iki, sarana welas asih tumrap sakeh titah Manira, manungsa bisa manunggal karo Manira.

Punika piwucal winadi ingkang kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Sawelas, winastan : Panunggal lumantar anyekseni Jumenenge Sang Hyang Tunggal kanthi Ainul Yaqin.

12.  BHAKTI  YOGA
Wejangan ingkang kaping Kalihwelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Asih-Bekti jroning Pasuwitan

01. Harjuna nyuwun priksa : “Tiyang ingkang tansah ngudi katentreman, sarta tansah enget dhumateng Paduka lan ngunjukaken sadaya pakartining gesangipun ing Ngarsa Paduka, minangka tandha bektinipun dumateng Paduka, punapa tiyang makaten wau tiyang ingkang mumpuni piyambak seserepanipun ing bab olah yoga? Pundi ingkang langkung mumpuni, piyambakipun utawi tiyang ingkang ngawula dhumateng ingkang Sipat Langgeng lan Gaib?

02. Ingkang memayu ayuning jagad ngandika : “Sapa kang pangriptane wus manjing ing Manira, sarta suwita marang Manira kanthi masrahake kabeh uwohe pakartine uripe marang Manira minangka tandha gedhene bektine marang Manira, sinartan iman ingkang linuhur, yogane wong ingkang mangkono iku terang becik dhewe.

03. Sapa ingkang memundhi kang sipat Gaib, tan kena kinayangapa, tan kena ing rusak, ana ing saenggon-enggon, wondene tan kena ginrayang ing pangripta, teguh lir watu karang tan ana mingsete, lan tan kena ing owah gingsir.

04. Sinartan tansah ngendhaleni rakitan indriya-indriyane, ora mbedak-mbedhakake siji-sijine, wong iku uga bisa manunggal karo Manira, sebab dheweke mung tansah mamrih karahayoning jagad.

05. Naging ora gampang tansah wling marang kang Si[at Gaib iku, sebab dalan ingkang tumuju mrono, iku angel ambah-ambahane tumrap uwong kang isih ngrasuk badan wadhag ing donya iki.

06. Nanging sapa ingkang masrahake uwohe sakeh pakartine marang Manira, kang nganggep yen Manira iku pepuntone gegayuhaning urip, sajroning olah yoga tansah ngudi manunggal karo Manira, kang tansah eling marang Manira, sinartan kawaspadaning batin.

07. Wong iku mesthi enggal Manira entasake saka Cakra panggilinganing urip lan pati lan panguwasaning jaman. Sayektine, wong kang jiwane tansah tumanem ing Manira, bakal nemu kamulyan kang linuhur lantaran manunggal karo Manira.

08. Mula gandhengna pangriptanira karo Manira, supaya budinira bisa manjing ing Manira. Yen mangkono uripira ora bakal pisah saka Manira nganti tumekane akhir jaman.

09. Nanging yen kirane, jiwanira ora bakal bisa tansah tumanem ing Manira, mula mbudidayaa nggayuh Manira sarana nglatih olah Yoga.

10. Yen sira ora keduga nglatih olah yoga, mula lakonana wae sakeh kwajibanira kang suci, kaya dene nglakoni dhawuh Manira. Yen kabeh pakartinira sira tindakake minangka tandha bektinira marang Manira, sajroning pasuwitanira marang Manira, sira mesthi bisa tumeka ing kasampurnan.

11. Yen sira uga ora keduga nglakoni kang mangkono iku, mula sajroning olah yoga, ngayoma wae marang Manira. Yen sira masrahake uwohe sakeh pakartinira marang Manira, tindakna pakartinira iku kanthi wening lan waspada.

12. Pangawikan iku luwih dhuwur tinimbang laku, nanging semedi luwih dhuwur tinimbang pangawikan. Luwih dhuwur tinimbang olah semedi, yaiku ngurbanake uwahing pakarti.

13. Manunga kang ora darbe sengit marang sawenehing titah, kang tansah nedya gawe bungahe liyan lan kebekan ing welas asih, ora kanggonan murka lan angkara, tetep jenjem jroning ngalami bungah lan susah.

14. Manungsa kang mangkono iku, kang tansah gembira atine, kang tansah nguwasani pribadine lan tetep teguh pambudine jroning ngudi manunggal karo Manira, kang jroning batine tansah gegandhengan karo Manira, manungsa mangkono iku yogi lan bakti ingkang sejati. Yogi lan bakti kang mangkono iku tuhu kekasih Manira.

15. Manungsa kang ora gawe gendraning jagad, wus ora mobah jalaran saka owah gingsire kahanan, yekti wus ora magepokan maneh karo rasa was-was, kuwatir. Amnungsa kang mangkono iku tuhu kekasih Manira.

16. Kang wus ora kepengin apa-apa, suci, mumpuni, ora keguh ing kahanan, sepi ing reribeting batin, kang wus ora darbe gegayuhan maneh, manungsa kang mangkono iku, tuhu kekasih Manira.

17. Kang wus ora kasengsem marang apa wae, kang uga wus ora ngandhut sengit marang saweneh kahanan, kang wus ora bisa digawe sedhih jalaran kahanan apa bae, ora ngarepake apa-apa maneh, bisa nampa ala lan becik, begja lan cilaka tanpa gingsir katentremane, sang bakti kang mangkono iku tuhu kekasih Manira.

18. Ing bathin tangkepe padha bae marang mungsuh lan mitra, ora bungah lamun dipundhi-pundhi utawa nandang wirang yen dicacat, adhem panas, bungah susah ditampa kanthi tentreming ati, sepi ing sakeh pamrih.

19. Ora mobah kahanane batine yen dicacat utawa tampa pangalembana, anane mung meneng, jenjem, sakeh kahanan ditampa kanthi narima lan suka sukur, nadyan ta mung kemul mega kandhang langit, nanging tansah teguh ing pambudi, manungsa kang mangkono iku tuhu kekasih Manira.

20. Kabeh bae kang padha nginum tirta marta ingkang suci iki, kang padha manembah lan suwita marang Manira kanthi sumarah ingkang sapurna, kang nganggep Manira luhuring aluhur kanthi Iman kang gilig lan gumolong kawruhana yen wong mau banget manira tresnani”.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Kalihwelas, winastan : Panunggal Lumantar Milahake Jagad lan Saksine.

13. KSEMETRA  &  VIBAGHA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Tigawelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Milahake Jagad lan saksine

01. Harjuna nyuwun priksa : “Prakriti lan Purusa, saha Jagad lan Saksinipun, kula kepengin ngertos kados pundi maknanipun. Salajengipun kula ugi kepengin ngertos samukawising pangawikan ingkang perlu dipun sumerepi”

03. Ingkang rumeksa ing karahayoning  Jagad ngandika : “Weruha heh Kunthi putra! Yen ana kang rerasan bab Jagad, iku sabenere kang dikarepake raga iki. Dene kang ndarbeni raga iki, iku kang diarani Saksining Jagad.

Cathetan : Prakriti lan Purusa utawi Zat lan Dat, ing jaman sapunika dipun lambangaken dening Zat lan Gaya utawi Matter lan Energy. Miturut pamanggihipun filsafat, jagad punika wonten warni kalih, inggih punika Jagad Alit (raganing manungsa) lana Jagad Ageng, inggih punika Alam ingkang gumelar punika (Raganing Pangeran).

03. Kawruhana heh Barata, yen Manira iku Saksining Jagad (Jagad Ageng) ingkang jumeneng sajroning jagad kabeh (Jagad alit) Pangawikan bab Jagad lan Saksining Jagad, iku kang dadi pathine sakeh pangawikan.

04. Saka apa dumadine Jagad iku, kapriye kahanane, kapriye obah mosike, apa kang dadi abngale (pakarti), rungokna katerangane, kang bakal Manira paringake kanthi cekak.

05. Bab iku, satuhune wus diterangake dening para Resi, rinengga ing tembang-tembang lan gendhing-gendhing. Lan sabanjure akeh ukara-ukara ing Layang Brahma Sutra kang njlentrehake maknane kanthi patitis.

06. Ing sakawit prakriti, pathine sakeh kang kena sinipatan, kang sawuse ginelar dadi jagad gedhe kang gumelar iki. Asal kamulane prakriti dumunung ana ing Gaib. Sateruse pangripta, angkara, anasir lima, bumi, banyu, angin, geni lan pepadhang (ether), indriya lima lan wahanane : mripat, kuping, irung, ilat lan kulit daging.

07. Lan dhemen lan sengit, bungah lan susah, wangun, cipta, pangripta lan karep, kabeh iki kang anjalari dumadidne jagad iki, obah mosike sarta wolak walike.

08. Lan andhap asor, ngreti ing empan papan, ora gawe pepati, kajujuran lan karahayon, miturut marang prentahing guru, kasucian, pangendhalinig pribadi lan kateguhaning karep.

09. Ora kumudu nggayuh samubarang kang kasrambahan dening indriya, sepi ing kamurkan jalaran wus ngerti yen kahananing dumadi, yaiku pangalaman dadi bocah, wong anom lan wong tuwa, nganti tumekane pati, anane mung ngrasakake kasusahan lan kasangsaran.

10 Ora darbe kuwajiban maneh mikirake kaluwarga lan balegriya, bojo lan anak-anak, merdika nuruti karepe pribadi ingkang suci, tansah tentrem batine, nadyan nemu kamujuran utawa alangan.

11. Jroning olah yoga mung Manira ingkang tansah pinundhi pundhi lan ora ana liyane kang dadi tujuane uripe, wus ora tuwuh sengseme tumrap apa bae kang edi peni; uga ora rumangsa seneng sesrawungan karo wong-wong liya.

Jroning batin tansah krasa jumeneng Manira; wikan marang 12. jatining pangawikan. Iku kang disebut kawicaksanan kang sejati, Dene liya-liyane kabodohan kabeh.

13. Saiki bakal Manira wedharake marang sira, kawruh apa kang kudu kadarbe supaya bisa nggayuh banyu pruhitasari, yaiku kawruh bab Parambrahma kang tanpa mula buka, Dat Mutlak, ingkang Ana lan Uga Ora Ana.

14. Dat Mutlak iku ing endi-endi ana tangan-tangane lan sikil-sikile, mripat-mripate, sirah-sirahe lan cangkem-cangkeme. Uga ndarbeni kuping ing endi-endi bae. Dat mutlak nglimputi sagung kahanan, wondene ora owah lan gingsir.

15. Duwe indriya tanpa wilangan, wondene ora merlokake wahana apa bae. Ora magepokan lan ora sesenggolan karo apa bae, nanging dadi kekuwatane sakeh kang dumadi, tanpa prabot bisa ngrasakake sakabehe.

16. Dumunung ing sanjabaning lan sajroning saben tidah, meneng jroning obah, lan obah sajroning meneng, tan kena ginepok marga saka aluse, Dat iku adoh, nanging iya cedhak banget.

17. Dumunung ing saben titah, wondene tetep wutuh, Dat mijilake, nguripi lan nglebur sagung alam bawana.

18. Dat iku pepadhang sajroning cahya, ora magepokan karo peteng, Dat iku pangawikan kang dadi tujuane lan kang kudu diweruhi dening sang wiku, Dat iku sabenere ana jroning atining manungsa.

19. Mangkono keterangane bab Jagad, Saksi lan Pangawikan. Manungsa kang tuhu bekti marang Manira, lan bisa ngresepake jroning jiwane kabeh pitutur Manira iki, yekti nyedhaki Manira.

20. Prakriti lan Purusa, karone tanpa ana awale. Naging anane sakeh kang kena sinipatan, lan kang tansah owah gingsir iki, mulabukane saka Prakriti.

21. Tandang tanduke utawa obah mosike titah, iku kang diwastani Prakriti. Dene apa kang dadi sababe anane bungah lan susah iku Purusa.

22. Purusa manjing ing sajroning prakriti, iku kang nimbulake Triguna, lan tumandange triguna bebarengan, iku kang nuwuhake Ana lan Ora Ana kabeh iki.

23. Pangawas, Ingkang Kuwasa ngabulake sakeh panuwun. Seubere sakeh kekuwatan. Ingkang ngrasakake sakeh nikmat, Ruh Suci, Pangeran ingkang linuhur, kabeh iku sejatine kahananing Purusa, lan Purusa iku jumeneng jroning raga iki.

24. Sapa kang bisa ngresepi kahanan Purusa, Prakriti lan Triguna ingkang mangkono iku, ora bakal tumitah maneh ing donya, nadyan dikayangapa kelakuane.

25. Jroning semedi, ingkang nganti kandhas ing dhasaring uripe manungsa bisa nyesekni jumenenge Purusa ing sajrone pribadine. Ana kang bisa ngalami kang mangkono iku lumantar Sangkya Yoga utawa lumantar Karma Yoga.

26. Ana uga ingkang ora mangerti apa-apa bab laku loro mau, nanging memundhi marang Manira miturut pituduhe wong liya. Uwong iku uga bisa nguwasani pati, janjine mituhu anggone nglakoni pituduh-pituduh mau.

27. Lan samubarang ingkang dilahirake ing ndonya iki, kang bisa obah lan kang ora bisa obah kawruhana yen dumadine kabeh iku saka pulete Sasi lan Jagad.

28. Jumenenge ing sajroning sakeh titah, anane Pangeran ingkang Maha Luhur tetep tanpa owah nadyan magepokan karo sakeh kang ngalami kamusnan. Kang bisa ngreteni kahanan kang mangkono iku, iku bener pandulune.

29. Kang nyipati yen Pangeran ingkang Maha Tunggal padha-padha ana ing jrone sakeh kang dumadi, wong iku ora nglakoni dosa nadyan gawe pepati, lan mesthi bakal ngambah dalan kang adiluhur,

30. Kang wus ngresepi yen sajatine Prakriti ingkang tumandang ing sakeh panggawe, lan ngreti yen Atma ora tumandhang  babar pisan, iku manungsa kang bener kawruhe.

31. Manungsa kang bisa maspadakake yen kahanan kang maneka-neka iki, sajatine jumeneng kang sipat bineka tunggal, iku prasasat ngrasakake jumenenge Pangeran.

32. Tanpa awal, ora magepokan karo tumandange Triguna, jumenenge Pribadi kang Adiluhur ing jagad iki, yaiku jroning raga iki, tetep suci, tanpa mobah tanpa mosik.

33. Lir angkasa, wahananing pepadhang ingkang nglimputi sakeh kahanan, ora mobah marga saka aluse, Ingsun kang nyrambahi sakeh raga, tetep meneng tanpa mosik.

34. Srengenge kang madhangi jagad kang gumelar iki mung sawiji. Mangkono uga, sumorot nelahi bumi lan langit, mung sawiji kang darbeni jagad iki.

35. Kang kanthi netraning kawicaksanan, bisa maspadakake bedane Jagad lan kang dadi Saksining Jagad, lan jalaran saka iku mentas saka pangaruhe Prakriti, kawruhana yen manungsa kang mangkono iku wus tumuju marang luhuring aluhur.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Tigawelas, winastan : Panunggal Lumantar Milahake Jagad lan Saksine.

14. GUNA  TRAYA  VIBHAGA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Kawan Welas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Maspadakake Tumandange Triguna

Imaning manungsa iku ora nyebal saka manungsane. Iki wis ora kena diganggu-gugat, heh Barata! Lan sateruse, kahanane uriping manungsa iku gumantung saka imane. Apa kang dadi piyandhele (Imane) iku mesthi bakal dumadi.

01. Ingkang damel rahayuning jagad ngandika : “Manira bakal nerangake marang sira luhur-luhuring pangawikan. Saben muni kang wus ngerteni pangawikan iku, mesthi bisa katurutan gegayuhane ingkang luhur dewe.

02. Sapa kang darbeni pangawikan mau minangka pangayomane, lan bisa ngrasuk kasucian Manira, ora bakal melu tumitah yen jagad digelar maneh lan ora bakal nemahi kamusnan.

03. Kang dadi guwa garba Manira iku Kelanggengan. Nanging Manira ingkang mapanake wiji ing kono. Wiji mau dadi mulabukane apa kang gumelar ing donya iki.

04. Guwagarba endi bae kang nuwuhake kawujudan kang mawa urip ing donya iki, kawruhana yen Kalanggengan kang dadi Babune guwagarba iku, lan yen Manira kang dadi Yogane wiji kang tuwuh ing kono.

05. Satwa, Rajas lan Tamas, kawruhana yen guna telu iku, kasektene Prakriti, kang nancang Dheweke kang sipat langgeng jroning raga iki minangka kunjarane.

06. Antarane guna tetelu mau, Satwa nancang lumantar migatekake marang kasucian, papadhang, kasarasan, kamulyan jati, lan lumantar sengsem marang sakeh pangawikan.

07. Dene Rajas, kawruhana yen iku dadi dhasar-dhasare sakeh pepenginan. Jalaran saka Rajas mau, manungsa tansah kumudu kudu ngarasakake obah mingsete urip kadonyan. Rajas nancang manungsa ing donya iki, marga dheweke ora bisa meneng, tansah kudu tumandang.

08. Dene Tamas, iku nuwuhake kabodhohan, kacublukan, kapengungan, lan gawe bingunge kang dumunung jroning raga iki. Tamas nancang lumantar rasa sungkan, keset, aras-arasen, heh Parta!.

09. Satwa iku uletane karo kamukten, Rajas karo panggawe, heh Harjuna! Namung Tamas, kang ngaling-ngalingi kawicaksanan, kawruhana, uletane karo kacublukan, rasa sungkan, keset ala sapanunggalane.

10. Yen Rajas lana Tamas lagi lerem, Satwa kang ngobahake uriping manungsa, Kerep-kerepe Rajas kang kuwat dhewe. Ing kono banjur Rajas kang nglakokake uriping manungsa. Ana kalane Tamas kang nguwasani uriping manungsa.

11. Yen saka palawanganing netra cahyaning katresnan katon sumunar mancar, kawruhana yen Satwaguna lagi kuwasa ing jiwaning manungsa.

12. Kamurkan, dahwen, goreh-ronggeh, kumudu tumandang, anane sakeh pepenginan, kawruhana yen kabeh iku tuwuhe sala polahe Rajasguna kang lagi ngrembaka.

13. Nanging ulet peteng, keset, sungkan, anane sakeh salah tampa lan salah pangerti kang aneh-aneh, sarta kabodhohan lan kapengungan, iku asale saka Tamasguna kang lagi tuwuh kekuwatane.

14. Yen Satwa kang unggul, nalika jiwaning manungsa lolos saka ragane, jalaran nemahi ajale, manungsa iku parane marang panggonan kang suci, kasuwargan. Lan besuk yen bali lair ing donya iki, panggonane ana ing kaluwargane  para wiku kang mumpuni.

15. Nangning yen patine mau, ing nalika dheweke dikuawasani dening Rajasguna, dheweke bakal bali dilahirake marang ing donya ana ing kaluwargane wong-wong kang padha pethel ing panggawe. Wondene yen nalika patine dheweke iku kerem ing Tamasguna, dheweke bakal bali dilahirake maneh ing donya lumantar guwagarbane wong kang tuna ing kawruh.

16. Uwohe panggawe kang becik iku mesthi mawa Satwa, suci ora ana regede. Uwohe panggawe jalaran saka panguwasane Rajas, mesthi mung nyedhihake. Dene uwohe panggawe kang tuwuh saka pangaruhe Tamas, mung pepeteng.

17. Satwa nuwuhake kawicaksanan, kamurkan tuwuhe saka Rajas, Uwohe Tamas kacublukan, masabodho, kang pungkasane nuwuhake pepeteng.

18. Sapa kang kanggonan Satwa bakal jinunjung drajating uripe. Kang kanggonan Rajas drajate tiba tengah-tengah. Dene kang kanggonan Tamas, marga tansah ginubel dening  samubarang kang ala lan jahat, mesthi keplorot drajate.

19. Sang Resi kang wus waspada yen sajrone sakeh pakarti utawa obah mosike batine, kang padha tumandang iku ora liya ya mung para guna, lan kang wus nyekseni yen Dat iku ora magepokan karo pakarti, ing tembe mesthi manunggal karo Manira.

20. Yen kang manggon sajroning raga iki wus bisa luwar saka pangaruhe Triguna, dheweke ya banjur bisa uwal saka cakra panggilinganing urip lan mati, sedhih lan samar, lan banjur bisa nikmati urip ingkang langgeng”.

21. Harjuna nyuwun priksa : “Punapa tandha-tandhanipun manungsa ingkang sampun saged nguwaosi Triguna? Kados pundi solah bawanipun, lan kados pundi caranipun piyambakipun saged lepas saking panguwasananipun Triguna?”

22. Kang ora nedya ngoncati pepadhanging Satwa, usreking Rajas lan pepetenging Tamas, ora nggoleki yen koncatan lan ora nyingkiri yen kampiran.

23. Tansah waspada, ora ketabetan yen sinenggol dening tumandange Triguna, kang bisa maspadhakake yen obah mosike jagad iki, kabeh jalaran saka tumandange Triguna; kang bisa ngawasi tumandange Triguna kaya dene wong kang mung nontonlan ora ana gepok senggole;

24. Mandhiri lan merdika, ora beda kahanane sajroning bungah utawi susah, kang ora ambedakake bletok saka emas; tangkepe padha bae tumrap mungsuh utawa mitra, tetep tentrem yen dialem utawa di cacat.

25. Ora krasa marem yen entuk pakurmatan, lan ora mangkel jengkel yen diwirangake; jujur tumrap kawan lan lawan, lan wus ora darbeni prakarsa apa-apa maneh, iku manungsa kang wus mentas saka panguwasane Triguna.

26. Lan yen dheweke tanpa nyaleweng tansah ngawula marang Manira sajrone nglakoni Bakti Yoga, kang wus mesthi dheweke bisa ninggalake kabeh Guna, lan pantes manjing ing Hyang Brahma.

27. Jroning Manira papan-padunungane Hyang Brahma kang linuhur, Manira telenge Amerta (Urip Langgeng), padunungane Kasucian lan Karahayon kang abadi, padunungane Kamulyan kang Linuhur;

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Kawanwelas, winastan : Panunggal Lumantar Maspadakake Tumandange Triguna.

15. PURUSHATAMA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Gangsalwelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Purusa Utama

01. Kang ngayomi jagad ngandika : Oyod-oyode ana ing kasuwargan, pang-pange ana ing donya. Iku uwit Aswata, kang tan kena ing rusak, kang godhong-godhonge wujud kekidungan. Sapa kang wus ngerti maknane uwit iku, wus ngreti uga isine sakeh kitab Wedha.

Cathetan : Uwit Aswata punika Uwiting Gesang. Ing Kitab Qur’an dipun wastani Sajaratu al Hayyi.

02. Lung-lunge anak ingkang ngrembaka munggah, ana ingkang  mudhun, entuk panguripan saka tumandange Triguna. Kang dadi sulur-sulure barang-barang kang nenangi indriyaning manungsa. Ana uga oyod-oyod kang tuwuhe medhun, kang dadi tali kang tuwuhe medhun, kang dadi tali kang nelikung jiwaning manungsa karo uwohe amale ing donya.

03. Kapriye wujude uwit iku, durung ana wong ing bumi iki kang wus meruhi. Awite utawa pungkasane lan dhasare uga ora ana kang meruhi, Nanging yen uwit Aswata iku wus kapagas oyod-oyode, sarana pambengkase sakeh pepenginan minangka wadhunge.

04. Mula banjur manungsa entuk pancadan kang bakuh kanggo napakake sikile ing Marganing Kasidan Jati (syiratul Mustaqimu). Lan dheweke banjur bisa tumeka ing Mula Purusa, kang dadi sumbere sakeh kekuwatan ing donya iki.

05. Kang wus bisa nyingkirake angkarane (Egoisme, AKU), sulaping paningal, utawa sengseming ati, sarta ora pegat anggone manjing jrone telenging Ingsun, sepi ing sakeh pepenginan lan wolak-walike kahanan, sarta pangaruhe bungah lan susah, mesthi kanthi waspada bisa ngambah marganing Kasidan Jati,

06. Dalan iku ora kapadhangan dening soroting srengenge utawa rebulan, utawa uruping geni. Sapa kang wus lumaku ing dalan iku, ora bakal bali lair ing donya maneh. Ingkono Padunungan Manira ingkang luhur dewe.

07. Mung sunar tunggal kang mijil saka Manira, kang dadi Jiwa, kang nguripi kabeh iki, kang banjur ngrasuk indriya lima, enem karo pangripta, minangka sananing urip ing jagading prakriti.

08. Ing kalane Pangeran ngrasuk Raga utawa nilar Ragane, Dheweke manjing lan ngoncati, anggendeng pangripta lan indriya, kaya gandaning kembang kang katut lakuning angin.

09. Jroning pangrungu, pandulu, pangganda, panggap, pangrasaning ilat, pangripta ingkang jumeneng jroning indriya lima, dheweke nikmati samubarang ingkang dadi pakaremane indriya.

10. Nalika Dheweke anyrambahi utawa ngoncati, utawa lagi nikmati lelangening panca-indriya, wong-wong kang isih pengung ora bisa nggrahitani jumenenge Dhewe, Mung Pandhuluning Kawicaksanan kang bisa ngreteni jumenenge Dheweke.

11. Lan para Yogi, sajroning pangudine bisa nyekseni Dheweke jumeneng sajroning Atma. Nanging wong-wong kang durung tangi wiwekane, kang durung bisa manjing jroning katentreman, ora bisa meruhi Dheweke, sanadyan ta nggolekana salawase urip.

12. Cahya kang sumorot saka srengenge kang madhangi jagad sakelir, cahyaning rembulan lan uruping geni, kawruhana yen kabeh iku asale saka Manira.

13. Lumebu ing telenging bumi, Manira nguripi kabeh titah lumantar caya Manira, lan kabeh tetuwuhan Manira uga ingkang nguripi lumantar rumembese Tirta Suma kang nagekake gumregeting urip.

14. Lan lumantar Waiswanara, Manira lumebu jroning saben titah. Sarana manjing mlebu lan mijile napas, Manira mbasmi panganing manungsa lan sato.

15. Manira jumeneng ing atine saben titah, Saka Manira anane Pangawikan. Eling lan Lali uga saka Manira. Manira kawruh kang sinengker jroning sakeh Kitab Wedha. Kawuh ing Wedha Manira ingkang murba. Manira ingkang nggelarake lan mejangake kawruh mau.

16. Donya iki weruh ana Purusa loro. Sing siji kena ing pati, sijine ora kena ing pati. Purusan kang kena ing pati iku jumeneng ing sajroning manungsa. Purusane Pangeran iku tan kena ing pati lan tan kena ing owah gingsir.

17. Purusa kang luhur iku kang diarani Para Atma. Yaiku Dheweke kang murba misesa jagad iki kabeh, sarana jumenege dadi Hyang Brahma, Hyang Wisnu lan Hyang Siwah, utawa Pamurba, Pangayom lan Panglebure Jagad.

18. Ing sarehne Manira ora gepok senggol karo karusakan, dadi isih luwih luhur tinimbang karo kang Tan Kena Ing Rusak, mula manunggal lan kitab-kitab Wedha ngarani yen Manira iku Purusa Utama.

19. Sapa kang bisa ngreteni, tanpa nganggo kliru panampa, yen Manira iku Purusa Utama, iku prasasat mahawikan, heh Barata! Manungsa kang mangkono iku memundhi Manira Lumantar kawutuhaning uripe.

Cathetan : Ingkang memundi wau boten namung cipta lan riptanipun!

20. Kawruhana, iki piwulang Manira ingkang winadi banget, kang wus Manira wedharake marang sira. He Anaga! Yen sira wus ngreteni wejangan Manira iki, sira tuhu wicaksana. Lan yen kabeh mau wus sira rapung kuwajibaning Uripe.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Gangsalwelas, winastan : Panunggal Lumantar Purusa Utama.

16. DAIVASURA  SAMPAD  VIBHAGA YOGA
Wejangan ingkang kaping Nembelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Wiweka

01. Ingkang ngayomi karahayoning Jagad Ngandika : “Tanpa was sumelang, kasucian ingkang sampurna, teguh anggone olah Yoga, kawicaksanan, pangurbanan tanpa ngarep-ngarep uwohe, nguwasani pribadine, berbudi yen dedana, ngudi kawruh, tapa brata, netepi kebeneran.

02. Ora gawe pepati, ngluhurake kasunyatan, merak ati, tentrem, pasrah, jujur, welas asih marang kabeh ingkang sipat urip, nrima ing pandum.

03. Lega lila, alus ing budi, santosa, murni, sepi ing rasa sengit lan rasa kumingsun, iku kabeh nggambarake Dating Pangeran, kena dititeni jroning jiwane kabeh titah, heh Barata!

04. Lega lila, kemunafikan, ketakaburan ingkang tanpa dhasar, daksiya, kasar lan kecubluka, kawruhana iku kabeh sifat-sifating raseksa kang tumempel ing manungsa kang isih asor drajate.

05. Sipat-sipat ingkang alus iku bisa nylametake manungsa, dene sipat-sipat ingkang kasar saya nenarik manungsa marang tindak kadursilan lan pakarti kang nistha lan ala. Mula aja samar maneh heh Pandhawa! Sira iku wus tinakdir ngambah dedalane kabecikan lan kaluhuran.

06. Rong rupa sipat-sipate sakeh kang gumelar ing donya iki. Ana ingkang darbe sipat-sipat sura utawa kadewatan, lan ana ingkang darbe sipat-sipat asura, utawa karaseksan. Sifat-sifat sura wus Manira terangake ing ngarep. Rungokna saiki apa ingkang dadi kosokbaline..

07. Apa kang pantes ditandangi, lan apa kang wus genah kliru yen ditandangi, iku para asura ora bisa milahake. Para asura iku ora ngerti apa sing diarani kasusilan, kajujuran lan kasunyatan.

08. Rumangsane ing donya iki ora ana dhasar dhasar kasusilan lan kasunyatan. Mituru panemune para asura, kabeh ing donya iki dumadine mung saka uwohe birahi antarane kang sipate lanang lan wadon, saka polahe hawa nafsu seksuil. Allah iku ora ana!.

09. Kanthi rasa lan pikiran kang isine kaya mangkono iku, lan kabodohan kang melasake, wong-wong iku tanpa nidakake panggawe ala kang gawe cilakane liyan.

10. Kekarepane ora ana mareme, kang dipundhi-pundhi mung dhiri pribadi. Riya, sengguh, saking bodhone, kelakuane nganti kaya kelakuane wong kang ora waras. Mula uwohe panggawene ora liya mung kajahatan.

11. Atine ginubel ing reribet kang ora ana uwise, kang temahan mung gawe sirnane bibite kaluhuran. Gegayuhane ora liya mung bisaa ngrasakake kanikmatan.

12. Tinlikung ing jagading kadursilan, karana panggawene kang ala, tansah ngarep-ngarep bisaa gawe mareme angkarane, daksiya, srakah, uring-iringen, kang diajab mung dhuwit kanggo nuruti kekarepane kang asor.

13. Dina iki, iki wus bisa kecekel. Muga-muga sesuk aku bisa entuk kae. Yen wus iki banjur ika lan kae, mesthi tembene aku bisa dadi sugih.

14. Mungsuhku kang siji wus bisa tak sirnakake. Liya-liyane mesthi uga bisa tak pateni. Aku iki tinakdir ngrasakake kanikmatan ing donya iki, ora beda karo Allah. Mula menyang endi wae, kabegjan tansah tutwuri uripku!

15. Awit lahir aku wus tinakdir entuk kabegjan. Sapa ta kang  padha karo aku. Tak caos kurban lan tak dedana kang akeh. Urip iku perlune rak seneng-seneng. Mangkono pikirane wong-wong kang padha ora waras mau.

16. Thenguk-thenguk ngalamun ngetutake lakune pikirane ingkang pating saluwir, kasrimpet-srimpet ing jaringaning kacublukan, kepatuh ngetutake kakarepaning hawa napsu, wong-wong iku mesthi bakal kacemplung ing naraka.

17. Memundhi marang dhirine, gumedhe, mendem kasugihan lan angkuh, yen sesaji kurban dongane ora terus ing batin, mung lambene sing komat-kamit. Dadine lamis, ora miturut piwulang kang wus dianggo kuna makuna.

18. Karemane mung nuruti angkarane, ngendelake panguwasane, dhemen muring-muring, murka lan sawenang-wenang. Wong-wong iku satemene sengit karo Manira kang jumeneng ana ing sajrone ragane dhewe lan ragane sesama manungsa.

19. Wong-wong kang nyenyengit iku dhemen muring-muring lan daksiya, sayektine jiwa-jiwa kang elek dhewe ing donya iki. Manira lahirake jiwa-jiwa mau lumantar guwagarbane wanita-wanita kang darbeni watak raseksi, srakah lan murka.

20. Dumadi ana ing sajrone guwagarbaning raseksi, kasasar-sasar saya adoh saben tumimbal lahir, wong-wong iku ora bakal bisa tumeka ing ayunan Manira, nanging padah sileb, ambles marang dedalan ingkang asor dhewe.

21. Dalan marang neraka, cecoba tumrap Ingsun kang luhur, iku ana telung rupa : Nuruti kekarepane angkara, uring-uringan lan kamurkan. Mula singkirana wewatekan telung prakara iku.

22. Sapa kang bisa uwal saka wawatekan telung prakara mau, wus ngadohi pengaruhe Tamas, kang nuntun marang jagading pepeteng. Dheweke banjur tumuju marang karahayoning dhiri, tumapak ing dedalan kang mulya dhewe.

23. Nanging sapa kang ora migatekake piwulanging Kitab, mung nuruti kekarepane napsu, iku ora bakal bisa nyandhak gegayuhaning manungsa kang luhuring aluhur. Ora ana kamulyan tumrap dheweke, marga dheweke nyimpang saka dalaning kautaman.

24. Mula dadekna piwulanging Kitab iku pandom tumrap apa ingkang wajib sira lakoni lan apa ingkang kudu sira singkiri. Kanthi migatekake piwulanging Kitab, lakonana kuwajibanira ing donya iki.

Punika piwucal winadi ingkag kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Nembelas, winastan : Panunggal Lumantar Wiweka utawi Pembedanipun ingkang Nyata lan ingkang Samar.

17. SRADDHA – TRAYA – VIBHAGA  YOGA
Wejangan ingkang kaping Pituwelas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Iman Ingkang Tigang Warni

01. Harjuna nuwun priksa : “ Manungsa ingkang sampun nilar sarengating Gami, nanging kanthi teguh tansah ngrumiyinaken kawigatosanipun liyan, kersaa Paduka nerangken derajatipun manungsa ingkang makaten punika. Punapa piyambakipun punika ngenggeni Satwa, Rajas punapa Tamas?

02. Kang ngayomi karahayoning bawana ngandika : “Kahananing imaning manungsa iku ana telung rupa, gandheng karo dhasar wateke kang dadi gawan, nalika wong mau dilahirake, yaiku : Satwa, Rajas utawa Tamas. Mulo rungokna!

03. Imaning manungsa iku ora nyebal saka manungsane. Iki wis ora kena diganggu-gugat, heh Barata! Lan sateruse, kahanane uriping manungsa iku gumantung saka imane. Apa kang dadi piyandhele (Imane) iku mesthi bakal dumadi.

04. Wong-wong kang imane dhedhasar Satwa, padha memundi lan caos kurban marang para dewa utawa malaikat. Kang Imane dhedhasar Rajas, padha memundi kasugihan lan kekarepaning hawa nafsu. Kang Imane dhedhasar Tamas, padha memundi dhemit, setan, lelembut lan sapanunggalane.

05. Sapa kang ngluwihi apa kang dadi kuwajibane miturut piwulange Kitab, tansah tapa lan nganiaya jiwa ragane, mubal katakaburane, gedhe angkarane lan tansah ditunggangi hawa napsune;

06. Sapa kang kanthi andelarung tansah nganiaya serandhuning badane, lan jalaran saka iku uga nganiaya Manira, kang jumeneng jroning ragane, kawruhana, iku kelakuane kaya para raseksa.

07. Bab pangan wewatekan uga ana telung rupa. Mangkono uga bab kurban, tapa lan dana. Mula rungokna kanthi patitis.

08. Pangan kang nuwuhake kuwanen ndadha lelakoning urip, resik, suci, nuwuhake kesarasan, kekuwatan lan kagumbiraan, mirasa lan becik, kawruhana iku pangan kan dadi pilihane para Satwaka.

09. Pangan ingkang pat, ayit, asin utawa panas, pedhes, kumlitik lan garing, iku pangan kang dadi kasenengane para Rajasa. Pangan kang mangkono iku bisa nuwuhake lelara, kasusahan lan kasangsaran.

10. Apa kang wus mambu, ora mirasa, meh bosok, wayu, kikil lan sapanunggalane kang reged, iku pangan kang dadi kasenengane para Tamasa.

11. Pangurbanan kang sepi ing pamrih tumrap awake dhewe, kang dilakokake miturut aturaning Kitab, kawruhana heh Barata, yen pangurbanan kang mangkono iku dhedhasar Satwa.

12. Nanging yen pangurbanan mau kanthi tujuwan entuka leliru kang nguntungake, yen anggone nindakake pangurbanan iku sarana lelamisan, kawruhana yen pangurbanan mau dhedhasar Rajas.

13. Dene pangurbanan kang tanpa aturan kang wus tinamtu, tanpa donga, tanpa sesaji panganan, lan dilakokake tanpa iman utawa piandel, kawruhana yen pangurbanan iku dhedhasar Tamas.

14. Memundhi para malaikat utawa dewa, para tinarbuka, para guru, para wiku, memundhi kasucian, kajujuran lan kasusilan, iku tapane wong kang nedya ngresikake jiwa ragane.

15. Pangucap kang ora gawe seriking ati, merak ati, nyata lan banget mitulungi, ngapalake isining Kitab-kitab suci, iku tapaning pangandika.

16. Ngudi gembiraning tyas jroning kahanan kang kayangapa uga, ngudi katentreman, ora kakehan micara, ngendhaleni hawa napsu, nyenyuci telenging urip, iku kan diarani tapaning Jiwa.

17. Kang kanthi iman kang kandel nindakake tapa telung rupa mau, ora ngarep-ngarep lelirune utawa upahe, tansah ayem lan tentrem, kawruhana, wong iku nindakake tapa kang dedasar Satwa.

18. Tapa kang dilakoni kanthi lelamisan, sarana pamrih entuk pangaji-ajining liyan, lan kawentaring namane, iku tapa kang dhedhasar Rajas. Wong mangkono iku mesthi ringkih imane, ora kena dipercaya.

19. Sabanjure tapa kang dilakoni tanpa mikirake panandhanging raga, kang sesambat marga kinaniaya, lan kanthi sedya gawe cilakane lan sangsarane liyan, tapa kang mangkono iku dhedhasar Tamas.

20. Dana kang diwenehake kanthi kawigaten kang pantes, tanpa nganggo ngarep-ngarep lelirune, nganggo ngelingi empan lan papan, iku dana kang dhedhasar Satwa.

21. Nanging dana kang diwenehake kanthi ngarep-arep lelirune, keuntungan utawa upah, utawa dana ingkang kanthi kapeksa anggone menehake, dana iku dhedhasar Rajas.

22. Dana kang diwenehake tanpa nganggo noleh empan lan papan, marang wong kang ora pantes didanani, lan diwenehake kanthi cara kang nyimpang saka tatakrama lan kasusilan, dana mangkono iku dhedhasar Tamas.

23. Aum Tat-Sat mangkono unine tembung telung wandha, kang kanggo nyebut Hyang Brahma. Kanthi japamantra iku disucekake wong-wong kang padha ngudi kaluhuraning dumadi sarana dadi Brahmana, kitab-kitab Wedha lan sesaji-sesaji pangurbanan.

Cathetan : Tembung A U M punika tegesipun tunggal misah kaliyan tembung AMEN utawi AMIN ingkang suraosipun percaya bilih punapa ingkang sinedya bandhe kalampahan.

24. Mula kabeh pangurbanan, dana utawa tapa, kayadenen ingkang diwulangake dening kitab-kitab suci, supaya diwiwiti nganggo tembung A U M, yen ingkang tumindak iku lumaku atas asmane Hyang Brahma.

25. Kabeh uwong kang sesaji kurban, dedana utawa tapa, kang ora ana pamrihe bab opah utawa leliru, lan mung nedya nggayuh kamukswan (pejah tanpa nilar raga) supaya ngawiti tumindake iku kanthi ngucapake tembung T A T.

26. Kasunyatan lan kasucian rumaket ing tembung S A T. Mangkono uga kabeh panggawe kang utama, gandheng karo tembung S A T, heh Parta! Mula kabeh panggawe kang utama iku prayoga dipucuki dening tembung S A T.

27. Tumrap sesaji pangurbanan, tapa lan dana, S A T tegese kateguhan. Mula kabeh panggawe kang dilakoni kanthi gegayuhan kang kalebu wewengkone S A T prayoga diwiwiti uga kanthi ngucap SAT.

28. Apa kang dikurbanake tanpa Iman, awujud dana utawa tapa, utawa apa bae liyane, iku diarani a-SAT. Ing donya iki lan ing akherat ora bakal nenuntun marang DAT.

18. SAMNYASA  YOGA  –  MOKSHA
Wejangan ingkang kaping Wolulas
Penunggaling Kawula Gusti lumantar Ngungkurake Donya

01. Harjuna matur : “ Bab mungkur ing Donya kula kepengin sanget ngertosi inti-sarinipun. Makaten ugi bab ngeklasake uwohing pandamel. Karsaa Paduka nerangaken bedanipun.

02. Ingkang rumeksa ing karahayoning jagad ngandika : “ Sapa kang wus eklas, ora kepengin nglakoni panggawe kang dianggo utama dening jagad, iku kang diarani wong kang wus mungkur ing karameyan utawa Donya. Dene wong kang nglakoni sakeh panggawe minangka tadha bektine marang Manira, tanpa ngarep-ngarep apa-apa, iku kang diarani wong kang wus ngeklasake uwohing panggawe.

03. Panggawe apa wae, iku mesthi dadi mulabukane sawiji kang ora prayoga. Ngadohana sakeh panggawe! Akeh wong kang darbe panemu kang mangkono iku. Ora ! Pangurbanan, dedana lan tapabrata lan latihan-latihan ngendhaleni hawa napsu lan angkara kudu dilakoni. Akeh uga kang darbe panemu kang mangkono iku.

04. Mula rungokna apa kang dadi panemu Manira bab ngeklasake uwohing panggawe, kang kaprahe diarani Tiyaga, ana panemu telu.

05. Aja nganti nglirwakake sakeh panggawe nglelatih jumbuhe Kawula Gusti, sakeh panggawe ingkang tumuju marang dedana, utawa panggawe pangurbanan. Panggawe telung prakara iku dadi sesuci tumrap sang Wiku.

06. Nanging sajrone nglakoni panggawe telung prakara mau, eklasna uwohe, lan aja sira duwe rasa seneng bisa ngrampungake panggawe iku. Wondene pangawe-panggawe mau lakonana kanthi kateguhaning budi, ora beda karo uwong kang isih kasengsem marang kadonya.

07. Ngungkurake panggawe kang dadi kuwajibane, iku jenenge nglirwakake darmane. Satemene mangkono iku ora prayoga banget, jalaran nutupi dalan kang tumuju marang kasampurnaning urip. Sapa kang jalaran saka bodhone, nglirwakake darmane, iku sajatine wong Tamasa.

08. Tapa kang ditindakake jalaran saka wedi bakal nemu kasusahan, banjur ora diterusake, mopo, leren anggone nglakoni tugas kanthi ngeklasake uwohe panggawene, kawruhana yen Tiyagane wong iku dhedhasar Rajas. Laku kang mangkono iku ora ana gunane.

09. Nanging sapa kang jalaran ngrumangsani darbe kuwajiban, nglakoni kuwajibane mau sepi ing rasa marem lan pamrih bab uwohe, wong kang mangkono iku diarani wong Satwaka.

10. Dheweke ora wegah nglakoni panggawe kang abot-abot sanggane, lan uga ora ngarep-ngarep panggawe kang nyenengake. Sang Tiyaga kang mangkono iku, kang tansah linimputan dening dhasar-dhasar Satwa, tuhu wicaksana lan wus ora darbe rasa tidha-tidha maneh.

11. Sajatine ora ana wong kang isih ngrasuk raga, kang bisa sepi babar pisan saka tumandhang. Mula mung wong kang ora ngarep-arep uwohe panggawe kang kena diarani wong kang wus mungkur ing donya.

12. Nyenengake, ora nyenengake utawa tiba tengah, telung rupa uwohe pakarti iku, tumrap jalma kang isih ngarep-ngarep uwohe panggawene. Jalma kang wus ngungkurake Donya ora mikirake anane uwoh mau.

13. Kawruhana, heh Prajurit sinakti, jalaraning pakarti iku ana limang prakara, yen dietung-etung, tumrap pakarti kang wus kalakon. Sapisan jalaran anane raga, Kapindho anane kang ngobahake raga.

14. Kaping telune anane indriya lima, kaping papate anane sakeh daya kekuawatane alam, lan kaping limane Karsaning Pangeran.

15. Panggawe apa wae kang dilakoni dening manungsa, nadyan ta mung dibatin, utawa mung dikandhakake, utawa dilakoni temenan, kanthi tujuan ala utawa becik, mesthi anane limang prakara mau kang dadi sebab bisane kalakon.

16. Mula sapa kang duwe rumangsa, yen dheweke ingkang ngrampungake panggawe mau, panemune iku kliru, jalaran isih tuna ing pangawikan.

17. Nanging jalma kang wus sepi ing angkaran, kang budine wus resik saka sakeh rereged, jalma kang mangkono iku, nadyan ngayahi dadi prajurit, dudu jalma kang gawe pepati, lan ora bakal dheweke nemahi akibat-akibat kang ora becik saka panggawene mau.

18. Pangawikan, Kang darbeni pangawikan, lan samubarang kang gumelar, kawruhana, iku kang dadi pucuke sakeh pakarti. Kang nindakake pakarti, pakartine lan piranti-pirantine, telung prakara mau kudu ana supaya sawenehing panggawe bisa kalakon.

19. Pangawikan, panggawe lan Kang tumindak, siji-sijine ana telung warna miturut dhasar gunane. Mara ta semaken kapriye kahanan siji lan sijine mituru Triguna.

20. Apa ingkang anjalari Kang Langgeng lan Tunggal bisa disipati jumenenge sajrone saben titah, wutuh sanadyan panggonane tanpa wilangan. Kawruhana pangawikan kang mangkono iku dhasare Satwa.

21. Nanging pangawikan kang ngretine mung kahanan kang maneka-neka, kang padha beda-beda kabeh, sakathahing titah ora ana gegayutane siji lan sijine, kawruhana pangawikan kang mangkono iku dhasare Rajas.

22. Dene kang darbe panemu yen kawruhe dhewe iku nyukupi kanggo titah sajagad kabeh, sarta kanthi beguguk mutawaton ngukuhi panemune mau, sarta ngemohi panemune liyan, kawruhana yen pangawikan mangkono iki dhasare Tamas.

23. Sapa kang tumandhang miturut prentahe darmane, lan ora ngarep-ngarep uwohe panggawene, kelakuane jalma ingkang mangkono iku dhasare Satwa.

24. Nanging kang tumandhange saka ajakane pepenginan-pepenginan, kang nindhakake panggawene jalaran kasurung dening angkarane, lan terus-terusan nyambut gawe, ngliwati ingkang salumrah, ngaya, kawruhana kelakuaning jalma kang mangkono iku dhasare Rajas.

25. Kang ora merduli akibat-akibate pakartine, temahan gawe rugine utawa natoni atine wong liya, nindhakake panggawene nganggo sakarep-karepe dhewe, kawruhana yen kelakuane wong iku dhedhasar Tamas.

26. Kang ora tansah ngungasake angkarane, sepi ing rasa seneng marem, tansah teguh lan linimputan ing Iman kang kandel, ora keguh jroning malang utawa mujur, wong kang mangkono iku diarani pelaku Satwaka.

27. Nggih, kang diajab mung entuka kauntungan, srakah, daksiya ing budi, tansah ginonjang-ganjing dening bungah lan susah, wong ingkang mangkono iku diarani pelaku Rajas.

28. Wong ingkang tumindak sakarep-karep, ora kena dijagakake tindak-tanduke, kasar, bodho, julig, dhemen mblenjani, keset, sungkan, ngleler, wong iku diarani pelaku Tamas.

29. Nalar lan karsa iku uga ana telung prakara, heh Barata! Prayoga siji lan sijine Manira terangakae marang sira, heh Dananjaya!.

30. Nalar kang wus bisa milahake anane kawigaten kang jumendhul, banjur metu tumuju marang jagadhing karameyan lan kawigaten kang jumedhul banjur mlebu tumuju marang jagading kasunyian, lan jalaran saka iku ngreti apa kang kdu dilakoni ana apa kang kudu disingkiri, bisa mbedakake apa kang bisa nekakake katentreman; apa kang bisa nyupeketake lan apa kang bisa nuwuhake cecongkrahan, kawruhahana nalar kang mangkono iku dhedhasare Satwa.

31. Nalar kang ora bisa mbedakake ala lan becik, ana kang kudu dilakoni lan apa kang kudu disingkiri, kawruhana, heh Parta, yen nalar kang mangkono iku dhedhasar Tamas.

32. Kang pandulu batine linimputan dening pepeteng, nganti tumrape dheweke ala lan becik, kabeh dadi sungsang buwana balik, nalare wong kang mangkono iku dhedhasar Tamas.

33. Karsa kang tetep teguh, kena kinarya ngawasi obahe pangripta, mlebu metune napas, lan obah mosike indriya, jroning olah panunggal, kang tan kena dislewengake, kawruhana yen karsa mau dhedhasar Rajas.

34. Dene sapa kang ing donya iki mung nuruti karepe napsune, tansah ngoyak kacekele semat, derajat lan keramat saking senenge utawa marga pangarep-arep bakal entuk manfaat, kawruhana yen wong kang mangkono iku karepe dhedhasar Rajas.

35. Dene uwong kang dhemene mung turu kanggo ngoncati rasa was-sumelang lan pikiran-pikiran kang gawe petenging ati, ora duwe pengarep-arep apa-apa, dhemene minum, madat, main lan sapanunggalane, kawruhana, heh Harjuna, yen wong iku karsane dhedhasar Tamas.

36. Saiki he trah Barata kang pinunjul, bab anane kanikmatan telung rupa, kang dadi kasenengane manungsa, marga padha duwe panemu, yen kanikmatan-kanikmatan mau bakal mungkasi kasusahan kang lagi disandhang.

37. Apa ingkang sakawit rasane pahit, getir kaya upas, jebul wekasane rasane kaya banyu puruhitasari, kawruhana yen kanikmatan kang mangkono iku dhasare Satwa, kang tuwuh saka pangaruhe budi lan atma.

38. Kanikmatan kang tuwuh saka mendeme indriya, ing sakawit rasane kaya banyu puruhitasari, nanging wusanane, jebul dadi upas kang mandi, kawruhana yen kanikmatan kang mangkono iku watake Rajas.

39. Kang ing sakawit lan ing pungkasan padha wae, sanyata ora bisa aweh kamareman, kanikmatane wong kang keset lan mung dhemen turu, kawruhana yen kanikmatan kang mangkono iki dhedhasare Tamas.

40. Sajtine ora ana manungsa ing donya iki utawa para dewa ing kahyangan, kang terus-terusan bisa uwal saka pangaruhe Triguna.

41. Uga panggawene para Sudra, Waisya, Satriya lan Brahmana, heh Parantapa, pilah-pilah miturut wateking guna kang aweh pengaruhe.

42. Ngendhaleni angkarane, olah katentreman, tapa brata, nyenyuci budi, nindakake kajujuran, patuh lan telaten, olah pangawikan lan kawicaksanan, Iman marang Allah, kawruhana yen kabeh mau dadi panggawene para Brahmana.

43. Sabanjure kawruhana, yen kasudiran, kateguhan, katrampilan olah kridaning perang, tan ngerti ing mundur jroning perang tandhing, dhemen peparing lan kautaman, iku kabeh wewatakaning satriya. Denen kuwajibane para satriya iku mernata lan ngayomi angger-angger adeging urip bebrayan, murih negara bisa lestari kertaraharja.

44. Tani, nangkarake raja kaya, makarti gawe barang-barang kaperluwaning urip bebrayan (Industri), dagang lan sapanunggalane, kawruhana yen iku kuwajibane para waisya, lan magawe miturut prentahe liyan, yaiku buruh, iku dadi kuwajibane para Sudra.

45. Manawa kabeh wong iku nglakoni kuwajibane dhewe-dhewe, mesthi dheweke bisa nyandak gegayuhan kang luhur dhewe. Marma midhangetake kapriye bisane saben tindak entuk kasampurnan.

46. Sarana ngalembana kang dadi mulabukane kabeh kang gumelar iki, lan nglakoni panggawe-panggawe kang dadi kuwajibaning uripe, manungsa mesthi tumeka ing kasampurnan.

47. Luwih becik nglakoni dharmane dhewe, nadyan ta mung remeh banget, tinimbang karo nindhakake kuwajibane wong liya kang minulya lan entuk ngaji-aji wong akeh. Manungsa kang tansah ngrampungake darmane dhewe, mesthi luput ing dosa.

48. Karma utawa panggawe-panggawe kang dadi kuwajibaning urip jalaran saka papesthen, gandheng karo lingkungan kelahiran, iku kudu di rampungake, sanadyan ta susah banget anggone nglakoni. Kaya dene urubing geni kang linimputan dening kukus, panggawe-panggawe kang dadi kuwajiban  iku katone kurang nyenengake.

49. Kang budine wus luwar saka sakeh bebandhan, lan kang tansah nguwasani pribadine, lan kang  wus tanpa pepenginan, iku mesthi tumeka ing kasampurnan. Wong mangkono iku tuhu wus mungkur ing donya.

50. Lan sapa kang entuk kasampurnan, mesthi ya wus manunggal kari Brahma. Prayoga kahanan ingkang luhur dhewe iki, Manira terangake marang sira.

51. Kang wus bisa manunggal jalaran saka sucine budine, lan kanthi teguhing karsa nguwasani pribadine, sarta ora keguh maneh dening sakeh kahananing urip, ora dhemen ora gething.

52. Hemen dumunung ing sepi, sinartan pangan kang prasaja lan pininta, nguwasani obahing raga, mlebu metune napas, wijiling pangandika lan osiking jiwane, ora kendhat mbudi panunggal minangka tandha bektine marang kang kang ngayomi uripe.

53. Kang wus bisa nyingkirake angkarane, watek dakmenang, dhemen muring-muring, takabur, kamurkan lan pepenginan-pepenginan, sarta tansah ana sajroning katentreman, lan narima ing pandum, manungsa kang mangkono iku wus siyaga manjing ing jatining Brahma.

54. Yen dheweke wus manunggal karo Hyang Brahma, sajroning katentremaning jiwane, dheweke wus ora duwe pepenginan maneh, sarta wus ora bisa kataman ing rasa was sumelang lan susah sedhih.

55. Lan jalaran saka bektine kang tansah tumuju marang Manira, dheweke bisa jumbuh karo Manira, lan uga bisa njajagi Dat Manira. Lan sapa kang bisa meruhi Dat Manira, mesthine uga bisa manjing ing Dat.

56. Sapa kang tansah nglakoni lan ngrampungake kabeh panggawe kang dadi kuwajibane, kanthi tansah ngayom marang Manira, karana sih Manira, dheweke ing wekasan bisa manjing ing Sawiji kang tan kena ing rusak.

57. Pramula anggawe apa wae kang kudu sira lakoni, lakonana ing sajroning pangriptanira minangka tandha bektinira marang Manira. Aja mingset anggonira ngudi panunggal lumantar bangkite budinira, sarana jiwanira tansah tumanem ing Manira.

58. Yen sakeh pangriptanira tansah tumuju marang Manira, mesthi sira tansah Manira ayomi. Nanging yen karana angkaranira sing tansah mbugegeg, ora gelem ngrungokake marang pitutur kang becik, akhire sira bakal nemahi kaleburan.

59. Nadyan sira dhedhelikan ing sajroning pagedhongan wesi, sarta ngoncati palagan jalaran saka derdahe batinira, mangkono iku sajatine tanpa guna sebab kahananing lalakon bakal meksa sira nindakake peperangan.

60. Cinancang dening kodrating pribadi, sira kapeksa kudu nindakake tugasira. Kuwajiban kang sira lirwakake jalaran saka bodhonira, gelem ora gelelm, ora wurung kudu sira lakoni.

61. Allah iku jumeneng ing ati sanubarining saben titah, lan ngobahake kabeh titah miturut laku jantrane dhewe-dhewe.

62. Mula nyuwun pitulungane utawa pangayomane Pangeranira, kanthi sumarah ing Panjenengane, heh Barata, Karana palimarmane, sira bakal oleh kamulyan, ing katentreman kang langgeng.

63. Mangkono gelaraning kawruh kang dadi wadining wadi. Mula yen sira wus bisa nampa kabeh mau sarana gamblang, enggal tumandhanga miturut pakone atinira.

64. Lan saiki rungokna wadi Manira kang linuhur, kang nedya Manira wedharake marang sira. Kawruhana sira iku kekasih Manira. Mula apa kang Manira gelarake iki, muga-muga neguhake karahayinira.

65. Kanthi pangritanira tansah tumanem ing Manira, asunga bekti marang Manira, kurbana marang Manira. Manira ora bakal mblenjani janji Maniraiki, heh mitra Manira.

66. Sajrone nglakoni darmanira, pasrahna pepesthenira marang Manira, sarana nyumanggakake karahayoning uripira marang Manira. Mesthi Manira bakal ngluwari sira saka sakeh dosa. Mula singkirana sungkawanira.

67. Dingati-ati, aja nganti sira ngandhakake apa kang Manira wecakake iki marang sapa wae, kang ora gelem sumarah marang Manira lan ora gelem nglakoni prihatin, utawa marang sapa kang ora mbutuhake, utawa kang ora darbe Iman marang Manira.

68. Sapa kang nerang-nerangake wadi Manira kang adiluhur iki marang wong-wong kang padha asung bekti marang Manira, iku mesthi ora suwe banjur manunggal karo Manira.

69. Sebab ing antarane pra manungsa ora ana kang panggawene luwih becik, miturut panemu Manira, tinimbang karo wong iku. Mula ing salumahing bumi ora ana titah kang luwih Manira tresnani tinimbang karo dheweke.

70. Sapa kang tansah budidaya bisane netepi piwulang kang winaca ing lawan sabda kita iki, iku prasasat asung kurban kang rupa kawicaksanan marang Manira, kurban iku kurban kang becik dhewe.

71. Sapa kang kanthi Iman ingkang kandhas ing telenging atine, ngrukokake lawan sabda kita iki, iku bakal sinucekake lan linuwaran, lan bakal pinaringan padunungan ingkang adiluhur, yaiku suwargane para suci.

72. Heh Parta! Apa sira wus ngrukokake lan bisa nampa kanthi mathenging jiwanira apa kang Manira wedharake iki? Apa saiki pepeteng kang ngalang-alangi panggrahitanira wus sirna, Heh Dananjaya?

73. Harjuna matur : “Sampun sirna babar pisan Pangrahita kawula sampun bangkit maragi saking palimara Paduka, dhuh Atiyuta! Sapunika sampun mantep manah kawula, sarta kawula badhe tumindak miturut dhawuh Paduka”.

74. Sanjaya matur : “Kawula saged mirengaken pangandika ingkang mijil saking tutukipun Sang Wasudewa tumuju dhateng Sang Parta ingkang tuhu luhur bebudenipun, pangandika ingkang sanget ngeram-eramaken saha damel njegraging rikma.

75. Saking palimarmanipun Sang Wiyasa, pangandika kang medharaken wadining-wadi ingkang adiluhur. Inggih punika latihan-latihan minangka nggayuh sampurnaning gesang, saged kula tampi saking Pangeran ingkang misesa gesang piyambak.

76. Dhuh Sang Prabu! Saben-saben kula kemutan lawan sabdanipun Sang Kesyawa lan Sang Harjuna, kapranan, trenyuh sanget manah kawula, margi katuwuhan marem lan bingah ingkang tanpa upami.

77. Saben-saben manawi kula manah-manah kawujudan Sang Harimurti, ingkang tuhu Agung lan ngedhap-edhapaken wau, kapranan malih manah kawula lan kawula lajeng saged ngraosaken malih kanikmatan ingkang boten wonten pindhanipun.

78. Ing pundi jumenengipun Sang Kresna, Gusti ning Yoga lan Sang Parta ingkang mboten nate pisah kaliyan gandhewanipun, ing riku tuhu dumununganipun Jaya Kawijayan, Kamulyan lan Karahayon. Punika sampun mboten wonten tidha-tidhanipun malih”.

Punika piwucal winadi ingkang kawrat ing Kitab Suci, Serat Bagawad Gita,: “Lawan Sabda Sri Kresna, lan Harjuna”, wejangan ingkang kaping Wolulas, winastan : Panunggal Lumantar Ngungkuraken Donya.

Tamat. Serat Bagawad Gita. Pangalembana konjuk dhumateng Sang Kresna kang Suci. Karahayon lan Katentreman mugi tuwuh ing Jagad. Aum… Aum…Aum.

ARUM DALU


Kiriman dari : pakshe rukmawati
email : pakshe.rukmawati@gmail.com

Arum dalu….
Ngambar wangi ing wanci bengi
Tanpa kendhat denira mulat
Marang priya kang samya liwat.

Arum  dalu….
Lamun surup surya
Ngadi busana katon nglelewa
Ing papan sepi…
Solah bawane merak ati.

Mesam mesem sajak ngalem
Adol tresna amung ngupaya boga
Nyambung nyawa kanggo sak kulawarga.

Arum dalu…
Nadyan katone manis…
renyah suwarane criwis…
Nanging batine nangis… atine kaya di iris.

Saben esuk teko…
Katon nelangsa jroning dhadha
Arum dalu ilang ginawa maruta
Alum tumungkul pasrah kang kuwasa
Kabeh panandhang kang sinandhang
Kapan enggal antuk pepadhang..?  @@@

arum dalu

%d bloggers like this: