alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

BABAD KARTASURA II


 

PUPUH I
D  U  R  M  A 

  1. ││Garwakandha kang dadya ngarsa │ para lurah nambungi │ ing Gandara desa │ miwah Ki Anggendara │ Jaladara lawan malih │ Ki Mangundara │ Subala lan Subali││
  2. ││Pun Banendra Sudira lawan Nirada │ samya andeling jurit │ Katepa Sumitra │ Kricak lan Leksamana │ Secawira Ganggapati │ Urawan miwah │ Bethotjenggot nambungi││
  3. ││Tetindhihe Ki Patih Secadikara │ lawan Panji Tohpati │ Kartabangsa lawan │ Patrajaya ing ngarsa │ lampahe tan medal loji │ sakilenira │ anjog sakidul masjid││
  4. ││Wus lumebeng alun-alun Garwakandha │ prapta ing gedhong aglis │ wong gedhong tinumbak │ surak wong Kablitaran │ umyang pan samya numbaki │ Ki Ardiguna │ mantri gedhong ngemasi││
  5. ││Wadya gedhong sumyur samya manjing pura │ yata srinarapati │ gugup amiyarsa │ oter wong sanagara │ wong │ wong dalem pating jalerit │ wong Kablitaran │ surak sami bedhili││
  6. ││Kang akemit ing jro baris palataran │ wong Kablitaran sami │ samya kiber ing tyas │ anarka lamun bedhah │ ingsun sida angeploki │ besik badhaya │ liyangan gendhagadi││
  7. ││Garwakandha anake aneng kunjara │ sigara dennya marani │ kunjara binubrah │ si Ragum sampun medal │ Ki Garwakandha anangis │ dhuh anakingwang │ tan nyana lamun urip││
  8. ││Ki Tumenggung Mangunnagara wus prapta │ ing loji wus apanggih │ sira lawan lutnan │ asru pangucapira │ ingsun dinuteng narpati │ marma andika │ suwe tan magut jurit││
  9. ││Mungsuh iki kang sinedya apan sira │ dede srinarapati │ nedya ngrusak dika │ kait wong Surabaya │ kang raka sanget malangi │ nanging tan kena │ milane andhatengi││
  10. ││Sareng mirsa wuwuse Mangunnagara │ sagung bala kumpeni │ pan sampun siyaga │ budhal marang Pamengkang │ mung Walanda wong kumpeni │ prapteng Pamengkang │ ian mungsuh wus pepanggih││
  11. ││Dyan angedrel kumpeni lir gelap ngampar │ wong Balitaran sami │ umangsah narajang │ binendrong ing sanjata │ gumyur ingkang munggeng ngarsi │ Secadirana │ marek mangamuk ngungkih││
  12. ││Anarajang ingurugan ing sanjata │ jajanira wüs kanin │ niba wus palastra │ sira Secadirana │ Apanji Tohpati kanin │ bahu kalihnya │ pan katrajang ing mimis││
  13. ││Kartabasa narajang sampun katiban │ ing mimis angemasi │ nulya kasungsunan │ ing gurnat lan gurnada │ ing wuri kiwul tanpolih │ Pangran Balitar │ prapta wetan sitinggil││
  14. ││Pan kapethuk andele samya palastra │ sigra nregaken dasih │ kumpeni ing wuntat │ saya kathah kang prapta │ pangedrele wanti-wanti │pan kadi udan │ tibane ingkang mimis││
  15. ││Dadya kewran tyase Pangeran Balitar │ wadya samya nangisi │ dhuh angger kondura │ abdi paduka risak │ ngungsira rakanta gusti │ Pangran Purbaya │ yen angrojong suwawi││
  16. ││Linebetan saking kori pepungkuran │ nulya mundur tumuli │ sawadya lon-lonan │ sampun agagat siyang │ Kangjeng Ratu Ageng nenggih │ sampun miyarsa │ karuna kontrang-kantring││
  17. ││Kang sinambat kang raka kang sampun seda │ dhuh lae sribupati │ tan saged kawula │ atengga putradika │ dhuh kula tumut ngemasi │ putra andika │ samya brawelengjurit││
  18. ││Sigra minggah Jeng Ratu Pakubuwana │ dhateng ing Gunung Kunci │ Pangeran Balitar │ prapta ing Purubayan │ ngidul sawadya lumaris │ kang ibu miyat │ ngawe sarwi anangis││
  19. ││Asta kanan angawe-awe kang putra │ astanira kang kering │ angusapi waspa │ dhuh kulup dena enggal │ ngungsiya kakangireki │ si Purubaya │ den gancang sira gusti││
  20. ││Wong kumpeni datan buru lampahira │ samya minggah sitinggil │ mariyem pinasang │ kang aneng sitibentai │ sadaya dipun suledi │ munya lir gelap │ wong Kablitaran wingwrin││
  21. ││Saha bala sigra prapta lampahira │ Kapurubayan nuli │ Pangeran Balitar │ manjing daleming raka │ kang wadya penuh ing jawi │ wong Kapurbayan │ samya Kapurbayan │ samya kagyat ningali││
  22. ││Jeng Pangeran Purubaya maksih nendra │ kagyat gumyah ing jawi │ medal kuthetheran │ sigra Pangran Balitar │ kang raka dipun sungkemi │ sarwi karuna │ sesambat amlasasih││
  23. ││Dangu datan uwal dennya ngrangkul pada │ langkung emenging galih │ Pangeran Purbaya │ arsa milya arinya │ kang raka karaseng galih │ jetung atebah │ jaja ngandika aris││
  24. ││Wis menenga yayimas aywa karuna │ ingsun kang anglabuhi │yayi marang sira│ nanging ta payo lunga │ sing Kartasura nagari │ sira ngancika │ nagara ing Mantawis││
  25. ││Rasaning tyas yen ingsun kalawan sira │ yen angancik Matawis │ bala Kartasura │ kariya datan kathah │ punggawa lan para mantri │ asru ngandika │ Pangeran Purbayeku││
  26. ││Payo bocah Purubayan ambendheya │ siyagaa tumuli │ sigra atengara │ gumrah wong Kapurbayan │ wus samya samekteng jurit │ kang para lurah │ andher ngarsaning gusti││
  27. ││Jeng Pangeran Purbaya ngrasuk busana │ miwah kang para rabi │ wus samya siyaga │ Pangeran sigra budhal │ gumerah swaraning dasih │ dyan ing pasowan │ kidul kang den ampiri││
  28. ││Sira Pangran Balitar sampun utusan │ sagung kang para rabi │ kinen ambudhalna │ saking ing dalemira │ wong gulang-gulang tinuding │ kang kawarnaa │ wong Kapurbayan prapti││
  29. ││Ing pasowan kidul myang wong Kablitaran │ kori kapanggih kunci │ wadyeng Kapurbayan │ samya madungi lawang │ kaparak kang jaga puri │ nungkul sadaya │ tanana lawan jurit││
  30. ││Pan kasaru praptane baia Walanda │ gumrudug ambedhili │ sinungsunan gurnat │ gutuk api gurnada │ lir udan tibaning mimis │ wong Kapurbayan │ samya lampah aririh││
  31. ││Pangran kalih wau lajeng lampahira │ gumrah swaraning janmi │ wonten abdinira │ Pangeran Purubaya │ Ki Mangunoneng panastis │ katur Pangeran │ Mangunoneng apamit││
  32. ││Adhuh gusti kawula anyuwun lilah │ arsa laju mring Pathi │ yen wonten pangajap │ sarta barkat paduka │ ing Pathi kawula gitik │ yen sampun bedhah │ kawula wangsul nuli││
  33. ││Adhuh gusti angsala rowang ing benjang │ Pangeran anuruti │ Mangunoneng sigra │ ngaler sarowangira │ pangeran kalih winarni │ pan sampun prapta │ Dersanan rerep sami││
  34. ││Enjing budhal tan winarna lampahira │ prapta Nagri Mantawis │ pan sawadyanira │ prapta Kartawinata │ ingkang ngarsa den takoni │ ngalihken adan │ Nagari Kartasari││
  35. ││Animbali sakathahing wong paradikan │ ngulama para kaji │ sagunging ambiya │ miwah kang para tapa │ kinerig mring Kartasari │ apan sadaya │ samya kinen ngestreni││
  36. ││Ing pangeran denyarsa ngadegken mata │ Kiyai Wanagiri │ apan sampun prapta │ kalawan sobatira │ wong Mantaram sampun kerig │ing Kartasekar │ sampun ageng kang baris││
  37. ││Kartasari pan sampun angrakit praja │ yasanira kang swargi │ kadhaton wus pelag │ mangkana dina Soma │ pangeran kalih tinangkil │ pepak sadaya│ penuh wadya kang nangkil││
  38. ││Jeng Pangeran Purbaya wus undhang-undhang │ marang sagung kang abdi │ padha ngestokena │ kalamun adhimas │ sun junjung madeg narpati │ aneng Mantaram │ bisikaning narpati││
  39. ││Sultan Ibnu Mustapa Pakubuwana │ Ngalaga Senapati │ iya Abdurahman │ Sayid Panatagama │ kang rayi jinunjung aglis │ kinen alenggah│ aneng dhedhampar rukmi││
  40. ││Sigra ngadeg Ki Wanagiti adonga │ sagung wadya ngestreni │ Pangeran Purbaya │ jumeneng panembahan │ senapati ing ajurit │ wadya Mantaram │ sadaya angestreni││
  41. ││Garwakandha wus jinunjung lenggahira │ pan kinarya pepatih │ sampun sinung aran │ Tumenggung Jayabadra │ wadyeng Kablitaran ugi │ kathah kinula │ wisudha para mantri││
  42. ││Wangsadirya pepatih Kapurubayan │ sampun jinunjung linggih │ tuwin sinung aran │ Tumgung Wiranagara │ Pangeran Arya anenggih │ pan putranira │ Kangjeng Srinarapati││
  43. ││Kartasura nanging pinupu kang paman │ Jeng Pangran Purbayeki │ kala timur mila │ aneng Kapurubayan │ wus pinakiamakken nguni │ kapanggih kadang │ Den Ayu Wulan nenggih││
  44. ││Putranira Kangjeng Pangeran Balitar │ Pangeran Arya mangkin │ tan arsa kondura │ mring Nagri Kartasura │ apan tumut mring Mantawis │ tresna ing paman │ mangka sinung wewangi││
  45. ││Pangran Adipati Anom namanira │ wong Kapurbayan sami │ akathah kang minggah │ Raden Wangsakusuma │ pan sampun jinunjung linggih │ nama Dipatya │ Urawan namaneki││
  46. ││Bangsapatra wasta Dipati Lumarap │ Ki Wirayuda mangkin │ Subut namanira │ Tumenggung Martapura │ lan punira manggaleki │ pan sutanira │ aran Ki Rajaniti││
  47. ││Sinung aran Ki Tumenggung Sindusastra │ anake Wanagiri │ wus sinungan nama │ sira Arya Panangsang │ Banendra sinung wewangi │ Tumenggung Singa │ barong namanireki││
  48. ││Wong Mantaram kang sami jinunjung lenggah │ Sasrarudita nenggih │ lan Pusparudita │ katri Ki Sutajaya │ pan sampun samya wewangi │ katri punggawa │ Ki Sutajaya nenggih││
  49. ││Asesilih Tumenggung Gajahpramoda │ Ki Pusparuditeki │tumenggung ranira │ nenggih Suradiningrat │ Sasrarudita anenggih │ Tumenggung Sasra – │ diningrat kang wewangi││
  50. ││Prayanangg? Tumenggung Mangunnagara │ Gadhingan wus sesilih │ ran Malang Sumirang │ sira Gandara desa │ Ki Arya Tambakbayeki │ Mas Wengapatra │ Raden Danuprajeki││
  51. ││Secayuda Ki Tumenggung Nirataka │ akathah kang winarni │ ingkang sami minggahmangkana │ turanira │ kiyai ing Wanagiri │ apan winengan │ linggih aneng ing kursi││
  52. ││Jajar lawan Panembahan Purubaya │ Kiyai Wanagiri │ kedhep aturira │ sarta sinungan aran │ Kyai Gedhe Wanadadi │ sampun mupakat │ mangkana kang winarni││
  53. ││Panembahan Purubaya aparentah │ marang ing para mantri │ kang tinuding kesah │ samya ngelar jajahan │ Ki Mas Gerit kang tinuding │ mring Parimana │ Kedhu kinen ngriyini││
  54. ││Ki Mas Gerit lan Tumenggung Sindureja │ budhal sabala ngiring │ mangilen lampahnya │ ing Parimana prapta │ wong Kedhu suyud awingwrin │ Tumenggung Martasura │ ing tinuding││
  55. ││Angrabaseng marang Nagari Toyamas │ budhal saking Mantawis │ tan kawarneng marga │ wus prapteng Wanakarta │ urut ledhok den irupi │ nungkul sadaya │ sigra budhal kang baris││
  56. ││Saking Wanakarta angelar jajahan │ sumahab punang baris │ mring Nagri Toyamas │ Tumenggung Martasura │ datan kawarna ing margi │ prapteng Toyamas │ lajeng campuh ing jurit││
  57. ││Wong Pamreden Bandar Sigaluh pan milya │ mring Ki Martasureki│ rame dennya yuda │ Tumenggung ing Banyumas │ kasoran dennya ajurit │ bala keh pejah │ kuthane den aciki││
  58. ││Ki Tumenggung Banyumas ngungsi mring Tegal │ wau ingkang winarni│ wadya Kapurubayan │ kang dhateng urut Pajang │ ing Dersanan sampun prapti │ tindhihing yuda │ Lumarap Adipati││
  59. ││Neng Dersanan sira Dipati Lumarap│ pan sampun abebiting │ kanan-keringira │ suyud sakeh wong desa │ milya Lumarap Dipati │ sampun angrebda │ agung kang ponang baris││
  60. ││Duk semana wadya lit ing Kartasura │ kathah mara Mantawis │ suwung kang nagara │ para mantri akathah │ minggat pra samya ambalik │ dhateng Mantaram │ lorodan siyang-ratri││
  61. ││Amung kantun wadya kadipaten lama│ maksih tengga narpati │ kathah kang kinulasudha │ Sudirayuda │ wadya kaparak kang kering │ jinunjung lenggah │ kanan kang den tindhihi││
  62. ││Sinung aran sira Ki Demang Urawan │ sira kang kapakering │ Ki Diramenggala │ sampun sinungan nama │ Ngabehi Wirajayeki │ Kartanagara │ sampun sinung sesilih││
  63. ││Pan jumeneng Adipati Mangkupraja │ semana wus tinuding │ atengga tampingan │ Raden Suradiningrat │ marang sawetaning ardi │ Merapi gennya │ Suradiningrat nenggih││
  64. ││Putranira Raden Mas Arya Panular │ kinarya senapati │ abaris ing Selab │ kering wong wetan arga │ Demang Mregul den tindhihi │ kerig wong desa │ sura jinunjung linggih││
  65. ││Saben dina denira prang long-linongan │ sawetaning nagari │ kang jaga tampingan │ miwah sakidulira │ wonten sudagar narpati │ Ki Prajasuta │sampun jinunjung linggih││
  66. ││Ingaranan Ki Tumenggung Sumabrata │ asugih wong ginajih │ rosa budhinira │ tetindhihe wongira │ nenggih cinara kumpeni │ Sumadinala │sutanira pribadi││
  67. ││Saben dina anglarag jawining kitha │ dening bala kumpeni │ akathah kang prapta │ saking Nagri Semarang │ ambaurekseng narpati │ myang wong Makasar │ Ambon Sambawa Bugis││
  68. ││Pan atugur sagung prajurit ing sabrang │akalangan kang baris │ aneng panangkilan │ yata Sang Srinarendra │ utusan mring Surawesthi │ kang duta mesat │ karsane sribupati││
  69. ││Animbali mring Tumenggung Cakrajaya │ miwah bala kumpeni │ tuwin Tuwan Amral │ caraka sampun prapta │ ing Nagari Surawesthi │ dhawuh kang serat │ dhateng rekyana patih││
  70. ││Miwah Amral sami anupiksa serat │ kagyat ngungun ing galih │ sira Kiya Patih │ Tumenggung Cakrajaya │ nangis sadaleming ati │ sagung dipatya │ sadaya den timbali││
  71. ││Prapta andher sagunging para dipatya│ samya sinungan paksi │ angungun sadaya │ ngandika Cakrajaya │ baya karsaning Hyang Widhi │ yen bumi rengka │ parangger rebut singgih││
  72. ││Jer tiwase si paman Kartanagara │ among ing gusti-gusti │ yen bisa ngejuma │ mangsa ta mengkonoa │ sadaya wus den undhangi │ para dipatya │ miwah para kumpeni││
  73. ││Arsa budhal bantu marang Kartasura │ kang tinanggenah baris │ tugur Surabaya │ kumpeni saprabata │ tetindhih Kapitan Besi │ dene Dipatya │ Tuban lawan Garesik││
  74. ││Ing Lamongan Sedayu lawan Mandura │ liya punika kerig │ Ngabehi Tohjaya │ karsane Kiya Patya │ bineteng Kartasureki │ nanging Kapitan │ Besi lan pra dipati││
  75. ││Samya nedha kantuna Kyai Tohjaya │ tugura Surawesthi│ marmanya tinilar │ dene Ki Cakrajaya │ Ki Ngabehi Tohjayeki │ tan kawuwusa budhal sagunging baris││
  76. ││Samya medal ing Semarang karsanira │ warnanen ing Semawis │ saparelopira │ Kumendur Gobyo ika │ komasaris kang gumanti │ Dulkub ranira │ kasub lamun prajurit││
  77. ││Kuneng ingkang budhal saking Surabaya │ Amral lan Kiya Patih │ gantya winursita │ Pangeran Kudus ika │ ing nguni kang den genteni │ dening ki arya │ kesah saanak-rabi││
  78. ││Saking Kudus akekutha bumi Demak │ ingaran Pancawati │ alami neng kana │ Pangeran Kudus ika │ sedya bangga madeg aji │ kawula Demak │ samya nungkul awingwrin││
  79. ││Marma ajrih dennya ngangge pangabaran │ Pangeran Pancawati │ mila wadyeng Demak │ samya nungkul sadaya │ lan dipatinira sepi │ neng Surabaya │ dadya ngrebda kang baris ││
  80. ││Duk samana wus ngrabaseng kutha Demak │ Pangeran Pancawati │ mantri kang atengga │ nagari tan kawawa │ kitha sampun den anciki │ kang kawuwusa │ Amral lan Kiya Patih││
  81. ││Lagya lerep aneng Nagari Juwana │ wonten wong Madeg prapti │ katur tuwan Amral │ lamun Nagari Demak │ wonten wong umadeg baris │ ngirup babahan │ Pangeran Pancawati││
  82. ││Nagri Demak anenggih sampun kancikan │ barise wus adadi │ wadyabala Demak │ ingkang sedya anglawan │ kasoran dumnya ajurit │ kekesing manah │ samya susud awingwrin││
  83. ││Duk samana Ki Tumenggung Suranata │ lan Padmanagareki │ kinen rumiyina │ dene Amral Baritman │ tanapi rekyana patih │ pan sampun budhal │ agregut ingkang baris││
  84. ││Dennya lami neng Nagari Surabaya │ mangkya meh prapteng nagri │ kapranggul ing mengsah │ samya geng nepsunira │ wong Demak ketbuta sami │ datan winarna │ ing marga sampun prapti││
  85. ││Pajimatan wong Demak pan sampun prapta │ Pangeran Pancawati │ wus miyarsa warta │ lamun wong Demak prapta │ balane wus den undhangi │ tata barisnya │ samya kinen ngujungi││
  86. ││Ing Pangeran Pancawati pamrihira │ luputa dening mimis │ waradin sadaya │ bala sareng umangsah │ neng Kabanyon dennya jurit │ wong Demak prapta │ lajeng campuh ing jurit││
  87. ││Tetindhihe pan kekalih putranira │ Paneran Pancawati │ Dyan Suradipura │ lawan Sumasewu │ lamun winitawis │ kehe kang bala │ samya kulambi putih││
  88. ││Dennya parang ararne elong-linongan │ wadya ing Pancawati │ solahe lir macan │ tanana rebut mangsa │ wadya ing Demak kalindhih │ kathah kang pejah │ yata wau winarni││
  89. ││Amral Britman lan Tumenggung Cakrajaya │ miwah wadyeng pasisi │ lampahe tut wuntat │ wurine Suranata │ wus prapta Demak Nagari │ lajeng umangsah │ sagung bala kumpeni││
  90. ││Wadyeng Pancawati wus atur uninga│ marang gustinira glis │ yen kumpeni prapta │ Pangeran angandika │ pan iku dudu kumpeni │ babi kang prapta │ aja awalang ati││
  91. ││Ing ayuda teka sira terajanga │ pasthi piyak kang mimis │ wedi marang sira │ pan ingsun kang anulak │ wau ta nayaka kalih │ sigra umangsah │ kotbuta tandangneki││
  92. ││Sareng nempuh bala kumpeni atadhah │ angedrel wanti-wanti │ kukusing sandawa │ peteng madyaning rana │ wong Panciwati keh mati │ Suradipura │ sampun anandhang kanin││
  93. ││Myang arine Sumadipura palastra │ wong Pancawati ngisis │ kumpeni sumahab │ sinungsun ing gurnada │ giris wong ing Pancawati │ ingkang lumajar │ samya ngungsi ing gusti││
  94. ││Pangran Pancawati ingaturan wikan │ pejah kang putra kalih │ myang kang nandhang brana │ wadya kathah palastra │ sigra Pangran Pancawati │ nyandhak talempak │ pepulih ing ajurit││
  95. ││Medal saking pakuwon kumpeni prapta │ binendrong dening bedhil │ kumpeni keh pejah │ Pangeran Pancawatya │ samya mangamuk mangungkih │ nanging kasangsang │ ing gurnat gutuk api││
  96. ││Dipun soki ing mimis pan kadi udan │ Pangeran Pancawati │ wus anandhang brana │ baune ingang kiwa │ mundur sakiduling kali │ dipun rerampa │ binekta mring surambi││
  97. ││Amral Britman tumingal kalangkung suka │ anulya den tut wuri │ myang sagung dipatya │ umiring marang Amral │ prapteng ngarsaning surambi │ Amral tumingal │ mring Pangran Pancawati││
  98. ││Gelasaran pinarekan dening Amral │ asru denira angling │ heh tabe pangeran │ lu mau jadi raja │ amengku rat Tanah Jawi │ elu mengapa │ sempal baunya kering││
  99. ││Mari bangun kita angkat jadi raja │ Pangeran Pancawati │ nangis megap-megap │ ngrunuhi brananira │ Amral suka denira ngling │ anarik pedhang │ sun aweh tamba becik││
  100. ││Wus pinedhang pangeran tatas kang jangga │ pan sampun angemasi │ Amral mundur sigra │ mring gume suranata │ miwah sagung pra dipati │ amasanggrahan │ umiring mring apatih││
  101. ││Tan winarna ing dalu enjingnya budhal │ marang Nagri Semawis │ tan kawarneng marga │ prapta Nagri Semarang │ Ki Cakrajaya apatih │ kalawan Amral │ panggih lan komisaris││
  102. ││Sareng panggih pira-pira ingkang urmat │ gantya ingkang winarni │ Mangunoneng ika │ saking ing Kartasura│ anjujug dhusun ing Sani│ santananira │ wong Pathi sami prapti││
  103. ││Mangunoneng sampun ageng barisira │ angrabaseng ing Pathi │ arame prangira │ wadyalit kathah pejah │ ing Pathi sampun kalindhih │ nagaranira │ pan sampun den anciki││
  104. ││Mangunoneng asupe tembayanira │ lan Pangran Purbayeki │ wruh ingering praja │ pan sampun aputusan │ marang Nagari Mantawis │ nungkul karsanya │ marang Kartasureki││
  105. ││Wus apanggih lan Tumenggung Cakrajaya │ duta saking ing Pathi │ myang Amral Baritman │ pan sampun tinarima │ gantiya ingkang winarni │ ing Kartasura │ Pangran Arya Mantawis││
  106. ││Pan alolos sagarwa myang putranira │ miwah dasih tan kari │ sedya madeg nata │ aneng Nagri Santenan │ lampahira sampun prapti │ ing Garobogan │ sampun umadeg baris││
  107. ││Duk samana kang jumeneng Garobogan │ Arya Mandhalikeki │ apan tan kawawa │ lajeng nungkul kewala │ ing Warung Balora sami │ myang ing Sesela │ pan sami den irupi││
  108. ││Ing Balora kang samya amapag yuda │ dene wus nungkul sami │ marang Panembahan │ Herucakra gustinya │ dadya wong mancanagari │ bahak-binahak │ yata ingucap malih││
  109. ││Srinarendra wus anglampahaken duta │ marang Nagri Mentawis │ saha mawi serat │ duta prapteng Semarang │ tinampang mring komasaris │ serating nata │ sampun den tupiksani││
  110. ││Ingurmatan bebukaning kang nawala │ dene Rekyana Patih │ Cakrajaya salah │ winastan tingalira │ marang kangjeng Sribupati │ akarya mengsah │ nenggih pangeran kalih││
  111. ││Winastanan Kya Patih Cakrajaya │ duk aneng Surawesthi │ amangun wacana │ mring kekalih Pangeran │ Balitar Purbaya nenggih │ marma angrebda │ ngrebat mangamuk puri││
  112. ││Dadya mangkya Kiya Patih Cakrajaya │ ginedhong aneng loji │ timbalaning nata │ Ki Patih Cakrajaya │ wus pasrah kang pati-urip │ marang narendra │ datan sawaleng kapti││
  113. ││Lawan malih kang mungel serat narendra │ Amral kang den timbali │ marang Kartasura │ ingutus magut yuda │ marang kang madeg Mantawis │ sarta ngirida │ sagung bala kumpeni││
  114. ││Miwah surat kang saking Gurnadur Jendral │ Amral kinon lumaris │ pan sampun siyaga │ miwah kumpeni Islam │ Ambon Sembawa lan Bugis │ Bali Makasar │ samya samekteng jurit││
  115. ││Sira Amral semana arsa panggiha │ pan sampun amarani │ marang prenahira │ Ki Patih Cakrajaya │ amral langkung ngres ing galih │ atetabeyan │ amral waspanya mijil ││
  116. ││Sarwi ngucap Kiya Patih Cakrajaya │ sampun susah kang galih │ dene pakenira │ binendon tanpa dosa │ teka bisa anglakoni │ yen pakenira │ temen-temen ing galih││
  117. ││Nora cidra marang kangjeng srinarendra │ pasthi mangkya basuki │ ing benjing manira │ yen prapta Kartasura │ panggih lan jeng sribupati │ angaturena │ ala-beciking patih││
  118. ││Dennya ngucap sarwi angusapi waspa │ ageng kang tresna ugi │ ing pangrasanira │ rencange baya pejah │ duk aneng ing Surawesthi │ Ki Cakrajaya │ alus sareh ing budi││
  119. ││Kiya Patih Cakrajaya saurira │ inggih tarima kasih │ anging wekasingwang │ amral mring pakenira │ aywa ge matur ing gusti │ bok srinarendra │kabranan salah kapti││
  120. ││Bok manawi den arani anyenyambat │ marang ing dika ugi │ destun tan ningala │ sang nata tan akilap │ kirang piyandeling gusti │ wedi palastra │ dudu patraping abdi││
  121. ││Amral Britman pan aris denira ngucap │ alah inggih Ki Patih │ mangsa bodho ingwang │ besuk aduga-duga │ sayekti amrih kang becik │ arerangkulan │ Amral pan sampun mijil││
  122. ││ Saking gedhong tan winarna solahira │ budhal saking Semawis │ Amral saha bala │ wong sabrang warna-warna │ datan kawarna ing margi │ ing Kartasura │ semana sampun prapti ││
  123. ││ Pan kapethuk Adipati Mangkupraja │ ing Toyadana enjing │ sampun ingaturan │ lumebet ing nagara │ kapanggih lan sribupati │ wus sinegahan │ sagung bala kumpeni ││
  124. ││ Amakuwon bangsal pangapit kang wetan │ sakeh bala kumpeni │ kang kalih bregada │ kubeng pakuwonira │ nahenta ingkang winarni │ ingkang kekutha │ Mantaram Kartasari ││
  125. ││ Sultan panembahan samana putusan │ dhateng ing Sokawati │ kang raka ngaturan │ Pangeran Herucakra │ mring Nagari Kartasari │ suwawi rembag │ amomong dhateng ari ││
  126. ││ Nanging sira Panembahan Herucakra │ langkung kewran ing galih │ arsa anunggala │ marang ing Kartasekar │ angrasa kelar pribadi │ wus sugih wadya │ dadya anyangga krami ││
  127. ││ Dutanira kang rayi sampun tinulak │ sapisan kaping kalih │ kaping tri wus tita │ kang rayi kaku ing tyas │ Panembahan Purbayeki │ sigra utusan │ marang Japan Nagari ││
  128. ││ Duta prapta ing Japan sampun apanggya │ lawan sang adipati │ dhawuhing nawala │ pan sampun tinupiksa │ kadriya tembunging tulis │ Jayapuspita │ ngungun kewran ing galih ││
  129. ││ Dene sira Panembahan Herucakra │ sedya ngadeg pribadi │ lingnya pan mangkana │ paman ingsun bebakal │ wasiyate rama swargi │ mancanagara │ pasthi ingsun kukuhi ││
  130. ││ Dene ingsun dikon seba mring Mantaram │ pan saleganing ati │ pan padha narendra │ kapindho iki tuwan │ Jayapuspita ngaturi │ nunggila karsa │ lan Sultan Kartasari ││
  131. ││ Nanging sira Panembahan Herucakra │ datan arsa anunggil │ ngraos wus kawawa │ dadya Jayapuspita │ kaku tyase sang dipati │ rembag sadaya │ pra kadang Surawesthi ││
  132. ││ Leheng anut mring Panembahan Purbaya │ Jayapuspita nuding │ marang arinira │ saha mawi nawala │ mring Kartayuda wus panggih │ serating raka │ tinampan tinupiksa ││
  133. ││ Wus kadhadha Dipati Sasranagara│ sigra ngundhangi dasih │ myang para dipatya │ mancanagara rembag │ anglirikaken tumuli │ mring Panembahan │ Herucakra ing mangkin ││
  134. ││ Pan ing dalu Dipati Sasranagara │ myang wong mancanagari │ bolos saha bala │ kebut saking padonan │ Panembahan Sokawati │ ngaturan wikan │ yen bala Surawesthi ││
  135. ││ Budhal lawan sagung kang mancanagara │ kapiteng tyas tan sipi │ enjang kawarnaa │ sira Sang Adipatya │ Sasranagara wus tebih │ bendhe tinembang │ munggeng jawining biting ││
  136. ││ Geger umyung surak jawi pabitingan │ sagung prajurit Bali │ wus samya lumajar │ nunggil wong Surabaya │ miwah wong mancanagara │ umyung kang surak │ pan samya ambedhili ││
  137. ││ Langkung gugup Panembahan Herucakra │ sigra nyandhak jemparing │ medal aneng lawang │ pabitingan alenggah │ kang wadya siyaga sami │ lan para garwa │ binedhahaken biting ││
  138. ││ Kuthetheran wadya Surabaya mrepak │ pra garwa pothar-pathir │ sira panembahan │ ngawe-awe gandhewa │ Sasranagara den eling │ sakarepira │ ingsun teka nuruti ││
  139. ││ Sang Dipati Sasranagara miyarsa │ mudhun saking turanggi │ sigra ngembat watang │ wadya lit samya piyak │ prapteng ngarsa angabekti │ Sasranagara │ sugal denira angling ││
  140. ││ Apan darmi angger kawula punika │ makaten anglampahi │ apan kang parentah │ rayinta Kartasekar │ Panembahan Purbayeki │ lamun paduka │ bangga kinen nyampuni ││
  141. ││ Sarwi nyelak Dipati Sasranagara │ ngembat watang kumitir │ sira Wiradirja │ lawan Surajanggala │ para mantri Sukawati │ samya nanggulang │ rame denira jurit ││
  142. ││ Panembahan sampun anitih turangga │ prajurit Surawesthi │ sareng anarajang │ lawan mancanagara │ angebyuki kanan kering │ mundur lon-lonan │ wus tebih lawan biting ││
  143. ││ Sampun mawur wong Sokawati sarsaran │ wus pisah lawan gusti │ wadya Surabaya │ nulak mring pabitingan │ sigra wau ki dipati │ mring pabitingan │ anjarah para selir ││
  144. ││ Pan pepitu selir wonten pasanggrahan │ amung garwa kang padmi │ milya panembahan │ wus lepas lampahira │ amung wadya kawandasi │ maksih tut wuntat │ sampun prapteng Semanggi ││
  145. ││ Kuneng Sasranagara kang winursita │ pakuwon den enggoni │ sagung selirira │ kang kantun pasanggrahan │ jinajah den jejamahi │ dupi antara │ nenggih mung tigang latri ││
  146. ││ Kontholira abuh sabobok Palembang │ myang palananganeki │ sapupu metungnya │ bedhah mara-sakawan │ anangis raina-wengi │ dhuh Panembahan │ tobat kawula gusti ││
  147. ││ Dhateng pundi gusti palajengan dika │ kawula atut wuri │ nuwun pangapura │ siyang-dalu karuna │ kacarita pitung bengi │ Sasranagara │ pan sampun angemasi ││
  148. ││ Samya bubar barise wong Surabaya │ bekta jisime gusti │ kuneng kawarnaa │ Pangeran Herucakra │ wus lami aneng Semanggi │ sira Ki Demang │ Kenceng atur upeksi ││
  149. ││ Marang Kangjeng Srinarendra Kartasura │ pan sampun den utusi │ sarta kinintunan │ busana lawan arta │ panembahan den timbali │ mring Kartasura │ nanging kewran ing galih ││
  150. ││ Asengadi angentosi garwanira │ mawur dereng kapanggih │ miwah ingkang wadya │ kang samya ingantosan │ dadya duka sribupati │ sinangga krama │ kinen anggusah aglis ││
  151. ││ Demàng Kenceng wus pepak santananira │ wong urut Sala prapti │ jejeneng wus prapta │ saking ing Kartasura │ sigra bendhenga tinitir │ sira Pangeran │ Herucakra miyarsi ││
  152. ││ Kagegeran ing manah sampun lumajar │ wong Sala anututi │ myang jejenengira │ saking ing Kartasura │ panembahan sampun tebih │ wangsul sadaya │ kang samya anututi ││
  153. ││ Pan kasaput ing dalu sang panembahan │ rerep ing dhusun Genting │ ing dalu kawarnaa │ tinukup ing wong desa │ aneng desa ing Gegenting │ telas kang brana │ kang garwa nandhang kanin ││
  154. ││ Wus lumayu Panembahan marang wana │ turangganira keni │ adharat kewala │ lawan kang para garwa │ myang putra samya untiring │ arereyongan │ nasak tengah wanadri ││
  155. ││ Ngidul-ngilen lampahe anjog Tembayat │ aso garwa myang siwi │ kendel wismanira │ Pangeran Wangsadriya │ utusan dhateng Mentawis │ atur uninga │ mring Pangran Purbayeki ││
  156. ││ Lamun ingkang raka rawuh ing Tembayat │ risak tan mawi abdi │ amung garwanira │ lawan kang para putra │ duk samana pitung latri │ aneng Tembayat │ pan sampun den utusi ││
  157. ││ Pan kapethuk ing tandhu lawan turangga │ datan kawarna margi │ wus prapteng Mantaram │ panggih lan Panembahan │ Purbaya awas ningali │ arerangkulan │ samya karuna kalih ││
  158. ││ Miwah Sultan Balitar sampun apanggya │ kinulawisudha glis │ wus sinungan bala │ busana lawan arta │ kinarya gegajih dasih │ sampun akarya │ prajurit kalih biting ││
  159. ││ Samya budhal abdinira Herucakra │ alami neng Mantawis │ kinen angluruga │ kang jajahan │ tampingan wetan tinuding │ pan sampun budhal │ saking ing Kartasari ││
  160. ││ Prapteng Nguter anarabaken wong desa │ genti winuwus malih │ sira Mral Baritman │ kang sampun asiyaga │ punggawa Kartasureki │ sami sanega │ sakapraboning jurit ││
  161. ││ Sedya nglanggar mring Mantaram Kartasekar │ budhal saking nagari │ kang angirid lampah │ Dipati Mangkupraja │ myang Amral wadyeng kumpeni │ prajurit sabarang │ akathah warni-warni ││
  162. ││ Sinengkalan Catur Papat Rasa Tunggal │ gumyah swaraning janmi │ yata kawuwusa │ punggawa ing Mantaram │ kang dadya cucuking jurit │ bans Dresanan │ lajeng denira baris ││
  163. ││ Wus myarsa sira Dipati Lumarab │ yen mengsah ageng prapti │ sampun asiyaga │ sakehing wadyabala │ Mangkupraja Adipati │ sawadyanira │ ing Delanggu wus prapti ││
  164. ││ Pangarsane pan sampun ayun-ayunan │ wau ingkang abaris │ Lumarab utusan │ marang ing Kartasekar │ tur wikan yen mengsah mijil │ saking nagara │ tetindhihing prajurit ││
  165. ││ Amral Britman lan Dipati Mangkupraja │ dene wadya kumpeni │ pan tigang bragada │ dene kumpeni Islam │ Lutnan Jembaran prajurit │ gung ingkang wadya │ sewu yen winitawis ││
  166. ││ Panembahan sigra denira utusan │ ambantoni prajurit │ lan kinen mundura │ aywa kasompok ing prang │ mring Kalepu kang abecik │ abetitingan │ lawan ampingan kali ││
  167. ││ Duk semana Tumenggung Wiranagara │ tinuduh ambantoni │ budhal saha bala │ saking ing Kartasekar │ datan kawarna ing margi │ prapta Dalimas │ sampun atata baris ││
  168. ││ Wus bebiting Tumenggung Gajah Pramada │ sagung wadyeng Mantawis │ Ki Tumenggung Suradiningrat │ lawan Sasradiningrat │ kinen bebiting │ sadasa nambang │ budhal punggawa mantri ││
  169. ││ Prapteng Sanasewu pan sampun akarya │ wau punggawa katri │ karya tingkep jagang │ ing Jati dennya pasang │ binanjang tandhes ing wukir │ sana sanambang │ karya pakuwon aglis ││
  170. ││ Saosane Sultan lawan Panembahan │ dennyarsa methuk jurit │ pan wus gangsal wulan │ ngadhaton Kartasekar │ denira karya prajurit │ sampun akathah │ dinadar siyang-latri ││
  171. ││ Kawarnaa sira Dipati Lumarab │ sampun campuh kang jurit │ lan wong Kartasura │ rame denira yuda │ miwah kang bala kumpeni │ aneng Dresanan │ samya rog silih ungkih ││
  172. ││ Sang Dipati Lumarab mundur lon-lonan │ sawadya Klepu prapti │ wadya Kartasura│ angebregi Dresanan │ miwah kang wadya kumpeni │ sampun atata │ wau denira baris ││
  173. ││ Ki Dipati Lumarab sawadyanira │ pan sampun abebiting │ yata kawarnaa Dipati Mangkupraja │ lan sagung para dipati │ budhal anglarag │ sagung bala kumpeni ││
  174. ││ Nenggih pitung kapitan ingkang binekta │ tuwin Makasar Bugis │ pan pitung kapitan │ bidhal saking Dresanan │ umyung swarane kang dasih │ pan sampun prapta │ Kalepu sampun jurit ││
  175. ││ Wong Mantaram lan wadya ing Kartasura │ ramya tempuh ing jurit │ gumrah kang sanjata │ sira Tumenggung Wiranagara │ wadyanireki │ saking ing kanan │ sawadya golong pipis ││
  176. ││ Sigra wadyeng kumpeni sareng narajang │ angedrel wanti-wanti │ kukusing sandawa │ peteng lir ampak-ampak │ wadya Mantaram angisis │ tan wonten tahan │ binendrong dening bedhil ││
  177. ││ Ki Tumenggung Wiranagara lumajar │ ngungsi bitingireki │ Dipati Lumarab │ neng luhur pabitingan │ prajurite tigang biting │ pinangku ngarsa │ samya wong sureng pati ││
  178. ││ Bekel desa kathah kinulawisudha │ rinoban dana krami │ myang kinadang-kadang │ sagunging wong arahan │ patinggine den larangi │ lamun buktiya │ neng pondhoke pribadi ││
  179. ││ Pan rinayat ing saben ari atunggal │ kabeh denira bukti │ myang wutahing brana │ marma sagung arahan │ kathah anglabuhi pati │ males sihira │ Lumarab Adipati ││
  180. ││ Pan berbudi marma pengkuh yudanira │ sira Ki Adipati│ Lumarab angatag │ sagunging bala tantra │ pinagutaken ing jurit │ Ki Adipatya │ Mangkupraja glis prapti ││
  181. ││ Sahabala kumpeni sareng narajang │ binendrong dening bedhil │ Dipati Lumarab │ panggah denira yuda │ wadyanira keh ngemasi │ nanging Dipatya │ Lumarab datan gingsir ││
  182. ││ Ingaturan mundur dening wadyanira │ daweg mundur kiyai │ kekathahen lawan │ kadi boten kuwawa │ Dipati Lumarab angling │ ingsun tan nedya │ nguncati ing ajurit ││
  183. ││ Apan ingsun terah bandak-bandarakan │ mengko jinunjung linggih │ kinarya dipatya │ ing gusti panembahan│ apa ingkang sun walesi │ yen dudu iya │ wutahing getih mami ││
  184. ││ Wau wadya kumpeni sareng narajang │ tuwin Makasar Bugis │ miwah ki dipatya │ ing gusti panembahan │ aneregaken kang dasih │ Lutnan Jembaran │ samya angrangsang biting ││
  185. ││ Saking wetan bitinge sampun nginggahan │ samya bendrongi bedhil │ Ki Tumenggung Wiranagara │ wus lumajar │ amung sira Ki Dipati │ Lumarab tadhah │ wadya samya ngaturi ││
  186. ││ Adhuh Ki Dipatya suwawi lumajar │ angungsi dhateng gusti │ kangjeng panembahan │ nadyan ngantepa yuda │ ing benjing ngarsaning gusti │ Ki Adipatya │ Lumarab asru angling ││
  187. ││ Sanak-sanak sapa kang wedi palastra │ lumayuwa den aglis │ ingsun durung sedyà │ tinggal mungsuh adegan │ yen sunbobot mungsuh iki │ pan durung timbang │ lan sihe gusti mami ││
  188. ││ Apan ingsun dhihin aran Bangsapatra │ mengko aran Dipati │ Lumarab kinarya │ gedheg manggalaning prang │ eman sihing gusti mami │ karya punggawa │ lumayu tinggal biting ││
  189. ││ Wus kinepung sira Dipati Lumarab │ binendrong den bedhili │ wongira keh pejah │ Dipati Mangkupraja │ saking kilen anangkebi │ Lutnan Jembaran │ saking wetan nangkebi ││
  190. ││ Saking kidul sira kang para dipatya │ kang saking lor kumpeni │ sigra Ki Dipatya │ Lumarab nyandhak watang │ kang kilen tinempuk wani │ Ki Adipatya │ Mangkupraja nadhahi ││
  191. ││ Pan salawe wonge Dipati Lumarab │ sakarine kang mati │ sareng ngamuk rampak │ ingurugan sanjata │ wadya kumpeni nusuli  │ saking ing wuntat  │ kumrutug ambedhili ││
  192. ││ Tan tinolih yra Dipati Lumarab │ mung ngarsa kang den ungkih │ kadya singalodra │ mundur kang tinarajang │ wong Mangkupraja keh mati │ Ki Adipatya │ Lumarab kadi yeksi ││
  193. ││ Ngiwat-ngiwut pangamuke Ki Dipatya │ Lumarab kadiyeksi │ wonge Ki Dipatya │ Lumarab akeh pejah │ Ki Dipati nandhang kanin │ tatu kang jaja │ iesah pangamukneki ││
  194. ││ Dyan Dipati Mangkupraja anarajang │ sawadya angebyuki │ sira Ki Dipatya │ Lumarab rinebutan │ angganira akrep kanin │ kulit tan pasah │ dyan pinopor ing bedhil │ kulit tan pasah │ dyan pinopor ing bedhil ││
  195. ││ Ki Dipatya Lumarab sampun palastra │ murda pinocok aglis │ binekteng nagara │ katur marang sang nata │ pinanjer waringin kalih │ kang kalangan pan │ kinethok ki dipatya ││
  196. ││ Kalanganan katur mring Amral Baritman │ suka ing tyas tan sipi │ ngundang anjingira │ sigra asu pinakan │ kelanangane dipati │ raning cemara │ pun Jakup raning nguni ││
  197. ││ Dadya mangke asu aran pun Lumarab │ tate binekteng jurit │ duk prang Surabaya │ pun Jakup tan kena sah │ mangkana Ki Adipati │ Amangkupraja │ lan Amral rembag pikir ││
  198. ││ Lajeng campuhira Amral mring Mantaram │ sami ngundhangi dasih │ sagung pra dipati │ tuwin prajurit sabrang │ datan kawarna ing latri │ enjange budhal │ gumer kang wadya katri ││
  199. ││ Kawuwusa Tumenggung-Wiranagara │ ingkang lumayu jurit │ prapta Kartasekar │ tundhuk lan panembahan │ katur yen kawon ajurit │ pan Adipatya │ Lumarab angemasi ││
  200. ││ Dene mangkya mengsah lajeng lampahira │ lintang ageng kang baris │ sira panembahan │ langkung pangungunira │ dene andele ngemasi │ wus ingundhangan │ sagung wadyeng Mantawis ││
  201. ││ Miwah Sultan Balitar ngundhangi wadya │ sanega ing ajurit │ sawusnya siyaga │ sakapraboning yuda │ ing alun-alun abaris │ sagung punggawa │ saos ing pancaniti ││
  202. ││ Panembahan sampun angrasuk busana │ bajo baludru wilis │ kancing inten mulya │ mubyar munggeng ing jaja │ juwalanira ngeneni │ aserawungan │ dhesthar konje tulya sri ││
  203. ││ Kinakitir buntare tulya mas abra │ tirah sinilih-asih │ ing mas kethap-kethap │ harja kekuluk jangkang │ paningset tanca serati │ dhuwung nyuriga │ Ki Kalang munggeng ngarsi ││
  204. ││ Myang turangganira sampun kinapanan │ mubyar busananya sri │ aran Ki Sukantha │ kuda agem wus medal │ Ki Kalang Purubayeki │ sawadyanira │ samya budhal ngriyini ││
  205. ││ Panembahan miyos aneng pagelaran │ kucem sagung dipati │ miyat kang ujwala │ nira Jeng Panembahan │ lir satriya Pringgadani │ gagah prakosa │ rerawis angajrihi ││
  206. ││ Dyan tengara budhal saking Kapurbayan │ umreg ingkang wadya ji │ busananning bala │ kadya wukir kusuma │ yen tinon awarni-warni │ panganjuring prang │ Tumenggung Sinduijeki ││
  207. ││ Lawan abdinira Kangjeng Panembahan │ Ariya Tiron nenggih│ kang saking ing rama │ sampun jinunjung lenggah │ Tumenggung silih wewangi │ Kartanagara │ dadya cucuking jurit ││
  208. ││ Panembahan sampun anitih turangga │ budhal sagunging baris │ tan kawarneng marga │ ing Sanasewu prapta │ panembahan tata baris │ sabala kuswa │ amasanggrahan sami ││
  209. ││ Kawarnaa ing wuri Pangran Balitar │ antara tigang ratri │ bidhal saha bala │ saking ing Kartasekar │ gegaman lir gunung geni │ awarna-warna │ lir ombaking jaladri ││
  210. ││ Panganjuring prang Ki Tumenggung Jayabrata │ anggregut punang dasih │ kang nambungi wuntat │ Singabarong punika │ lan sagunging para mantri │ ing wurinira │ ngulama para kaji ││
  211. ││ Pan sadaya sami sedya sabilollah │ pra ketib lawan modin │ tetindhihing lampah │ Pangulu Kartasura │ milya ing pangeran kalih │ Kyai Tangkilan │ anedya mati sabil││
  212. ││ Kangjeng Sultan asri ing busananira │ bajo baludru kuning │ akekancing retna │ mancur akethap-kethap │ sekar konje mas kinitir │ adhesthar Arab │ mangking curiga asri ││
  213. ││ Apaningset cindhe puspita sinarah │ datan anitih wajik │ pan tandhu lelawak │ wau titihanira │ ingajab kang magersari │ datan kawarna │ ing marga sampun prapti ││
  214. ││ Sanasewu wus panggih lawan kang raka │ amasanggrahan aglis │ yata kawarnaa │ kumpeni sampun prapta │ ing Tangkisan tata baris │ Amral Baritman │ atanya mring Ki Patih ││
  215. ││ Kadipundi Ki Patih karsa andika │ ngajeng punika baris │sinten winatara │ Ki Patih saurira │ punika pangeran kalih │ kula miyarsa │tindak ngawaki jurit ││
  216. ││ Amral Britman sigra dennya nata bala │ sewu bala kumpeni │ kang pinangkweng ngarsa │ dene kumpeni Islam │ kang pangawat kanan-kering │ Ki Adipatya │ Mangkupraja ing wuri ││
  217. ││ Panembahan Purbaya ngaturan wikan │ lamun bala kumpeni │ wus prapteng Tangkisan │ sigra anata wadya │ Pangeran Arya tinuding │ munggeng ing dhadha │ lan sagung pradipati ││
  218. ││Panembahan Purbaya munggeng ing kanan │ Sultan Balitar kering │ asnang kang wadya │ kumpeni sigra prapta │ nanging gelar amiranti │ ngobongi desa │ anglandeng mungsuh wuri ││
  219. ││ Lampahira medal tengah padhusunan │ sagung bala kumpeni │kang medal Bebanar │ amung para dipatya │ dadya tungkul wong Mantawis │ datan anyana │ yen mungsuh karya gendhing ││
  220. ││ Wus katingal gegaman ing Kartasura │ datan mawi kumpeni │ wadya ing Mantaram │ datan pati anggita │ dene mungsuh sami Jawi  │ mantri Mantaram │ sigra methuk ing jurit ││
  221. ││Sampun campuh wau denira ayuda │ rame rok silih-ungkih │ yata kawamaa │ ingkang lumampah wuntat │ sagunging bala kumpeni │ anyandi lampah │ datan wonten swareki ││
  222. ││ Menggok ngalor dhusun suwung minarganan │ urut salering Taji │ menggok ngilen sigra │ nujweng barising Sultan │ sigra tinempuh tumuli│ wong Kasultanan │ sami kapiteng ati ││
  223. ││ Tan anyana yen mungsuh kumpeni prapta │ kagum sagunging mantri │ wadyeng Kablitaran │ lajeng anempuh yuda │ Walanda dipun bedhili │ ing kalantaka │ kumpeni datan gingsir ││
  224. ││ Tinarajang barise wong Kasultanan │ apan ingidak wani │ kawarnaa sultan │ wus tata barisira │ sagunging kang para kaji │ miwah ngulama │ pinagutaken jurit ││
  225. ││ Sarta kang tengara umyung sareng celak│ kumpeni abedhili │ kang para ngulama │ samya ngamuk mring ngarsa │ sampun karsaning Hyang Widhi │ tumpes sadaya │ kaum kathah kang mati ││
  226. ││ Prapunggawa Kablitaran tuna dungkap │ kaclakuthak ing jurit │ suda manahira │ binendrong ing sanjata │ akathah longe kang mati │ Sultan Balitar │ kesisan ing ajurit ││
  227. ││ Wong kumpeni saya sru pangungkihira │ Sultan panggah tan gingsir │ akiwuling yuda │ nanging meksa kasoran │ pamayunge kena mimis │ songsonge rebah │ ingkang bekta ngemasi ││
  228. ││ Kangjeng Sultan tinub ing para nayaka │ sami atawan tangis │ ngaturan kundura │ sigra mundur Jeng Sultan │ ingiring kang para mantri │ Pangeran Arya │ sedya tulung ing jurit ││
  229. ││ Lajeng ngaler mgiring wong Kapurbayan │ Walandi tempur malih │ tempuh lampahira │ lajeng campuh ing yuda │ararne bedhil-binedhil │ Pangeran Arya │ sigra nginger turanggi ││
  230. ││ Anututi gegaman ing Kablitaran │ pangeran asru angling │heh wong Kasultanan │ padha sira baliya │ingsun tetulung ing jurit│ sedhenge uga│ padha ngamuk kumpeni ││
  231. ││ Tan sumaur punggawa ing Kasultanan │palayune agendring │Jeng Pangeran Arya │asru angundhamana │ pagene nora na bali │ paman Balitar │ wong pantes dikebiri ││
  232. ││ Ngendi ana wong arep jumeneng nata │ apa asile ugi │ angrebut nagara │ ora mati aperang │ amungsuh lawan kumpeni │ akarya pokal │ nora ngantasi kardi ││
  233. ││ Milanipun kangjeng paman Panembahan │ lunga tilar nagari │ anglabuhi paman │ mengko tilar gelanggang │ Pangeran Arya wus bali │ nempuh ing yuda │ aneregaken dasih ││
  234. ││ Jeng Pangeran binendrongan ing sanjata │ mimi kadi garimis │ sira jeng pangeran │ datan arsa mundura │ Panembahan aningali │ lamun kang putra │ kinarubut ing jurit ││
  235. ││ Atetulung Panembahan Purubaya │ sumahab ingkang abdi │ wadya Kapurbayan │ langkung sudireng rana │ kumpeni datan gumingsir │ rame kang yuda │ tan ana ngucap ajrih ││
  236. ││ Wong Purbayan tinindhihan gustinira │samya angantep jurit │ angamuk manengah │ singa kaparak bubar │ kumpeni kathah ngemasi │ wadya Mantaram │ kathah kang nandhang kanin ││
  237. ││ Sanalika kumpeni mundur satata │ masang mariyemneki │ wadya Kapurbayan │ den urugi sanjata │ kathah kang kena ing mimis │ para nayaka │ gumyur lumayu wingwrin ││
  238. ││ Long-linongan kunarpa sungsun atumpang │ punggawa ing Mantawis │ binendrong sanjata │ datan manggapuliha │ Panembahan Purbayeki │ kesisan bala │ sigra mundur tumuli ││
  239. ││ Wong kumpeni angelut saparanira│ kendel neng Kali Anjir │ Sultan Panembahan │ Kartasari wus prapta │ apan mung sipeng sawengi │ enjinge budhal │ ing Kedhu kang den jogi ││
  240. ││ Adipati Mangkupraja enjing prapta │ kitha ing Kartasari │ kalawan Walanda │ wau Ratu Mangkurat │ lawan Ki Pangulu nenggih │ ingkang kacandhak │ aneng ing Kartasari  ││
  241. ││ Ki Pangulu semana wus tinangsulan │ginantung den bedhili │ nanging nora pasah │ dangu kinarya lesan │ Ki Pangulu nora busik │ Amral lingirá │ si Pangulu den aglis ││
  242. ││ Lebokena aneng jroning prabayeksa │ wus ingobong tumuli │ Ki Pangulu lina │ Dipati Mangkupraja │ lerem rerembagan sami │ lan Tuwan Amral │ dipati anom sami ││ 

PUPUH II
S  I  N  O  M 

  1. ││ Adipati Mangkupraja │ kacarita tigang ratri │ lan kumpeni Tuwan Amral │ neng Mantaram Kartasari │ apirembagan sami │ Mangkupraja aris muwus │ dhumateng Tuwan Amral │ lah tuwan daweg angungsir │ saparane Panembahan Purubaya ││
  2. ││ Tuwan Amral saurira │ pan manira boya wani │ angungsira panembahan │ tan ana timbalan aji │ kawula kinen nguni │ bedhah nagareng Mantarum │ ing mangke sampun bedhah │ sayekti manira mulih │ tur uninga mring gusti jeng srinarendra ││
  3. ││ Karana mungsuh andika │ dede tiyang Surawesthi │ Panembahan Purubaya │ kapan kadange sang aji │ tur tunggal yayah-bibi │ marmane wedi wakingsun │ benjang yen prapteng praja │ amarak karseng narpati │ lamun ingsun kinen wangsul mring Mantaram ││
  4. ││ Angungsi mring panembahan │ sayekti manira bali │ Ki Dipati Mangkupraja │ datan sawula ing kapti │ tyasira langkung ajrih │ lamun suwala ing kalbu │ nulya sami adandan │ Amral lawan Ki Dipati │ Mangkupraja mantuk marang Kartasura ││
  5. ││ Yata ingkang kawarnaa │ Panembahan Purbayeki │ lan kang rayi Kangjeng Sultan │ aneng Kedhu dennya baris │ wadya Kartasureki │ pan sampun sami atugur │ Tumenggung Mangkuyuda │ lan kang rayi Ki Tumenggung Nitiyuda ││
  6. ││ Ginitik ing Panembahan │ kawon Ki Natayudeki │ tatu pupune kang kiwa │ mundur wong Kedhu abaris │ neng gunung Gajah nenggih │ anulya wau ingelud │ marang ing Panembahan │ Mangkuyuda kawon malih │ nulya baris ing Teraji sawadyanya ││
  7. ││ Barisira Panembahan │ lajeng marang Liman ardi │ gya Tumenggung Mangkuyuda │ lan Natayuda kang rayi │ urunan mantri kalih │ kinen asraha panungkul │ nahan Ki Suradenta │ lawan Ki Sumajayeki │ datan lama Panembahan mirsa warta ││
  8. ││ Yen kumpeni sampun budhal │ marang ing Kartasureki │ Panembahan sigra budhal │ wangsul mring Mantaram malih │ sigra ngadhaton aglis │ wetan Peken Ageng wau │ aran desa Mrerasan │ bala ing Kartasureki │ kathah ingkang katelanjur lampahira ││
  9. ││ Sami narubaken desa │ Sabrangprana den andhangi │ pinejahan neng Pamresan │ Amral kang winuwus malih │ lawan para dipati │ Mangkupraja sampun rawuh │ Nagari Kartasura │ Amral Tumenggung jro puri │ sampun tundhuk lawan kangjeng srinarendra ││
  10. ││ Tuwan Amral atur warta │ katur sasolah ing jurit │ srinarendra langkung trustha │ Tuwan Amral matur aris │ rayi paduka gusti │ lumajeng dhateng ing Kedhu │ sabedhahe Mantaram │ nanging tan kawula ungsir │ milanipun kawula ajrih bereka ││
  11. ││ Dereng angsal pangandika │ parentahdalem narpati │ yen ngungsira rayi nata │ lawan malih atur mami │ yen tulus sribupati │ ngarsakaken karya ulun │ nadyan tumekeng pejah │ tan gumingsir ing ajurit │ nanging wonten pukulun panuwun kula ││
  12. ││ Abdidalem Cakrajaya │ kawula suwun narpati │ wontena apunten tuwan │ tulus saha dados kanthi │ kula sabaya pati │ yen wonten ing awonipun │ kawula kang nanggulang │ sareng mirsa sribupati │ emeng tyase legeg datan angandika ││
  13. ││ Nuju Ki Demang Urawan │ kang wonten ngarsanireki │ sigra matur awotsekar │ milane pun Amral gusti │ purun nanggel pun patih │ saking resik-resikipun │ inggih pun Cakrajaya │ dorane kang matur nguni │ mring sang nata ature wong tan raharja ││
  14. ││ Milane gusti pun Amral │ purun matur ing narpati │ ing nguni tan kena pisah │ sanalika lan apatih │ sampun sae kapati │ apan tunggil sabiyantu │ tyase datan sumelang │ sang nata sareng miyarsi │ ing ature sira Ki Demang Urawan ││
  15. ││ Lega galihe sang nata │ angandika sribupati │ lah Amral karsanira │ ing mengko ingsun turuti │ si Cakrajaya Patih │ sun apura dosanipun │ Amral matur ngrerepa │ yen mekaten sribupati │ lilahdalem gusti kang kawula tedha ││
  16. ││ Kawula kesah sakedhap │ dhateng Negari Semawis │ pun Tumenggung Cakrajaya │ kula uculi pribadi │ kawula wangsul nuli │ lan Cakrajaya pukulun │ angandika sang nata │iya Amral aja lami │ mring Samarang den age nuli baliya ││
  17. ││ Tuwan Amral sampun medal │ arsa budhal mring Mantawis │kacatur wong Cakrajayan │ ing nguni wus den timbali │ dhateng Kartasureki │ pinundhut dhateng sang prabu │ mangke wus ingapura │ Tumenggung Cakrajayeki │ wadyanira pinaringaken sadaya ││
  18. ││ Binekta mring Tuwan Amral │ budhal dhateng ing Samawis │ sigegen ingkang lumampah │ yata wau kang winarni │ ingkang aneng Mantawis │ Panembahan Purbayeku │ lan arinira Sultan │ jenenge wus tetep malih │ wong Mantaram sami tetep manahira ││
  19. ││ Sigra panembahan budhal │ saha wadya pan umiring │ lan punggawa Kasultanan │ wus abanjelaken baris │ sigra sami bebiting │ aneng desa ing Marebung │ wadyabala Mantaram │ samya masang baluwarti │ pra punggawa sami angelar jajahan ││
  20. ││ Tumenggung Wiranagara │ lan Arya Danupayeki │ barise sampun mangetan │ Negara Kartasureki │ sampun kinepung malih │ rusak tepis wiringipun │ tetiyang Kartasura │ pan samya prihatin malih │ myang sang nata kalangkung dennya sungkawa ││
  21. ││ Wonten santana sang nata │ garwa saking ibu sori │ aran Raden Santareja │ sampun jinunjung kang linggih │ kinarya senapati │ sampun sinungan jejuluk │ anenggih wastanira │ Pangeran Amangkubumi │ sampun kinen anglurug sawadyanira ││
  22. ││ Budhal saking Kartasura │ Pangeran Amangkubumi │neng Kamlathen barisira │ sigra wong Mantaram prapti │ rame denira jurit │ rame rog asilih cucuh │ langkung sudiranira │ Pangeran Amangkubumi │ wong Mantaram akeh longe ingkang pejah ││
  23. ││ Saya ageng barisira │ Pangeran Amangkubumi │ angumpulaken arahan │ kacarita duk ing nguni │ anandur sekar gambir │ kala maksih alitipun │ apan manggih sanjata │ mariyem anakan siji │ pan asisik dinulu kadi taksaka ││
  24. ││ Kang sanjata ingaranan │ pun Tundhungmungsuh mantesi │ punika kinarya yuda │ mangkya benggang wong Mentawis │ wadya Kartasureki │ samya asrep manahipun │ saged ngulari tedha │ lelakon satengah ari│ tebihira wadyabala ing Mantaram ││
  25. ││ Yata wau kawarnaa │ sang nata arsa nimbali │ marang Ngabehi Tohjaya │ arsa uninga ing warni │ lan Nagari Garesik│ kang tigangatus pinundhut │ pinaringken sigra │ marang ki tumenggung malih │ duta mesat wus prapta ing Surabaya ││
  26. ││ Kocapa ing Surabaya │ saben dina olah jurit │ aprang wonten ing Sapanjang │ Ki Ngabehi Tohjayeki │ ingkang ginulang jurit │ dadya gedhig manggaleku │ rame kang bandayuda │ aburu-binuru sami │ pan kasaru praptaning carakeng nata ││
  27. ││ Saking Nagri Kartasura │ animbali Ki Ngabehi │ Tohjaya sigra umangkat │ angles manehe kang kari │ sapungkure kang kari │ Tohjaya alit kang kalbu │ kang katun pabarisan │ anulya munclur tumuli │ sami mapan dhateng kitha Surabaya ││
  28. ││ Bala kumpeni wus tata │ mariyemira rinakit │ Kapitan Besi namanya │ pangagengipun kumpeni │ kathi wong Madureki │ watawis gegaman sewu │ kangjaga Surabaya │ Ki Tohjaya kang winarni │ sampun prapta ing Nagari Kartasura ││
  29. ││ Lajeng ngandikan mring pura │ prapta ing ngarseng narpati │ sang nata kalangkung suka │ mulat Tohjaya Ngabehi │ dedegnya geng ainggil │ dhasare anama pengkuh │ gagah tur ambeg sura │ angandika sribupati │ heh Tohjaya pira kehe baturira ││
  30. ││ Ki Tohjaya atur sembah │ abdi paduka narpati │ kathahipun wolungdasa │kang sepalih tiyang Jawi │ tiyang wangsul sepalih │ langkung suka Sang Aprabu │ anulya pinatedhan │ sabuk wastra myang kulambi │ lan sanjata seket kathahe sadaya ││
  31. ││ Kawan etong obatira │ angandika sribupati │ Tohyaja tunggunen ingwang │ sira bocah ngong pribadi │ goningsun amemanggih │ kang liningan awotsantun │ langkung denira ngrerepa │ wus pinondhokaken aglis │ kadipaten Ki Ngabehi sawadyanya ││
  32. ││ Nengena ing Kartasura │ agantya ingucap malih │ Ariya Jayapuspita │ingkang winursiteng kawi │ sapejahe kang rayi │ Apanji Kartayudeku │ langkung dennya sungkawa │ nulya wau ingkang rayi │ Adipati Natapura tinimbalan ││
  33. ││ Lagya baris neng Sepanjang │ Dipati Natapureki │ tinimbalan mring kang raka │ lajeng kinen nglurug aglis │ dhateng Kartasureki │ bekta wadya pitungatus │ sami wong pepilihan │Dipati Natapureki │ langkung duka sapejahe arinira ││
  34. ││ Pejahe Sasranagara │ kang dadi runtiking galih │ sigra budhal saking Japan │ ngirid wong mancanagari │ wus prapteng Sukawati │lampahira lajeng ngidul │ anjog ing Picis sigra │ lampahe Surengraneki │ desa Ngaren wau ta kang pabarisan ││
  35. ││ Anulya wau putusan │ tur uningeng mring Mantawis │ mring Panembahan Purbaya │ langkung suka ingkang galih │sigra den tarimani │ Apanji Surengraneku │ kang kinarya ganjaran │ mas ayu ing Tiksnasari │ langkung suka Kiya Panji Surengrana ││
  36. ││ Kalangkung ageng tyasira │ Dipati Natapureki │ dhasar gecul alit mila │ wadyane wus den undhangi │ kinen bebahak sami │ desa tepis wiringipun │ Nagari Kartasura │ kang bang wetan den bahaki │ enengena sira Panji Surengrana │ │
  37. ││ Amral Britman kawarnaa │ sampun prapta ing Mantawis │ Ki Tumenggung Cakrajaya │ nulya inguculan aglis │ saking gedhong Peresing │ langkung suka manahipun │ sigra-sigra adandan │tumbas tiyang agegajih │ tuwin sagung para bupati sadaya ││
  38. ││ Ngaturi prajurit samya│ dhumateng rekyana patih │ sinambataken kewala │ pan samya miyarsa warti │ yen wong Kartasureki │ sumyur akedhik kang kantun │ mila Ki Cakrajaya │ pradandan aneng Mantawis │ wus ngalumpuk ingkang prajurit sanambang ││
  39. ││ Binusanan abra sinang │ tuwin punggawa pasisir │ wus pepak aneng Samarang │ kang bang wetan dereng prapti │ Pangran Arya Mantawis │ nenggih kang dadya pakewuh │ wus aneng ing Santenan │ nedya jumeneng narpati │ Sunan Kuning wauta wewanginira ││
  40. ││ Sakathahing para putra │ angelar jajahan sami │ Rahaden Suryataruna │ miwah Raden Singasari │ Dyan Jayapuspiteki │ miwah ingkang para mantu │ gecek mancanagara │ ing Japara Kudus sami │ lan ing Demak kang milya ing Kartasura ││
  41. ││ Liyane saking punika │ sanese dipun alimi │ Ki Tumenggung ing Santenan │ wus sinung ujar wewadi │ dhumateng Kyai Patih │ myang Amral wus sinung ebuk │ Mangunoneng Santenan │ kinen angipuka aglis │ dhateng sira Pangeran Arya Mantaram ││
  42. ││ Kuneng Amral sampun mangkat │ saking Nagari Samawis │ myang Ki Patih Cakrajaya │ miwah bupati pasisir │ sapangiwa tan kari │ kang tengen amung pun Kudus │ Demak awan Japara │ datan kawarna ing margi │ sampun prapta nagari ing Kartasura ││
  43. ││ Dadya tontonan samarga │ gegamanira Ki Patih │ kala waktu sapunika │ punggawa Kartasureki │ sami kedhik kang ngiring │ kang kathah mung telungpuluh │ Tumenggung Cakrajaya │ sareng prapta ing nagari │ lawan Amral sareng tumameng jro pura ││
  44. ││ Sareng prapteng ngarsa nata │ Ki Cakrajaya anangis │ sarwi anungkemi pada │ sesambat kadya pawestri│ sang nata kang wus lalis │ ingkang sinambat ing wuwus│ Kangjeng Srinaranata │ kalangkung oneng ing galih │ esmu waspa mulat mring Ki Cakrajaya ││
  45. ││ Tuwan Amral langkung suka│ ing tyas miyat mring Ki Patih │ wus carem lawan Sang Nata │ Tuwan Amral matur aris │ wonten punapa gusti │ abdidalem pun tumenggung │ sampeyan pejahana │ datan salaya ing kapti │ lawan malih pukulun atur kawula ││
  46. ││ Sampun paduka anggega │ ature wong kang tan yukti │ pun Tumenggung Cakrajaya │ lamun awona sayekti │ kula atur upaksi │ dhateng Gusti Jeng Sang Prabu │ lingira srinarendra │ Amral bener sira ugi │ lah wakane samengko sira mondhoka ││
  47. ││ Ing Kadipaten kewala │ dene omahmu pribadi │ sun watara uwis rusak │ dene suwunge wus lami │ Ki Patih matur aris │ anuwun duka sang prabu │ yen wonten lilah nata│ mantuk mring pagriyan lami │ dedimene abdidalem Kartasura ││
  48. ││ Sami tetepa kang manah │ puruna mantuk wismeki │ kang tebih ing dalem pura │ wismane ajrih ngenggeni │ nagari sribupati │ sampun katingalan suwung │ Amral alon aturnya │ leres ature Ki Patih │ wus linilan Ki Tumenggung Cakrajaya ││
  49. ││ Mantuk marang wismanira │ sigra medal saking puri │ lawan sira Tuwan Amral │ kacarita duk ing nguni │ wadya Kartasureki │ sami tetap manahipun │ mantuk ing wismanira │ ingkang ngili sampun prapti │ sampun kathah tetiyang ing Kartasura ││
  50. ││ Ing dina Soma winarna │ Tumenggung Cakrajayeki │ nenggih pinaringan nama │ kekasih Ki Adipati │ Danureja Apatih │ sembada lan dedegipun │ priyayi Kartasura │ amung Kangjeng Pangeran Arya Panular ││
  51. ││ Kawanatus andelira │ pan sami wanter ing jurit │ milane den ela-ela │ mring Amral lan sribupati │ dadya putranireki │ pinundhut dhateng sang prabu │ Raden Suryadiningrat │ wus kinarya senapati │ linalopa busanadi ing kamulyan ││
  52. ││ Tuwin sira srinarendra │ kalangkung dennya minta sih │ mring Pangeran Arya Panular │ dadya eca ing panggalih │ apirembagan sami │ arsa banjel dhateng Marbung │ Tumenggung Mangkuyuda │ katur yen kasoran jurit │ binantonan priyayi pasisir tiga ││
  53. ││ Nenggih Ki Tumenggung Malang │ Barebes lawan Tetegil │ Ki Arya Mandurareja │ ingkang kinarya tetindhih │ sigra budhal tumuli │ kang sedya bantu mring Kedhu │ Kyai Jayasudirga │ kinen mring Pagelen aglis │ lan Kiyai Kandhuruwan Wilatikta ││
  54. ││ Dyan Dipati Danureja │ wus budhal saking nagari │ lan kumpeni Tuwan Amral │ lan Mangkupraja Dipati │ wong pasisir tan kari │ Dipati Citrasomeku │ Dipati Jayaningrat │ tan pisah lawan kang rayi │ miwah Raden Suryadiningrat wus budhal ││
  55. ││ Medal sawetaning arga │ Marapi sarwi angirid │ sagunging wadyeng arahan │ anjog ing Soca abaris │ aneng Selab ajurit │ kaplayu punggawa kidul │ miwah kang miyos wetan │ prang neng Ngluyu Jatisari │ lawan wong ing Surabaya mangsah yuda ││
  56. ││ Tuwan Amral sampun prapta │ ing Tambelan lan Ki Patih │ mantri kang dados pangarsa │ sampun campuh ing ajurit │ angrok asilih ungkih │ miwah kang marang ing Kedhu │ Pagelen campuh ing prang │ kengser wadya ing Mantawis │ balanira Jeng Pangeran Purubaya ││
  57. ││ Ingkang aneng ing Banyumas │ Tumenggung Martasureki │ wus kawon denira yuda │ ngumpul dhateng ing Mantawis │ kang aneng Kedhu nenggih │ Ki Tumenggung Sindurjeku │ wus kawon yudanira │ kang aneng Pagelen nenggih │ wus angungsi lumayu dhateng Mantaram ││
  58. ││ Tumenggung Jayasudirga │ ing Bagelen wus den ciki │ sira Ki Arya Mandura │ ing Kedhu wus den anciki │ tuwan Amral winarni │ sampun prapta ing Marebung │ lagya ayun-ayunan │ kumpeni mrepak kang baris │ masang ulur baluwartine malatar ││
  59. ││ Tarung mariyem kewala │ wadyabaia ing Mantawis │ pan samya akarya jagang │ amung panembahan kalih│ Pangeran Arya nenggih │ prang samya akarya panggung│ lamun jenengi yuda │ minggah luhur panggung sami │ tuwin sira Ki Tumenggung layabrata ││
  60. ││ Inggih minggah ing panggungan │ lamun anjenengi jurit │ Kandhuruwan winursita │ kang aneng Pagelen nenggih │ ngumpulaken wewasi │ ajar kalawan peputhut │ samya kinen anjangka │ lampahe pangeran kalih │ atanapi wekasaning pendamelan ││
  61. ││ Karsane Ki Kandhuruwan │ yen ana ajar wewasi │ ajangka Pangeran Arya │ tuluse madeg narpati │ kadya ambalik kapti │ saking byating tresnanipun  │ nanging sagunging ajar  │ tanana methek basuki  │ pan sadaya samya batang bar lalahan ││
  62. ││ Nanging benjing ingkang wayah │ Panembahan Purbayeki │ pasthi yen jumeneng nata │ kadhatone sribupati │Ngadipala ing benjing │ sangsaya wiwahanipun │ luhur ingkang wekasan │ langkung sesamining aji │ Kandhuruwan nulya wau aputusan ││
  63. ││ Lumampah adhedhemitan │ ing Marebung sampun prapti │ katur dhateng panembahan │ duta sampun den timbali │ caraka atur tulis │ aglis tinupiksa wau │ bebukaning nawala │ kamipurun ingkang abdi │ atur wikan pun Tumenggung Kandhuruwan ││
  64. ││ Saking pangeman kawula │ dhumateng paduka gusti │ menawi kapareng tiwas │ gen paduka mangun jurit │ ing pangulatan mami │ rayi paduka pukulun │ tan tulus madeg nata │ lebar lalahan ing benjing │ nadyan Nagri Jawi sujuda sadaya ││
  65. ││ Darbeya prajurit yutan │ rayi paduka anenggih │ datan tulus madeg nata │ sampun karsaning Hyang Widhi │ Pangran Balitar nenggih │ tan linilan madeg ratu │ benjang wayah paduka │ pasthi umadeg narpati │ sawingkingta ing benjang madeg narendra ││
  66. ││ Ngadhaton ing Ngadipala │ wayah paduka ing benjing │ wiwitane melasarsa │ denira madeg narpati │ wekasane nglangkungi │ jumeneng ratu pinunjul │ sesamine narendra │ sawidak warsa kang lami │ wayah tuwan genipun umadeg nata ││
  67. ││ Panembahan Purubaya │ langkung kampita ing ati │ Tumenggung Wiranagara │ sigra wau den timbali │ sampun prapta ing ngarsi │ Wiranagara Tumenggung │ kapriye karsanira │ rasakena layang iki │ atur sembah Tumenggung Wiranagara ││
  68. ││ Mangsa boronga paduka │ boten saged anampeni │ pened ature punika │ Kandhuruwan mengsah gusti │ bilih ngiris-irisi │ dhateng paduka pukulun │ yen kula tampenana │ awon inggih duk rumiyin │ Kandhuruwan langkung sihe mring paduka ││
  69. ││ Mila ewed manah kula │ sumangga ing karsa gusti │ panembahan angandika │ iya Wiranagarareki │ apa alane iki │ sira ngupayaa nujum │ wong minger maring amai │ undangen mring ngarsa mami │ sun pandhinge lan ature Kandhuruwan ││
  70. ││ Nuju Ki Wiranagara │ pasanakan lan Patinggi │ Palar sigra tinimbalan │ wus prapta ngarsaning gusti │ Panembahan lingnya ris │ Patinggi Palar sun mundhut │ ing pati-uripira │ mara matura sayekti │Ki Patinggi ature anuwun duka ││
  71. ││ Lingira Wiranagara │ heh uwakane Patinggi │ den age sira matura │ aywa anganggo akelir │ lah aywa wedi-wedi │ balikan sira tan matur │ yekti bilahi sira │ alon matur Ki Patinggi │ abdidalem nah angger atur tetekan ││
  72. ││ Saking pamiyarsa kula │ rayinta tan dadi aji │ tan linilan ing Hyang Suksma │ gusti ing watawis mami │ Nagri Kartasureki │ kantuna saubing payung │ sayekti boten bedhah │ saking ing paduka gusti │ myang arinta datan bedhah Kartasura ││
  73. ││ Kados sawingking paduka │ wayah sampeyan ing benjing │ pasthi jumeneng narendra │ wonten sakilen benawi │ Semanggi winitawis │ sangsaya karatonipun │ kawitane musakat │ wekasane dadya luwih │ angandika Panembahan Purubaya ││
  74. ││ Lah apa dandananira │ sira duwe kawruh iki │ Ki Patinggi ngambil layang │ wus katur dhateng ing gusti │ wastane ingkang tulis │ anenggih Suratullujum │ sira Jeng Panembahan │ kemba dennya arsa jurit │ wong kumpeni wus pepak neng pabarisan ││
  75. ││ Tuwan Amral masanggrahan │ ing Pasar Malinjo nenggih│ lan Dipati Danureja │ Dipati Mangkuprajeki │ neng eler dennya bariskalih │ Ki Citrasomeki │ lan Dipati Janingrat │ Tumenggung Demak abaris │ nanging kidul wus dangu abebedhilan ││
  76. ││ Ing saben ari ayuda │ wong Mantaram yen den rampit│ kumpeni pan katadhahan│ papan pakewuh nglangkungi │ pan datan kena pinrih │ wadya kumpeni wus mundur │ kawon pangrampitira │ sinurak saking jro biting │ wong kumpeni akathah anandhang brana ││
  77. ││ Ki Tumenggung Jayabrata │ aneng panggung aningali │ anggugug ing guyunira │ ningali bala kumpeni │ dene lumayu wingwrin │ mila gumuyu anggugug │ tiyang ing Kartasura │ akathah ingkang miyarsi │ guyunira Ki Tumenggung Jayabrata ││
  78. ││ Sami angalem sadaya │ datan kawarna wus lami │ bitingira panembahan │ kinepung dening kumpeni │ watawis wolung sasi │ mangkena wau winuwus │ sira Jeng Panembahan │ arsa kondur mring Mantawis │ ingkang putra kinen tengga pabitingan ││
  79. ││ Anenggih Pangeran Arya │ Panembahan budhal aglis │ aneng Nagri Ngeksiganda │ minta gilir mring kang rayi │ Kangjeng Sultan ing mangkin │ datan kawarna ing ngenu │ Kartasari wus prapta │ kapanggih lawan kang rayi │ Kangjeng Sultan sampun sami pirembagan ││
  80. ││ Arsa gilira mring raka │ sami siyaga ing jurit │ punggawa ing Kasultanan │ samekta sikep ing jurit │ busana warni-warni │ kuneng genti kang winuwus │ sira Pangeran Arya │ maksih kantun tengga biting │ pra punggawa Kartasura mirsa warta ││
  81. ││ Tuwin sira Tuwan Amral │ sampun ingaturan uning │ yen panembahan wus budhal │ marang Nagari Mentawis │ glis ginitik kang baris │ bala kumpeni agregut │ angrampit bebitingan │ Pangeran Arya wus uning │ wadyanira wus siyaga amalatar ││
  82. ││ Sigra campuh ing ayuda │ Pangeran Arya nindhihi │ lan Tumenggung Jayabrata │ munggeng pepanggungan sami │ langkung ramening jurit │ wadya kumpeni agregut │ myang wong Bugis Makasar │ wus arsa minggah bebiting │ katingal saking luhuring pepanggungan ││
  83. ││ Yen bitinge meh kunggahan │ marang ing bala kumpeni │ Pangeran Dipati tedhak │ saking pepanggungan nuli │ arsa ngawaki jurit │ anregaken wadyanipun│ tuwin Ki Jayabrata │ sareng mengsah ing ajurit │ wong kumpeni sampun mundur alorodan ││
  84. ││ Akathah ingkang palastra │ tumpesan bala kumpeni │ punggawa ing Kartasura │ miwah dipati pasisir │ sami mundur tumuli│ wong Mantaram samya dulu │ yen mungsuhe lumajar│ sinurak saking jro biting │ wong kumpeni kang mati wus kinethokan ││
  85. ││ Sigra utamangganira │ winoting turangga sami │ ingaturken mring kang rama │ Sultan Panembahan aglis │ wau kang rama kalih │ kalangkung ing sukanipun│ angalem mring kang putra │ Pangran Arya wonten jurit │ atanapi kang wadya bala Mantaram ││
  86. ││ Samya ngalem Pangran Arya │cacake keri pribadi │ angsal sirahe Walanda │ tuhu yen prawireng jurit │ genti ingkang winarni │ Ki Danureja winuwus │ lawan Ki Mangkupraja │ prapteng pasanggrahan sami │ pirembagan lawan sagunging punggawa ││
  87. ││ Mojar Kyai Danureja │ pikir iki kang prayogi │ sagunging para nayaka │ rehning mungsuhe neng margi │ wonten sawetan Picis │ Dipati Natapureki │ balanipun akathah │ samya ngreridhu ing margi │ wadya Surabaya tur sami prakuswa ││
  88. ││ Batur kanca Kartasura│ tuwin kanca ing pasisir │ kang aneng ing pabarisan │ datan kena wira-wiri │ dhateng Kartasureki │ tinumpes aneng Delanggu │ marang wong Surabaya │ balane Surengraneki │ tepis wiring Kartasura padha rusak ││
  89. ││ Tepis wiringing bang wetan │ padha lebur den bahaki │ mring balane Natapura │ raina wengi rinampit │ matur para dipati │lamun sembada ing kayun │ pun Ngabehi Tohjaya │ kasuwun marang sang aji │winedalna saking Nagri Kartasura ││
  90. ││ Anggitika dhateng mengsah │ pun Surengrana Apanji │ kang nama pun Natapura │ dimen sampun bebingungi │ dene para bupati │ kang samya majeng ing pupuh │ tinarombol ing wuntat │ dhateng pun Surengraneki │ sampun rembag Ki Dipati Danurjeki ││
  91. ││ Ki Arya Kudus dinuta │ sigra mesat tan akari │ datan kawarna ing marga │ wus tundhuk lawan Sang Aji │ ing Kudus Sang Dipati │ katur ing saaturipun │ Dipati Danureja │ pangandikanya Sang Aji  │  heh kariya Kudus mengko si Tohjaya ││
  92. ││ Lagya atunggu maringwang │ ingsun durung duwe becik │ iya marang si Tohjaya │ nuli sun aduwa jurit │ priye pangrasa mami │   ing mengko lagi ngong pulut │atine si Tohjaya │ ewa semono ing mangkin │ ngong tarine bocahingsun si Tohjaya ││
  93. ││ Nulya wau ingandikan │ Ki Tohjaya sampun prapti │ ing ngarsa saha wotsekar │ angandikan sribupati │ Tohjaya ingsun tari │ ing mengko sira jinaluk │ marang si Danureja │ lan Amral lawan si Patih │ Mangkupraja kang anjaluk marang sira ││
  94. ││ Sira apa wani yuda│ lawan si Surengraneki │ nembah matur Ki Tohjaya │ yen wonten timbalan aji │ rangkepa sewu sisih │ kang kadya Surengraneku │ kawula dereng ulap│ purun agentiya keris │ abdidalem sanak kula kawandasa││
  95. ││ Abdidalem tetebusan│ inggih wonten kawandesi │ sareng pejah lan kawula │ yen wonten karseng narpati │ pun Surengrana gusti │ apan licik watekipun │ lamun abandayuda │ ajeng angsal lumuh keni│ datan purun gitik-ginitik ing rana ││
  96. ││ Yekti owel damel kula │ yen dipun oncati gusti │ pun Apanji Surengrana │ sanes lan kadange ugi │ pun Jayapuspiteki │ pun Kartayuda rumuhun │ lamun abandayuda │ sayekti gitik-ginitik │ Surengrana dibyane nyetan kewala ││
  97. ││ Suka gumujeng narendra │ mirsa ature Ngabehi │ Tohjaya nata ngandika │ ya bener aturmu ugi │ lawan ingsun kuwatir │ yen pisaha ing lakumu │ lawan para dipatya │ heh Arya Kudus den aglis │ lah warahen si Dipati Danureja ││
  98. ││ Tanapi si Mangkupraja │ lan Amral warahen benjing│ anjaluka mring Tohjaya │ den kanthiya rina-wengi │ iku kekasih mami │ yen nemen panjalukipun │ aja den wehi pisah │ lan sabature ing benjing │ den kareksa pangane neng pabitingan ││
  99. ││Iku durung duwe pangan │ durung ngong ganjar nagari │ Ki Tohjaya pinaringan │ waos sulaming narpati │ sopal kancana rukmi │ lawan artakalihatus │ Ki Tohjaya tur sembah │ wus kinen mangkat tumuli │ lan Ki Arya Kudus binektan nawala ││
  100. ││ Serat dhateng Tuwan Amral │ tuwin dhateag Ki Dipati │ Danuija lan Mangkupraja │ datan kawarna ing margi │ Marebung sampun prapti │ ngabehi lan Arya Kudus │ Ki Dipati Danuija │ lan Mangkupraja Dipati │ lagya gunem lawan pakuwone Amral ││
  101. ││ Kasaru Ki Arya prapti │ lan sarwi amundhi tulis │ sinungaken dhateng Amral │ kang surat tinupiksa glis │ Amral amaos tulis │ sira Amral alon muwus │ Ki Ngabehi Tohjaya │ dhapet besar untung mangkin │ kang sinuhun langkung asih marang sira ││
  102. ││ Tuwin Dipati Danuija │ kalangkung suka ing galih │ mirsa Ngabehi Tohjaya │ kinasihan ing narpati │ pinaring tumbak keris │ lan malih kalebeng ngebuk │ nahen Ki Danureja │ ing Tembayat kang winarni │ maksih bangga maksih milya panembahan ││
  103. ││ Sigra kinen anggitika│ marang Tohjaya Ngabehi │ lan Raden Manggawijaya │ ingkang minangka tetindhih │ ing Tembayat wus prapti │ arame denira pupuh │ sagung para pangeran │ sami ngawaki ajurit │ dadya kukuh yudane tiyang Tembayat ││
  104. ││ Sira Ngabehi Tohjaya │ mudhun saking ing turanggi │ angamuk sawadyanira │ wong Tembayat sirna gusis │ sami ngungsi ing wuri │ lan rowang karoban mungsuh │ amasang kalantaka │ jejenenge sultan nenggih │ akekasih sira Raden Danupaya ││
  105. ││ Sedya ngamuk lan Pangeran │ Sumedhi Wangsadriyeki │ nulya Ngabehi Tohjaya │ mangsah ngrana den bedhili │ kalantaka tan gingsir │ sigra jinangkahan gupuh │ ginitikaken sira │ marang mungsuhira aglis │ mring kang masangkena dhase kapisanan ││
  106. ││ Lajeng mawur wong Tembayat │ samya ngungsi dhateng masjid │ den lut marang Ki Tohjaya │ myang sagung para dipati │ mulat marang Ngabehi │ Tohjaya asoroh amuk │ ciptane pra dipati │ yen tiwasa Ki Ngabehi │ nora bareng lawan kang para dipatya ││
  107. ││ Yekti duka srinarendra │ punika tiyang kekasih │ sigra kang para dipatya │ sami ngawaki ajurit │ kapethuk aneng margi │ Ki Tohjaya sampun wangsul │ sarwi ajimbrak-jimbrak │ gawok ingkang aningali │ Dyan Tumenggung Natawijaya ngandika ││
  108. ││ Adhi Ngabehi Tohjaya │ sampunta kapaii-pati │ wruhanta mengsah andika │ mungsuh nagri wetan iki │ kadya nagri ing Giri │ apan trah wali satuhu │ Ki Ngabehi Tohjaya │ cangkelak anuli bali │ prapteng latar Ki Ngabehi sigra nebda ││
  109. ││ Wali ping satus sembahnya │ Raden Natawijaya ngling │ sarwi gumuyu alatah │ punapa arane adhi │ dika nembah masgid │ ingkang tinanya umatur │ raden wau kang mengsah │ samya ngungsi dhateng masjid │ yen kawula wau sedya mejahana ││
  110. ││ Sayekti pejah sadaya │ kawula gitiki bedhil │ Pangeranipun Tembayat │ manawi katut kagitik │ mila ngong sembah aglis │ wali-wali ping satus │ sakeh para dipatya │ prasamya gumuyu belik │ miyat marang solahe Kyai Tohjaya ││
  111. ││ Mengsah Tembayat wus sirna │ kang kari anungkul sami │ sagung kang para dipatya │ wangsul mring Marebung malih │ lan Amral wus kapanggih │ tuwin Ki Mangkuprajeku│ miwah Ki Danureja │ kalangkung suka ing galih │ amiyarsa ature para dipatya ││
  112. ││ Dene Tembayat wus bedhah │ Marebung ingangseg aglis │ awatara sapambalang │ tebihe kalawan biting │ rame bedhil-binedhil │ wadyabala ing Mantaram │ samya malebeng luwang │ nengena ingkang winarni │ kawarnaa Dipati Jayapuspita ││
  113. ││ Dipatya ing Surabaya │ sanget anandhang kekeling │ ingkang rayi tinimbalan │ Dipati Martapureki │ sigra budhal tumuli │ wong Surabaya tan kantun │ saking Ngare wus mangkat │ kang baris Ngluyu umiring │ tan kawarna ing marga wus prapteng Japan ││
  114. ││ Apanggih lawan kang raka │ pan datan antara lami │ Jayapuspita palastra │ sapejahira ing nguni │ wong Bali bubar mulih │ kantun Ki Natapureki │ kang sami ginendholan │ marang wadya Surengwesthi │ sakarine keneng kawarnaa Sultan ││
  115. ││ Bubar saking Pameresan │ karsanira anggiliri │ Panembahan Purubaya│ angateraken ing margi │ sampun akintun tulis │ nenggih dhateng putranipun │ sira Pangeran Arya │ kinen bubarna kang baris │ sampun bubar sakehing bala Mantaram ││
  116. ││ Biting Marebung tinilar │ kesahe madyaning wengi │ kang mungsuh datan uninga │ yata kawarnaa enjing │ Sultan kapapag margi │ aneng desa Kebonagung │ milya kidul lampahnya │ mangetan sawadyaneki │ sigra rerep aneng ing desa Manyaran ││
  117. ││ Yata wadya Kartasura │ prasamya angintip biting │ katupiksa mengsahira │ suwung tan ana kaeksi │ sigra atur upaksi │ dhateng Ki Danurejeku │ tuwin mring Tuwan Amral │ langkung trustha ingkang galih │ wus tinitik palayunira mangetan ││
  118. ││ Anulya angungsi sira │ Sultan Panembahan aglis │ budhal saking Pamanyaran│ datan kawarna ing margi │ Magetan sampun prapti│ gya rerep sawadyanipun │ sira Amral Baritman │ anusul lawan Ki Patih │ Danureja myang Dipati Mangkupraja ││
  119. ││ Kacandhak neng Pamagetan │ sigra pinukul tumuli │ Panembahan Herucakra │ wus nunggal dadi sawiji │ duk aneng Nglaroh nenggih │ semana denira ngumpul │ Sultan lan Panembahan │ wus kawon denira jurit │ saking Nagri Magetan ngungsi mangetan ││
  120. ││ Semana datan winarna │ prapteng Madiyun Nagari │ samya rerep aneng kitha │ Madiyun lan Pranaragi │ Amral ingkang winarni │ lagya paguneman wau │ lawan Ki Danureja │ tuwin Ki Mangkuprajeki │ rembag mundur dhateng Nagri Kartasura ││
  121. ││ Wonten dening kang tinilar │ Dyan Arya Pringgaiayeki │ lan Raden Natawijaya │ kang samya nindhihi baris │ myang punggawa pasisir │ anging Ki Citrasomeku │ kang binijig binekta │ dhateng ing Kartasureki │ lan kekasihdalem Ngabehi Tohjaya ││
  122. ││ Amral Baritman wus budhal │ kang kari samya abaris │ tuwin Amral sampun prapta │ Nagari Kartasureki │ panggih lan sribupati│ langkung suka Sang Aprabu │ Ki Ngabehi Tohjaya │ sampun ginanjar nagari │ ing Lamongan patedhanireng narendra ││
  123. ││ Tinundhung umantuk sigra │ kinen adandan prajurit│ yata wau Tuwan Amral │ dadosaken rembag nguni │ Danureja Dipati │ kinen aputusan gupuh │ mring nagri ing Santenan │ Ki Adipati ing Pathi │ kinen ngipuk mring Pangran Arya Mantaram ││
  124. ││ Pangran kinen ngaturana │ dhateng Santenan Nagari │ matura pakone Amral │ dhateng Pangeran ing benjing │ gennya jinunjung aji │ tetepa karatonipun │ manguna prajanjiyan │ manuta waluring swargi │ ingkang raka Kangjeng Sinuhun Mangkurat ││
  125. ││ Prajanjiyan neng Japara │ Amral nuhun opah Nagri │ Demak lawan ing Japara │ kalawan ing Surawesthi │ Pangran Arya Mantawis │ langkung malak galihipun │ miyarsa aturira │ Ki Mangunoneng ing Pathi │ Jeng Pangeran tan wruh yen kena paekan ││
  126. ││ Pangran budhal mring Japara │ saha balakuswa ngiring │ sira Dipati Santenan │ budhal mring Japara ngiring │ sira Mral budhal aglis │ saking ing Kartasureku │ dene ingkang binekta │ Dipati Citrasomeki │ tan kawarna ing marga prapteng Samarang ││
  127. ││ Lajeng layar mring Japara │ ambekta bala kumpeni │ lan Dipati Citrasoma │ Pangeran Arya Mantawis │ Japara sampun prapti │ sareng Amral prapta gupuh │ panggih lawan Pangeran │ kumpeni urmat nglangkungi │ Kangjeng Pangran apan sampun sinegahan ││
  128. ││ Sampune eca kang driya │ ingaturan dhateng loji │ sengadi jinunjung raja │ Pangran tan lenggana kapti │ ing jro wus den rakiti │ Pangeran cinepeng gupuh │ saputra-mantunira │ wong wolu kang den pejahi │ lan kang rama aneng pasisir Japara ││
  129. ││ Sinengkalan sedanira │ Winisaya ing Jaladri │ Rasa Tunggal sigra budhal │ Amral mring Kartasureki │ garwanira kang lalis │ binekta mring Amral sampuri │ dene kang para putra │ kang datan tumekeng lalis │ ingkang alit binekta mring Kartasura ││
  130. ││ Miwah selir lan parekan │ sadaya tana kang kari │ sampun prapta Kartasura │ katur ing jeng sribupati │ langkung suka Sang Aji │ amiyarsa aturipun │ narima marang Amral │ sigra Amral ngrembag ngungsir │ marang Sultan tuwin dhateng Panembahan ││
  131. ││ Saparane tinututan │ Sang Nata utusan aglis │ nimbali Dipati Sampang │ lawan Tohjaya Ngabehi │ myang punggawa pasisir │ bang wetan kinerig sampun │ kinen saos gegaman │ anjaga dhusun ing Ngawi │ anggitika dhateng Madiyun Nagara ││
  132. ││ Anenggih Amral Baritman │ arsa medal Jagaragi │ lawan bala Kartasura │ tanapi Ki Patih kalih │ dene kang sami baris │ Kamagetan mangkat sampun │ kinen miyos Gegelang │ Nagari Madiyun nenggih │ pan kinepung dening bupati bang wetan││
  133. ││ Samya siyaga kerigan │ kala perang Surawesthi │ barisira sampun bubar │ milanya kerigan malih │ Pangeran Madureki │ kang dadya pangirid laku │ samana sampun budhal │ datan kawama ing margi │ pra punggawa bang wetan wus prapta Jipang ││
  134. ││ Anulya sami utusan │ atur uninga Ki Patih │ Danureja Mangkupraja │ yen Pangeran Mandureki │ myang kang para bupati │ prapteng Nagri Jipang sampun │ Danureja Mangkupraja │ tuwin Amral wus udani │ sawusira pirembagan sigra budhal ││
  135. ││ Saking Nagri Kartasura │ gumuruh swaraning janmi │ kadi ombaking samodra │ gegaman awarni-warni │ tuwin bala kumpeni │ nenggih sewu kathahipun │ kang binekta mring Amral │ nanging sira Ki Dipati │ Danureja pinundhut dhateng Sang Nata ││
  136. ││ Kinen tenggaa nagara │ dene tetindhihing baris │ Rahaden Suradiningrat │ putra Panularan nenggih │ kang dadya senapati │ Dipati Mangkuprajeku │ Raden Natawijaya │ lan Raden Pringgalayeki │ kalahira maksih aneng pabarisan ││
  137. ││ Lawan pasisir pangiwa │ wus ingutusan prajangji │ angkate sareng geceka │ Nagari Madiyun nenggih │ gantya ingkang winarni │ Dipati Natapureku │ budhal saking ing Japan │ sedya ngumpul ingkang baris │ lawan Sultan tuwin dhateng Panembahan ││
  138. ││ Lawan putra ing Mandura │ Rahaden Jimat nameki │ kang binekta marang Dewa │ Ketug mring Nagri Manguwi │ mangkya wus minggat saking │ Manguwi sawadyanipun │ milane nuli kesah │ Ki Ketug cidra ing jangji │ yen den ajak bedhah mring Nagri Mandura ││
  139. ││ Ki Dewa Ketug samaya │ Dyan Jimat kaku kang galih │ milanira milu kesah │ saking Nagari Manguwi │ ing mangke sedya nunggil │ Panembahan Purbayeku │ lampahnya sampun prapta │ Nagari Madiyun nenggih │ akaliyan Adipati Natapura ││
  140. ││ Tundhuk lawan Panembahan │ myang Sultan trustha ing galih │ tuwin sira Raden Jimat │ kalangkung suka ing ati │ myang kang para dipati │ mancanagara angumpul │ Dipati Natapura │ sampun sinedhahan kardi │ dadya pramugari saliring prakara ││
  141. ││ Tansah tinantun mring Sultan │ miwah Panembahan nenggih │ tan liyan sira Martapura │ kang tansah tinari-tari │ Raden Jimat anenggih │ pan ginanjar estri ayu │ Sultan lan Panembahan │ pan sampun ageng kang galih │ apanggiha aneng dhusun ing Kekajang ││
  142. ││ Tuwin barisira Amral │ Baritman pan sampun prapti │ lan Dipati Mangkupraja │ kang saking kidul dhatengi │ sampun sami apanggih │ sigra Ki Natapureku │ sampun atur uninga │ dhateng Panembahan nenggih │ lamun mengsah saking ler-kidul wus prapta ││
  143. ││ Ngalempakna barisira │ Amral Baritman ing mangkin │ dinulu tanpa wilangan │ pirang pandeleng kang baris │ ngebeki wana tepi │ tepis iringing Madiyun │ agung ingkang gegaman │ aturipun Adipati │ Natapura leheng sami medalana ││
  144. ││ Boten kasompak ing yuda │ yata sagunging bupati │ pan sami kelu sadaya │ Panembahan budhal saking │ kitha Madiyun aglis │ sigra umagut prang pupuh │ aneng dhusun Pagakan │ sigra tata punang baris │ aneng ara-ara adhendheng asinang ││
  145. ││ Panembahan masanggrahan │ kuneng kawarnaa enjing │ Amral Baritman wus budhal │ Mangkupraja Adipati │ Pangeran Sampang tuwin │ para punggawa anggregut │ wadyabala sumahab │ sampun atata kang baris │ dhadhanira kumpeni yudakenaka ││ 

PUPUH III
P  A  N  G  K  U  R 

  1. ││ Lan Dipati Kartasura │ Mangkupraja pangawat wong pasisir │ kang tengen lan keringipun │ kang kanan dadi kiwa │ sigra budhal gegaman lir ardi santun │ pan gumuruh swaranira │ anglir ombaking jaladri ││
  2. ││ Kangjeng Sultan wus siyaga │ Panembahan Purbaya datan tebih │ kang dadi pangawakipun │ ing kering lawan kanan │ apan mancanagara pinalih sampun │ Ki Dipati Natapura │ nindhihi pangawat kering ││
  3. ││ Ingiring wong Surabaya │ tengenira Raden Jimat nindhihi │wong Mandura ana satus │ sami prayitneng yuda │ Panembahan Herucakra kanthinipun │ neng kanan sawadyanira │ gya prapta bala kumpeni ││
  4. ││ Wus samya wawas-winawas │ mungsuh rowang prasamya anengahi │ atengara sigra nempuh │ rame bedhil wong surak │ Adipati Natapura mangsah gupuh │ angawet sawadyanira │ anempuh bala pasisir ││
  5. Sumyur ingkang tinarajang │ wong pasisir datan amanggapulih │ apan kathah ingkang lampus │ sigra Rahaden Jimat │ sawadyane wong Mandura sigra nempuh │ langkung sudireng ayuda │ ruket rok asilih-ungkih ││
  6. ││ Ana kang watang-winatang │ kang saweneh ana kang genti keris │ kumpeni sigra tetulung │ asru pangedrelira │ swaraning kang snejata lir gunung rubuh │ Panembahan Herucakra │ apanggah datan gumingsir ││
  7. ││ Wau wadya ing Mandura │ sabalane Pangeran Mandureki │ sadaya samya andulu │ dhateng Rahaden Jimat │ samya wingwrin malayu kalangkung takut │ katur Pangran Cakraningrat │ yen ari magut ing jurit ││
  8. ││ Kang raka kalangkung duka │ mengsah ngrana anregaken kang dasih │ anudingi ngandika sru │ heh bocah ing Mandura │ lah cekelen bae iku ta si kacung │ aja na kang wedi sira │ wong Mandura langkung ajrih ││
  9. ││ Samangsane perak lawan │ wong Mandura Raden Jimat tinolih │ dadya rame yudanipun │ yata Kyai Tohjaya │ mangsah ngarsa den iring ing wadyanipun │ sagung wadya ing Lamongan │nempuh wong mancanagari ││
  10. ││ Ingkang tinarajang bubar │ pan lumayu ngungsi wurining gusti │ Panembahan Purbayeku │ ngungsir wadya Lamongan │ Adipati Natapura sigra nempuh │ baris pasisir tinrajang │ wong Surabaya mangungkih ││
  11. ││ Ngisis kathah kang palastra │ wong pasisir kathah kang nandhang kanin │ giris pra sami lumayu │ ngungsi wuri Walanda │ kadi rareyotan lowe solahipun │ Panembahan Purubaya │ pengkuh dennya magut jurit ││
  12. ││ Geger madyaning ranangga │ wong kumpeni akathah kang ngemasi │ Amral kewran ing tyasipun │ micareng jroning driya │ Panembahan Purbaya dheprok ing pupuh │ sigra wau Tuwan Amral │ amepak para kumpeni ││
  13. ││ Sampun ngalumpuk sadaya │ sakathahe wau para upesir │ mariyem sigra pinundhut │ pinasang munggeng ngarsa │ dyan sinumet saking kadohan gumuruh │ sarta kang para punggawa │ kinen ngumpul dadi siji ││
  14. ││ Binubrah pangawatira │ kanan-kering wus ngumpul dadi siji │ Tuwan Amral watiripun │ Panembahan Purbaya │ menek ngamuk ing yuda sapa kang magut │ mila aglis ingurugan │ gurnada lan gutuk api ││
  15. ││ Anenggih tengen lan kiwa │ kang pangawat punggawa mancanagri │ sami lorodan lumayu │ datan manggapuliha │ duk samana apan kasaput ing dalu │ mundur Kangjeng Panembahan │ wadya kumpeni ingungsir ││
  16. ││ Pan alon ing lampahira │ wong kumpeni kadya angiring-iring │ Panembahan rerep sampun │ sadalu aneng kitha │ pan adandan gumerah busekan umung │ anenggih swaraning janma │ sadalu akontrang-kantring ││
  17. ││ Sedya ginggang saking praja │ ingkang wadya samya pating bathithit │ weneh ana dandan pikul │ Sultan lan Panembahan │ ingkang para pawestri swara gumuruh │ sadalu tanana nendra │ yata kawarnaa enjing ││
  18. ││ Saking Madiyun wus budhal │ pan angetan wadya kumpeni ngungsir │ lampahira sampun rawuh │ talatah Pranaraga │ pan arerep sadalu Kaweran dhusun │ kumpeni pan datan tebah │ neng marga sakedhap jurit ││
  19. ││ Jeng Sultan kagengeng lawan │ pan karoban kawon denira jurit │ lajeng ngetan lampahipun │ Kadhiri sampun prapta │ wadyabala Kartasura mandheg tugur │ yata genti kawarnaa │ putranira Surapati ││
  20. ││ Apan miyarsa pawarta │ Panembahan aneng Nagri Kadhiri │ putra katiga amethuk │ kang sepuh aranira │ Raden Surapati panenggak jejuluk │ Rahaden Suradilaga │ pamekas Tirtanateki ││
  21. ││ Sampun sami pinanggihan │ Panembahan Purbaya trustheng galih │ ginanjar busana luhung │ katrinya langkung suka │ pan kinulawisudha jinunjung lungguh │ kuneng malih kawarnaa │ langkung kang bala kumpeni ││
  22. ││ Lan dedamel Kartasura │ sampun prapta aneng kilen benawi │ palabuhan pondhokipun │ lan sagung pra dipatya │ pan alami antara samadya tengsu │ denira yun-yunan yuda │ sira Mral Baritman nuding ││
  23. ││ Marang Ngabehi Lamongan │ kinen nabrang mangetan sawadyeki │ medal ing ngandhap puniku │ kinanthenan Walanda │ Kapten Konar lan Kapten Benggol nameku │ lawan Panbayi Kapitan │ Kapitan Buhung lan malih ││
  24. ││ Kapalane wong Makasar │ lawan Lutnan Jembaran Lurah Bali │ nulya budhal tan asantun │ apan nabrang ing ngandhap │ sasampuning nabarang ngandhap lajeng ngidul │ Penembahan kagegeran │ Dipati Natapureki ││
  25. ││ Kang tinuduh nadhahana │ lawan Tirtanata kang dadya kanthi │ arane Suranateku │ Amral miyarsa warta │ yen wis kalong baris ing Daha anglurug │ sigra nabrang pra punggawa │ pra dipatya lan kumpeni ││
  26. ││ Lajeng campuh ing ayuda │ ramening prang ruket rok silih ungkih │ wadya Kapurbayan pengkuh │ kang dadya tindhihira │ Surapati lan Suradilaga iku │ kalangkung dennya sudira │ arame denira jurit ││
  27. ││ Sampun karsane Hyang Suksma │ Panembahan Sultan apes ing jurit │ kasoran sasolahipun │ Rahadyan Surapatya │ sampun kawon yudanira kapelayu │ Ki Dipati Natapura │ kawon denira ajurit ││
  28. ││ Bedhah Negari Mamenang │ Panembahan ngaturan Surapati │ anjog Malang lampahipun │ Kadhiri wus kancikan │ dhateng bala kumpeni akarya sampun │ loji marang Nagri Daha │ Amral marang Surawesthi ││
  29. ││ Medal ing Japan Nagara │ sami nungkul punggawa mancanagri │ sowan mring Mangkuprajeku │ ing Madiyun Nagara │ Pangerane pacak baris nora nungkul │ katur mring Sang Adipatya │ Mangkupraja sigra nuding ││
  30. ││ Tumenggung Mataun Jipang │ ingkang kinen nglurug sampun lumaris │ ing Madiyun sampun rawuh │ apan campuh ing yuda │ pan karoban lawan wadya ing Madiyun │ kuthanira sampun bedhah │ Pangran Madiyun winarni ││
  31. ││ Apan ta kesisa bala │ wus kacandhak apan ta den taleni │ Pangeran binekta sampun │ marang ing Kartasura │ datan lami samana denira nglampus│ linawe aneng kunjaran │ yata kawarnaa malih ││
  32. ││ Sultan budhal saking Malang │ saha wadya tedhak marang Kadhiri │ apan ta arsa rinebut │ lampahe sampun prapta │ aneng dhusun Pojigpongan sigra pinethuk │ dening bala Kartasura │ sumahab wadya kumpeni ││
  33. ││ Rame yuda neng Pongpongan │ Kangjeng Sultan apan karoban tandhing │ sampun kawon yudanipun │ ngungsir wong Kartasura │ myang kumpeni Jeng Sultan munggah ing Gunung │ Ngantag anjog Nagri Malang │ kang ngelud wangsul tumuli ││
  34. ││ Marang Kadhiri Nagara │ pasanggrahan Amral ingkang winarni │ Surabaya sampun rawuh │ rembag angelud Sultan │ sampun budhal saking Kadhiri gumuruh │ angrurah kutha ing Malang │ sangkalanira winarni ││
  35. ││ Duk budhal saking nagara │ Rasa Warna pamane Buda Nabi │ Eje nuju ingkang taun │ tan kawarna ing marga │ lampahira wadya Kartasura rawuh │ dhusun Lebak pasanggrahan │ nulya wewelak kang prapti ││
  36. ││ Wadya lit pan sami lara │ mutah ngising apan lajeng ngemasi │ sadintene pejah satus │ tuwan Amral gya budhal │ marang Malang prapta nagri lajeng campuh │ tan adangu dennya yuda │ wus bedhah Malang Nagari ││
  37. ││ Mungsuh lumayu sarsaran │ wadya Kartasura samya nututi │ Kyai Sinduija Tumenggung │ kacandhak pinejahan │ murdanira pinocok pisah lan gembung │ Panembahan Purubaya │ kengser mangetan den ungsi ││
  38. ││ Jeng Sultan ngidul lampahnya │ ngungsi Dhungkul sawadyanya pribadi │ wadya Kartasura mundur │ tuwin bala Walanda │ sira Pangran Mandura ingkang tinuduh │ kantun neng Malang Nagara │ Dipati Mangkuprajeki ││
  39. ││ Gerah pan lajeng pralena │ para mantri apan kathah kang sakit │ Dyan Suryadiningrat lampus │ tiyang alit tumpesan │ pan gegering mutah ngising ingkang ngamuk │ sarta larang ingkang pangan │ tuwan Amral mapag aglis ││
  40. ││ Lumampah medal lautan │ pra punggawa tuwin kang para mantri │ medal dharat lampahipun │ yata Pangran Purbaya │ lajeng dhateng Lumajang sawadyanipun │ Panembahan Herucakra │ miwah Raden Surapati ││
  41. ││ Lan Raden Suradilaga │ Adipatya Natapura tan kari │ Tirtanata Jimat tumut │ Kangjeng Sultan wau ta ingkang winuwus │ miyarsa lamun Walanda │ wus bubar denira baris ││
  42. ││ Kangjeng Sultan sigra tedhak │ sawadyanya wangsul mring Malang malih │ Kaligangsa pondhokipun │ datan lami nandhang grab│ apan sanget Sultan lajeng sedanipun │ kang garwa sami karuna │ bubar sagung para mantri ││
  43. ││ Kang saweneh nusul marang │ Panembahan dening pra garwa sami │ ana ingkang tumut mantuk │ ngiring layoning Sultan │ yata wau Ki Jayabrata Tumenggung │ sampun alit ingkang manali │ pan sedya anungkul mangkin ││
  44. ││ Sarwi ngaturken bandhosa │ marang Nata Narendra Kartawani │ kang layon binekta sampun │ genti kang kawarnaa │ pra punggawa Kartasura ingkang nglurug │ sami prapta Kartasura │ miwah layoning Dipati ││
  45. ││ Mangkupraja layonira │ Raden Suryadiningrat sareng prapti │ kang tangis umyung gumuruh│ anulya Kartasura │ samya tawan tangis denira amethuk │ para estri Mangkupraja │ alara-lara anangis ││
  46. ││ Kang nglurug prapta sadaya │ sampun katur mring Jeng Srinarapati │ Sang Nata kalangkung ngungun │ yata wau parentali │ kang pepatih dadi siji iya mantuk │ Adipati Danureja │ Mangkupraja putraneki ││
  47. ││ Maksih mudha pan kinarya │ wedanane panekar sinung wangi │ Kartanagara Tumenggung │ apan atunggil warsa │ lan Dipati Semarang denira lampu │ kacatur tan darbe putra │ amung pulunan ingambil ││
  48. ││ Putra katur mring Sang Nata │ Jeng Sinuhun kala tedhak Semawis │ malah pinaring jejuluk │ Ngabehi Martayuda │ sapejahe ingkang rama sedya ngrebut │ mring nagara ing Semarang │ wus bilang dhateng kumpeni ││
  49. ││ Tuwan komasaris nama │ Dulkub jaga nagari ing Samawis │ Martayuda minta lungguh │ kang rama nuwun lilah │ kadipaten tinedha tan angsung weruh │ mring Narendra Kartasura │ katur marang Kiya Patih ││
  50. ││ Polahira Martayuda │ anggegampang nagari ing Samawis │ Ki Dipati Danurja wus │ utusan mring Samarang │ animbali Martayuda duta rawuh │ aneng Nagara Samarang │ Ki Martayuda wus kerid ││
  51. ││ Marang Nagri Kartasura │ pan angangge-angge cara bupati │ anggening rama rumuhun │ Kartasura wus prapta │ Ki Ngabehi Kapatihan pondhokanipun │ Ki Dipati Danureja │ utusan dhateng Samawis ││
  52. ││ Sarya wau kintun serat │ kang caraka prapta Nagri Semawis │ serat sinungaken sampun │ komisaris wus tampa │ dyan binuka ijoan sinuksmeng kalbu │ kang kariyin tabeningwang │ katura mring komisaris ││
  53. ││ Raping kalihe sudara │ aprakawis Martayuda Ngabehi │ pakcnira teka purun │ iya karya punggawa │ aneng Nagri Samarang Gusti Sang Prabu │ dereng adarbe timbalan │ mring Martayuda Ngabehi ││
  54. ││Lamun genteni ing rama │ wruhanira sudara Ki Dipati │ Semarang jagani iku │ gawene mring Walanda │ yen awona ing karya sira sung weruh │ inggih dhateng ing manira │ sun aturaken Sang Aji ││
  55. ││ Pakenira boya wenang │ ngelongana utawa yen muwuhi │ lungguhe dipati iku │ boten angganjar niksa │ apan dede gawene kumpeni iku │ angelongi muwuhana │ atas karsane narpati ││
  56. ││ Sabarang datan winenang │ gedhe-cilik jer prakara nagari │ pakcnira nora milu │ komasaris miyarsa │ tan kena ngling anjetung kalangkung ngungun │ mirsa ungeling nawala │ den ucap dening Ki Dipatih ││
  57. ││ Anulya ngaturi serat │ dhateng Raden Danureja Dipati │ anedha apuranipun │ mring Ki Patih Danurja │ pan sinareng kalawan kintunanipun │ si Komisaris Samarang │ amet galihe Ki Patih ││
  58. ││ Dimen aywa kongsi corah │ kang bicara marang Nagari Batawi │ wondene prakawisipun │ Ngabehi Martayuda │ pan kasiku samangke maksih neng ngriku │ wonten Nagri Kartasura │ prasasat wus den rawiti ││
  59. ││ Mangke Raden Adipatya │ sakarsane amba datan ngawruhi │ duta umesat glis rawuh │ Nagari Kartasura │ tundhuk lawan Dyan Patih surat wus katur │ tinampan wus tinupiksa │ langkung sukanireng galih ││
  60. ││ Mirsa ungeling nawala │ saking Tuwan Komisaris Semawis │ kalangkung kucem ing kalbu │ sigra denira sowan │ Raden Danureja prapteng pura matur│ dhumateng Srinaradipa│ sasolah-solahireki ││
  61. ││ Langkung suka Srinarendra │ heh wakane mangsa bodho sireki │ ya si Martayuda iku│ katrapa siku mringwang │ age sira lekasana kena ngukum │ mung aja kongsi palastra │ karana jeng rama swargi ││
  62. ││ Uwis ajangji ing kuna │ lawan Suradimanggala Semawis │ saturune apan luput │ yen katrap dosa pejah │ dadi lara yen dosa lara puniku│ sayektine diapura │ lawan maninge apatih ││
  63. ││ Sapa ingkang gumantiya │ ing Semarang ingkang dadi bupati │ lah mangsa bodho sireku │ Raden Patih tur sembah │ yen suwawi kalawan karsa pukulun │ abdidalem Gemulakan │ kados boten neniwasi ││
  64. ││ Tinanggenah ing Samarang │ lan piturut pun Setrajaya gusti │ Sang Nata ngandika arum │ iya mangsa bodhoa │ kyana patih medal pagelaran rawuh │ Ki Ngabehi Martayuda │ dhuwunge uvvus ingambil ││
  65. ││ Den presi neng Kapatihan │ sigra matah punggawa mring Samawis │ masrahken Martayudeku │ mring Komasaris Samarang │ kinen budhal saking Semarang den gupuh│ sigra wau lumaksana │ sarwi bekta Ki Ngabehi ││
  66. ││ Martayuda neng Semarang │ wus tinampen mring Tuwan Komisaris │ wus linajengaken wau │ binucal mring Jakarta │ lan saanak-rabi Komisaris Dulkub │ sampun angangsuli serat │ duta nata mesat aglis ││
  67. ││ Wus prapta ing Kartasura │ sigra mapag marang rekyana patih │ ngaturken serat wewangsul │ ingkang saking Semarang │ gya tinampen binekta sowan Sang Prabu │ Sang Nata kalangkung suka │ tuwin Rahaden Patih ││
  68. ││ Kalawan kekintunira │ serat saking Danureja Dipati │ kang serat sinuksmeng kalbu │ amangsuli carita │ pan Pangeran Ngabehi duk jenengipun │ kang rama Srinaranata │ duk arsa mapat Sang Aji ││
  69. ││ Pan kesah anjog ing Tegal │ pan kumpeni kang tinudhuh nututi │ Pangeran kacandhak sampun │ binekta niring Jakarta │ duk jumeneng kang rayi Pangeran wau │ kinen bucal dhateng Ekap │ mangkya kumpeni tur tulis ││
  70. ││ Katur marang Srinarendra │ nuwun ingon kang raka Pangran Behi│ ingkang pinisakit wau │ Dipati Danureja │ pan ingutus dhateng wau Sang Aprabu │ marang Nagara Samarang │ apan kathah kang prakawis ││
  71. ││ Pinancas Nagri Samarang │ lawan jangji ing kina wus netepi │ apan ta ing sahen taun │ patih nam pani arta │ pambayare kumpeni denira nempur │ sewu koyan sahen warsa │ kang numpani Ki Dipati ││
  72. ││ Binage para punggawa │ sadayane bupati ing pasisir │ marma Ki Danurejeku │ pan saben-saben warsa │ mring Sema rang kumpeni yen cidreng wuwus │bokmanawa anggegampang │ bayare panempur nenggih ││
  73. ││ Manawa bandha semaya │ ing sakehe punggawa ing pasisir │ cinatheta sadayeku │ sarta asraha beras │ miwah pan aja kaliru ingetung │ nwusnya winekas-wekas │ dhumateng srinarapati ││ 

PUPUH IV
S  I  N  O  M 

  1. ││ Ki Dipati sigra budhal │datan kawarna ing margi │ sampun prapta ing Samarang │ panggih lawan komisaris │ Ki Gemulak Ngabehi │ sampun wonten lungguhipun │ jumeneng Adipatya │ Setrawijaya Semawis │ dene prakara ingonipun Pangeran ││
  2. ││ Kumpeni panuwunira │ kawanatus reyal nenggih │ Kiya Patih Danureja │ kalihatus den sanggemi │ ing saben-saben warsi │ yen kumpeni datan purun │ angreksa mring Pangeran │ den ulihena mring Jawi │ pan manira dhewe kang sanggup angreksa ││
  3. ││ Dadya putus kang bicara │ kalihatus saben warsi │ kuneng ganti winursita │ Pangeran Dipasaneki │ lolos saking nagari │ angancik desa Lawanu │ arsa jumeneng nata │ sigra cinekel tumuli │ marang sira Ngabelli Gagakpranala ││
  4. ││ Winadhahan susuk sigra │ katur mring Kartasureki │ nulya wau kinunjara │ aneng gedhong tengen nenggih │ tan lami den pejahi │ Pangeran Dipasaneku │ linawe sedanira │ yata wau kang winarni │ ingkang layon Jeng Sultan Balitar prapta ││
  5. ││ Wus katur marang Sang Nata │ karsanira Sribupati │ bandhosane ari sigra│ linajengken mring Magiri │ dene ingkang umiring│ Tumenggung Jayabrateku │ kalih atmajanira │ sigra sami den suduki│ aneng waringin kembar kalihe wus pejah ││
  6. ││ Sang Nata nulya putusan │ dhateng Negari Semawis│ nenggih maringi uninga │ mring patih myang komasaris │ langkung suka ing galih │ nulya dadosaken rembug │ pan sedya angungsira │ Panembahan Purbayeki │ sampun rembug Ki Dipati sigra budhal ││
  7. ││ Saking Nagri Kartasura │ Jeng Sinuhun ambektani │ punggawa mancanagara │ tuwin bupati pasisir │ kang panengen tan kari │ miwah ingkang sami tugur │ ing Daha kinen mangkat │ sira Kapitan Penbayi │ budhalira pan sami anut mangetan ││
  8. ││ Kalih wong mancanagara │ komisaris budhal aglis │ miyos Jipang lampahira │ anjog Nagri Surawesthi │ tuwin bala pasisir │ kinen pradandanan gupuh │ inganti Surabaya │ amung Dipati Semawis │ datan pisah lawan komisarisira ││
  9. ││ Sampunira prandandanan │ sagung punggawa pasisir │ Sumenep lawan Madura │ sapanengen datan kari │ sigra budhal tumuli │ mring Surabaya wus kebut │ Ki Ngabehi Tohjaya │ ingkang kinarya pangarsi │ ing Lamongan tandange lir singalodra ││
  10. ││ Ambekta prajurit dhomas │ sami andeling ajurit │ datan kawarna ing marga│ Nagari Gembang wus prapti │ amasanggrahan sami │ myang kang medal Daha rawuh │ sagung mancanagara │ tanapi bala kumpeni │ sareng prapta akekuwu Pasuruhan ││
  11. ││ Yata wau kawarnaa │ Panembahan Purbayeki │ kang lagya sanget sungkawa │ sawadyanira prihatin │ neng Lumajang Nagari │ dene kang lumakseng pungkur │ bok ana mungsuh prapta │ nututi bala kumpeni │ kang ajaga Rahaden Suradilaga ││
  12. ││ Pan samya rumekseng baya │ bekta rongatus prajurit │ baris sakilening kitha │ dhusun Sarebeg nameki │ lawan Natapureki │ urun prajurit rongatus │ wonten dening kang raka │ sira Dyan Suradipati│ neng Lumajang nunggil lawan Panembahan ││
  13. ││ Panembahan Herucakra │ Dipati Natapureki │ anunggil aneng Lumajang │ Panembahan gunem kawis │ lan sagunging prajurit │ karyane amundhut bantu │ dhateng Nusakambangan │ caraka umesat aglis│ prapta Bah kang duta sinangga krama ││
  14. ││ Raja Bah asemaya │ sagah arsa angaturi │ kang prajurit tigang nambang │ lagya amilihi dasih │ Pnembahan Purbayeki │ wus kathah peparingipun │ mring raja Bah sira │ awarni kancana rukmi │ tanpa wekas asanggup-sanggup kewala ││
  15. ││ Kuneng gantya winursita │ kawarnaa komisaris │ lagya sani prembagan │ lan sagung para dipati │ nedya bujuka maring │ Pnembahan Purbayeki │ ngupaya kang lumampah │ dereng wonten kang prayogi │ kang dinuta dhateng Lumajang Nagara ││
  16. ││ Ki Citrasoma lingira │ ari Tohjaya Ngabehi │ kadipundi karsadika │ sinten mangke kang prayogi │ bekta surat puniki │ lawan sinten kang jinujug │ ingkang dadi jaruman │ yen prapteng Lumajang benjing │ anauri sira Ngabehi Tohjaya ││
  17. ││ Ing sapamirsa kawula │ boten wonten kang prayogi │ anjawi Suradilaga │ kalawan pun Surapati │ kalih tinari-tari │ mring panembahan puniku │ kadhahar saaturnya │ lan maksih sugih prajurit │ milanipun Panembahan Purubaya ││
  18. ││ Dhumateng Nagri Lumajang │ aturipun Surapati │ tuwin pun Suradilaga │ Komisaris Dulkub angling │ iya kyai sayekti │ manira luwih panuju │ kang minangka jaruman │ nanging sinten kang prayogi │ bekta surat katura mring Surapatya ││
  19. ││ Tuwin dhateng Panembahan │ layang manira puniki │ kamot saliring prakara │ sarta timbalan narpati │ heh sagung pra dipati │ nanya mring mantrinipun │ ingkang wani prakara │  anglampahi serat mami │ pra punggawa anari mring mantrinira ││
  20. ││ Nanging tanana sanggupa │ sagung mantrining bupati │ Dulkub kaku manahira │ lah kadipundi puniki │ ingkang ingsun lakoni │ apan dudu karsaningsun │ dhewe ayahan nata │ ingkang manira lampahi │ milanipun teka mekaten kewala ││
  21. ││ Sabecik-becikaneha │ prang kasap luwih abecik │ inggih lampah dhedhemitan │ inggih Tohjaya Ngabehi │ ma rebel waspaneki │ amicareng jroning kalbu │ sagung para punggawa │ mangkene bae tokneki │ sun miyarsa panggawehaning narendra ││
  22. ││ Kang luwih awrat punika │ punggawa ingkang ngawaki │ katempuh boting nagari │ pan andel-andeling aji │ sanadyan rare cilik │ yen wani nempuh pakewuh │ karya bandha dhemitan │ patut kinarya bupati │ pra punggawa pan samya kendel kewala ││
  23. ││ Yata wau sinemonan │ ujare Tohjaya iki │ asal wong cilik ing kina │ mengko ginanjar nagari │ pan kinarya bupati │ imbal wacana lan prabu │ tur tadhah pangandika │ apa wewalesireki │ yen tan wani nempuh ing byating prakara ││
  24. ││ Apan mengkono tyasira │ sagunging para bupati │ pan sarwi kendel kewala │ sigra Tohjaya Ngabehi │ medhun saking ing kursi │ manira tuwan kang sanggup │ anglampahaken serat │ kula lampahi pribadi │ boya kudu ambekta para punggawa ││
  25. ││ Komisaris Dulkub suka │ astane sigra kinanthi │ sira Ngabehi Tohjaya │ binekta mring kantor aglis │ sarwi den bebisiki │ aywa susah ing atimu │ adate nora nana │ duta tumeka ing pati │ prapteng kana sapa kang sira jujuga ││
  26. ││ Angucap sira Tohjaya │ pun Suradilaga nenggih │ kawula jujug neng ngrika │ kajenge suka upeksi │ dhateng pun Surapati │ lamun dhangan manahipun │ tuwan pun Surapatya │ panembahan anuruti │ Surapati kadhahar saaturira ││
  27. ││ Komisaris Dulkub mojar │ iya bener Ki Ngabehi │ ya iki pakirimingwang │ mring Pnembahan Purbayeki│ miwah pun Surapati │ miwah Suradilageku │ sigra wau tinampan │ ingkang serat lan kekirim │ heh Ngabehi yen gepok kekirimingwang ││
  28. ││ Panembahan teka gampang │ iya gelem ngong aturi │ sigra mesat Ki Tohjaya │ bekta punakawan kalih │ lan Dipati Samawis │ pinundhutan mantri wau │ angaturi satunggal │ Demang Kaligawe nenggih │ kang tinuduh lan Dipati Citrasoma ││
  29. ││ Nenggih bektani kebayan │ ing mantri lan sikep siji │ ingkang amikul rembatan │ dadya kanen Ki Ngabehi │ wus lepas lampah neki │ datan kawarna ing ngenu │ wus prapteng pabarisan │ ing Sarebeg punang baris │ sampun katur mring Raden Suradilaga ││
  30. ││ Kalangkung pangungunira │ dene selamet ing margi │ pakirim sampun tinampan │ ingkang saking komisaris │ langkung awarni-warni │ mring Suradilaga iku │ tuwin mring Surapatya │ pangangge awarni-warni │ Raden Suradilaga alon lingira ││
  31. ││ Adhi Ngabehi Tohjaya │ paduka kantun neng ngriki │ kawula sowan ing kakang │ Surapati atur tulis │ dene andika adhi │ arsa kula bekta laju │ bilih dede kang karsa │ sigra mesat tan akari │ saking desa Sarebes alelancaran││
  32. ││ Sira Ngabehi Tohjaya │ den reksa marang wong Bali │baiane Suradilaga │ brengose sakepel sisih │ solahe lir raseksi │ pating jalimprak dinulu │ mantrine wong Japara │ kanthine Ki Angabehi │ ajrih miyat katisen padha sakala ││
  33. ││ Angling Demang Kapiwara │lah daweg minggat ing wengi │ rasane pan boten eca │ dika kinatunn neng ngriki │ Suradilaga nenggih │ alami denira rawuh │ tiyange kang atengga │ neng ngriki pating kalesik │ datan eca raose lah daweg minggat ││
  34. ││ Nyentak Ngabehi Tohjaya │ dudu anake wong becik │ kinongkon durung karuwan │ angajak minggat ing wengi │ Ki Kabayan nauri │ daweg minggat den agupuh │ tiyang kang sami tengga │ guneme amemedeni │ winitawis pakone Suradilaga ││
  35. ││ Angucap ping pat ping lima │ Ki Ngabehi tan nauri │ lingira mantri Japara │ kawula minggat pribadi │ angucap Ki Ngabehi │ sira minggata den gupuh │ heh Demang Pariwarna │ aja anyukeri kuping │ lebur-luluh ingsun lakoni priyangga ││
  36. ││ Pan ingsun dudu wong ala │ kaya sira jejemberi │ lingira Ki Parewanainggih │ leres Ki Ngabehi │ kula baturing mantri │ dika punggawaning ratu │ tur ginanjar nagara │ sedhenge tohana pati │ awak kula aneng Nagari Japara ││
  37. ││ Amung ngetutaken pangan │ sakepel mring Ki Dipati │ Citrasoma ing Japara │ dede gawe kula inggih │ nglampahi baya pati │ Ki Tohjaya langkung bendu │ mantri Japara sira │ apan arsa den taboki │ nulya bolos kantun mantri ing Semarang ││
  38. ││ Lingira Kyai Tohjaya │ lah kaya ngapa sireki │ baya arsa milu minggat │ Demang Kaligawe nenggih │ boten tumut wakmami │ anging wonten aturipun │ kiyai marang dika │ sampun dika rani mantri │ lahn akunen tetiyang sikep kewala ││
  39. ││ Yata wau kawarnaa │ sira Radyan Surapati │ asdhatenge arinira │ bekta serate kumpeni │ miwah ingkang pakirim │ serat tinupiksa gupuh│ dene kang ngebang-ebang │ sira Raden Surapati │ nekakaken marang Kangjeng Panembahan ││
  40. ││ Mugi tututa kewala │ Panembahan Purbayeki │ sira ginanjar nagara │ marang Kangjeng Sribupati │ ngendi sira karsani │ lan kumpeni aweh untung │ ing saben-saben warsa │ kalihewu reyal nenggih │ lan dosane kang rama lebur sadaya ││
  41. ││ Dosa ingkang kalampahan │ lan aja seba sireki │ marang Nagri Kartasura │ angeca-ecaa benjing │ neng nagrine pribadi │ pan wus karsane Hyang Agung │ Rahadyan Surapatya │ asupe ingkang weweling │ ipat-ipat kemoloken ebang-ebang ││
  42. ││ Kumpeni kalangkung dibya │ yen karya ujar tan yekti │ Surapati arsa seba │ mring Pnembahan Purbayeki │ matur yen tampi tulis │ saking raka Sang Aprabu │ myang Dulkub katur surat │ kula kinen mituturi │ mring paduka ngaturan mantuk mring praja ││
  43. ││ Pan paduka boten dosa │ mring raka miwah kumpeni │ katuting rayi sampeyan │ Jeng Sultan kang sampun lalis │ raka paduka aji │ lan kumpeni langkung ngungun │ mangke gusti paduka │ kinen mantuk mring nagari │ adhahara gusti sabin kalih leksa ││
  44. ││ Yen sampeyan boten lega │ mantuk mring Kartasureki │ kumpeni kang tumanggunga │ aranta paduka gusti │ kalebet buk kumpeni │ rebat karaton pukulun │ lingira Panembahan │ sapa dutane kang prapti │ Surapati matur inggih pun Tohjaya ││
  45. ││ Bupatine ing Lamongan │ mangkya kinantun neng jawi │ angandika Panembahan │ yen mangkono Surapati │ katemuwa pribadi │ lawan komisaris Dulkub │ lawan sira jangjiya │ ingsun gelem dikon mulih │ sarupine bocahingsun ingkang dosa ││
  46. ││ Kabeh dipun apuraa │ miwah si Natapureki │ myang kakangmas Herucakra │ lan si Cakranagareki │ tanapi sira tuwin │ sakadang-kadangireku │ yen tan den apuraa │kabeh ngong tan gelem mulih │ sunpalaur lebur-luluh aneng wana ││
  47. ││ Atur sembah Surapatya │ inggih kawula ngriyini │ yen makaten karsa tuwan│ sigra mesat Surapati│ ing Sarebes wus prapti │panggih lawan Toha │ tutur sasolahirab │ sira Radyan Surapati │ langkung suka manahe Kyai Tohjaya ││
  48. ││ Sokur raden yen mangkana │ lah nedha pangkat tumuh │ nulya wau sareng mangkat │ amung Radyan Surapati│ Suradilaga kari │ tanapi Tirtanateku │ lawan sawadyanira │ neng Sarebes dennya baris│ Surapati lawan Ngabehi Tohjaya ││
  49. ││ Nagari Gembong wus prapta │ panggih lawan komisaris │ langkung suka ing wardaya │ kurmatira anglangkungi │ Tohjaya den takoni │ maring komisaris Dulkub │ wilujeng sarowangnya │ nanging mantri Jepareki │ ingkang minggat komisaris langkung duka ││
  50. ││ Marang Kyai Citrasoma │ wus dinendha sewu nenggih │ dene langkung tiwasira │ denira dadi bupati │ nora duwe bebicik │ gawe mantri wong kapaung │ sigra mangun bicara │ dene Raden Surapati │ kang tinedha nagari ing Pasedhahan ││
  51. ││ Lawan amedananana │ sawetane ardi Wilis │ kumpeni nanggupi sigra │ dene Radyan Surapati │ nenggih sanggup ngaturi │ Panembahan Purbayeku │ mangkya lagi kadhahar │ saature Surapati│ wusnya dadya rembug nulya Ki Tohjaya ││
  52. ││ Ingkang duwe pagaweyan │ tinuduh baliya maning │ lumampah sawadyanira │ sarta surating kumpeni │ myang Radyan Surapati │ angaturi serat wau │ marang Jeng Panembahan │ tuwin dhateng ingkang rayi │ Tirtanata tanapi Suradilaga ││
  53. ││ Sigra mangkat Ki Tohjaya │ tuwin punggawa pasisir │ pinundhutan sikep samya │ yitnane Ki Ngabehi │ Pnembahan Purbayeki │ bilih lega galihipun │ yen kongsi kapondhongan │ dadya karya susah benjing │ milanipun Ki Ngabehi saos tundhan ││
  54. ││ Ki Tohjaya sampun budhal │ datan kawarna ing margi │ desa Sarebeg wus prapta │ Suradilaga kapanggih │ ngabehi atur tulis │ serat tinupiksa gupuh │ sampune maos serat │ Raden Suradilageki │ alon mojar daweg adhi sami seba ││
  55. ││ Kalihira sareng mangkat │ tansah rembagan samargi │ lingira Kyai Tohjaya │ Kang Suradilaga mangkin │ saatur-atur mami │ lamun andika tinantun │ inggih angeplekana │ dimen Panembahan iki │ angguguwa saatur-atur kawula ││
  56. ││ Dedimene Jagad Jawa │ age karetaa anuli │ kalih prapta ing Lumajang │ katur wonten duta prapti │ ingandikan tumuli │ mring Panembahan Purbayeku │ Raden Suradilaga │ kang ngirid wus prapteng ngarsi │ atur sembah angaturaken nawala ││
  57. Saking komisarisira │ miwah saking Surapati │ kang surat wus tinupiksa │ Panembahan sukeng galih │ mirsa ungeling tulis │ alon wijiling pamuwus │ sira ran si Tohjaya │ kang tinanyan atur bekti │ inggih Gusti Panembahan angandika││
  58. ││ Ingsun wruh aran kewala │ durung uninga ing warni │ emut duk kalane rama │ sira ingkang den kirimi │ aran mring rama swargi │ ingsun atanya satuhu │ sira anake sapa │ dene rupamu prayogi │ heh Tohjaya lan abecik karyanirav││
  59. ││ Wani yen ingaben yuda │ ing dhemit wani nglampahi │ nora nampik barang karya │ lah tutura den sayekti │ Tohjaya atur bekti │ anaking awon satuhu │ ngandika panembahan │ sira ingkang amiwiti │ dadi wijil becik ing saturunira ││
  60. ││ Langkung asih Panembahan │ marang sira Ki Ngabehi │ dhinahar saaturira │ Suradilaga nginggihi │ tuwin kang punang tulis │ Dulkub manis tembungipun │ myang turing Surapatya │ kang kawrat sajroning tulis │ kathah-kathah sakalangkung manisira││
  61. ││ Miwah ingkang ngebang-ebang │ kumpeni muni ing tulis │ sampun karsane Hyang Suksma │ Panembahan tyase gampil │ ngandika mring Ngabehi │ Tohjaya nuruti tengsun │ saatur-aturira │ nanging ingsun lagi sakit │ kayaparan Ki Tohjaya aturira ││
  62. ││ Milane gusti kawula │ bekta tandhu lawan joli │ inggih miyarsa pawarta │ yen paduka ragi sakit │ Panembahan ngling aris │ iya besuk Rebo ingsun │ mangkat teka Lumajang │ sigra Tohjaya Ngabehi │ gya utusan mring Dulkub atur uninga││
  63. ││ Caraka sampun umangkat │ datan kawarna ing margi │ prapta ing Gembong Nagara │ tundhuk lawan komisaris │ katur sasolahneki │ langkung suka Tuwan Dulkub │ ngatag para punggawa │ tetiga lawan kumpeni │ tigangatus kinen sami amethuka││
  64. ││ Sira Dipati Semarang │ lan arya ing Kudus nenggih │ katiga arya ing Tuban │ kang kinen amethuk sami │ panggagenging kumpeni │Mayor Leder wastanipun │ miwah Kapatan Konar │ lawan Kapitan Panbayi │ lan Kapitan Panggol mangke namanira ││
  65. ││ Sigra pareng dennya budhal │ wong Jawa lawan kumpeni │ tigang dina lampahira │ kendel neng wana Basuki │ Panembahan winarni │ wus budhal sawadyanipun │ saking Nagri Lumajang │ gumuruh swaraning dasih │ awatasis kantun satus abdinira ││
  66. ││ Kalebet lan Panembahan │ Herucakra lan Dipati │ Natapura sawadyanya │ lan balane Surapati │ Pangran Cakranegara │ Mandura sawadyanipun │ lawan Suradilaga │ tanapi Tirtanagari │ mung satunggal sadhereke kari pura ││
  67. ││ Raden Berahim kang nama │ kari neng Dhungkul lagya gring │ dene Ngabehi Tohjaya │ tan kena pisah samargi │ lan Panembahan nenggih │ sakelangkung asihipun │ lampahira wus prapta │ aneng ing wana Basuki │ sampun panggih lawan kumpeni kang mapag ││
  68. ││ Nanging sira Panembahan │ Purbaya prayitneng westhi │ rerepot kang munggeng ngarsa │ dene kang nindhihi dasih │ nenggih putranireki │ Raden Mas Umbaran wau │ selir lan para garwa │ sami lumampah ing wuri │ rerep kalih dalu enjing nulya budhal ││
  69. ││ Saking Basuki gumerah │ sigra Dipati Semawis │ utusan ngaturi wikan │ marang Tuwan Komisaris │ Dulkub suka ing galih │ angatag kumpeni gupuh │ watawis sabragada │ kinen methuka kang baris│ nenggih aneng alun-alun Pasedhahan ││
  70. ││ Komisaris datan mapag │ maksih neng Gembong Nagari │ amung Radyan Surapatya │ angirid bala kumpeni │ Pnembahan Purbayeki │ wus rawuh sawadyanipun │ ing Nagri Pasedhahan │ kendel apasowan jawi │ saha bala barise kubeng atata ││
  71. ││ Dene kumpeni barisnya │ aneng sangajenging masjid │ Pasuruhan tinon aglar│ Panembahan Purbayeki │ esmu duka ing galih │ dene Komasaris Dulkub │ datan ana katingal │ nimbali Dyan Surapati │ aturira angrojongi ing sakarsa ││
  72. ││ Sigra Ngabehi Tohjaya │ wau ingkang den timbali │ tinuduh kinen ngantepa │ marang wau komisaris │ dene norana prapti │ iya apa awakingsun │ langkung angeca-eca │ asida ngajakan becik │ apan ora lah karuwane kewala ││
  73. ││ Pagene norana prapta │ ing Pasuruhan Nagari │ enak neng Gembong kewala │ Ki Tohjaya atur bekti │ sigra anitih wajik │ gurawalan lampahipun │ prapta ing Gembong sira │ panggih lawan komisaris │ wus winarah sadukanira pangeran ││
  74. ││ Dulkub geter manahira │ trangginas nitih turanggi │ anander lan upasira │ katiga lan Ki Ngabehi │ sagung para bupati │ pasisir sareng anusul │ tuwin Pangeran Sampang │ ander lawan pra dipati │ komisaris wus prapta ing Pasedhahan ││
  75. ││ Sedya ge-age tabeyan │ Panembahan den tingali │ kinepung baris akapang │ nulya menggok komisaris │ mring barising kumpeni│ sangarsane masjid wau │ nenggih majeng mangetan │ Panembahan ingkang baris │ majeng ngilen sawadyanira akapang ││
  76. ││ Komasaris Dulkub sira │ angariti para bupati │ tuwin Pangeran Mandura │ kalawan para dipati │ Dulkub wus majeng aglis │ para punggawa tan kantun │ sowan mring Panembahan │ sareng celak tinggal keris │ baris piyak Panembahan sigra nyalak ││
  77. ││ Nulya sami tatabean │ Panembahan den arasi │ dhateng komisaris ika │ ganti kang para bupati │ ngujung marang ing ngarsi │ Pangran Mandura rumuhun │ sakeh para bupatya │ sadaya sami anangis │ lir wanodya sesambat nata kang swarga││
  78. ││ Adipati Citrasoma │ miwah Dipati Semawis│ anangis kalara-lara │ lir wong kapegatan estri │ tinilar angemasi │ mangsanya lagya sih-lulut │ ri sampune mangkana │ Panembahan den aturi │ dhateng ing loji Gembong lan jangji sumpah ││
  79. ││ Dulkub lawan Panembahan │ rembag sami den aturi │ tumanduka mring Semarang │ lajeng mring Kartasureki │ kasaru duta prapti │ utusane Jeng Sang Prabu │ mundhut Pangeran Jimat │ timbalanira narpati │ Raden Jimat kinen medalaken dharat ││
  80. ││ Liyane saking punika │ medala ing laut sami │ anjoga Nagri Samarang │ sigra mesat tan asari │ Pangeran Jimat nenggih │ binekta mring duta prabu │ komisaris wus mancal │ Panembahan Purbayeki │ tuwin sira Panembahan Herucakra ││
  81. ││ Myang Dipati Natapura │ miwah Raden Surapati │ tanapi Suradilaga │ sinengkalan angkaneki │ Sarira Jalanidhi │ Karasa Rupanireku │ sagung para dipatya │ sadaya alit kang galih │ Panembahan sampun kena ingupaya ││
  82. ││ Tan winarna ing lautan │sampun prapta ing Semawis │ Panembahan Purbaya │ kalawan sawadyaneki │ langkung binojakrami │ dhateng Komisaris Dulkub │ yata kang kawarnaa │wonten duta lagya prapti │ saking jendral pan arsa adhandhanggula ││ 

PUPUH V
DHANDHANGGULA 

  1. ││ Duta prapta saking ing Betawi │ ngaturi Panembahan Purbaya │ Sengadi Jendral jenenge │ apan arsa katemu │ Panembahan Purbaya singgih │ duta kang saking praja │ Kartasura rawuh │ mundhut Pangeran Dipatya │ miwah wau ingkang saking ing Betawi │ sampun ungkur-ungkuran ││
  2. ││ Sampun mancai saking ing Samawis │ panembahan lan sawadyanira │ pra garwa lara tangise │ bupati samya ngungun │ ngraos lamun kena ing sandiupayaning │ Walanda │ maleca ing wuwus │ yen lamun derah ngamuka │ kang punggawa wus tan agegaman sami │ yata kang kawarnaa ││
  3. ││ Sira Kangjeng Pangeran Dipati │ Anem prapta Nagri Kartasura │ lajeng tumameng purane │ tundhuk lan rama prabu │ langkung onengira narpati │ nanging Pangran Dipatya │ tan nimbangi kayun │ maksih tresna dhateng paman │ datan lami putrà pinaringan sabin │ sewu lelenggahira ││
  4. ││ Jumeneng Pangeran Adipati │ Mangkunagara ing Kartasura │ yata kawarnaa mangke │ kang lumampah ing laut │ sampun prapta Nagri Batawi │ Panembahan Purbaya │ lan sabalanipun │ Panembahan Herucakra │ wus binucal dhateng Pulo Kap anenggih │ punika putra tuwa ││
  5. ││ Dipun arani amemarahi │ dene Adipati Natapura │ tanapi Surapatine │ myang Suradilageku │ miwah Jaka Tangkeban nenggih │ sampun sami binucal │ dhateng Selong wau│ panembahan Purubaya │ aneng beteng Ngalang-alang ing Betawi │ saputra garwanira ││
  6. ││ Pangeran Jimat ingkang winarni │ prapteng Kartasura kinunjara │ pan upas sasantanane │ lan Sewanagareku │ kinunjara neng gedhong nenggih │ sira Pangean Jimat │ pejah ngedhat wau │ aneng jro kunjara upas │ Raden Sewanagara wus den luwari │ sinungken Pangran Sampang ││
  7. ││ Binekta mantuk mring Mandureki │ kuneng sadhareke Surapatya │ Raden Barahim wastane │ kang kari aneng Dhumpul │ amiyarsa yen kadangneki │ binujug ing Walanda │ langkung dukanipun │ mudhun saking Dhumpul sigra │ padhusunan Pasuruhan den bahaki │ pawestri binoyongan ││
  8. ││ Sampun ageng wau ingkang baris │ sampun nungkul bala Pasuruhan │ katur ing sang mengku angreh │ ing mancanagareku │ kang tinuduh kinen nglurugi │ sampun prapta ing Malang │ rame dennya campuh │ Mas Brahim karoban lawan │ wus lumajeng angungsi dhateng wanadri │ dhusun wus ingobangan ││
  9. ││ Nulya mundur wong mancanagari │ ngaturaken tiwas mring narendra │ Berahim tan kacakupe│ nuju ing sasi Mulud │ saungkure kang sami ngungsi │ Raden Berahim tedhak │ lan sabalanipun │ anglarag marang ing Daha │ ingkang darbe Kadhiri nora ngawaki │ Ki Demang Ranuwita ││
  10. ││ Arsa anglawan ing ajurit │ Ranuwita ngrasa tan kuwat │ dadya asesegah bae │ wus katur wartenipun │ marang sira rekyana patih │ kalangkung merangira │ dene Sang Aprabu │ lagya ngujung mring Mantaram │ pangrasane Ki Patih tiwas nglangkungi │ dennya rumekseng praja ││
  11. ││ Ki Dipati sigra mepak dasih │ atanapi kang para santana │ pan sami tinantun kabeh │ sapa ta ingkang sanggup │ manggut yudanira Berahim │ sagung wong Danurejan │ sadaya tan purun │ Ki Adipati ngandika │ Sutayuda lah paraning karya iki │ sakehe sanakira ││
  12. ││ Padha wedi marang si Berahim │ kari sira apa wani yuda │ anggeceki Berahime │ Ki Sutayuda matur │ inggih purun manggut ing jurit │ marang Nagari Daha │ kawon-nemangipun │ langkung karsaning Hyang Suksma │ pan kawula inggih tan saged amasthi │ ingkang kawula tedha ││
  13. ││ Sakathahe wong mancanagari │ kenginga kawula aben yuda │ Ki Patih hentya karsane │ alon wijiling wuwus │ karsanira ingsun rojongi │ age sira dandana │ kang kinon wotsantun │ anulya wau sanega │ Ki Dipati utusan marang Mantawis │ nenggih atur uniga ││
  14. ││ Nulya wonten wong Kadhiri prapti │ yen Ki Brahim katur sampun lunga │ mantuk marang Malang maleh │ mung mondhok pitung dalu │ nenggih aneng Nagri Kadhiri │ kawarnaa Sang Nata │ apan sampun kondur │ rerep aneng Kartasekar │ ingalihken aran Madeganda nenggih │ kasaru duta prapta ││
  15. ││ Utusane Rekyana Patih │ tur uninga yen Nagari Daha │ kadhatengan mengsah mangke │ Sang Nata sigra kondur │ katur lamun Demang Kadhiri │ datan nanggulang yuda │ Ranuwita nutut │ pan Brahim pan pitung dina │ nulya kesah Ki Demang wus den timbali │ prapta ing Kartasura ││
  16. ││Dyan pinocod Ki Demang Kadhiri │ kang tinandur Ki Asmaradana │ watara sawarsa mangke │ peparentah Sang Prabu │ sagung wadya mancanagari │ sami kinen dhatenga │ mring Malang anglurug │ punggawa pasisir sira │ kang tinuduh Kyai Tumenggung Garesik │ lan Dipati Lamongan ││
  17. ││ Ki Tumenggung Surabaya luwin │ ing Sedayu medal Pasuruhan │ wong mancanagara mangke │ samya medal Selawur │ Raden Brahim amethuk jurit │ aneng dhusun Cepagamaling │ namanipun │ arame denira yuda │ wadyabala pasisir kathah ngemasi │ sigra Kyai Tohjaya ││
  18. ││ Apan medhun saking ing turanggi │ mangsah ngrana lan sawadyanira│ kalangkung rame yudane │ Brahim sigra lumayu │ marang wana sami ingungsir │ Brahim dhatan kapedhak │ lan sawadyanipun │ sagunging para punggawa │ sami mundur dhateng ing Kartasureki │ anenggih sinengkalan ││
  19. ││ Lawang Sakawan Karenggeng Sasi │ wulan Jumadilakir kang warsa │ Wawu pareng prapta mangke │ Kartasura wus matur │ samya tiwas nglampahi kardi │ sareng lan aturira │ Mangunoneng wau │ pejah anake gumantya │ kang sepalih nenggih sepalihe malih │ arine Kyai Rangga ││
  20. ││ Kaliwungu wau ingkang dadi │ aran Ki Demang Suramanggala │ tunggal warsa lan dhatenge │ kraman ing tengah dalu │ aran tiyang Nusa Tembini │ Pacikeran wus prapta │ kang kemit wus pangguh │ nulya wau tinokanan │ saking Nusa Tembini yun madeg aji │ ngadhaton Kartasura ││
  21. ││ Dene wadana ingkang akemit │ nuju Tumenggung Mangunnagara │ ingaturan wikan age│ wus medal tan asantun │ mring pasowang gedhong kepanggih │ anulya ingaturan │ wong karaman wau │ dhatenga ing kapatihan │ sigra pangguh lawan sira Ki Dipati │ basa gusthi atanggap ││
  22. ││ Den carani pinapak kinanthi │ linenggahaken ing prangwadana │ sarwi matur salamine │ kula angayun-ayun │ mring sampeyan lah benjing-enjing │ paduka madeg nata │ neng Kartasureku │ kula kang anjengenana │ mangke tanggel kang wayah sampun awengi │ angling Ki Danureja ││
  23. ││ Sutayuda ngundhangana sami │ baturira mangke badhe nata │ sajati wus prapteng kene │ myang saosa sesuguh │ myang gegaman pepegen sami │ padha sira saosa │ marang ing gustimu │ Ki Sutayuda tur sembah │ wong Danurjan wus pepak aneng ing jawi │ tuwin wong Trunasura ││
  24. ││ Ki Sutayuda wikan ing wadi │ marepeki lan wong Trunasura │ ingajangan ijen-ijen │ nulya samya tinubruk │ bakal raja marang Ngabehi │ Sutayuda priyangga │ semana kang nubruk │ rowangipun tigangdasa │ tiyang Trunasura kang sami nyekeli│ sami lara karuna ││
  25. ││ Enjang binekta sowan narpati │ kang pepitu sami pinejahan │ “kang kathah den uculake │ samya wong gunung kidul │ kuneng kacarita Sang Aji │ akathah putranira │ kang estri wewolu │ ingkang jalu kalihdasa │ ingkang sampun diwasa amung kekalih │ kang satunggal wus nama ││
  26. ││ Pangeran Arya Mangkunagari │ garwa kawitan ingkang peputra │ Den Mas Ambiya arine │ kang miyos sing jeng ratu │ kacarita amung kekalih │ pambajengipun priya │ warnane abagus │ nama Dyan Mas Prabayeksa │ maksih timur sampun sinungan kekasih │ Pangeran Adipatya ││
  27. ││ Ginadhang-gadhang gumantya aji │ mring kang ibu Ratu Geng kang asma │ dene karsane Sang Rajeng │ anging putra kang sepuh │ Pangran Arya Mangkunagari │ gumantya dadya nata │ karsane sang prabu │ Ratu Geng kedah kang putra │ Pangran Dipati Anom gumantya aji │ Sang Nata dereng karsa ││
  28. ││ Kang pirembag maksih apradongdi │ Pangran Dipati rayi wanodya │ mangkana ing caritane │ dene ratu kang sepuh │ ri sampunya peputra kalih │ kinebon mring Sang Nata │ kang rayi pinundhut │ anama Ratu Kancana │ pan jumeneng Ratu Kadipaten nenggih │ ngarangulu kang raka ││
  29. ││ Wus patutan sakawan winarni │ samya priya dene para putra │ miyos saking ampeyane │ kawarnaa Sang Prabu │ nandhang gerah Srinarapati │ dene para dipatya │ nayaka nung-anung │ pepatih lan pra santana │ samya tugur ing alun-alun miranti │ samya amakajangan ││
  30. ││ Semana Pangran Mangkunagari │ putra satunggal jalu patutan │ Den Ayu Wulan padmine │ Den Mas Umar nameku │ sang dyan nulya awawrat malih │ wus jangkep ing semaya │ babar miyos jalu │ Akad manis tanggal ping pat │ wulan Arwah Tunggile taun Jimakir │ Warigagung wukunya ││
  31. ││ Pangran Arya Amengkunegari │ pamit kondur lan para nayaka │ sarta atur pasumbange │ jalu-estri pan rawuh │ kyana patih kariyin prapti │ Kangjeng Pangeran Arya │ suka galihipun │ putrane kathah kang batang │ pan wineca dadya prajurit ing benjing │ sapa kang menangana ││
  32. ││ Kang ibu-rama kalangkung asih │ ingkang putra wus sinungan nama │ Den Mas Sayid kekasihe │ dene kang punggawa gung │ saben dalu asaos kemit │ antara limang dina │ kang putra wus puput │ pra bupati myang satriya │ samya wangsul dhateng alun-alun sami │ santana magelaran ││
  33. ││ Yata sänget gerahe Narpati │ datan samar karsane Hyang Suksma │ yen wus tekeng ing jangjine │ Sang Nata saya nglayung │ para garwa pepak neng ngarsi │ Kiya Patih Danurja │ tinimbalan gupuh │ prapteng ngarsa den pitungkas │ heh Danureja ingsun wus prapta ing jangji │ putrengong Ki Dipatya ││
  34. ││ Sira junjunga dadi narpati │ gumantiya marang jenengingwang │ yen sarta Allah karsane │ yen putrangong kang sepuh │ tan rinilan marang Hyang Widhi │ Ki Dipati arinya │ Ki Buminateku │ anadene Ki Dipatya │ papat iku singaa salah sawiji │ liyane sun tan lila ││
  35. ││ Kiya Patih Danurja wotsan │ Srinarendra malih angandika │ yen wekasingsun apateh │ poma sira den gupuh │ akirima layang tumuli │ marang ing Batawiyah │ mring Jendral Gurnadur │ Ki Dipati matur sandika │ punang carik tinimbalan sampun prapti │ nulya akarya serat ││
  36. ││ Liring karsa Sang Nata wus dadi │ antawacana kawrat ing serat │ punggawa kalih lampahe │ kuneng datan winuwus │ duta ingkang dhateng Betawi │ genti ingkang canta │ para garwa wau │ tanapi kang para putra │ para selir angayab ing Sribupati │ semana Srinarendra ││
  37. ││ Gerahira nata anglayadi │ jroning pura swaraning gumerah │ pra putra-garwa tangise │ angandika Sang Prabu │ marang Ratu Ageng kang weling │ bok ratu lah maringna │ kang wasiyat dhuwung │ mring sutengsun Ki Ariya │ Kangjeng Ratu sangsaya asru anangis │ dhuwung wus tinampanan ││
  38. ││ Kangjeng Ratu api tan miyarsi │ pan sinamur genipun karuna │ sarta sarwi sesambate │ sarwi angasta dhuwung │ Pangran Arya ingucap mangkin │ dhuh pangran sutaningwang │ titip awakingsun │ katri ari-arinira │ jalu-estri Pangran Arya datan angling │ kumembeng waspanipun ││
  39. ││ Lir jinahit salebeting galih │ pan dilalah karsane Hyang Suksma │ tambuh raosing galihe │ anglir kang Mahameru │ ing ratmiyat bareng nungkebi │ kaprabon tan kaetang │ limut jroning kalbu │ Kangjeng Pajigeran Ariya │ wus pinasthi nuring rat datan dhatengi │ mapan Srinaranata ││
  40. ││ Ingkang putra pra garwa lan selir │ prameswari kang sami karuna │ wurahan sajro purane │ tangís umyung gumuruh │ tanpa runggyan sajroning prui │ pra samya mawurahan │ sajroning kadhatun │ layon sampun siniraman │ garwa-putra datan kena den sayuti │ layon sampun kinapan ││
  41. ││ Sareng mapade Srinarapati │ Setu Wage tanggal ping pitulas │ ing wulan Arwah warsane│ kang wuku Julungarum│ pan Jimakir kang punang warsi │ layon arsa binekta │ sangkalaning taun │ Sima Tata Rasa Tunggal │ sawarnine pangulu ketib lan modin │ pepak aneng jro pura ││
  42. ││ Ingkang wonten salebeting puri │ Pangran Arya lan Patih Danurja│ sarta lawan kapitane │ kiya patih wus nuduh │ pra punggawa ketib lan modin │ miwah wong Suranata │ kang sami tinuduh │ ngiring layon mring Mantaram │ sinarekken Mantaram aneng Mogiri│ datan kawarneng marga ││
  43. ││ Wus dilalah karsaning Hyang Widhi │ Pangran Arya Amangkunagara │ pan tansah uyang manahe │ wonten jroning kadhatun │ arsa mijil ing srimanganti │ ngandika mring Danurja │ langkung manis arum │ wa manira arsa medal │ srimanganti sakedhap arsa anangis │ kagyad rekyana patya ││
  44. ││ Kyai Danurja umatur aris │ Kangjeng Pangeran Arya ingampah │ adhuh gusti nakingong ger │ sampun miyos pukulun │ sasedane rame narpati │ tanlyan saking andika │ kang jumeneng ratu │ lan putra sepuh priyangga │ ing Rat Jawi mung sampeyan anggentosi │ amengku sining pura ││
  45. ││ Pangran Arya ingampah tan keni │ sinayutan ameksa tan kena │ Danurja sanget ature │ Pangran Arya tanpa yun │ maksa mijil ing srimanganti │ Ki Danuija tut wuntat │ srimanganti rawuh │ pinarak amung sakedhap │ Kangjeng Pangran ngandika marang Ki Patih │ tan sakeca ing driya ││
  46. ││ Uwa manira arsa umijil │ marang bangsal pangapit ing jaba│ wuyang sarirangong kiye │ puyeng mastakaningsun │ kiya patih ngampah ngaturi │ Kangjeng Pangeran Arya │ maksa dennya metu │ sapraptanira ing jaba │ Jeng Pangeran praptaning Bangsa Pangrawit │ angungun Kiya Patya ││
  47. ││ Ki Danuija ngandika mring puri │ Ratu Ageng kang gedhong binubrah │ binaruncah saisine │ kang sapratiganipun │ rajabrana sajroning puri │ sinungken mring kapitan │ sarta kang rinembug │ tetiga dadya satunggal │ Jeng Pangeran Dipati Anom kang kapti │ jinunjung madeg nata││
  48. ││ Jeng Ratu Ageng ngandika aris │ mring Danurja tanapi kapitan │ anelas rembag-rembage │ Danuija awakingsun │ ngong srahaken marang kumpeni │ nadyan dadiya padang │ myang juru panutu │ ya mangsa bodhoa sira│ putraningsun ngong pasrahaken kumpeni │ jumenenga narendra ││
  49. ││ Dadya gilig ing rembug wus dadi │ gya Kapita Simun karya surat │ sarta Danurja surate │ marang Jendral Gurnadur │ kang palenggah Nagri Batawi │ duta sampun umesat │ tan kawarneng ngenu │ langkung dening dhedhemitan │ lampah dalu datan wonten kang udani │ kiya patih winarna ││
  50. ││ Sakelangkung sandeya ing galih │ Ki Danuija nulya mapak bala │ kinen baris pendhem bae │ kori ageng tinutup│ wong kumpeni ingkang jagani│ sigra rekyana patya │ garjita ing kalbu │ animbali pra dipatya │ pra punggawa Pangran Mandura wus prapti │ medal ing bebutulan ││
  51. ││ Tuwin sagung bupati pasisir│ samya tinimbalan dhedhemitan │ wadana Kartasurane │ pepak aneng kedhatun │ pra nayaka sadaya sami │ andher neng palenggahan │ aneng dalem agung │ angucap rekyana patya │ sakathahe sanak manira sun tari │ kang sepuh myang taruna ││
  52. ││ Manira jaluk pikere sami │ kang sayekti lah mara matura │ aywa kekelir sakehe │ punggawa matur manuk │ datan wonten adarbe pikir │ mangsa borong paduka │ boten saged matur │ mangsa paduka kiranga │ saking welinging Sinuhun kang swargi │ angling Ki Danureja ││
  53. ││ Iya bener panarkane sami │ lagi mekaten ing karsanira │ Pangran Mandura ature │ yan sembada ing kayun │ leheng putra sepuh kinardi │ Kangjeng Pangeran Arya │ mengkuwa kadhatun │ lamun sampeyan akarya │ para putra kang anem jumeneng aji │ ing pandugi kawula ││
  54. ││ Tan wande karya rengkaning bumi │ bilih boten tajem ing parentah │ wantunipun taksih rare │ tan wruh awon lan hayu │ lamun darbe karsa narpati │ yen tan linampahana │ parentahing ratu │ kalamun rinojongana │ ratu timur tan ajeg karsa narpati │ karya rengkaning praja ││
  55. ││ Ki Jayaningrat nauri aris │ Pangran Arya kinaryaa nata │ kirang samekta citrane │ lan ibune wong dhusun │ saking desa Ngalaroh sayekti │ Rahaden Mas Ambiya │ inggih radi patut │ sanadyan sami ampeyan │ ingkang bibi maksih anaking Dipati │ Pamalang Sindupraja ││
  56. ││ Lan malih ragi sepuh sakedhik │ suwawi jinunjung dadya nata │ sapunika prayogane │ Pangeran Dipatyeku │ inggih yektos sing ibu sori │ tur kinudang ing rama │ genteni kaprabun │ nanging timur yuswanira │ dereng pantes siniwakeng pancaniti │ kalangkung timurira ││
  57. ││ Kiya patih tan rembag ing kapti │ manira pikir tanpa dadiya │ nulya sami bubar kabeh │ kantya amung sadalu │ pra dipati wadana sami │ pinundhut ecapira │ mring Ki Patih sampun │ wus katrap munggeng nawala │ den rerenteng Ki Patih aneng ing nginggil │ cape para wadana ││
  58. ││ Munggeng ngandhap kang serat kumpeni │ sagung niyaka rembag sadaya │ kang duta umesat age │ marang Batawi sampun │ kapracaya marang kumpeni │ tuwan Gurnadur Jendral │ Kyana Patih sampun │ marang sagunging punggawa │ Kartasura mundur saya bebingungi │ rehe Dipati Sampang ││
  59. ││ Jayaningrat yen ingsun amikir │ amahoni kodrating Hyang Suksma │ mapan tan kena ginawe │ yen panjenengan ratu │ nadyan gedha kalawan cilik │ yan pasthi dadi nata │ katurunan wahyu │ nuring rat yen sampun prapta │ pan manira iki mung darma nglampahi │ panjenengan narendra ││
  60. ││ Sawarnine kang para bupati │ pra niyaka pan kendel kewala │ Pangran Dipati nulya ge │ ngaturan mring kadhatun │ lagya kendel samya anganti │ surat saking Jakarta │ tan alami rawuh │ Kumendur Ritlup Driyansah │ kang ambekta serat saking ing Semawis │ prapta ing Kartasura ││
  61. ││ Pinapak Toyadana kumpeni │ Kiya Patih lan para dipatya │ miwah kang santana kabeh │ sarta sesuguh methuk │ kang anyandhak tabe rumiyin│ Pangeran Adipatya │ Prajangjiyanipun │ sapa kang nyandhak nawala │ putra papat endi kang anyandhak dhingin │ iku kang dadi nata ││
  62. ││ Datan kawarna solahing nguni │ dina Soma Jeng Pangran Dipatya │ siniwi ing punggawane │ wong pradikan wus kumpul │ para tapa ulama kaji │ kinerig ngestrenana │ ing sang madeg ratu │ semana wus ingestrenan │ Jeng Pangeran Dipati jumeneng aji │ amengku Nuswa Jawa ││
  63. ││ Jejulukira Srinarapati │ Kangjeng Susunan Paku Buwana │ Senapati Nglagane │ Ngabdurahman satuhu │ myang Sayidin Panatagama │ angrenggani kadhatyan │ Kartasura mengku │ samya sumaur kukila │ pra punggawa tanapi pradikan sami │ maca Donga Nurbuwat ││
  64. ││ Dyan Ngabehi Tirtawiguna glis │ maca surat saking Batawiyah │ Gurnadur Jendral jangjine │ ri sampune agupuh │ Kyana Patih ngaras padaji │ abegsa akaruna │ sawuse angujug │ gantya sagunging punggawa │ kumarubut ing Kangjeng Srinarapati │ abukuh ngaras pada ││
  65. ││ Myang sagunging bupati pasisir│ mancanagara ngujung sadaya│ sigra kumpeni kurmate │ mriyem pan gumaludhug │ kadya belah ingkang pratiwi │ sarta drele sunapan │ pindha ruging Meru │ sareng ing wulan Mukaram │ taun Alip sakalaning punang warsi │ Tinata Rasa Tunggal ││
  66. ││ Wusnya mangkana kondur Narpati │ saha Kumendur Ritlup Driyansah │ myang Apatih Danurjane │ myang sagung punggawa gung │ ratu ibu methuk ing kori │ sampun atetabeyan │ lan tuwan kumendur │ lajeng tumameng ing pura │ ratu ibu enting sukane tan sipi │ putra wus madeg nata ││
  67. ││ Sakalangkung sesugun Narpati │ mring kumendur penuh kang dhaharan │ andrawina myang bogane │ langkung suka Sang Prabu │ kang gamelan munya angrangin │ Sang Nata suka-suka │ lan tuwan kumendur │ sampun mangkana bubar │ tuwan kumendur masanggrahan neng loji │ Sang Nata wus luwaran ││
  68. ││ Datan lami Kumendur mit mulih │ mring Semarang Patih Danureja │ lahta wau putusan ge │ Cakrakreti tinuduh │ mring Betawi amundhi tulis │ Kanjeng Srinaranata │ semana kekintun │ ruba marang tuwan jendral │ sigra mesat Ki Ngabehi Cakrakreti │ agra Ki Danureja ││
  69. ││ Saungkurira Ki Cakrakreti │ Kiya Patih amepeg punggawa │ ingaturan mring daleme │ sesampunira kumpul │ Ki Dipati amuwus aris │ sanak-sanak manira │ sadaya ngong tantun │ sinten mangke kang prayoga│ dadya garwanira Kangjeng Sribupati │ ature wong punggawa ││
  70. ││ Mangsa borong aridika puniki │ alon matur Kyai Kandhuruwan │ kula mirsa wirayate │ saking kang alul nujum │ Panembahan Purbaya benjing │ kang wayah madeg nata │ myang kadhatonipun │ ing Garemet Kadipala │ yen sembada lan karsa paduka aji │ kang putra Panembahan ││
  71. ││ Sinaosaken ing Sribupati │ bilih kapanggih ingkang wirayat │ saking estri karatone │ Pnembahan Purbayeku │ mapan gangsal kang putra nenggih │ estri ingkang tetiga │ kekalih kang jalu │ wasta Raden Mas Umbaran │ kang taruna Raden Mas Ketug nameki │ dene ta kang wanodya ││
  72. ││ Den Ajeng Gelang ingkang wewangi │ lawan sira Den Ajeng Salamah │ binekta mring Batawine │ satunggil maksih timur  │ käntun Kartasura Nagari  │ Raden Ajeng Suwiyah │ inggih wastanipun │ Raden Ayu Mangkupraja │ kang anggadhuh rumiyin duk maksih alit │ malah mangke diwasa ││
  73. ││ Patih Danurja condhong ing galih │ atanapi kang para nayaka │ samya rumojong karsane │ sadaya pan jumurung │ dene panggih kadang pribadi │ benjang yen apeputra │ pantes dadi ratu │ dadya janget kinatigan │ aprayoga amengkuwa Tanah Jawi │ ri sampuning rembagan ││
  74. ││ Raden Ajeng Suwiyah sira glis │ pinundhut marang Kadanurejan │ datan kawarna solahe │ wus panggih lan Sang Prabu │ Srinarendra kalangkung asih │ dennya akrama kadang │ wus jinunjung ratu │ jumeneng Ratu Kancana │ pra punggawa kalangkung suka ing galih │ panggihe sinangkalan ││
  75. ││ Rupa Pandhawa Kawayang Janmi │ warnanen kang marang Batawiyah │ kapanggih dohe lampahe │ tan prapta meh sataun │ sinusulan mantri kekalih │ Raden Suraprameya │ lan Jayasuteku │ nenggih lami nora prapta │ Kiya Patih Danurja susah kang galih │ tan lami serat prapta ││
  76. ││ Saking Gurnadur Jendral Batawi │ wiyosipun ngaturi uninga │ yen Pnembahan Purbayane │ ing mengko sampun lampus │ aneng beteng Lang-alang nenggih │ paran karsa narendra │ paman layonipun │ miwah sagung kang tetilar │ para garwa tuwin putra jalu-estri │ sumangga karsa nata ││
  77. ││ Dene lampahipun Cakrakreti │ samangsane wonten serat prapta │ nunten kula ulihake │ langkung suka Sang Prabu │ serat sampun dipun wangsuli │ layoning ingkang paman │ wau kang pinundhut │ lawan putra saha garwa │ kinen sareng lampahe Ki Cakrakreti │ caraka sampun mangkat ││
  78. ││ Yata wau Kiyai Apatih │ dyan ingutus mring Nagri Samarang │ nampani yatra nempure │ kumpeni sarta methuk │ layon saking Nagri Batawi │ wus prapta ing Samarang │ tan alami rawuh  │ layonira Panembahan │ pan kabekta lampahe Ki Cakrakreti │ saputra lawan garwa ││
  79. ││ Kiya Patih lan Ki Cakrakreti │ sampun bubar saking ing Samarang │ mantuk mring Kartasurane │ lan Jayasanta tumut │ Raden Suraprameya tuwin │ kang layon Panembahan │ wus binekta mantuk │ miwah garwa lawan putra │ tan winarna wus prapta Kartasureki │ sengkalaning ingetang ││
  80. ││ Sembah Tinata Kawayang Bumi │ entya karsanira Srinarendra │ Ki Cakrakreti ing mangke │ jinunjung lenggahipun │ pan kinarya gedhong ing wuri │ inggih ingkang wadana │ lan sinung jeluluk │ Tumenggung Nitinagara │ tan alami Den Ajeng Gelang anenggih │ pinanggihaken lawan ││
  81. ││ Ingkang raka Kangjeng Sribupati │ ingkang nama Raden Mas Sandeya │ sampun jinunjung linggihe │ pinatedhan wong sewu │ akekasih Pangran Ngabehi │ adalem lereng pasar │ dennya krama antuk │ dene Den Ajeng Salamah │ lan pinacang malih lan raka narpati │ wasta Raden Mas Tala ││
  82. ││ Dene putra jalu kang kekalih │ apan sampun pinaringan nama │ Raden Umbaran wastane │ Dyan Purwakusumeku │ Raden Ketuk ingkang wewangi │ Raden Purwawijaya │ wau kang winuwus │ wauta ingkang carita │ Pangran Arya wus kathah putrane sami │ miyos saking ampeyan ││
  83. ││ Kang miyos saking Dyan Ayu sari │ kacatur kalih kang sami priya │ Den Mas Umar pambajenge │ Den Mas Sahid panggulu │ Den Mas Umar pinundhut puri │ marang putra narendra │ pan pinutra-danu │ malah dadi palanjaran │ tan alami Den Ayu Wulan ngemasi │ sedanipun kunduran ││
  84. ││ Lan putrane Raden Mas Sekadi │ kang waruju lajeng tumut seda │ kantun kekalih putrane │ dene ingkang panggulu │ duk semana mentas sinapih │ mapan umur sawarsa │ sedane kang ibu │ Den Mas Umar tigang warsa │ ingkang ibu sinare aneng Mogiri │ Pangeran Arya dhudha ││
  85. ││ Arsa krami ing jawi tanpolih │ datan ana dadya telengira │ mangkana ing caritane │ wonten kacipteng kalbu │ pan tilase garwa narpati │ maksih kenya taruna │ lan kinebon wau │ pan arsa dipun suwuna │ mring kang rayi punika sisipnya kedhik │ sampun balangan ujar ││
  86. ││ Kirim-kinirim ing wastra nenggih │ tuwin sinjang gancanging carita │ katur dhumateng Sang Rajeng │ langkung duka Sang Prabu │ nanging kanggeg anemu kapti │ anuli ingkang raka │ wau canthel atur │ anuwun tiyang punika │ Srinarendra dukanya yayah sinipi │ jaja bang winga-winga ││
  87. ││ Yen sampuna kadang sepuh yekti │ kadya dipun astaa priyangga │ saking sangeting dukane │ lan Ratu Kancaneku │ lagya wawrat sepuh marengi │ dadya kalangkung kewran │ anemu bebendu │ prihatin rengating nala │ Dyan Dipati Danurja miyarsa warti │ yen prihatin Sang Nata ││
  88. ││ Ki Dipati langkung dennya runtik │ Pangran Arya kadya kinasapa │ karya paekan gunane │ Pangran Arya ingapus │ pan cinekel aneng jro loji │ Kemis Wage semana │ gara-gara agung │ udan lesus pancawara │ lir kiyamat peteng dhedhet anglimputi │ kumeruk punang arga ││
  89. ││ Atmaja alit binoyong sami │ jinarahan ing sadarbekira │ pan dinalemaken kabeh │ langkung kawelas ayun │ Raden Sahid binekteng puri │ estri wau punika │ pinejanan sampun │ Pangeran Arya binucal │ mring Samarang binektan selir kekalih │ pawongane tetiga ││
  90. ││ Kaparingaken dhateng Semawis │ Raden Tumenggung natawijaya │ lawan Nitinagarane │ prapteng Semarang sampun │ linajengken dhateng Batawi │ kuneng Ratu Kancana │ wauta winuwus │ wus babar miyos wanodya │ nuju dina Jumungah Kaliwon enjing │ sasi Sawal mangkana ││
  91. ││ Tanggal sawelas Ehe kang warsi │ gantya wau Ki Patih Danurja │ kinen maring Batawine │ punggawa ingkang tumut │ Arya Jayasentika tuwin │ lawan Tumenggung Batang │ binijig ing laku │ lan lurah carik satunggal │ Angabehi Tirtawiguna tut wuri │ sareng mangkat semana │││
  92. ││ Dina Kamis budhale Apatih │ tanggal pitulikur sasi Sura │ nuju Jimawal warsane │ sengkalanya ingetung │ Mantri Gangsal Angrasa Wani │ pakintundalem kathah │ mring tuwan gurnadur │ ran Jendral Matiyus Daham │ Kiya Patih lampahe prapteng Semawis │ lerep dandan baita ││
  93. ││ Lampahira Danurja Apatih │ pitung dalu kendel ing Samarang │ mangkya budhal sabalane │ tan kawarna ing ngenu │ pan meh prapta Nagri Batawi │ gurnadur mirsa warta │ yen Ki Patih rawuh │ dutane rajeng Mantaram │ Komisaris Menir Pantras kang tinuding │ amethuk Kiya Patya ││
  94. ││ Amral Jakub Amral Pandren nenggih │ milyalam pahira Menir Pantras │ lan Mayor Pager rowange │ Menir Hartoh tan kantun │ Petor Hukman Hunder lan malih │ Kapitan Simun sira │ mayor Onder Diprus │ tanapi Kapitan Timah │ myang Kapitan Tamsir Jongkok tumut tuwin │ Kapitan Mlayu milya ││
  95. ││ Pan kapethuk lawan Kiya Patih │ Danureja ingaturan numpak │ marang kitha sabalane │ Kyana Patih wus laju │ dhateng Kitha Inten wus prapti │ amanggih pira-pira │ wau urmatipun │ Adipati Danureja │ wus apanggih lawan tuwan Jendral nenggih │ pan samya tetabeyan ││
  96. ││ Gya tinundhung mring pakuwon malih │ yen wus antara ing pitung dina │ pan arsa pinanggil maleh │ lawan bektaa wau │ suratdalem dhateng kumpeni │ Ki Dipati wus bubar │ mring pakuwonipun │ sampune tampi sesegah │ tan winarna antara ing pitung bengi │ sira Sang Adipatya ││
  97. ││ Danureja wus prapta ing loji │ wus pinethuk ing talam kancana │ serat sinongsongan jene │ ginarbeg ing wadya gung │ urmat wadya kumpeni baris │ kumeruk barondongan │ lampahira rawuh │ ing Kitha Inten saksana │ tuwan jendral methuk lan sagung Radpeni │ munggeng ing palataran ││
  98. ││ Wus tinampan serating narpati │ gya binekta dhateng palanggahan │ kang serat tinupiksage │ sampun titi kang tembung │ urmat mriyem lir ruging ardi │ sigra Sang Adipatya │ nyandhak astanipun │ jendral ingaturan minggah │ minggah kantor mung jurubasa umiring │ wus nya tata alenggah ││
  99. ││ Ki Dipati ingaturan aglis │ arta kalihewu wus tinampan │ lan prasetya ing ragane │ dennya rumekseng Prabu │ yen darbeya manah umiring │ lan maliha panyipta │ amanggiha dudu │ jendral ngucap sarwi nyandhak │ punapaa jengandika Adipati │ darbe tembung mangkana ││
  100. ││ Dika panggih lan kula puniki │ pan wus lebur kang ucap-ucapan │ runggining tyas enir kabeh │ pama baskara ngusub │ amung dhingin amemenuhi │ mangka sapraptanira │ samirana mukul │ ing ima lari laradan │ dayda ingkang wulan mawelu malesi │ padhanging tyas kawula ││
  101. ││ Ki Dipati dhengkul trimakasih │ gya cinandhak astane binekta │ wangsul marang jawi maneh │ tata denira lungguh │ Jendral Martas lingira aris │ sawingking jengandika │ nengguh Sang Aprabu │ punapa ta kawilujengan │ Ki Dipati Danurja alon nauri │ lah inggih kawarasan ││
  102. ││ Matiyus Daham tetanya malih │ kadospundi wartane bangwetan │ si Berahim panggenane │ punapa boten mudhun │ ngriwuk dhusun ing tepiswiring │ yata Ki Adipatya │ Danurja amuwus │ lami tan wonten mudhuna │ saking ardi sawingking kula mariki │ kawula peparentah ││
  103. ││ Mring punggawa bangwetan anggitik │ lampahipun saking ngarseng nata │ sareng kawula wondene │ ingkang nindhihi laku │ pun Tumenggung ing Surawesthi │ ing Garesik Lamongan │ tanapi Sedayu │ lan wadya mancanagara │ tuwan Matiyus Daham lingnya ris │ nir ing tyasing asmara││ 

PUPUH VI
ASMARADANA 

  1. ││ Jendral atetanya malih │ marang Dipati Danurja │ kula miyarsa wartine │ yen Dipati Cakraningrat │ akarsa panaringan │ inggih dhateng Sang Aprabu │ nagari ing Pasedhahan ││
  2. ││ Ing Prabalingga lan Bangil │ punapa wus kalampahan │ Ki Adipati saure │ inggih rumiyin Sang Nata │ tuwan kagungan karsa │ nanging mangke kendelipun │ kawula boten miyarsa ││
  3. ││ Ing karsane Sribupati │ tuwan jendral malih ngucap │ tan estu pinaringake │ punapa kang dadi cacad │ utawi lamun ora │ andika pikir puniku │ ing cacade lawan ora ││
  4. ││ Danuija alon anauri │ tuwan botene punika │ dene mangke wus kaipe │ Adipati Cakraningrat │ marang Srinaranata │ pasthi eca manahipun │ wong cilik kadi santana ││
  5. ││ Aglis arjane kang bumi │ tuwan watawis kawula │ lamun dadosa cacade │ Adipati Cakraningrat │ manawi geng kang manah │ jendral sugai dennya muwus │ ingkang sampun kalampahan ││
  6. ││ Cakraningrat Adipati │ punapa ta sampun ala │ utawi ageng manahe │ purun dhateng Srinarendra │ nauri Ki Dipatya │ dereng wonten awonipun │ inggih tuwan bokmanawa ││
  7. ││ Matiyus Daham awengis │ punika dede wicara │ sinten kang weruh besuke │ nanging mangke datan ala │ Dipati Cakraningrat │ lamun wandeya puniku │ pinaringken Pasedhahan ││
  8. ││ Amasthi sakit kang galih │ Adipati Cakraningrat │ lamun sakita manahe │ akarya rengkaning praja │ puniku yen sembada │ lawan ta andika luhung │ Adipati Cakraningrat ││
  9. ││ Mijiya mriki pribadi │ sampun kareh ing andika │ yekti punika penede │ nauri Ki Dipatya │ alim puniku tuwan │ ajrih yen darbeya atur │ kawula dhateng Narendra ││
  10. ││ Matiyus Daham ling malih │ apa luwih-luwih dika │ Srinarendra maksih rare │ barang tindaking nagara │ anggugu marang dika │ Ki Adipati sumaur │ yen liya saking punika││
  11. ││ Manira ingkang darbeni │ ruwet-rentenging nagara │ yen menggah punika dede │ kawula datan kuwasa │ mawehaken nagara │ inggih nadyan maksih timur │ ing benjing pasthi diwasa ││
  12. ││ Pasthi yen puniku uning │ yen nagari ing Mandura │ manira kang menehake │ tuwan dhateng jengandika │ kula dadi punapa │ ngicalken kagunganipun │ tan wande manira lunas ││
  13. ││ Dinamel lesaning bedhil │ murda kawula tinigas │ pinanjer alun-alune │ menggah adating narendra │ tuwan kalih prakara │ inggih yen sadumuk bathuk │ sanyari bumi tan kena ││
  14. ││ Punika dipun gegampil │ luhung arta lan kancana │ kenging ugi den weweruh │ jendral mesem atetanya │ wonten mantri anama │ Demang Urawan puniki│ kalawan Mangunnagara ││
  15. ││ Lawan Ki Mangunjayeki │ punapa maksih agesang │ Ki Adipati saure │ inggih tuwan maksih gesang │ punggawa jro punika │ Matiyus Daham lingnya rum │ punggawa katri punika ││
  16. ││ Kang linilan anambungi │ marang suker sakit dika │  anging andika ing mangke │ liwat lega tyas andika │ dene wus katutugan │ yen wonten bicara iku │ saking jro aglis miyarsa ││
  17. ││ Yen wonten bicara jawi │ ing jero datan miyarsa │ Ki Adipati ajengek │ punika kadi punapa │ kula boten angrasa │ jendral asru dennya muwus │ punapa Nitinagara ││
  18. ││ Puniku wong teka pundi │ pan nenggih bocah andika │ teka dika unggahake │ dede abdine Sang Nata │ dika kang boten layak │ wonge ginawe tumenggung │ pasthi susah akekancan ││
  19. ││ Nauri Ki Adipati │ yektos yen bocah manira │ pinundhut marang Sang Katong │ kedah dinamel punggawa │ dening ratu kawula │ sinten ingkang purun nyundhul │ ing karsane Srinarendra ││
  20. ││ Jendral kendel datan angling │ wekasan sira angucap │ dipati dika makuwon │ gya mundur atetabeyan │ prapta pakuwonira │ samane pan den dedangu │ sabarang liring prakara ││
  21. ││ Kacarita Ki Dipati │ denira aneng Jakarta │ dungkap sawarsa lamine │ pan dereng angsal pamitan │ malah langkung sawulan│ apamit-pamit tan antuk │ tansah wagugen ing driya ││
  22. ││ Watawis Sang Adipati │ kuwalat Pangeran Arya │ mila sangsaya lampahe │ lami tan angsal pamitan │ samarga-marganira │ abicara datan antuk │ kuwalat dening bendara ││
  23. ││ Pasthining Hyang andhatengi │ mring Jendral Matiyus Daham │ semana puput umure │ dene kang gumanti jendral │ Pakenir ingkang nama │ Ki Adipati angungun │ lenane Matiyus Daham ││
  24. ││ Semana sampun kapanggih │ kalawan Sang Adipatya │ lan jendaral kang madeg mangke │ jendral akarsa utusan │ marang ing Kartasura │ atur uninga Sang Prabu │ yen Jendral Matiyus Daham ││
  25. ││ Ing mangke sampun ngemasi │ sarta lan pakintunira │ peni-peni sawarnine │ kang duta aglis umesat │ wau kang kawuwusa │ Ki Adipati wus panggih │ lan jendral anyar bicara ││
  26. ││ Deneta kang dadya pikir │ sira Jeng Pangeran Arya │ Ki Adipati tembunge │ sadaya-daya kesaha │ saking Nagri Jakarta │ Jendral Pakenir amuwus │ punika Ki Adipatya ││
  27. ││ Mungguh pikiring kumpeni │ mila tan kena adoha│ manawa benjang Sang Katong │ darbe kogel mring kang raka│ ing benjang kinapura │ sampun tebih enggenipun │ ature rekyana patya ││
  28. ││ Kadi boten Sribupati │ tresnane pan sampun sirna │ amung katingal awone │ marmane penet tebiha │ tuwan sabrangna pisan │ Jendral Pakenir amuwus │ neng ngriki sedya punapa ││
  29. ││ Mung ingone Ki Adipati │ prayoga dika pikira │ layak ta pinten sedhenge │ anolih Rekyana Patya │ marang Tirtawiguna │ pinten adhi cekapipun │ Tirtawiguna tur sembah ││
  30. ││ Satus sataun suwawi │Jendral Pakenir angucap │ boya rongatus sedhenge │wus putus ingkang bicara │ pasthi Ki Adipatya │ angkat dika benjing Setu │ lega tyase Ki Dipatya ││
  31. ││ Ing antara tan winarni │ ing ari Setu wus prapta │ ingundhangan sawadyane │ adangdan numpak baita │ yata Sang Adipatya │ wus tampi serat sul-angsul │ saking ing Gurnadur Jendral ││
  32. ││ Wus numpak maring jaladri │ budhal saking Batawiyah │ kumrutuk bedhil urmate │ pan sampun ababar layar │ pinukul angin keras │ ing laut datan winuwus │ prapta muara Semarang ││
  33. ││ Tengara mriyem nguneni │ sigra kumendur utusan │ amethuka ing lampahe │ abekta konthing lelawak │ uparenggane pelak │ mentas saking baita gung │ gumerah kang balakuswa ││
  34. ││ Kumpeni samya ngurmati │ tan winarna solahira │ mung tigang ari kendele │ aneng Nagari Semarang │ mangkat Ki Adipatya │ ing marga datan winuwus │ prapteng Nagri Kartasura ││
  35. ││ Lajeng sumi wi Narpati │ Sang Nata trustheng wardaya │ lajeng tinimbalan oge │ prapta ngarsaning narendara │ manguswa ing suku sang │ katur serat angsul-angsul │ kang saking Gurnadur Jendral ││
  36. ││ Kang serat tinupiksa glis │ wus kadriya tembungira │ tan antara ing urmate │ wau sira Ki Dipatya │ matur sasalohiro │ suka miyarsa Sang Prabu │ pan sampung tinundhung medal ││
  37. ││ Sinengkalan praptaneki │ anuju ing sasi Sapar │ amarengitaun Ehe │ sengkala Karta Wiyasa │ Rasa Tunggal ingetang │ mangkana ingkang winuwus │ negeri ing Kartasura ││
  38. ││ Langkung arja kang nagari │ kalawan kang kina-kina │ wong cilik eca manahe │Sang Nata langkung geganjar │ ing wadya myang santana │ miwah bupati tumenggung │ kathah katariman kadang ││
  39. ││ Tuwin punggawa pasisir │ anengguh kang katariman │ ing kadangira Sang Katong │ ing Barebes ingkang nama │ Rahaden Suralaya │ lawan Rangga Kaliwungu │ lan Raden Surawinata ││
  40. ││ Pan ing Demak kang nagari │ lan Adipati Mandura │ punggawa Kartasurane │ sutanira Mangkuyuda │ Rahaden Mangkupraja │ kang kekalih maksih timur │ dene sentana kang priya ││
  41. ││ Samya pinaring lelinggih │ ingkang sampun adiwasa │ samya ingalih namane │ Rahaden Regu punika │ Pangeran Danupaya │ Rahaden Tala anengguh │ Pangeran Dipanagara ││
  42. ││ Anenggih Raden Mas Sekti │ putra narendra petutan │ saking Ratu Kadipaten │ sampun ingalihken nama │ Pangeran Buminata │ Raden Mas Sujana sampun │ ingalihken namanira ││
  43. ││ Wasta Pangran Mangkubumi │ akathah ingkang ambatang │ ing benjing pilih bobode │ lamun silih ing ayuda │ sapa kang menangana │ yen pinareng madeg prabu │ lan putrane Pangran Arya ││
  44. ││ Kang Wasta Raden Mas Sahid │ pilih tandhing ing ayuda │ kuwat jenengaken katong │ nadyan Pangran Mangkubumya │ yen arsa tan anangga │ nanging malarat karuhun │ sapa ingkang menangana ││
  45. ││ Pinasthi dadi prajurit │ Raden Subekti ingaran │ sira Pangran Arya Pamot │ wus samya sinung alenggah │ liya saking punika │ apan taksih timur-timur │ ginadhuh para bupatya ││
  46. ││ Mangkana Tumenggung Nitinagara │ pan minantunan │ linorod saking ing gedhong │ ingkang gentosi lelenggah │ sira Ngabehi Tirtawiguna │ nama Tumenggung │ nindhihi gedhong kang kiwa ││
  47. ││ Demang Urawang ngemasi │ kang ginentosken lenggahnya │ embanira Sang Akatong │ Ki Demang Candranagara │ tindhih keparak kanan │ dene wau sutanipun │ sira Ki Demang Urawan ││
  48. ││ Kinarya panewu miji │ Ngabehi Sutawijaya │ duk samana wadanane │ priyayi gedhong palastra │ Pangeran Mangkubumya │ kang ginentekaken wau │ ing karsanira Sang Nata ││
  49. ││ Ratu Kancana winarni │ yata babar miyos priya │ nuju Respati Kaliwon │ Jumadilakir sasinya │ lawan taune Edal │ apan tanggal ping sapuluh │ sukeng tyasireng narendra││
  50. ││ Sampun sinungan wewangi │ Rahaden Mas Priyambada │ langkung apekik warnane │ duk samana sinengkalan │ nenggih Endra Lehma│ Udan Adres sarengipun │ Ki Demang Candranagara ││
  51. ││ Pinidosa ing Narpati │ pinocot saking kaparak │ dene kang ginentekake │ kaprenah ipe narendra │ Raden Purwakusuma │ sampun sinungan jejuluk│ Rahaden Demang Urawan ││
  52. ││ Yata kang putra narpati │ nama Raden Priyembada │ datan apanjang yuswane │ sampun karsane Hyang Suksma │ dadya temah sungkawa │ sekehe wong dalem agung │ Sang Nata oneng tyasira ││
  53. ││………… │ ……….. │ ………… │ anuju ing sasi Arwah │ tanggal ping salawe prah │ Setu Wage taunipun │ Ebe wuku Mandhasiya ││

No. 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61 dan 62…. tidak ada. (Bagi para pembaca yang mempunyai koleksi Babad Kartasura II yang lengkap mohon dengan hormat saya dikirimi melalui email : aliaqsa0@gmail.com). Trimakasih sebelumnya.

  1. ││ Enggar sagung pra dipati │ kang putra sinungan nama │ Den Mas Suryadi kasihe │ Den Mas Ured kang peparab │ langkung dinama-dama │duk babar sangkalanipun │ Obah Marga Rasaning Rat ││
  2. ││ Yata malih kang winarni │ Jayaningrat Pakalongan │ apan kandel suwitane │ aneng Nagri Kartasura │ angsal Tirtawiguna │ nuwunaken kadangipun │ Adipati Jayaningrat ││
  3. ││ Suradiningrat kang nami │ amrih katura Narendra │ yen dhawuha pasihane │ Tumenggung Tirtawiguna │ kamanisen ingebang │ dadya matur ing Sang Prabu │ dhinahar saaturira ││
  4. Sampun kinarya bupati │ ginempalken kadangira │ sewu ing Pangangsalane │ nanging semana Sang Nata │ supe tindake praja │ datan matedhani weruh │ dhateng rekyana apatya ││
  5. ││ Duk kinarya dina Kemis │ yata Ki Patih miyarsa │ anuju dina Senene │ runtikira tanpa ingan │ supe yen angawula │ kadya sinuduka gapyuk │ kang ngaturaken Sang Nata ││
  6. ││ Tindaking nagara krami │ Ki Patih kang kinukuhan │ supe kang tyas kang den emong │ Sang Prabu maksih taruna │ ing manah den pepadha │ lan kang ramaeyangipun │ ajeg tindaking nagara ││
  7. ││ Saksana linorod malih │ Suradiningrat mring patya │ sampun katur ing sang katong │ Tumenggung Tirtawiguna │ lawan Ki Wirajaya │ punggawa kalih wewadul │ aben-aben abicara ││
  8. ││ Sang Nata duka tan sipi │ sampun karsaning Hyang Suksma │ dilalah ical tresnane │ marang Apatih Danurja │ sira Tirtawiguna │ ingandikan marang ngayun │ Sang Nata asru ngandika ││
  9. ││ Heh Tirtawiguna aglis │ sira agawea layang │ marang Batawi den age │ si uwa Patih Danurja │ ingsun tan duwe tresna │ nyukeri nagaraningsun │ yen maksih neng Tanah Jawa ││
  10. ││ Sun titipaken kumpeni │den prenahna pulo sabrang │ yen koluwa awakingwang │ mateni marang si uwa │ kaya yen ingsun lunas │ Tirtawiguna wotsantun │anerat pan sampun dadya ││
  11. 7 3. ││ Kapanujon ing Narpati │ kang serat sigra binekta │medal gya linampahake │ prapta Nagari Samarang │ mring kumendur tinampan │ linajengaken pan sampun │ dhateng Nagri Batawiyah ││
  12. ││ Tundhuk serate Narpati │ mring Jendral Pakenir sigra │ tinupiksa satembunge │ kadriya tembunging serat │ wau kang tinimbalan │ ingkang rumiyin kumendur │ dhateng Nagari Semawis ││
  13. ││ Awasta Kumendur Konyit│ aminggah dhateng Samarang │ mangkya wus dadi ideler │ punika kang pinasrahan │ ing karya marang Jendral │ Idelir Konyit pan sampun │ alayar dhateng Semarang ││
  14. ││ Ing laut datan winarni │ wus prapta Nagri Samarang │ samana sampun tinakon │ Kiya Patih Danureja │ dhateng Nagri Samarang │ prapta pan sampun apanggih │ lan Deler Konyit punika ││
  15. ││ Miwah Kumendur Samawis │ Riklubdirkul namanira │ atetabeyan sawuse │ tata denira alenggah │samana Ki Dipatya │ wus sinendhal dhuwungipun │ Ideler Konyit saksana ││
  16. ││ Ki Danureja Apatih │ anangis angleg ing driya │ dene sapala dosane │ tan katon duk madeg nata │ ajunjung ing Narendra │ baya silih raganingsun │ winales Pangeran Arya ││
  17. ││ Karasa emut ing galih │ mring gustine Pangran Arya │ karasa osik nalane │ dhuh Gusti Pangeran Arya │ kawula ingkang ala │ tan saged ngejum sadulur │ mangke nemahi kawula ││
  18. ││ Pinurugaken tumuli │ wau sira Ki Dipatya │ marang ing gedhong papresen │ duk samana sinengkalan │ nenggih Naga Lelima │ Karengeng Rupa puniku │ Jimakir ing wulan Sura ││
  19. ││ Ing dinten Respati Manis │ tanggal kaping dasa sapta │ Idelir Konyit sira ge │ atur uninga Sang Nata │ suratira wus prapta │ atur ing sasolahipun │ Sang Nata trustheng wardaya ││
  20. ││ Nulya kinen anjarahi │ daleme rekyana patya │ sadaya linebetake │ para nyai selir garwa │ Sang Nata peparentah │ animbali sarta methuk │ mring Deler Konyit Semarang ││
  21. ││ Punggawa ingkang tinuding │ Ki Tumenggung Wirajaya │ lawan Kartanagarane │ miwah punggawa santana │ Radyan Mlayakusuma │ budhal sing Kartasuresuk │ ing marga tan winursita ││
  22. ││ Wus prapteng Nagri Semawis │ punggawa tiga punika │ wus panggih lawan Deler │ myang Kumendur Drikul panggya │ pan sampun tinampenan │ surat saking Sang Aprabu │ tinupiksa ingurmatan││
  23. ││ Kadriya dandan tumuli │ budhal saking ing Semarang │ kumendur lawan ideler │ kumpeni tan kawuwusa │ sakesahe apatya │ karsanira Sang Aprabu │ kang kinen ngabayanana ││
  24. ││ Hateng santana narpati │ Tumenggung Natawijaya │ angreh punggawa sakehe │ nanging dereng lenggah patya │ pan maksih binakalan │ yata wau lampahipun │ Deler Konyit sampun prapta ││
  25. ││ Ing Kartasura wus panggih │ lawan Kangjeng Srinarendra │ langkung panyuba-subane │ sinegahan ing kasukan │ langkung antuk pracaya │ Deler Konyit ing Sang Prabu │ dene mesat sukerira ││
  26. ││ Antara ing tigang ratri │ Deler aneng Kartasura │ samana ing dinten Senen │ Sang Nata miyos dineba │ aneng ing sitibentar │ para dipati supenuh │ pasisir mancanagara ││
  27. ││ Santana pepakan sami │ kang wadyabala atembak │ samya magelaran andher │ deler kumendur sinegah │ munggeng ing panangkilan │ dhedhahar sami anginum │ siniwaka akasukan ││
  28. ││ Dhawuh timbalan Narpati │ yen Raden Natawijaya │ mangkya jinunjung lungguhe │ angembani panjenengan │ angreh ing Tanah Jawa │ sarta wus sinung jejuluk │ Dipati Natakusuma ││
  29. ││ Sagung punggawa ngestreni │ pasisir mancanagara │ miwah kumendur landeler │ dhawuhe ingkang timbalan │ nuju ing wulan Sapar │ ing tanggal ping pitulikur │ taun Jimakir samana ││
  30. ││ Marengi ing Soma Manis │ apan Dhukut wukuhira │ nenggih kekalih mangsane │ sengkalanipun ingetang │ yata Naga Lelima │ Angoyak Bumi puniku │ enggar wadya Kartasura ││
  31. ││ Mangkana anunggil sasi │ kadange Ki Danureja │ tiga linorod lungguhe │ ing Surabaya lan Tuban │ lawan Nagari Daha │ ing Tuban ingkang tinandur │ kadangira Jayaningrat ││
  32. ││ Suradiningrat kang nami │ dene nagari ing Daha│ Ki Katawengan tedhake │ nunggaksemi Katawengan │ dene ing Surapringga │ pan kaprenah arinipun │ ing Raden Natakusuma ││
  33. ││Mangkana Idelir Konyit │ lawan kumendur laminya │ aneng ing Kartasurane │ sawulan nulya pamitan │ mantuk dhateng Samarang │ Ki Arya Pringgalayeku │ kang tinuduh ngaterana ││
  34. ││ Saungkure Deler Konyit │ Ratu Kencana ababar │ miyos wanodya putrane │ Jumadilakir sasinya │ kaping nem tanggalira │ ambeneri dina Sabtu │ taun Jimakir ingetang ││
  35. ││ Idelir prapta Samawis │ Ki Adipati binekta │ linajengaken mring Selong │ tan winarna solahira │ nagri ing Kartasura │ yata harjane kalangkung │ eca manahe kawula ││
  36. ││ Nglangkungi ing nguni-uni │ penuh wisma jro nagara │ tanpa wilangan ponang wong │Jendral Batawi winarna │ Pakenir wus palastra │ ingkang genteni lelungguh │ ing Jendral Pagohardiyan ││
  37. ││ Kuneng ipenya narpati │Rahadyan Demang Urawan │kangge ing pangawulane │antuk sihira narendra │ Raden Demang Urawan │ wus ingalih namanipun │ Pangran Arya Purubaya ││
  38. ││ Sira Rahaden Apatih │ kacarita mring Jakarta │ ping kalih wau kanthine │ Tumenggung Tirtawiguna │ lan Raden Suralaya │ katiga Ki Arya Kudus │ anenggih ping kalihira ││
  39. ││ Lampahe rekyana patih │ saha amundhut sentana │ wau kang wonten ing Selong │ pan sadaya ingkang putra │ Kangjeng Suhunan Ernas │ mila samya kinen mantuk │ pamrihe Srinaranata ││
  40. ││ Pusaka ing Tanah Jawi │ waos dhuwung lan rasukan │ samya binekta mring Selong │ ing Sunan Mangkurat Emas │ miwah bendhe Ki Bicak │ karsanira Sang Aprabu │ mantuka mring Tanah Jawa ││
  41. ││ Alami aneng Batawi │ Dipati Natakusuma │ tansah renteng bicarane │sarampunge kang bicara │tan alami praptanya │ ingkang saking Selong rawuh │ Pangeran Mangkunagara ││
  42. ││ Pakuningrat ingkang rayi │ kalawan ingkang panekas │ Raden Jayakusumane │ sumendhi Pangeran Emas │ kathahe kang kawula │ jalu-estri kalihatus │ suka Rahaden Apatya ││
  43. ││ Sadaya wus apepanggih │ kalawan Rahaden Apatya │ entyar sadya galihe │ lir pejah amanggih gesang │ sawusira mangkana │ rahaden apamit mantuk │ dhumateng ing Kartasura ││
  44. ││ Para santana tan kari │ kang pinita aneng sabrang │ tan winarna ing laute │ muara Semarang prapta │ mentas saking lautan │ Rahaden Apatih sampun │ utusan atur uninga ││
  45. ││ Marang Jeng Srinarapati │ yen Pangran ing Selong prapta │ wonten Nagri Semarange │ Sang Nata trustheng wardaya │ sampun apeparentah │ ingkang tinuduh amethuk │ Tumenggung Mangunnagara ││
  46. ││ Kalawan Mangkuyudeki │ punggawa kalih wus budhal │ agurawalan lampahe │ wus prapteng Nagri Samarang │ panggih lan Raden Patya │ katur sabebektanipun │ sikep tandhu lan turangga ││
  47. ││ Lan timbalaning Narpati │ anginggalaken ing lampah │ sigra budhal sawadyane │ saking Nagari Samarang │ Raden Rekyana Patya │ ing marga datan winuwus │ prapta Nagri Kartasura ││
  48. ││ Horeg wadya neningali │ dene lama aneng sabrang │ wus binekta ing daleme │ ing Raden Rekyana Patya │ yata ing pendhak enjang │ pangeran sadaya sampun │ binekta sowan mring pura ││
  49. ││ Lan bekta wewangsul tulis │ ingkang saking Tuwan Jendral │Kapitan Simun adherek │ ing Raden Rekyana Patya │ sapraptanireng pura │ tundhuk kalawan Sang Prabu │ wus samya ajawab tangan ││
  50. ││ Pyuh wau tyasira kalih │ binekta lenggah satata │ kang surat tinupiksage │ ingkang saking tuwan jendral │ titi rame kang urmat │ Srinaranata sesugun │ mring raka kang lagya prapta ││
  51. ││ Kang pra santana geng-alit │ sadaya sami ngandikan │ sapraptanireng kadhaton │ lajeng kinen apranata │ marang kang wau prapta │ atarab tata kang lungguh │ nenggih sinengkalan Janma ││
  52. ││ Kawayang Karengeng Bumi │wus samya tinundhung medal │ apan kinen mrenahake │ pagriyane ingkang raka │ sunggata aywa pegat │ Rahaden Patih wus metu │ lan sagung para santana ││
  53. ││ Wismanira Setyapati │ tinundhung ingkang kinarya │ Pangran Arya saosane │ dak prapta ing dina Akad │ prapta ing Rebonira │ sagung babrekatan katur │ wus tinampan mring Sang Nata ││
  54. ││ Sadaya wus aneng wuri │ wusnya antara kang raka │ ingalihaken namane │ Pangeran Mangkunagara │nenggih wewangenira │ Pangran Wiramanggaleku │dene Pangran Pakuningrat ││
  55. ││ Pangeran Tepasaneki │Rahaden Jayakusuma │ kang purun lumaku gawe │Pangeran Wiramanggala │ nuwun Dhongkol kewala │ pinaringan kalihatus │ dene Pangran Tepasana ││
  56. ││ Pinaring sewu lelinggih │ Rahaden Jayakusuma │ tigangatus lelungguhe │ dene kang wuragil pisan │ lelenggah mantri mudha │ cacah seket sabinipun │ deneta maksih taruna ││ 

PUPUH VII
S  I  N  O  M

  1. ││ Pangeraning Purubaya │ sinihan dening Narpati │ punggawa ajrih sadaya │ kagugu saaturneki │ santananing narpati │ samya ajrih sadayeku │ Pangeran Purubaya │ karya gulang-gulang asri │ pun kinarya kalangenane Sang Nata ││
  2. ││ Winastanan satrutama │ pasowane srimanganti │ adhemit pangarahira │ dene punggawa lan mantri │ kang tan nurut ing kapti │ yata pinocodan sampun │ maring Pangran Purbaya │ santana punggawa mantri │ ajrih sengit ing Pangeran Purubaya ││
  3. ││ Adipati Danureja │ atilar putra satunggil │ Ki Gandhewor namanira │ dadya panakawan aji │ malih ingkang winarni │ Raden Mas Umar puniku │ anenggih ingkang putra │ Pangeran Arya ing nguni │ kang pinundhut putra marang Srinarendra ││
  4. ││ Gerah cacaren rahadyan │ asanget pan sampun lalis │ kantun kang rayi musakat │ awasta Raden Mas Sahid │ lan kang rayi kekalih │ saking ampeyan bunipun │ nama Raden Ambiya │ lan Raden Sabar kang rayi │ tan winarna ingkang sadherek wanodya ││
  5. ││ Wau sadherek tetiga │ dadya punakawan sami │ kalangkung samya musakat │ yen nedha wor lare alit │ sabarang kang pakarti │ wor panakawan gung-agung │ wau ingkang winarna │ Pangeran Tepasaneki │ wusing lama nenggih ingkang para putra ││
  6. ││ Kekalih kang sami priya │ tetiga ingkang pawestri │ pambajenge ingkang nama │ Raden Wiratmaja nenggih │ ingkang panenggak estri │ ingkang wus akrama antuk │ Ki Puspadirja Batang │ apan kapernah kang rayi │ Ki Tumenggung Batang ingkang wus binucal ││
  7. ││ Panengah estri kang nama │ Retna Dumilah mrakati │ pinundhut wande mring nata │ kang rayi malih pawestri │ ingkang sampun akrami │ nenggih punika kang antuk │ Pangeran Buminata │ ingkang waruju kekalih │ Raden Mas Garendi pekik ingkang warna ││
  8. ││ Wineca para ngulama │ lumampah alul marnili │ — ket. naskah asli│ lr. 3│ 4│ 5 kosong │ pramila janma keh suyud│ dadya ing Kartasura│ kathah janma ingkang ngabdi│ milanipun sinigeng maring Narendra││
  9. ││ Pangeran Behi kang kendhang│ atilar putra kekalih │ Den Mas Gunung ingkang tuwa │ Den Mas Guntur ingkang rayi │ ginadhuhken mring patih │ Natakusuma kang mengku │ data tita samana │ langkung harja kang nagari │ kawarnaa putra nata kang wanodya ││
  10. ││ Wus jinunjung namanira │ Den Ayu Kedhaton nenggih │ Ratu Alit kang atuwa │ Ratu Mas peputra malih│estri datan alami│ putranira lajeng surud │ lami-lami Ratu Mas │ anulya awawrat malih │ salamine wawrat kathah sangaranya ││
  11. ││ Pan tansah anandhang gerah │ wadyalit samya prihatin │ ingkang dhukun kathah prapta │ tinimbalan ing narpati │ pinundhutan jejampi │ usada pandonganipun │ tan wonten pandonganya │ kathah usada tan dadi │ myang pandonga para bandhu myang santana ││
  12. ││ Sang Nata sekel kang manah │ yen dalu tan angsai guling │ yen siyang tan angsai dhahar │ dene gerahe kang rayi │ sakathahe jejampi │ usaha saking dhedhukun │ sadaya andedonga │ mugita gelisa lair │ Jeng Ratu Mas kang wawrat sampun sumelang ││
  13. ││ Datan antara semana │ wawratan sampun alair │ miyos jalu kang aputra │ tan alami lajeng lalis │ Jeng Ratu gerah malih │ jejampi sungsun atimbun │ kasembuh gerahira │ langkung dening sangetneki │ Jeng Ratu Mas andina-dina kantaka ││
  14. ││ Sakeh dhedhukun kerigan │ pasisir Pasundhan prapti │ Banyumas Pamerden Banjar │ ing Sampang Sumenep prapti │ sakeh usada adi │ datan wonten senggangipun │ myang wong alit ngulama │ donga kirang dhahar guling │ pan jumurung nanging tan wonten katrima ││
  15. ││ Baya wus karsaning Suksma │ tan kenging owah lan gingsir │ yen puput lan panjenengan │ Kangjeng Ratu Mas ngranuhi │ gerahnya lajeng lalis │ yata kala sedanipun │ lingsir kilen semana │ nuju dina Soma Manis │ tigalikur tanggalira wulan Besar ││
  16. ││ Taun Eje sinengkalan │ Wruh Rasa Ngobahken Bumi │ kala samana Sang Nata │ sasedane ingkang rayi │ sanget dera ngrudatin │ tan arsa krama Sang Prabu │ tan wonten kang prayoga │ dadya garwaning narpati │ marmanipun narendra sanget sungkawa ││
  17. ││ Yata ing alama-alama │ Pangran Purbaya winarni │ den yomi para nayaka │ santana mantri bupati │ miwah kawula alit │ sudagar lawan pangindhung │ pan digung adiguna │ siya-siya mring wadya lita │ remen donya anganggo malang sumerang ││
  18. ││ Miwah Kàngjeng Srinarendra │ wus kawawang yen tan yukti │ akeh ing piyangkahira│ tan sembada sih Sang aji │ miwah marang kumpeni │ pan ambegira dak purun │ sareng patanggalira │ santana para bupati │ marmanipun narpati runtik tyasira ││
  19. ││ Mring Pangeran Purubaya │ yen taksih wonten nagari │ tinarka angrusak praja │ Pangran Purbaya winarni │ pinrih ing Sribupati │ anulya ngandika gupuh │ Pangeran Purubaya │ sapraptanira ing puri │ marang gedhong adhemit tanana wikan ││
  20. ││ Mung Pangeran Purubaya │ akaliyan sribupati │ agunem kawis semana │ angandika Sribupati │ yayi wiwita kardi │ sandenira ingsun lungsur │ lan sunlungakken sira │ yayi teka ing nagari│ lawan aja benjang dadi atinira ││
  21. ││ Lan sunkon jarahi sira │ saduwekira ywa kari │ iku yayi sandenira │ saking parmaningsun yayi │ jatine wong kumpeni │ iya kang banget anjaluk │ maring sira yayi mas │ yen wus prapta sira benjing │ Kembangarum nuli sira angadega ││
  22. ││ Yen kurang paraboting prang │ iya ingsun kang bantoni │ aja sira walangiriya │ yata Pangeran wotsari │ datan lengganeng kapti │ samana sampun linungsur │ Pangeran Purubaya │ kadukan dening narpati │ pan tinundhung saking Nagri Kartasura ││
  23. ││ Gumyuh kinen adhedhekah │ nenggih aneng Sekarwangi │ bidhale saking nagara │ ing wingking dipun jarahi │ kaprabon adi luwih │ myang waos sanjata dhuwung │ kuda miwah gamelan │ pawongan myang para selir │ pan sadaya sampun kalebet ing pura ││
  24. ││ Yata Pangeran Purubaya │ sapraptane Sekarwangi │ prapta timbalan Sang Nata │ nama pinundhut tumuli │ arana duk ing lami │ lan inggih pinocod sampun │ mantuka aran lama │ kala bebakal rumiyin │ anamaa Rahaden Purwakusuma ││
  25. ││ Angalih dennya dhedhekah │ ing Pademen kang den geni │ dukanya narendra prapta │ Ki Jasanta kang wewangi │ dhawuh timbalan aji │ Raden Purwakusumeku │ denira adhedhekah │ aneng Pademen ing nguni │ winangenan ingkang tumut adhedhekah ││
  26. ││ Kang linilan anuntena │ tiyang nenem den lilani │ tiyang estri sapunika │ ri sampun Jasanta malih │ wau ingkang winarni │ ingkang gumantya ing pungkur │ satilare pangeran │ tetindhih kaparak nenggih │ Ki Tumenggung Natayuda kang gumantya ││
  27. ││ Ing nguni kang cinarita │ Pangeraning Purbayeki │ tinundhung saking nagara │ ing Sekararum kang bumi │ nenggih putra narpati │ nuju gerah rajasunu │ patutan Jeng Ratu Mas │ warnanya kalangkung pekik │ ingkang nama Ured Suryadikusuma ││
  28. ││ Den Mas Ured kang peparab │ nanging tan kawastan dasih │ kalingan dening panyangga │ sakehe wadya gung-alit │ panebute kang abdi │ Den Mas Gusti kang panujung │ putra dinama-dama │ samana anandhang sakit │ mila sanget rudatine Srinarendra ││
  29. ││ Sang Nata tansah ngandika │ putra gerah den kauli │ mugi oleha kamulyan │ warasa denira sakit │ nadarira narpati │ Medhang Kapanasanipun │ anebar dhik-udhikan │ samana karsaning widhi │ pan katrima pandongane ingkang rama ││
  30. ││Atmaja mulya gerahnya │ dahat tresnane Sang Aji │ nadar pan arsa lumampah │ Madhang Kapanasan aglis │ enjang wau kang warni │ wus pepak kang punggawa gung │ saha kang balakuswa │ ngabekti sami tinangkil │ wus sumaos tandhu joli lawan rata ││

—@@@—

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: