Author Archives: Mas Kumitir

About Mas Kumitir

Raharjaning janma rahayuning bumi, cipta manjing rasa, gepok senggol wus nyawiji, mangayubagyaning begja.

SULUK PAMEJANG NGELMI


SULUK PAMEJANG NGÉLMI
Dadalan maring kajatén

Karanganipun :
MAS RONGGAWARSITA
Nalika wonten ing Ngacih

Sinangkalan

Naya Suci Pandhita Ji
1742

1e DRUK

UITGEVERIJ EN BOEKHANDEL
STOOMDRUKKERIJ “DE BLIKSEM”
Solo  1932

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo,  22 April 2018

@@@

PUPUH I
P O C U N G

  1. [3]Kang pinucung, nenggih wasiyatting guru, marang muriddira, bismillah rahmanirrakim alkamdulillahirabil ngalamina.
  2. Wassalatu, wassalamu lajengngipun ngalasayiddina, wamullana Mukammaddin waahlihi wasubbihi ajmangina.
  3. Ammabakdu, anapon sasampunipunnipun amuji ing Allah, lan amuji ing Nabi, Rasullullah mongka sami kawruhana.
  4. Ingkang ngélmu, khakékat ingkang wus kusus sajatiné ingkang, nampurnakaken nagurip lirré iki ngélmu ingkang linarangngan.
  5. Kang sinerung, ing Nabi Wali Mukminnun nguni-uni datan – wonten kang purun nembangngi, saking sanget wadiné ngélmu punika.
  6. Awittipun nenggih tinembangngan iku, Mas Ronggawarsita, nempuh byat amedhar wadi, sarupané pamejangngé gurunira.
  7. Kang dén ebuk ing parimbon sadayéku, samya tinembangngan dinadékken suluk sami, pan kinarya pambéngkassing tyas ardaya.
  8. Nalika duk kinuncang déning Hyang Ngagung, pisah donya réncang, anéng sabrang nagri Ngacih, wong kakalih lan masyakir pamannira.
  9. Nanging nuju, sakit sanget pamannipun milanggung sungkawa, tan kena tinari-tari, rahayuné kang Paman Patih Mas Rongga.
  10. Ngabdul Gapur, ingkang miyara angukup lang[4]kung marmanira, mring Mas Rongga ngambil siwi, duk makirtya Jumungah rabingulawal.
  11. Lék ping pitu, taun Jé masa kapitu, dé sangkanira, naya suci pandhita ji (1742), nenggih antukkira nukil saking kitab.
  12. Akya ngulumudin lan saking puniku, tefsir Ibnu Ngabas ngélmu khak kang dén rasani, kang wus takhsis nenggih, masalah paéssan.
  13. Kang dén ilo, lawan kang ngilo puniku, anapon wayangngan anané kang ngilo pasthi, iya iku tannana prabédanira.
  14. Tegesipun kang ngilo iku  Hyang Ngagung, anapon semunya, kang wawayangngan sayekti, ya iku kang ingarannan dzatullah.
  15. Tegesipun aran sipattullah iku, iya sipattira, pasthiné kang dén aranni, apngallullah pan iya panggawénira.
  16. Dén tuwajuh, poma aja saksiréku, aja kumalamar, lawan aja pindha kardi, krana wong kang makrifatté wus sampurna.
  17. Lirré kang wus teka ingwahdattul wujud sakathahing asya, pan iku kukummé napi, déné khakékatté napi iku asya.
  18. Isbattipun nenggih dzattullah puniku, pasthi awakkira, nanging ta dudu siréki, ngendi ana manéh lamun dudu sira.
  19. Iya ngendi, ing ngenggonné nyatanipun marma kathah wong kang, kasamaran tan wrin jati, [5] sabab kéron akéh-akéh ing pawarta.
  20. Wowor sambu, karan sahing pangawruh, iku tan sumiyat iya ing wujud kakalih, yén misiha kakalih durung sampurna.
  21. Kawruhipun éh éh éling-éling sagung, anak muridding wang, poma aja wani-wani, angarani Allah sakathahing asya.
  22. Déné lamun dén aranni Allah iku, yén maksih umiyat iya ing wujud kakalih, mongka kupur wong iku patang madahab.
  23. Apa tan wruh, ing dalillé awakkipun yén ngaénni Allah, karana andika Nabi, Rasullullah lafallé waman ngarafa.
  24. Lan nafsahu, fakad ngarafa rabbahu, tegessé sing sapa, weruh ngawakké pribadi, mongka temen-temen wruh Pangérannira.
  25. Malihipun pangandikaning Hyang Ngagung, lafal jroning Kuran lah iki dalillé wafi anpunsikum lan aflatafa sirrunna.
  26. Tegesipun ing dalem ngawakkéréku, sadaya apata, tannana sira tingalli, satuhuné awak iku kanyatahan.
  27. Ing Hyang Ngagung, ing wajah sawiji iku, nyata klamun tunggal lawan wonten lafal malih, saking akya ngulumudin angsalira.
  28. Inallaha, tangalahu wa ghaibbun lan malih liddira, wal insannu ya ghaibbi, lirré Allah tangala iku pan sukma.
  29. Nadyan mung[6]guh, kawulané ya sukméku, lawan malih lafal wallahu batinnunnasi, lawan malih al insannu lahirrullah.
  30. Wabatinnul khakuwalatirul khakku, tegessé Hyang Sukma, batinné manungsa tuwin manungséku mapan lahirré Hyang Sukma.
  31. Batinnipun nyata nadyan lahirripun sami nyatanira, tannana bédanéréki, nora pisah ing ngantaraning panunggal.
  32. Ujar iku, poma ajana kawetu, marang wong kathah, dénna sasab dénna wingit ing pesthiné iku nasarraken uga.
  33. Jer wong iku, kadohan pangupayéku, panyanané ana, ing kana-kana Hyang Widhi, utawa nedya datannana ing kana.
  34. Miwah lamun parêk-kaparêkken iku, dén aranni ana, ing kéné Pangérannéki, kutawa[1] ing kéné dén dalih tannana.
  35. Dadi bestu, kangmangkono kawruhipun bestunipun sabab suwung ngélmuné tan dadi, pati-pati nembah amagéran sétan.
  36. Marang makdum sarap dén ucapna iku, tur masa gelemma, tur nyata tandhanéréki, wong kang durung duwé guru kang sampurna.
  37. Ngélmunipun dadi sasar kawruhipun kapir katemahan pangandikaning ngulami, ana déné anapon wong durung ingkang.
  38. Darbé guru, kang pasthi putuduhipun satuhuné sétan kang minongka gurunéki, [7]dadi anut amangéran ing agyana.
  39. Selang sambut akéh-akéh kang kang cinatur, pan pijer kalingan ing wicarané pribadi, ngalap dalil saking ngakallé piyongga[2].
  40. Ngélmu iku, poma anak muriddingsun, dénné gemi padha, simpennen sajroning ngati, aja metu yén dudu payoganira.
  41. Dénne serung, nganggo pawarah yén muwus karana ing masa, mengko akéh manungséki, kang ketungkul ing ngélmu basa suwaré.
  42. Lan ketungkul lan ujarring sastranipun ngélmu kalepasan lan katungkul aningalli, sarirané kandheg ing ngucap ucappan.
  43. Pijer ngélmu, sarak dén pindeng dén gilut nglakoni sembahyang, sujud rukuk anyinggahi, karam mekruh dén sengguh anguwissana.
  44. Nora weruh, kang mangkono sarik agung, bidngah panasarran paneluhan jail jidit déné angukuhi ujarring aksara.
  45. Tan kadyéku, kang wus anggraiténg kawruh,ing wektuning iman tokid makrifat sayekti, nora kandheg ing ngélmu ucap-ucapan.
  46. Lirring ngélmu, sarak karana katungkul kandheg ing saréngat angél tumekaning ghaib ingkang luwih bener kang kinatujonnan.
  47. Kang rahayu, mungguh marang ing Hyang Ngagung, ana déné ingkang, makrifatté sampun wasis tan ngawruhi ing su[8]warga lan naraka.
  48. Nenggih namung, ngawruhi pribadinipun sajatiné ingkang, Maha Luhur Maha Suci, nora liyan ana déné wong kang samya.
  49. Kumalungkung, iku dadi bodhonipun jer tan pawong sanak kalawan sipekhir miskin kang mangkono masa dadak ta oléha.
  50. Marga ayu, kang nalamettaken pang wruh, mungguhing makrifat marma kyéh kang bodho sami, sabab ngegungngaken ing ngélmu saréngat.
  51. Kitab Nahwu, sarap manték jidkallipun dén gunggung dén gulang, kalimput ing shéghat tertib kamajédun lan larab jédun ngamran.
  52. Larabetu, jédan jaédun kaimun lan ilrib jaédan pan iku dadi upaksi, ingsun ngalim apa ana kaya ing wang.
  53. Ingsun weruh, ing rahsané kitab agung, tuta maksih mentah, ketungkul amuruk ngaji, brahalané dadi dén géndhong dén rêmbat.
  54. Dényana wus ing mangkono baé iku, angung maca kitab tur siji durung kakapti, kang mangkono iku taklid jail pitnah.
  55. Ngélmunipun sirik dadi marganipun sasar kabalasar, yén ing ngélmu kang wus takhsis ingkang nyata ora ana tingal liyan.
  56. Dhéwékkipun iya iku dudu iku, nanging iku uga, utawi sakéhing ricik lan sakéhé ngibaratté wus kapanggya.
  57. [9]Anéng suluk, lawan anéng kitab usul kadya, kang angucap sira urip, ana dhingin ana kari ana kadim ana anyar.
  58. Ana metu, kalawan ana lumebu, ana dhéwék lawan ana kang barêng sayekti, lawan ana wiwittan ana wekassan.
  59. Kabéh iku, iya dadi pujinipun dénnira angawassaken ing Maha Sucining ngedzattullah sipat asma apngallullah.
  60. Tegessipun pan iya kang awéh iku, ing kurup paéssan mapan ing ananéréki, angegungken ing wujuddé kadim baka.
  61. Pasthi idhup langgeng datan kena lampus weruh tan winarah, nyata sadurungngé lair, kang miyarsa ing sadurungngé angucap.
  62. Iya iku, kan aran ngulumuddinnu, ngawruhi tegesnya, ing arannira pribadi, poma dipun becik panarimanira.
  63. Lawan dipun becik ing rahsanéréku, lawan ciptanira, myang ciptanira dén tunggil tunggal wujud ing wujuddé iku esa.
  64. Marmanipun ingarannan esa iku, sabab tannarima, ing wiwilangngan kakalih, upamané kadi eroh lawan jasad.
  65. Lagya durung,mati esa naminipun nyata tan narima, ing wiwilangngan duk urip masa kena sakéhing asya ingaran.
  66. Sadayéku, jumeneng lawan Allahu, dé Allah punika, jumeneng lawan pribadi, [10]iya iku ing sajatining sahadat.
  67. Lawan saja-tiné iman tokhit makruf, lan khakking skarat lawan sajatining takbir, lan khakking roh ilalafi abadan rakman.
  68. Déning mongka, kuwitting ngurip sadarum mila jinulukkan nenggih abadan rakhmanni, pan karan iku nyataning dzattullah.
  69. Edzat iku, anapon sajatinipun iya rasulullah, mapan ing wajah sawiji, poma-poma aja esah malih sira.
  70. Ujar iku, kang esak sayekti kufur, lan kapirring Allah, dn ingkang para nabi, para wali lan mukmin sadaya.
  71. Nenggih lamun anglakonni ujar iku, séngga kongsi prapta, ing surahsa kang sajati, iya kaya nora ana bédanira.
  72. Lawan rasul pan mangkono ugaiku, iya dadi nyata, tyas tetepa ingkang wus papti, ing wujuddé kawula wujudding Allah.
  73. Iya iku, manungsa kang wus anglebur, ing papan sadaya, lawan sakathahing tulis lawan ingkang anglebur urip sadaya.
  74. Éh ta sagung, gung alit nak muriddingsun padha kawruhana, kang aran Allah sayekti, iya iku kang ngucap Allahuk[3]
  75. Poma dipun pracaya ing ujar iku, aja kumalamar, poma aja mindho kardi, krana angél temen mungguhing ngagesang.
  76. Rahsa iku, kudu dén pendeng [11] dén gilut mapan ora ana, ingkang angluwuhi malih, nenggih saking ing ngélmu tuduh punika.
  77. Nanging kudu, dén wirit aja kawetu, ywa dadi rarasan karana tan angrasanni, jisim lair tan angrasanni kang rusak.
  78. Ujar iku, tannana malih lyannipun poma kukuhana, aja owah aja gingsir, aja obah aja mamang aja esak.
  79. Aja kuwur, dén genah pangrakittipun wruha ing pinongka, rahséku enggonning pati, pati iku gon mulih mring darussalam.

PUPUH II
M E G A T R U H

  1. Wonten malih wasiyatté para guru, éh sagung kang wuri-wuri, poma ajana ketungkul karan ing wong ngaurip tan wurung prapténg megatroh.
  2. Marmanipun dén tumemen ulah ngélmu, wasiyatting para wali, lan wulangnging guru-guru, dén tumancep jroning ngati, aja dén sambi guguyon.
  3. Supayané dadiya pangémut-émut pamejangngé Sunnan Giri, Kadhathon mring garwanipun dadiya tepa palupi, amrih waspadéng pasemon.
  4. Aturipun kang garwa O jeng Sinuhun amba kapéngin kapati, angsalla barkah pukulun masalahé wong ngaurip kawruh kang maring Hyang Manon.
  5. Ingkang raka aris pangandikanipun éh Nyai ngambilla aglis salembar kang dhaon lumbu, nu[12]li isénnana waruh, ing kono gonning sesemon.
  6. Iya kawruh mungguh kang maring Hyang Ngagung, saksana kang rayi ngambil dhaon wus ingisénan banyu, nulya katur marang laki, Sinuhun Giri Kadhathon.
  7. Ingkang garwa dén ajak mring gon kang samun mongka Sunnan ngandika ris Nyai sun wruh ken eiréku, rungokna sesemon iki, mangkono mungguh ing kawroh.
  8. Tingallana ing padhang-padhangnging banyu, Nyaiku ngibarat Gusti, lan obah-obah ing banyu, ngibaratting kawuléki, déné iku ingkang dhaon.
  9. Kang kinarya wawadhah ing banyu iku, iya ngibarat jasmani, kawruhana obahipun ing banyu iku obahing, kang padhang-padhang ingkono.
  10. Krana padhang iku pan nyata ing banyu, banyu nyaténg wadhah iki, tegessé paningal iku, tunggal kajaténning déning, tanpaning sih apadudon.
  11. Iku kawruh kang sampurna kang wus kusus yén nora mangkono Nyai, luput tur sasar wong iku, kang garwa umatur aris dhuh Sinuhun guruning ngong.
  12. Kados pundi kawula déréng anggayuh, timballan tuwan sayekti, maksih sesemon puniku.
  13. Kang wus teka ing Islammé kang satuhu, karana mungguh Hyang Wudhi, tansah dénnyatakkaken iku, [13] ya mulané dén aranni, wus tumeka Islamming wong.
  14. Iya ingkang aningalli ing Hyang Ngagung, kéwala dénnya ningalli, tan mata kapala iku, lah iku jatiné Nyai, kang rayi umatur alon,
  15. Kadya paran paningal amba pukulun mapa kapala kang pundi, angandika Kajeng Simuhun Nyai tan nyandhak siréki, ing pasemon kang mangkono.
  16. Yén mangkono majuwa dén parêk ingsun saksana lenggah sumadhing, sarwi dhédhépél abukuh, mangkana nuli dén wangsit éh Nyai yén sirarsa wroh.
  17. Basa mata kapala paningal iku, ya mata nira pribadi, kang bunder iku kang dulu, ing Allah mongka dén aglis dulunen cahya ing kono.
  18. Ya cahyané ing paningallira iku, nyata yén tunggal pangéksi dadi kanyatahannipun tan liyan dhéwékkéréki, kang anonton kang tinonton.
  19. Jer Pangéran tanpa netra yén andulu, lan tanpa swara yén angling, ya paningallira iku, swaranira kang kinardi, ya sira iku Hyang Manon.
  20. Dadi ingkang nembah kang sinembah iku, ya kang puni kang pinuji, lah iku jatining kawruh, kang garwa Nyai sun pémut poma aja salah tampi. Lan aja kongsi kawe[14]tu, iya ing lésanneréki, dénna serung dén serombong.
  21. Iya iku kawruh kang padha lan ingsun telas wejang Sunnan Giri, wonten malih wejangnganipun nenggih Pangéran Sumendhi, nalika amedhar kawroh.
  22. Mring kang putra takhsis jati wejangngipun pratingkahé sikep iki, kulup basa salat iku, apan iya lungguh mami, saha dzat pangucapping wong.
  23. Basa puni iya papangannanningsun basa wujud rahsa mami, basa urip patiningsun tegessé mungguhing pati, iku ratu geng kinaot.
  24. Yéku aran ratu ing sabenerripun ratu ingkang maha luwih, karana wong urip iku, yén durung tumekéng pati, Islammé durung gumacos.
  25. Tegessipun wong kang angrasanni mungguh, makrifatu iman tokid saéngga yén durung lungguh, ing dzattullah yekti maksih, wong iku bingung kémawon.
  26. Anggurayang was-uwas panganggeppipun yén kawawas niniwassi, ing wasana tanpa uwas ya dadi patiné modir, kaya kapaténning sato.
  27. Iku luput wruhanta aja kapéncut marang wong akéh siréki, lan aja ngandelkel ngélmu, sarak nora anguwissi, wekassanné angaluwos.
  28. Telas Pangéran Sumedhi pamejangngipun Pangran Juminah winarni, duk miraos tegessipun [15] ing sarira lan kang siwi, ya kulup apa sira wroh.
  29. Ing jatiné kang ana sarira iku, aturring putra tan uning, yén boten paduka paduka tuduhaken kang rama lingnya ris ya kulup ingsun kang tudoh.
  30. Maring sire tegessé srira iku, sukma kang tan owah gingsir, kang tannana wekassipun tanpa tuduh anlirnéki, dudu sijim kang bregogok.
  31. Dudu ati dudu roh ngakal pan dudu, ya sarira iku kaki, kang murba misésa iku, ing ngawak kang lair iki, tegessé pisan mangkono.
  32. Ya dzattullah jatiné sarira iku, dadi kanyatahan yekti, mongka tingallan sagung, kanyatahning dzattullahi, iku aran tingal wutoh.
  33. Ing sarira dadi wruh paranning lampus poma kulup dén udani, ing sariranira iku, marmané akéh kang tan wrin ing sarira sabab kéron.
  34. Kéronnipun ing panggaweé kapir kufur, mung iku kang dén kawruhi, mila antep iki luput ywa kasarakken siréki, karana uwis katonton.
  35. Manungsa kang kekandellan sarakkipun angél tumekaning ghaib kang putra nembah umatur, kang rama ngandika malih, kulup yén sira wus weroh.
  36. Ing pratingkah kang kaya mangkono iku, aywa kulinéng nagari, dén mantep panariméku, wus telas poma dén titi, wo[16]nten malih winiraos.
  37. Sunnan Kalijaga pangandikanipun pawong sanak ingsun sami, tékaddéwajibul wujud lirré anané kang pasthi, yén ingsun nora mangkono.
  38. Salawassé pan nora temu-tinemu, kalawanujarré sami, anembah muji Hyang Ngagung, yén mungguh ing tekad mami, pan nora kaya mangkono.
  39. Malah ingsun kang sinembah kang sinebut kalawan sebutté sami, la ilaha illallahu, ujar iku dén wuwuri, yén ingsun nora mangkonno.
  40. Kang sun tobattaken raina lan dalu, yén ngucappa ujar iki, la ilaha illallahu, karana kang bumi langit tan ginawé ing Hyang Manon.
  41. Sabab anyar Allah tangala punika, apan manungsa kang kadim Allah iku urippé kena ing lampus manungsa tan tan kenéng pati, manungsa kang kénéng layon.
  42. Dadi sungsang bawana balik puniku, kaya babasan sajroning – mateng ana mentahipun yén mungguh ing tékad mami, yén mateng : mateng jaba jro,
  43. Lirré Allah urippé tan kenéng lampus sanadyan kawulanéni, ya urip tan kena lampus yé mangkono iya dadi, jaba [17] mentah mateng ing jro.
  44. Yén dénnyana Allah kéwala kang idhup kawulané kang ngemasi, dadi ana géthéknungsung, sasaté ngédén bongkokki, anglerêssi toya erod.
  45. Ngaji sarak tan nyarékhat babbipun éh ta pawong sanak mami, yén arsa atakon ngélmu, khakékhat makrifat nenggih, sawecané kang gumacos.
  46. Sarattipun wong amanjing guru iku, arêp pasrah jiwa jisim aja rumasa gagadhuh, gtihé satétés wajib aturna ing guru kono.
  47. Éh Ki Luhung Salawé aturna gupuh, mapan ingantep puniki, boya kaya kang wus weruh, ing Allah dadi tan serik aja kaya wong kang bodho.
  48. Kang binunton atiné déning Hyang Ngagung, éh Ki Luhung kalamun wis waspada marang Hyang Ngagung, nuli waspadaha maring, rupané dhéwé ywa kéron.
  49. Gih punika salat daim tegessipun ingaran puni neksénni, yén kinarsakaken iku, déning Hyang sayekti dadi, waliyullah kang kinaot.
  50. Lamun nora mangkono mukmin kas iku, déné ta ujarring dikir, la ilaha illallahu, makdumma alayyaka batin tétébé lair kémawon.
  51. Sampun telas poma-poma dénna émut ajana pépéka sami, ing ja[18]ti ujar iku, lamun ana kang tan ngreti, budinen yén meksa tan wroh.
  52. Kagunemma lan wong kang wis tunggal kawruh, liyané aja dén wruhi, yén tan sabadannya wéku, iku poma wekas mami, aja gébréh bok kacenthok.
  53. Kacenthokké krana geng-gengnging pakéwuh, amung sampurnaning pati, marma kéh kang tiba luput wus bener pangrakitnéki, ing pati temah malécong.
  54. Pan kairup ing pakarêmman donnyéku, tan kelar tibaning pati, kéron mangsah wowor sambu, donya arta anak rabi, kabéh padha dadi mungsuh.
  55. Iya iku abotté ing wong tumuwuh, nora kena kami tolih, anak rabi bapa babu, brana arta myang kakasih, sajroning amrih mulyéng gon.
  56. Ujar iku gugulangngen mupung durung, yén wus kasép niniwassi, sapa kang bisa tutulung, aja pijer ulah mukti, ing pati ywa kabesturon.
  57. Nadyan wus wruh yén anggung gawé ketungkul mila ajana tekibir, jer siréku padha durung ana ngrasakaken mati, marma ingsun  iki lumoh.
  58. Ing kamuktén tilar kawibawanningsun sun palaur laku santri, tur nistha tanpa karyéku, nanging ingsun wus udani, pan pamrih ingsun ing batos.
  59. Karya sasab panyirêpping tyas tekabu, déné tékattingsun batin sun tobattaken satu[19]hu, lamun tan sampurnéng pati, séngga jisim kongsi bosok.
  60. Tuwin wutuh yén tan pracaya siréku, bésuk yén ingsun ngemasi, kalamun sira padha wruh, yén wus kinubur dén aglis dhudhukken séngga nglegorong.
  61. Tuwin bosok énggal pakakna ing asu, aja kang mangkono malih, nadyansiji wuluningsun sampurna tannana kari, mulih sipatting Hyang Manon.
  62. Ujar iku ajana kang milu-milu, yén durung wruh sajating, puruhita aywa ngawur, temah sasar mati kapir, wong urip yén tanpa tudoh.
  63. Ngapiranni yén ngandelken sarakkipun yén tan wruh ing ngélmu jati, déné babar pisannipun nora dén lebokken tulis larangngan ageng kinaot.
  64. Wonten malih kojah saking guru-guru, kang wus wijinejangken mami, sun kumpullaken sasuluk sual masalah dadya tri, tembang durma pangkur sinom.

PUPUH III
DURMA PANGKUR SINOM

  1. Kawruhana lamun sira tinatonnan apa tegessé lajim énggal sahurrana, meneng pan tegessira, semuné punapa lajim jawabben énggal sipat subut sayekti.
  2. Lajim lawan subut artiné punapa, sahurrana dén aglis kadi urip kita, kang wikan ing priyongga, kang kawas ing pribadi, ingkang miyarsa, [20] nora liyan pribadi.
  3. Kang akarsa pan nora liyan piyambak miwah kang angingalli, pan iya piyambak kang anabda priyongga, kang langgeng kekel pribadi, Kang Maha Mulya, apan iya pribadi.
  4. Ingkang élok pan nora liyan piyambak miwah Kang Maha Suci, tan liyan piyambbak kabéh ingsun piyambak kang asih kang angasihi, inggih punika, rêké semuné lajim.
  5. Lawan malih lamun sira tinakonnan pundi asmaning Widhi, sahurrana énggal yéku kang wus sir wacap pundi kahananning Widhi, jawabben énggal asedya ing pribadi.
  6. Nenggih ingkang pundi pribadining Allah, sahurrana dén aglis apan sedya baka, pundi sedyaning Allah, sedya langgeng ing pribadi, ingkang kawasa, ingkang purba kang urip.
  7. Ingkang nabda ingkang ningalli tan liyan kahananning Hyang Pasthi, pundi dhéwékking Hyang, anuli sahurrana, ingsu dhéwékké Hyang Widhi, ingsun punika, tegessipun punapi.
  8. Sahurrana iya mantep tegessira, kasedya ingsun yakti, tegessé pan iya, nora ana kahanan goro myang tingal kakalih, pan nora ana, ya pangucap kakalih.
  9. Ing tegessé iya ingsun ingkang sedya, ya ingsun ingkang urip ingsun kang kawasa, ingsun kang amiyarsa, ingsun ingkang ani[21]ngalli, ingsun kang wikan ingsun kang Maha Suci.
  10. Ingsun Ingkang Maha Luhur Maha Mulya, ingsung ingkang anabda, ingsun kang sukma linuwih, ingsun kang tunggal nyata tan bestu jisim.
  11. Iya ingsun kang urip datanpa nyawa, langgeng tan owah gingsir, ingsun kang sampurna, kang agung kang wisésa, kang élok ingsun sayekti, pan ingsun ingkang, amuji kang punuji.
  12. Ingsun ingkang tanpo enggon tanpa arah, ingsun kang tanpa warni, ingsun tanpa rupa, ingsun kang tanpa masa, kang tanpa jiyat sun ugi, tanpa musapah, tanpa tuduhan mami.
  13. Ingsun ingkang mantep ananingsun dhawak malih yén dén takonni, endi jatining Hyang, déné énggal jawabbira, jatining Allah kang pasthi, kahananning Hyang, sedya ana pribadi.
  14. Tegessipun purba karuhun kang tanpa wiwittan lan tanpa wis pan inggih punika, kang yekti jatining Hyang, pundi kahananning Widhi, ingkang sanyata, saurrana dén aglis.
  15. Angéstokken ing dhiriningsun piyambak lirré wus tan ngulati, sakabéhé mapan wus kawengku déning wang.
  16. Yekti ingsun kang mantep ing dhéwékking wang, madeg ratu pribadi, ing karatonning wang, tannana mama[22]dhaha, angungnging karaton mami, langgeng tan owah, urip tan kenéng pati.
  17. Lan malihé tinakon pundi dzattullah, dén énggal anahurri, apan iya sedya, durungngé ana jagad lan sawussé jagad dadi, asedya uga, birahi ing pribadi.
  18. Nenggih ingkang pundi sedyaning dzattullah sauhurrana dén aglis iya tanpa molah, lawan tanpa wekassan ingkang aran Allah pasthi, jawabben énggal kahanannira yekti.
  19. Kang akarsa lan pundi wimbuhing Allah, sahurrana tumuli, iya karsanira, kang tannana topangnya, kang tannana kirang néki, lawan kang nora – kena ing owah gingsir.
  20. Lawanmalih wonten ing pitakonning wang, pundhi tunggaling Widhi, énggal sahurrana, aran kang ingrannan tunggal tan wujud kakalih, wus nora mamang, lan nora pindha kardi.
  21. Déné lamun tinakonan malih sira, jongka tigang prakawis ingkang dhihin uga, tan adoh lan sarira, tan anéng sarira ping dwi, ping tri kasrira, sahurrana dén aglis.
  22. Kang tan adoh saking sarira sahadhat, tan anéng srira takbir, kasrira sakarat kadya paran lirrira, sahurrana dipun aglis lirré sahadhat among winong pribadi.
  23. Tegessipun takbir pan sira Pangéran anembah la[23]n amuji, ing pribadinira, tegessé kang sakarat déné tan esak ing pati, lan nora mamang, lan malih bokmanawi.
  24. Tinakonnan masallah tigang prakara, déné ingkang rumiyin imbar wawayangngan déning wruh ing bakal lirré kang kaping kalih, kitab amakutha, déné wruh dadinira, latar putih tanpa tulis lirré déné ta, kang iman mulya suci.

PUPUH IV

  1. Sasmitaning kawimbuhan kawruhana ya pangucappé réki, miwah ing pangrungunipun tuwin paningallira, ora ana pangucap loro puniku, dadi solah tingkahira, boya esak boya serik.
  2. Boya tasbéh mung dzattullah, kéwala dén karasa yén abukti, dén karasa yén anginum sembahhyang dén karasa, dén karasa dzattullah inggih puniku, ingkang wus awuru Allah, yéku aran salat daim.
  3. Lawan malih ingarannan martobatté ing kasdu takrul takyin kasdu nenggih artinipun mapan karêpping niyat dadi cipta déné tegessipun takrul iku pameksaning niyat garahita dadosnéki.
  4. Lirré ingkang takyin nyata, wisésané [24] ing niyat kang sayekti, sang cipta pan dadossipun kasdu punika iman takrul tokid takyin makrifat lirripun ingkang iman yén anaha, gumléthék yekti tan serik.
  5. Tansak[4] tingallé ing Allah, ingkang tokid enengngé lawan mosik gléthékké paningallipun pangucap pamiyarsa, nyata ingkang angenengngaken puniku, kang anggléthékkvn ing Allah, myarsakken ngucapken pasthi.
  6. Allah tangala mapan kang, amimbuhi dadi sampun sakserik tingallira mring Hyang Ngagung, nenggih ingkang makrifat ing enengngé osikké paningngalipun pangrungu pangucappira, dadi lan dhéwékkira.
  7. Tegessé punika nyata, bilatasbéh-bilatasbéh lir néki, tan loro kahannanipun mapan Allah kéwala, kang angucap meneng mosik myarsa dulu, pan nyata ing ananira, poma wus aja sak serik.
  8. Sasmitaning rahsanira, kang dén ucap kang angucap Hyang Widhi, poma dipun awas émut nora na liyan-liyan ana déné yén tinakonan siréku, punapa pangawruhira, ing Allah jawabben anglis.
  9. Pangawruh ingsun ing Allah, kawimbuhan ing ngélmuning Hyang Widhi, wonten malih suallipun ana ujar sakecap lawan laku satindak menang gon iku, nuli énggal sahurrana, ujar sakecap p[25]
  10. Iya kang ngucap Hyang Sukma, déné laku satindak sarta Widhi, kang aran meneng gon iku, ingkang wus nora susah, angulatti ing Allah lyan dhirinipun pira martabatting tingal sahurrana tri prakawis.
  11. Nenggih tasnip kang kapisan ingkang kaping kalihé insan kamil kandil kaping tiganipun tasnip lehep tegesnya, insan kamil kang sampurna artinipun kandil roh ilapi lirnya, utawi semuning tasnip.
  12. Tingngal kang luluh sampurna, iya wahyu iku tegessé malih, dadi paningngal kang kusus teteppé wahyu nyata, mila wajib sami dén eningna iku, prabédaniréng paningngal ing Nabi Wali myang mukmin.
  13. Nabi tetep tingallira, mara mundur tingallé wali mukmin pira martabatting laku, jawabben rong prakara, kadi geni kang dhihin ping kalihipun kadi angin tegessira, semuné kang kadi geni.
  14. Pinét panassé kéwala tegessipun punika amrih gelis panarimanira sampun kasuwén déné ta kang, kadi angin pinét tan kena rinuruh, tegessé wus nora pisan susah angulatti malih.
  15. Pinten martabatb sarira, sahurrana iya tigang prakawis ana déné kang karuhun kadya tanggal kaping pat kaping kalih lir tanggal ping sanganipun ping tri lir tanggal pat belas déné ta ingkang rumiyin.
  16. [26]Kang kadya tanggal kaping pat iya déné atulis lair batin kang kadya ping sanganipun tegessé luluh sirna, kahananné ing kahananning Hyang Ngagung, kang kadi tanggal pat belas déné panedyané sami.
  17. Kadya kang andadéken, tegessé yén ping pat belas kang sasi, wus prapta ing wangennipun tekané ing kawula, nora ta yén dadiya gusti puniku, nanging iya dadi uga, pinten martabat pamanggih.
  18. Jawaben limang prakara, kang rumiyin geléthékké ing ngati, yén kang kaping kalihipun katepekking lumampah, panjeritting anangis kang kaping telu, ketugging nutu kaping pat ping lima cérétting ngantih.
  19. Déné jeritting karuna, lawan iya geléthékké ing ngati, miwah ketepekking laku, pan iku ing pangucap marmanipun iya dipun kadi latu, ing tékad déné wus tompa, iya cérétté kang ngantih.
  20. Lirré sipat jamallullah, déné ketugging anutu lir néki, wedallé pangucappipun nyata yén nora mamang, nora susah angulatti ing Hyang Ngagung, ya kang ngucap iku Allah, poma aja pindha kardi.
  21. Martabatting bumi pira, sahurrana kéhé tingang prakawis dzatting roh ilapi iku, nenggih kang kapisan kapindhoné roh jasaddi sadayéku, kaping tiga tanpa prenah [27] tanpa tuduhan sayekti.
  22. Endi kang aran Mukammad kang khakiki lawan ingkang mazaj, sahurrana dén agupuh, aran Nabi Mukammad kang khakiki dzatting roh ilapi iku, déné Mukammad kang mazaj yéku daztting roh jasaddi.
  23. Kang khakiki lan kang mazaj nora pisah mapan loroning tunggil nyata yén ing sira iku, déné kang tan prenah, lawan ingkang tanpa tuduhan puniku, pan khakhékatting dzattullah, tan liyan pasthi siréki.

PUPUH V

  1. Martabatting kanugrahan lamun sira dén takonni, pinten nugrahaning sadzat[5] aturrana tri prakawis nenggih ingkang rumiyin ngencengngaken imannipun ping dwi neguhken ing tyas déné ingkang kaping katri, mapan iya nglampahaken anggaota.
  2. Pinten nugrahaning salat sahurrana tri prakawis dhingin megattaken karsa, tinggal cipta kaping kalih, madhep kang kaping katri, pinten kanugrahannipun takbir mongka dén énggal jawabben tigang prakawis dhihin kawruh weruh kaping kalihira.
  3. Jatining weruhkaping tiga, pinten nugrahaning budi, jawabben tigang prakara, nenggih cipta kang rumiyin garaita kaping kaping kalih, sang cipta ping tiganipun nugrahaning rohira,jawabben tigang prakawis kang rumiyin urip tan kalawan nyawa.
  4. Kaping kalih anani[28]ra, tan dén anakken liyaning, kaping tri Allah kéwala, nora nana amomorri, ing wahdzatil wujuddi, pinten kanugrahannipun nenggih ingkang sakarat sahurrana tri prakawis dhihin adhep idhep kaping kalihira.
  5. Mantep ingkang kaping tiga, lan pira kanugrahanning, iman énggal sahurrana, pan iya tigang prakawis sokur ingkang rumiyin tawekal ping kalihipun kaping tigané sabar, pinten nugrahaning tokid sahurrana pan amung kalih prakara.
  6. Nenggih tetep kang kapisan wedi ingkang kaping kalih, wonten malih suallira, pinten ing kanugrahanning, makrifat mongka nuli, sahurrana dén agupuh, iya amung satunggal ana ing ananiréki, nenggih karsa rahsa wisésa priyongga.
  7. Pinten martabat karêman sahurrana tri prakawis para mukmin karêm apngal karêm sipat para wali, déné kang para Nabi, edzat pakarêmmanipun lirré karêm dzattullah, sok wontenna asya nenggih, karêm sipat sok wontenna gumléthékké.
  8. Lirré karêm apngallullah, sok wontenna obah osik yén sabit paningngalira, nenggih kabuka sayekti, ing sipat jalal tuwin jamal kamal kaharripun dadiné imannira, makbul glumléthékking ngati, dadi antuk sampurna yakinning gesang.
  9. Pinten martabatting nyawa, sahur[29]rana dipun aglis kathahing nyawa satunggal pan iya mung roh ilapi, marmané mung sawiji, tegessing urip puniku, pan iya mung satunggal tannana urip kakalih, ing pasthiné amung kahanan kang tunggal.
  10. Lamun sira tinakonnan pundi Allah padha mangkin déné énggal sahurrana, sapa ingkang ngucap iki, aja ta sira dalih, yén dudu sira Hyang Ngagung, sayekti kang dén ucap kang ngucap tan lyan Hyang Widhi, nanging kudu weruha ing panarima.
  11. Anapon ing panarima, dén kadi toya lan siti, lawan dipun kadi udan miwah dipun kadi wesi, lawan dén kadi jladri, kang kadi lemah lan banyu, dén sumerêp[6] tegesnya, nora pegat kang rokani, ana déné tegessé kang kaya udan.
  12. Déné tan pegat tingalnya, anapon kang kadi wesi, sakarsanira maréntah, dén gawéya pangot lading, pethél wadung upami, nora owah sipatipun maksih wesi kéwala, déné kang kadi jaladri, ya ing ngriku duduwa ing ngriku uga.
  13. Punika pasthi kang angsal ing ngujar sakecap tuwin laku satindak kalawan kang meneng ing ngenggon nenggih, yén wus kadi jaladri, nora owah tingalipun dulu dinulu dhawak tannana tingal kakalih, ora ana pangucap loro punika.
  14. Dadi salatté sampurna, weruh para[30]nning ngabekti, weruh paranning sembah Hyang, benerré nyata tan sisip weruh paranning osik wruh paranning enengngipun weruh paraninning ngucap weruh paranning pamyarsi, wruh paranning ngadeg wruh paranning lenggah.
  15. Weruh paranning anéndra, weruh paranning atangi, weruh paranning amangan wruh paranning nginum warih, weruh paranning ngising, weruh paranning nguyuh, weruh paranning suka, weruh paranning prihatin wruh paranning ngidul ngulon nga;or ngétan.
  16. Weruh paranning mangandhap weruh paranning manginggil weruh paranning ing tengah, weruh paranné ing pinggir, weruh paranning ngurip weruh paranné ing lampus kabéh ingkang gumelar, kang gumremet kang kumelip nora samar weruh paranné sadaya.
  17. Telas kang sual masalah, poma kang sedya utami, aywa kakéhan sembrana, dén weruh rahsané iki, yén wus weruh dén werit dénna sasab aywa umung, aja sawiyah-wiyah, nganggo wawarah yén angling, lawan aja kawetu wong ahli sarak.
  18. Yén maido temah kopar, karana rarasan iki, nora amicara sarak amung sajatining ngélmi, kang rérénténg riricik tannana ingkang kaétung, lan malih ingsun kojah, padha anggitten ing batin dadi wejang lamun sira bijaksana.

PUPUH VI

  1. Lah iki kojah ingsun wonten caritaning wali kutub sa[31]king Jawi nami Séh Samsu Thabariz langkung wanter tékaddipun tur karamatté kinaot.
  2. Myang warnanira bagus dedeg pidegsa rada arangkung, alalana mring Ngarab mindha raryya lit sami lan umur tri taun sarwi wuwuda kémawon.
  3. Ing praptanira nuju, ari Jumungah pepak pra kaum myang ngulama lebé modin marbot ketib perak para saléh jamhur, néng masjidil karom kono.
  4. Myang pandhita gung agung, miwah Molana Amir Khaji Rum déréng kondur dénnya saking minggah khaji, ing ari Jumungah kumpul raryya lit prapta dumrojog, tanpa larappan uluk salammé assalamu ngalékum ya tuwanku Molana Rum Amir Khaji, lan para nujum sadarum nulya anjawab gumuroh.
  5. Ya ngalaylassalamu[7], éh rarya lit lungguha siréku, lajeng lenggah ing ngarsané Amir Khaji, ngandika Amir Khaji Rum éh para Jumngah sapa wroh.
  6. Raré kang darbé sunu, para Jumngah sadaya umatur, dhuh pukulun datan wonten kang udani, sudarméng raré puniku, ing Ngarab ngriki tan tumon.
  7. Inggih prayogi dipun tuwan dangu pribadi puniku, asallipun pun raré saking ing pundi, ngandika Amir Khaji Rum éh tholé ingsun tatakon.
  8. Ing ngendi pinangkamu, déné tanpa larappa[32]n praptamu, raré matur ya tuwanku Amir Khaji, déréng purun jarwa ulun purwané ing praptaning ngong.
  9. Amba tannya rumuhun lawan pra Jumungah sadarum angandika Molana Rum Amir Khaji, ya tholé apa karêpmu, becik takonna maring ngong.
  10. Apa kang adi luhung, apa déné masalahing ngélmu, ing kang ekhak miwah ingkang ghaib-ghaib raryya lit alon umatur, gampil yén tuwan wus sagoh.
  11. Déné pataké ulun ghaibbing Allah lan malihpun ghaibbing Mukammad punika kang pundi, mesem ngandika Amir Rum éh bajang yén sira tan wroh.
  12. Ghaibbing Allah iku, pan Mukammad dé Mukammad iku, ing ghaibbé pan iya Allah sayekti, iku yén sirarsa weruh, raré gumujeng tur alon.
  13. Ya Tuwan Molana Rum lawan pra Jumungah sadarum panjawabbé Mukammad ghaibbing Widhi, kaaken punapa iku, Mukammad déning Hyang Manon.
  14. Punapa déné lamun Allah ingaran ghaibbing rasul Allah iku kaken napa déning Nabi, éh tholé ingsun tan ngrungu, kaya ujarmu mangkono.
  15. Mara jarwaha gupuh, teka ngendi pinangkané réku, raré matur ya tuwan Molana Khaji, déréng purun jarwa ulun malih amba atatakon.
  16. Ing Tuwan Sang A[33]mir Rum miwah para Jumungah sadarum salat Jumngah kang tuwan sembah punapi, tuwin salat limang wektu, ulun arsa wruh kang yektos.
  17. Ngandika Molana Rum saha para saléh para jamhur, iya tholé sun salat Jumungah iki, tuwin salat limang wektu, tan liyan nembah Hyang Manon.
  18. Lamun nora kadyéku, nora esah sembah punjiningsun wus mupakat kang muni ing dalin kadis raryya lit ika duk ngrungu, guguk wentissé dén entrog.
  19. Sun sidhep tan kadyéku, ya Tuwan Molana Amir ing panembah tuwan anembah Hyang Widhi, luwih saking séwu luput prasasat nembah ing dhéyon.
  20. Panembah tuwan ngawur, siya-siya tan wrin genahipun ing asallé sembah tuwan saking pundi, dhateng pundi puruggipun pundi enggénné Hyang Manon.
  21. Dheleg Amir Khaji Rum para Jumngah kabéh ting palenguk dénnya kaluhurran sabda lan raryya lit dangu-dangu mojar Sang Rum ya tholé ingsun tan weruh.
  22. Ing enggonné Hyang Ngagung, lan paranné sembah ingsun tan wruh, miwah witting sembah ingsun tan udani, mongka raré ingkang muwus ya tuwanku Rum Sang Kathong.
  23. Myang para saléh jamhur, pangucappé kadya raré timur, anggurayang tannana ingkang amirib anembah muji Hyang Ngagung, tuwan jarwakna maring ngong.
  24. Ka[34]aken napa iku, Allah déning paduka Amir Rum angandika Molana Rum Amir Khaji, ya kundhing marma sun sebut sul mulya-mulya Hyang Manon.
  25. Déné agawé ingsun lan agawé manungsa sadarum andadékken balé Aras bumi langit miwah manungsa sadarum dinadékken ing Hyang Manon.
  26. Myang swarga narakéku, awal akir lahir batin iku, nora liyan kabéh titahing Hyang Widhi, raryya lit asru angguguk ah genah apa Sang Kathong.
  27. Pangucappira iku, tuwin para saléh para jamhur, pamuwussé tannana ingkang prenah mati, morék mung pijer katungkul padha dikir lénggak-lénggok.
  28. Pijer sujud arukuk wus marêm ing sembah pujinipun tangéh lamun praptaha ingkang ginaib pangrasané wus pinunjul tannana graiténg batos.
  29. Éh Molana Khaji Rum miwah para Jumungah sadarum raré alit kéwala pasthi udani, kang kaya ujarmu iku, yén kabeh titah Hyang Manon.
  30. Nanging sitéku ngawur, angaranni tan wruh parannipun Amir Matur ya tuwanku raré alit paduka jarwa rumuhun asal tuwan kang sayektos.
  31. Angandika Séh Samsu, Thabarij éh Molana Khaji Rum, saking ngembuh saka tambuh prapta mami, kabéh kadadiyan durung, kang dadi dhi[35]hin pan ing ngong.
  32. Ingkang ghaibul guyub durung dadiya Allah lan Rasul durung dadi ingsun kang dadi rumiyin kang luwih mulya pan ingsun saking sakéhing dumados.
  33. Mangkona Molaka Rum lawan para Jumungah sadarum samya sujud ing sukuné Séh Raryya lit raryya lit malih amuwus éh Molana Rum sang Kathong.
  34. Panjawabku Hyang Ngagung, sira aranni ghaibbing rasul rasul sira aranni ghaibbing Widhi, raryya lit pon bisa muwus kaya ujarmu mangkono.
  35. Lan sembahhyangngéréku, kang sira sembah Hyang Ngagung, yén mangkono sira maksih padha kapir, durung Islam kang satuhu, déné tékadmu mangkono.
  36. Makamming Allah iku, lawan kaya apa wujuddipun lawan kaya apa rupané Hyang Widhi, sira apa wus kapangguh, apa lanang apa wdon.
  37. Mojar Amir Khaji Rum miwah para Jumungah sadarum ya Séh Alit kawula datan udani, ing sual tuwan puniku, raryya lit malih miraos.
  38. Yén mangkonowa éh Rum aja nembah ing Allah siréku, tan sampurna mundhak sira kupur kapir, andeku Amir Khaji Rum pan sarwi aris tatakon.
  39. Ya tuwanku Séh Timur, inggih sinten paduka puniku, Séh ngandika sarta rupa kaki-kaki, lenggah ing kursi mas murub néng ngarsané Ru[36]m Sang Kathong.
  40. Kursi karamattipun sami gawok kang miyat sadarum panganggénné sadaya pan sarwa langking, pamuwussé mring Amir Rum éh Amir yén sirarsa wroh.
  41. Sajatiné ya ingsun ingkang awal kang akir ya ingsun miwah ingkang nginum inumman ya mami, kang tandhak-tandhakkan ingsun kang édan ngédanken ing ngong.
  42. Kang tambuh-tambuh ingsun ingkang ghaib kang guyub ing ingsun iya ingsun ingkang lahir ingkang batin kang nembah sinembah ingsum kang muji pinuji ing ngong.
  43. Ingkang nikmat ya ingsun ingkang awéh nikmat iya ingsun ingkang rasa kang rumasa iya mami, kang angrasaani ya ingsun kang rinasan iya ing ngong.
  44. Ingkang wedi ya ingsun ingkang wani sayekti ya ingsun ingkang wadi madi mani iya mami, ingkang maningkem ya ingsun kang dadi awan pan ing ngong.
  45. Kang nom kang tuwa ingsun ingkang wadon kang lanang ya ingsun iya ingsun ingkang sugih ingkang miskin ingkang ratu iya ingsun kang wadya bala ya ing ngong.
  46. Ingkang akéh pan ingsun ingkang sathithik pan iya ingsun ingkang loro ingkang siji iya mami, ingkang lumaku ya ingsun ingkang mandheg iya ing ngong.
  47. Ingkang gumuruh ingsun ingkang meneng sayekti ya ingsun tengah pinggir ngarsa wuri ngnadhap nginggil kanan kéring iya ingsun kang lor wétan kidul ku[37]
  48. Nora liyan ya ingsun kang loh kalam nukhat ghaib ingsun kang dzat sipat asma apngal iya mami, kang wujud ngélmu nur sahud sajatiné  iya ing ngong.
  49. Kang bumi geni banyu, miwah angin apan iya ingsun ingkang sabar ingkang keras iya mami, ingkang ngalim iya ingsun ingkang kerêng iya ing ngong.
  50. Ingkang dhihin iya ingsun ingkang kari tan liyan ya ingsun kang saréngat kang tarékat awak mami, khakékat makrifat ingsun kang iman tokhid ya ing ngong.
  51. Ingkang Allah ya ingsun ingkang Mukammad pan iya ingsun kang ghaibbing Mukammad pan iya mami, ghaibbing Allah ya ingsun kang gedhé cilik ya ing ngong.
  52. Ingkang anak ya ingsun kang nganakkaken pan iya ingsun kang kakadang ingkang lola iya mami, ya ingsun kang khalék makluk kang Alip lam lam E é ngong.
  53. Kang mim kang Akhé ingsun kang mim akir kang edal pan ingkang donya kang ngakérat iya mami, kang swarga naraka ingsun ya ingsun kang jaba jero.
  54. Éh Molana Amir Rum miwah para Jumungah sadarum ingsun pémut yya pépéka ing ngaurip mokal yén sira nora wruh, lamun atemahan layon.
  55. Ing kono gon pakéwuh, éwuhé akéh wong salang surup ngélmu sarak dén aranni angu[38]wissi, miwah panasarran agung, yén tan darbé ngélmu jatos.
  56. Aja pijer kumlungkung, iku dadi dalaning kumprung, pengung bingung embuh-embuh kang dén rukti, Kitab Kuran ngundhung-undhung, kodheng brahala dén géndhong.
  57. Kandhangngan wong kadhawung, ing drubiksa dén ajak kalurung, mring pépéréng peri pinindha hapsari, sarwi siniwéng dhudhuruk jinaga déning gandarwo.
  58. Pangrasané swarga gung, tan uninga yén tibéng bekukung, kang mangkono tanggung-tanggung dadi janmi, pan angur dadiya asu, patiné tanpa karaos.
  59. Gampang pratikellipun sirnané aris datan patutur, dadi janma yén tan wruh tanajul tarki, nora wurung katalikung, éh éling-éling Rum Kathong.
  60. Yata Risang amir Rum lawan para Jumungah sadarum dupi myarsa ri sabda risang siniwi, samya nembah ngraup suku, sarwi ngrerêpa tur nyalon.
  61. Ya tuwanku Séh Sepuh, mugyangsalla sapangat pukulun lan paparab tuwan ambarsa udani, ngandika Risang Séh Pikun éh Maulana Rum Kathong.
  62. Lan Jumungah sadarum ora ta sira weruh maring sun aranningsun iya Séh Samsu Thabariz sawusnya ngandika guguk salam dyan musna saking gon.
  63. Ghaib sakursinipun nulya sinaurran salammipun pan gumuruh sarya andongong prasa[39]mi, getun-getun pangun-pangun joto-joto ting palenggong.
  64. Angonggo-ongga sagung, gung alit samya pating panlinguk ngungak-ungak mangu pangungunné déning, praptané lan késahipun pan nora ana ingkang wroh.
  65. Kang kari samya wuyung, yang ken wawayang wiyangganipun lir kékéyang angayengngi poyang paying, kayuyun sanget kilayu, yén kagrayang tannangayoh.
  66. Ing kayuwanannipun kaya-kaya kaléyangnging wahyu, wéh wiyadi yayah maniyup yang-yangnging, kakayangngan mrih rahayu, ayun ngupayéng Hyang Manon.
  67. Dadya samya yeg guyub sadaya nedya puruhitéku, ngélmu ingkang nampurnakaken ngaurip ana ngétan ngalor ngidul sawenéh ana ngulon.
  68. Titi caritanipun waliyullah poma-poma sagung, anak putu rasakna lepiyan iki, séngga dén kongsu sumurup mring tékaddé kang mangkono.
  69. Nanging aja angawur, guguruwa mupung maksih idhup yén dén ancap ing tulis baé tan keni, lamun durung angguguru, gurayang nora gumacos,
  70. Nadyan ahli tasawup ahli osik miwah ahli suluk lamun nora ahli puruhita ngungkih, yekti temah sasar susur, wanterré angas kémawon.
  71. Jer iki antepipun pangrakitté parabo[40]t pangracut apan nora kalebu sajroning tulis amung cumanthél ing guru, sabab larangngan geng kaot.
  72. Lan malih kojah ingsun tunggallé kang piningngit ing guru, kang martabat sanga kawruhana sami, kang tumrap ing sekar pucung, padha rasakna ing kono.

PUPUH VII
P U C U N G

  1. Kang pinucung, nenggih urut-urutipun kang martabat sanga, terus Ingkang Maha Suci, iya iku martabatté rasullullah.
  2. Kratonipun kang Maha Suci mahluhur, tetep aran kita, pribadi ing awal akir, lair batin yogya samya dén gurokna.
  3. Ing wong kang wus putus ing ngélmu rakséku, yén sirarsa wikan ing karatonné pribadi, kawruhana duk maksihé awang-awang.
  4. Uwung-uwung, bumi langit durung wujud ingkang ana apa, junun mukawiyah nenggih, ingarannan junun iku makna tata.
  5. Tegesipun muka rarai puniku, wiyah jagad jembar, tegessé tata kang dhihin dén anakken ing arahing jagad jembar.
  6. Pan ing ngriku, durung karsa lagi iku, arahé kéwala, yaiku kang Maha Suci, kang jumeneng anéng junun mukawiyah.
  7. Iya iku, sajatiné urip ingsun sadurungngé ana, bumi langit trusamangkin mongka karsa apa malih kang kinarsan.
  8. Neng[41]gih maklum sukma aranné puniku, maklum maknawiyah sukma ing karsanéréki, durung karsa lagi ngawruhi kéwala.
  9. Sapa iku, kang jumeneng anéng maklum sapa iya ingkang, Maha Luhur Maha Suci, iya iku nyata urip kitha dhawak.
  10. Lagi durung, ana bumi langittipun terus ing samangkya, mongka nuli karsa malih, apa kang dén karsakken nenggih maklummat,
  11. Tegessipun maklummat kumpulling kawruh, pepekké ing umat durung karsa apan lagi, pepek baé sapa madeg ing maklumat.
  12. Iya iku kang, kang Mah[8] Suci Maha Luhur, nyata nora liyan ing urip kita pribadi, sadurungngé bumi langit trus samangkya.
  13. Lajengngipun kang kinarsakkaken iku, apan iya ngadam ilapi wujud ilapi, tegessipun basa ngadam iku ora.
  14. Tegessipun ilapi umapa iku, lirré wujud ana, kang ilapi ing pribadi, ing anané dadi metu saking ora.
  15. Awittipun upamané pisan iku, ora dadi ana, tetep upama pribadi, purwanipun ana iku saking ora.
  16. Tegessipun anané lan oranipun tan lawan kinarya, déné upamané malih, durung ana lagi anané kéwala.
  17. Sapa iku, kang jumeneng anéng ngriku, ngadam ilapi myang, wujud ilapi [42] pan mami, sadurungngé dadi jagad trus samangkya.
  18. Lajengngipun akarsa malih puniku, apa kang kinarsan pan iya Alip Mantili, lirré alip madeg mantili lirrira.
  19. Kang umantung dhéwé bada ngadeg iku, ya adegging karsa, gumantung rahsa pribadi, iya rahsa lan karsa purba wisésa.
  20. Teteeppipun rahsané dhéwé puniku, tan lawan kinarya, anané karsa pribadi, kang jumeneng ing mantili kono sapa.
  21. Iya iku, Mah Suci Maha Luhur, mapan urip kita, pribadi duk sadurungnging, ana bumi langit terus ing samangkya.
  22. Lajengngipun apa dén karsakkén iku, nenggih johar awal johar sosotya lirrénéki, awal dhihin basa sosotya punika.
  23. Kumpullipun ing putih lan kuningngipun pan ananing rahsa, basa dhihin kumpulling brit lawan lawan irêng kang madeg ing kono sapa.
  24. Iya iku, kang Mah Suci Maha Luhur, nenggih urip kita, dumadi duk sadurungnging, ana bumi langit terus ing samangkya.
  25. Lajengngipun apa kinarsakken iku, ngalam uluhiyah, tegessé ngalam udani, ulu luhuriyah mapan jagad jembar.
  26. Iya iku, dadining karsa karuhun karsa kang sapaisan anané kang bumi langit sapa ingkang ngadeg ngalam uluhiyah.
  27. Iya iku, [43] kang Mah Suci Maha Luhur, nora liyan-liyan ya urippingsun pribadi, sadurungngé bumi langit trus samangkya.
  28. Lajengngipun akarsa malih puniku, pan akyan sabitah, akyan pan nyataning ngurip kang sabitah iku tetep tegessira.
  29. Teteppipun kulit kuku wulu bayu, tetep tinetepan balung otot kulit daging, lawan sungsum déné teteppé kang jagad.
  30. Sarta gunung, geni angin miwah laut clérét thathit kilat kuwung téja obar-abir, iya iku ing uripping rasullullah.
  31. Sapa iku, kang jumeneng anéng ngriku, ing akyan sabitah, nenggih ingkang Maha Suci, Maha Luhur nayata lamun nora liyan.
  32. Urippingsun sadurungngé jagad wujud terus ing samangkya, mongka nuli karsa malih, apa kang dén karsakken ngadam prampuwan.
  33. Ngadam iku, ing orané tegessipun déné kang prampuwan tetep kang rupa pribadi, kaya putih irêng kuning ijo abang.
  34. Dadu biru, wungu kalawan kulawu, iku ananira, dhéwé tan lawan kinardi, iya iku teteppé rupa mukammad.
  35. Sapa iku, kang jumeneng Maha Luhur, ing ngadam prampuwan iya ingkang Maha Suci, Maha Mulya nyata lamun datan liyan.
  36. Urippingsun pribadi sadurungngipun bumi langit dadya, tan liya[44]n prapta samangkin sampun tamat kang aran martabat sanga.
  37. Poma dipun pracaya ywa pindha wuwus lan aja was-uwas yén maido temah kapir, lawan aja kawetu ing wong ngakathah.
  38. Dénna serung, kang serombong dén barukut wong kang ahli sarak sirikken aja dén wruhi, nadyan liyannipun kudu nganggo warah.
  39. Marmanipun banget-banget pémuttingsun nyata wus katondha, ingsun dhéwé wus nglakoni, ahli sarak tur durung nganti ngulama.
  40. Maksih busuk paran déné angguguru parandéné angguguru, duklagya sapisan nora timancep ing ngati, angguguru malih jangkep kaping tiga.
  41. Lagi iku, wiwité rada sumurup nanging durung ilang, labetting sarak sak serik siyang ratri tyassyingsun aponca bakah.
  42. Ingsun durung dunungngaken lungguhipun mungguh ing rahsiya, meksa kérup kapilintir, dadya sumsek tyassingsun nuli tan kétang.
  43. Tan kaétung, lajeng malih angguguru, jangkeppé kaping pat ing kono gagah tyas mami, anampanni wahyu geng prapta nugraha.
  44. Dadya sampung, sumilak nir maléng kalbu, wus datan kalingngan ilang kang bongsa ling-aling, leng-leng liwung tan mamang ing pasike[45]
  45. Sayandarung, biraihiningsun ingngélmu, anggung puruhita, nedya musawat batin sun anteppi nora wedi béya wrgad.
  46. Sawussingsun tutuggonningsun guguru, ing batin tan kéwran lahirré sasat sun pingit angibadah tanpa pédah ingsun temah.
  47. Kadya edul tanpa masa dikirringsun agung ratib saman ngumpullaken khaji-khaji, kongsi miskin labettésun karya bojo.
  48. Éh ta sagung, gung alit nak putuningsun padha kawruhana, luluhurré guru mami, luwih aplal tinimbang lan maca Kuran.
  49. Guruningsun tan akéh mung tiga likur, nanging kang sun étang, luluhurré mung siwiji, kang pawitan nenggih saking Jeng Panuttan.
  50. Kang rumuhun Jeng Rasullullah mumuruk marang sayiddinna, Ngali kang putra bin Talib lajengngipun Sayiddinna Ngali mulang.
  51. Marang sunu, Sayiddinna Husén iku, lajeng amumulang, mring Sayid Jénal Ngabidin lajeng mulang mring Iman Mukammad Bakar.
  52. Lajengngipun Mukammad Bakar mumuruk maring Rokaniyah, Jakpar Sidik muruk maring, Jeng Sultan Ngaripin Abiyajid Islam.
  53. Lajengngipun Sultan Ngaripin mumuruk maring Séh Mukammad Mahrib lajeng muruk malih, mring Séh Ngarbi Yajidil Ngaskitu Mulya.
  54. Amumuruk nenggih dhateng Kutab Abu, Malaphar Molana, Rum tuwan si muruk ma[46]lih, mring Séh Kutub Ya Abi Khasannil Karkan.
  55. Ya Séh Kutub lajeng malih amumuruk mring Séh Hud Kalim, Wuri Nahar muruk malih, maring Sayid Mukammad Ngasik lajengnga.
  56. Amuruk Séh Mukammad Ngarabbiku, lajengnya mumulang, mring Séh Ngabdullah Santari, lajeng mulang mring Iman Kaliyus Satar.
  57. Lajeng muruk mring Séh Hidayattullahu, Sarmasti amejang, marang Séh Khaji Khusuri, mejang muruk marang Sayid Sibatullah.
  58. Putranipun Sayiddinna Rokhullahu, lajeng mulang mring Sayid Kawahib Ngabdullahi, Amad Ibdnu Ngali kang ngabongsa Ngabas.
  59. Prajanipun ingsan nawi lajeng muruk mring Séh Amad ingkang, putra Séh Mukammad nagri, Madinah kang mashur lan Séh Ahmad Kusan.
  60. Lajeng muruk maring Séh ing Ngabdur Raup putra Ngayi ingkang, bongsa Séh Khamjah pan suri, prajanira ing singkil pan lajengngira.
  61. Amumuruk mring tuwan Séh Khaji Ngabdul Mukiyi ing Karang, padhukuhan sapar widi, mejang putra kang dalem bojong ing karang.
  62. Prajanipun lan sapar widi kang dhukuh, mejang putranira, Kyai Mas ing sapar widi, désa karang déné ta ing lajeng ngira.
  63. Amumuruk mring Kyai Talak Budi[47]nnu, kang wisméng Banyumas mejang Séh Mukammad Salim ing Madahab mejang Mas Rongga Warsita.
  64. Wismanipun ing Surakarta Ibbennu, Mas Ngabéi Yasadipura kang kaping kalih, trah pamaséng Jawi (A)l Kabir Pengging Pajang.
  65. Sampun putus kojah luluhurring guru, poma wekassing wang, dénna gemi dénnastiti, dén taberi lan dén ngati-ati samya.
  66. Tegessipun gemi dénna ja kawetu, marang wong ngakathah, déné tegessé nastiti, dén was pada ing ngélmu aja léléda.
  67. Dipun terus ing lair lan batinnipun aja kongsi mamang, séngga dén tumekéng pati, déné ingkang taberi ing tegessira.
  68. Siyang dalu, dén talatén maca iku, sagung lelepiyan supaya dadiya misil masahé wasis néng tyas aja mamang.
  69. Yén tan kaur, mamaca ing siyang dalu, yén dalu kéwala, dén sregep ngiling-ilingngi, rasakena muraddé lan masuddira.
  70. Dén gumathuk ing tékad ywa nyamut-nyamut manawa kapirran utama kang tutul petis déné ta yén saben dalu tan kacagak.
  71. Apessipun ing pendhak Jumungah iku, dalu tuwin siyang, déné apessipun malih, aja ora sapisan ing saben wulan.
  72. Supayantuk kamulyan yakinné lampus mengko sun wawarta, pirsakena duk sawar[48]gi (*[9]), kang sinaré ing Pengging Darul Ngaliyan (+[10]).
  73. Tur ta sampun kasebut yén ahli ngélmu, paran déné arsa, lepiyanning para wali, tuwin lepiyanning guru kang sampurna.
  74. Ingsun weruh, nalikané lamun dalu, yén tan katamuwan sakéndelling nganggit-anggit nora ana malih ingkang tiningallan.
  75. Amung suluk kalawan tasawuppipun paran déné ana, manungsa ing jaman mangkin ingkang datan arsa ulahing lepiyam.
  76. Ciptanipun nanging kudu dadi guru, ngélmu popogottan kang mangkono muridnéki, dadi wong bér wangkal guruné bér nakal.
  77. Lamun durung, bér mukit wong dadi guru, sanadyan bér ngakal aja kang bér nakal malih, lamun nora mari maksih kalingkongngan.
  78. Déné iku, kesusu ngangkah tan pecus destun tanpa kojah, tumandang amumuruddi, suluk iku dén susul muluk kéwala.
  79. Anggagampang, muraddé kudu amenthung, masa tarimaha, ingkang padha ahli budi, apa nora bisa gawé murad dhawak.
  80. Muraddipun kang terus lan loghattipun pan suluk punika, da[49]dalan maring kajatin déné ingkang muraddi muluk punika.
  81. Wong kumlunthu, pan pentes dipun dinulang ing watu, pipitu kang samya, agengngé sabithi-bithi, mokal baé ingkang para aoliya.
  82. Nganggit suluk yén tan nanapédahipunpan pasthi kinarya, wuwulang ing wuri-wuri, déné ingkang ngati-ati tegessira.
  83. Aja tungkul kaurippan ing donyéku, sajroning kawiryan sasambinen lan prihatin dénna ulah pati sajroning ngagesang.

@@@ #i# @@@

——————————–
[1] Utawa;
[2] Priyongga
[3] Allahu.
[4] Tansah.
[5] Sahadat.
[6] Sumerêp.
[7] Ngalaikum salamu.
[8]  Maha;
[9]      Suwargi Kiyai Ngabéi Yasadipura I, pujongga karaton dalem ing Surakarta Adiningrat.
[10]     Séda kasarékaken  ing Dhusun Ngaliyan sakilé masjid ing Pengging.

Advertisements

NGILMU ka-ALLAH-an


NGILMU ka-ALLAH-an


Anggelaraken kawruh makrifat dhateng Pangéran, pangarangipun
awawaton kitab suci Kuran katandhing kaliyan iktidad
sanésipun kadosta : Kristen téyosapi, ngilmu klenik
tuwin sanés-sanésipun, dados serat punika ugi
anggelaraken panganggep : tri murti
menggah ing agami Kristen manunggal
menggahing téyosopi, makaten
ugi kekeraning para guru
ngilmu klenik, sadaya
wau katandhing
kaliyan mét
Islam.

ingkang ngarang :
MUFTI MUKHAMMADI

Mubalig sarta guru agami pamulangngan Mukhammadiyah
ing Surakarta

ingkang nyadé sarta ngedalaken :
SITI SJAMSIJAH

Boekhandel & Uitgeefster
Worosoesila & Noeroe’l – Islam
Mamba’oel oeloem
Solo – Java

1347 – 1859
1928

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir
Sidoarjo,  25 Februari 2018

@@@

[5]Bismillahi rahmanir rahim

 

Awit ingkang asma Gusthi  Allah Pangéran  ingkang Maha Mirah ing donya sarta  Asih ing akhérat.

Sadaya puji kagunganipun Gusthi Allah. salam sarta rahmat dalem Gusthi Allah mugi tetepa ing panutan kita Kangjeng Nabi Mukhammad SAW, nurul Islam sakula warga sarta para sakhabat sumarambahipun  dhateng para umat ingkang sami dados pandérékipun sadaya. Amin.

Sasasmpunipun ingkang kadya punika, nuwum mugi kawuningana : sampun dados kalimprahanipun sadaya manungsa, sanadyan ageng utawi alit punika saben-saben angucap : Allah, nyebut : Allah, nyuwun énget maring : Allah, tobat maring : Allah, sapiturutipun, ananging manawi kula waspaosaken ingkang sayektos awis sanget tiyang  ingkang manuh utawi sumerêp dhumateng ing Gusthi Allah. Mila karangan ingkang ceka[6]k punika mugi-mugi maédahi  utawi anggambelangngaken dhumateng para sadhérék ingkang sami taksih kapetengngan ing bab punika.

Sajatosipun angrembag prakawis : Allah, punika satunggiling babagan ingkang sakalangkung gawat manawikapléséd dados sasar utawi musrik inggih punika dosa ingkang ageng. Awit saking punika, mila manawi para maos maham dhateng ngilmu punika kedah sarana kaemataken kanthi weningnging panggalih.

Sajatosipun ngilmu ka-Allah-an punika warni-warni sanget para ngulami anggénipun sami nerangngaken, katerangan wau wonten ingkang maligi rarambatan dhawuhing Allah wonten malih ingkang kacundhukaken kaliyan ngakal, wondéné pirantos ingkang badhé kula anggé nerangngaken ing mangké punika, saking ayating Kuran inggih punika ayat ingkang kula serat wonten ing nginggil ungelipun :  Biismialla-h arrakhma-ni arrakhi-mi, lajeng kula runtutaken kaliyan katerangan ingkang bongsa ngakal (ngakliyah).

Ayat ing nginggil punika wonten gangsal tembung, inggih      punika :

  1. Bi tegesipun : kalawan atas awit,
  2. Ismi tegesipun : asma, jeneng.
  3. Alla-h tegesipun Allah, sesembahan ingkang sajatos,
  4. [7]Arrakhma-ni, tegesipun : Kang Maha Murah.
  5. Arrkhi-mi, tegesipun : Kang Maha Asih.

Saréhning kitab punika ingkang langkung parlu ngrembag prakawis Allah, mila ingkang kula terangngaken langkung rumiyin lafal ingkang kaping tiga, inggih punika : Allah.

Pitakénan :

  1. Allah iku sapa.
  2. Rupané kaya apa.
  3. Gedhéné lan ukurané sapira.
  4. Cacahé pira. Lan;
  5. Kapriyé kahanané.

Pitakénan gangsal prakawis ing nginggil punika awis-awis sanget tiyang ingkang saged anjawab, tarkadhang inggih wonten ingkang anjawab ananging angél katampi kaliyan ngakal, wonten sawenéhing ngulami anjawab makaten : Man ngarafa nafsahu fakad ngarafa rabbahu, cara Jawinipun : sing sapa weruh marang awakké, yekti weruh marang Pangéranané. Jawaban ingkang makaten punika sajatosipun patitis sanget amung kémawon kathah-kathahing panampinipun manungsa sami klintu, inggih punika sami nganggep bilih awakipun punika Allah. Allah punika badanipun piyambak déné rasul : rahsanipun piyambak, anggé[8]nipun mardéni makaten punika rékanipun inggih  mawi methik wawatonipun agami Islam mawi negesi shahadat, anggénipun mardéni makaten : ingsun anekséni, ora ana sesembahan kajaba panjenenganingsun lan ingsun  anekséni satuhuné Mukhammad  iku rahsaningsun.

Inggih makaten wau ingkang nuwuhaken tiyang gadhah iktidad Gusthi Allah punika : sun ingsun inggih ingsun badanipun piyambak,  katranganipun makaten : upami kula kapejahan anak dipun ungel-ungeli awon utawi dipun undhat-undhat ing ngasanés punika sinten ingkang susah, punapa wadhag kula. Punika sanés nanging ingkang susah wau inggih punika ingkang kawastanan : ingsun, limrahipun dipun wastani : Allah. ingkang makaten punika klitu sanget, tiyang ingkang gadhah kapitadosan makaten punika  ingkang kathah lajeng  tansah rékadaya anggénipun madosi ingsun sarana patrap ingkang warni-warni. Patrapipun wonten ingkang sarana kapéjét mripatipun dipun wastani soroggan, wonten ingkang sarana semédi sapiturutipun tur anggénipun madosi  sampun mawi ubarampén ingkang boten sakedhik wragadipun éwadéné anggénipun sampun ngilmu khak ing mongka sajatosipun namung saweg panyana. Déné panyana punika [9] boten kénging pisan-pisan katetepaken utawi kanggé papathokan.

Panyana punika saweg kanggé nyawa barang wadhag kémawon kerêp sanget kaplésédipun punapa malih kanggé  nyanyana  barang ingkang ghaib yén ta boten kaplésédda. Katranganipun makaten.

PANYANA KAWON KALIYAN : NYATA

Cariyos : ing ngalam donya punika ingkang misuwur ramé nagari Paris, ing  kitha ngriku pangtgénan tukking modhél-modhélipun panganggé cara kilénan, wanita sami misuwur éndahing warni. Kasenengngan ingkang anyenengngaken bongsa ném-néman boten kirang. Kithanipun rêja, marginipun saé sarta dipun tir (jobin) ingkang ngantos cemeng gilap manawi tiningalan, saurutipun pinasangngan dilah daléktris ingkang pajar sanget, ing pinggir rétép griya gedhong ingkang inggil-inggil, kathah sanget karéta motor ingkang langkung wonten ing ngriku. Wonten trémmipun ingkang alampah daléktris, saking kathahipun kréta motor ingkang langkung, boten kénging dipun cariyosaken : rêkaos sanget saupami tiyang saking sisih kiwa lumampah dhumateng ing sisih tengen.

Para maos punapa mangretos ingkang kula kajengngaken ing [10] cicriyosan kula ing nginggil punika. Kawuningngana : punika cariyos nyariyosaken kawontenanipun kitha paris, — para maos punapa sampun naté pirsa nagari Paris, — panginten kula déréng pirsa.

Ananging sanajan déréng pirsa,  sarêng kula nyariyosaken kawontenanipun kitha Paris kados makaten wau, para maos tamtu lajeng anggraita, sarta ing salebeting panggalih masthi lajeng anggambaraken utawi amujudaken wontenipun kitha Paris tarkadhang angunandika makaten : kayakké kutha Paris iku kaya mangkéné, kaya mangkéné ……….. salajengipun, sadaya tiyang ingkang maos cicriyosanipun kitha Paris ing nginggil punika tamtu ing manah inggih kacithakkan gambaring kitha Paris kados cicriyosan ing nginggil wau.

  • Satunggal-satunggaling para maos punapa sami anggénipun anggambar-gambaraken ing nginggil punika.
  • Sampun tamtu béda-béda.
  • Béda-bédaning panyana, panyananing para maos punika punapa saged plek kaliyan ingkang dipun gambar-gambar utawi dipun kandhakkaken wau (nagari Paris).
  • Punika tamtu boten sami, tamtu sulaya kaliyan nagarinipun Paris, manawi maibén kénging kantakkaken, [11] …………. tangéh yén samiya.

Katrangan ing nginggil punika wau kados sampun terang sanget bilih tiyang mirêng cicriyosan punika lajeng nyana wujuding barang wau, ananging panyana wau masthi sulaya kaliyan kanyatananipun, tur punika saweg kanggé anyana ingkang wadhag-wadhag kémawon punapa malih kanggé anyana manungsa sajatos mongsa dumugiya. Pancén manungsa sajatos punika golongan prakawis gaib.

Para maos ambok manawi inggih sampun naté mirêng utawi pirsa, kados pundi kawontenanipun ngilmu kasampurnan rak inggih warni-warni sanget tur punapa punika inggih lerês déréng tamtu. Malah kanggé kula malah saged netepaken tamtu kathah ingkang lepat amargi makaten wau sami kaliyan nalika para maos angandhak-andhakaken kawontenaning kitha Paris, punapa pangondha-andhanipun para maos  anggVnipun ngandhak-andhakkaken kitha Paris (ingkang déréng naté dipun sumerêpi) saged sami kaliyan kithanipun sampun tamtu boten, dados ing mangké terang sanget  bilih ingkang limrah dipun wastani guru kasampurnan punika sajatosipun inggih déréng sumerêp : Sun, déréng sumerêpipun sami kaliyan anggénipun déréng sumerêp kitha Paris ingkang déréng naté dipun sumerêpi. Dados manawi lajeng angondha-andha, sampu[12]n tamtu béda-béda, tur béda-bédanipun wau boten cocog kaliyan kawontenaning : Sun (manungsa sajat), sami kaliyan bédaning pangondha-ondha kita dhateng kitha Paris anggénipun boten saged angeplekki kaliyan kitha Paris.

Andharan kula ing nginggil wau wosipun kita sadaya boten kénging netepaken satunggaling prakawis ingkang mawi pathokan : panyana.@@@

Miturut ngilmu-ngilmu, sami amiterangngaken kawontenaning manungsa rinangkep badan kalih, inggih punika badan wadhag tuwin badan alus, badan alus asring dipun wastani : manungsa sajati, inggih ingkang limrahipun dipun wastani : sun inggih ingkang asring dipun sebut Gusthi Allah déning limrahipun tiyang ingkang sampun maguru dhateng guru, ingkang limrahipun dipun wastani : guru kasampurnan, ……. ananging wonten awisan ing ngatasipun guru ingkang mulangngaken punika, inggih  punika boten kénging nyebut : Sun punika Gusthi Allah, awit punika dados awisanipun para Nabi wali. Makaten sengadinipun.

Kathah sanget para bongsa kita Jawi ingkang kasasar kawruhipun klintu anggénipun mastani Gusthi Allah, tur manawi dipun lerêsaken terkadhang mastani dhateng ingkang nglerêsaken : bilih piyambakkipun (ingkang nglerêsaken) punika déréng dumu[13]gi, taksih cethék anggepipun anggénipun mastani : upami tiyang dhateng kraton déréng dumugi sitinggil, ingkang anggumunaken punika déné teka saged damel sirikan mawi nyariyosaken sirikanipun para Nabi Wali  barang, punapa sirikanipun para Nabi Wali punika makaten, ing mongka dhateng ingkang dipun wastani Nabi Wali kémawon déréng mangretos, manawi makaten punapa boten  namung panyana kémawon.

Wonten malih sadhérék kita Jawi ingkang kasasar ing margi, angsal wejangngan bilih Gusthi Allah punika : angen-angen para titiyang ingkang mangéran dhumateng angen-angen sirikan sanget mastani utawi ngucap : Ngen (ngapepet sigeg : na). Awit manawi ngantos angucap ingkang makaten panyananipun kanggep : nyamah dhateng asamanipun Gusthi Allah. Mila manawi nanggori tiyang  ingkang ngucap  ngen tiyang wau lajeng uluk salam ping tiga, anggénipun uluk salam wau inggih saking pakening gurunipun, manawi tiyang ingkang dipun ulukki salam wau ngantos kaping tiga meksa taksih nékad angucap ngen lajeng kapurih késah, amargi tiyang wau tétéla déréng tunggil guru (déréng naté maguru). Sajatosipun ingkang makaten wau manawi para maos karsa nyatitékaken anggujengngaken saget amargi akén uluk salam ana[14]nging babar pisan déréng mangretosipun : uluk salam ingkang mejang déréng mangretos ingkang dipun wejang inggih déréng mangretos, punapa makaten wau boten kalebet ing babasan : anut grubyuk weruhing rêmbug.

Wonten malih angen-angen dipun cariyosaken : leng. Dados tiyang ingkang sirikkan  mungel leng, manawi mungel : lengnga : boten purun lajeng kagantos lisah ………. salajengngipun, dhuh teka sajak dakik-dakik timen.

Wonten malih ingkang nerangngaken sampurnaning pejah, bilih bénjing sapecating nyawa saking badan wadhag punika ing ngriku lajeng wonten titiyang ingkang plek kaliyan badanipun piyambak lajeng kapurih ngetutaken, inggih namung makaten punika ingkang dipun anggep sampurna. Déné manawi badhé nyatakaken wujudan ingkang badhé kaetutaken punika kénging, kapurih ningali ing manik ing ngriku masthi wonten wujudan ingkang plek kaliyan badanipun piyambak sumerêpipun sarana pangilon.

Wonten malih ingkang nerangngaken : ing bénjing manawi sampun badhé pejah badhé kadhatengngan tiyang ingkang ing bathukkipun wonten cirinipun Alilmutaklimun wakhid inggih punika ingkang badhé nuntun ing kasampurnan.

Saya angujengngaken malih punika, manawi angerangngaken tembung Nga[15]rab tarkadhang mlésedipun tebih sanget dados kalintu, nanging anggepipun sampun sampurna, kadosta : nerangngaken panggénanipun Gusthi Allah wonten bétalmakmur, bétal mukharam bétal mukadas.

  1. Bétal makmur, tegesipun : jaman karaméyaningsun panggénanipun wonten ing utek.
  2. Bétal mukharam jaman pasengkeraningsun pangénanipun wonten ing jajantung.
  3. Bétal mukadas jaman pasuciyaningsun panggénanipun wonten santawising pringsilan.

Tegesipun ingkang makaten wau, punika manawi para maos anggatosaken langkung-langkung manawi sampun mangretos dhateng basa Ngarab sampun tamtu lajeng  gumujeng kapingkel-pingkel ingkang boten kéging kaampet, déné teges ing nginggil wau anggénipun nerangngaken makaten : nalikané manungsa mikir. Ingkono Allah lagi jumeneng ana ing bétal makmur. Tegesipun : uteg punika kangg nampi utawi mikir-mikir ramé, mila lajeng kawastanan : Allah jumeneng ana ing karaméyaningsun, manawi manungsa pinuju ngunandika, Allah mangandhap jumeneng ana pasengkeraningsun, anggénipun  damel pasaksén : manawi manungsa pinuju ngunandika, punika tarkadhang dipun celukki inggih boten mirêng, awit boten pinuju wo[16]ten ing bétal makmur, nanging pinuju jumeneng wonten  ing bétal mukharam, manawi manungsa pinuju sepen pamikir tuwin sepen pangunandika, Allah wonten ing pasuciyaningsun inggih punika wonten ing bétal mukadas, prakawis punika inggih lerês kawontenanipun pancén inggih makaten ananging anggénipun anggathuk-gathukkaken punika ingkang kalintu, paribasanipun : dudu-dudu berasé ditempuraké. Dudu gathuk-gathukké, digothak-gathukkaken. Kalintunipun : baital dipun wastani bétal, bait tegesipun panggénan almakmur, tegesipun : ramé. Punika lerês nanging panggénanipun sanés ing utek dados kalintu. Baital makmur, punika panggénan kiblatipun para Malaikat kalebet golongngan ngalam ghaib dados snés ing utek, manawi dipun tegesi wonten  ing utek punika klintu, sarta ing utek punika pancén sanés pangénanipun Gusthi Allah.

Bétal mukharam punika klintu, lerêsipun : baital mukharam, baital mukharam punika panggénan ingkang dumunung ing tanah Mekah, dados kiblitipun  titiyang Islam manawi sembahyang. Sapunika taksih, sarta kénging kanyatakeken dados manawi kategesan : jantung, punika klintu. Kajawi punika baital maukharam wau ugi sanés panggénanipun Gusthi Allah. Nanging [17] limrahipun sinebut baitullah. Tegesipun ingkang lerês : manawi baital mukharam ateges panggénan ingkang sinucékaken manawi baitullah ateges panggénan kagungnganipun Gusthi Allah.

Béntal mukadas punika klitu, lerêsipun : baitul mukaddas punika panggénanipun taksih, wonten ing tanah Syam (Juroesalem) kénging kanyatakaken sarta inggih sanés panggénanipun Gusthi Allah malih.

Cekakipun manawi ita purun angraosaken wejangnganipun para guru-guru wau, ingkang ngakenipun dados guru kasampurnan masthi kita lajeng saged nyumerêpi piyambak bilih wejangngan-wejangngan wau kathah-kathahipun sami lepat, lepatipun : déné sapisan andhosok tembung Ngarab kaping kalihipun anggénipun maléncéngngaken dhateng suraosing tegesipun tembung Ngarab wau. Dados namanipun boten anglenggahaken wonten ing panggénanipun piyambak-piyambak, mila para maos inggih kedah ingkang ngatos-atos sampun ngantos énggal-énggal angajengngi dhateng wejangngan ingkang akukudhung mawi tembung Ngarab, ngéngetana bilih sajatosipun para guru kasampurnan ingkang kaajak rêrêmbagan inggih déréng mangretos dhateng te[18]bung Ngarab, mila wasananipun sakalih-kalihipun inggih lajeng sami sasar.  Ingkang prayogi punika manawi ngrembag tembung Ngarab inggih kedah kaliyan tiyang ingkang mangretos dhumateng tembung Ngarab supados angsal papadhang. Éwadéné katrangngan ing nginggil  punika manawi kacocogaken kaliyan guru ngilmu kasampurnan rak inggih taksih saged mangsuli : kaya mangkono iku rak isih saréngat yén aku ora kaya mangkono, amarga aku bongsa khakékat dadi wus bongsa dhuwur. Iyah, kados laré, anggénipun boten purun kawon, saya mangké manawi ngrembag prakawis khakékat saya katingal banyunyak-benyunyukkipun amargi saweg ingkang nama saréngat kémawon lugunipun pancén déréng sumerêp, mila kula inggih gumun saget déné prakawis ingkang makaten kémawon teka sampun kaaggep ngilmi ingkang dakik-dakik sarta dados gegebengngan ingkang kineker sanget.

Para guru ngilmu kasampurnan punika manawi mejang pancén lerês sanget kadapur cangkrim-cangkriman makaten wau supados para muridipun sami anggregut dhateng ngilmunipun, nanging manawi sampun kawejang, pun murid kedah tutup mulut liripun boten kénging pitakén, manawi wonten ingkang pitakén lajeng kadumuk déréng dumugi, taksih cethék amrgi panampinipun kirang su[19]ci, mila para murid-muridipun ingkang kathah, déréng tampi utawi déréng mangretos kémawon cariyosipun sampun mangretos awut manawi boten makaten kuwatos ambok bilih dipun wastani cethék ……….. bodho, sapiturtipun, manawi sampun tampi, boten kénging kawedharaken dhumateng ngasanés kajawi ingkang tunggil guru. Punika wadosipun pun Kyai guru wau mindhak pejah tedhanipun awit manawi ngantos kawedharaken ngasanés tamtu lajeng boten wonten ingkang maguru dhumateng piyambakipun déning cekap lajeng angsal pitedah saking murid-muridipun, lah, lajeng nama mejahi sadéyan géndis téh.

Woten sawenéhing guru kasampurnan mastani Gusthi Allah punika : telu-teluning ngatunggal utawi : Tri Murti, inggih punika : Allah, Mukhammad rasul, Allah Mukhammad rasul punika boten kénging kapisah. Anggénipun angegesi :

  • Allah, tegesipun : urip inggih punika urip utawi gesang kita piyambah.
  • Mukhammad tegesipun : wujud inggih punika wujudipun piyambak.
  • Rasul tegesipun : rahsa, inggih punika rahsa kita piyambak, jumenengngipun gesang, anggénipun nembungaken : lembut ora kena jinumput agung angébekki jaga[20]d boten kajaba boten kejero, dzatipun anggénipun mastani : élok boten akontha, boten awarni, boten rupi, boten arah, boten enggén ……… salajengngipun.

Wawardén wau sajakipun anggénipun damel tatembungngan angracik sajak ngilmu ingkang inggil dakik-dakik gléthék pethélipun namung : hawa. Namung manawi nyebut hawa punika : Allah, punika boten kénging, anggénipun mastani sanés : hawa. Manawi dipun wastani suwung, anggénipun mastani : sajatiné isi. Harata, makaten punika punpa boten damel bingngung, tur punika lepat sanget anggénipun negesi tembung Ngarab, mila wejangnganipun para guru ngilmi klenik punika manawi dipun gega, rumaos kula katemahanipun malah adamel pejahing ngakal, déné tegesipun ingkang lerês tur barés kurés makaten :

  1. Allah, Mukhammad rasul punika sajatosipun tigang tembung. Allah : tembung Ngarab asal saking tembung : ilahun Jawinipun sasembahan, al-ilahu, kang disembah, pakecapanipun : Allah. dados Allah punika satunggaling dzat ingkang dados sesembahanipun makhluk, katrangnganipun ing mangké badhé katerangngaken ingkang sakalangkung panjang.
  2. [21]Mukhammad punika : asma, asmanipun Nabi ingkang dados utusaning Allah. Ingkang puputra Sayid Ngabdullah. Miyosipun wonten ing negari Mekah, kautusipun ing Pangéran kakarsakaken supados dados panutanipun tiyang sangalam dumugi ing dinten kiyamat.
  3. Rasul punika tembung Ngarab cara Jawinipun utusan.

Dados manawi Allah dipun tegesi urip, Mukhammad wujud: Rasul: rahsa, punika lepatipun terang kesangetan mila wejangnganipun guru ingkang makaten punika ngawur, tur numbuk-numbuk, boten mangretos punapa-punapa. Sawenéhipun guru, Mukhammad Rasulullah, punika dipun wardéni : Tri Murti (Drie éénheid, punika inggih ngawur malih. Tetembungngan ing nginggil punika saminipun : Mas Ngabéi Karyaduta gandhékké Sampéyan Dalem Ingkang Sinuhun, punapa punika kénging kawastanan tiga kempal dados satunggal (Tri Murti). Boten amargi wujudipun mung satunggal inggih punika namung : Karyaduta, ingkang dados utusanipun Sampéyan Dalem Ingkang Sinuhun.

Punapa Karyaduta kaliyan ingkang Sinuhun punika satunggal, klintu sanget, Mukhammad Rasulullah, punika cara jawinipun : Mukhammad utusané Gusthi Allah, wujudipun inggih namung satunggal : Mukhammad; thok, wondéné [22] Rasulullah, ingkang Jawinipun : utusané Gusthi Allah, punika dados katranganipun : Mukhammad, sami ugi kaliyan : gandékké Ingkang Sinuhun dados katyranganipun : Mas Béi Karyaduta.

Kados sampun sawatawis cekap anggén kula miterangaken sawatawis saking kekeraning gegebengnganipun para guru kasampurnan ingkang kekeran wau saged dipun kawedhar, manawi saweg wonten ingkang sumedya anjéréng mori pethak dalah uparampénipun.

Kawruh kekeraning para guru klenik (ingkang limrahipun dipun wastani guru ngilmi kasampurnan) punika wontenipun parlu kula beber ing ngriki, amargi pangangkah kula supados lilimbangngan yektos kaliyan sajatosipun ngilmu ka-Islam-an awit manawi kita sampun sumerêp yektos dhateng sajatining ngilmu ka-Islam-an ing ngriku kita masthi lajeng saged sumerêp kalepatanipun sadaya golongngan ingkang angrungkebi sanésipun agami Islam, kawuningngana, agami Islam punika angemot ngilmu ingkang inggil sarta dakik-dakik sanget, inggilipun wonten sanginggiling sadaya ngilmu, punika tumrap ngilmu punapa kémawon, dakik-dakikkipun déné anyakup tumraping lahir batos, para guru utawi Kyai ingkang ngakenipun dados guru ngilmu kasampurnan punika sajatosipun nganggé [23] ngilmu ingkang awur-awruan sarta boten nyata, satunggal lan satunggalipun manawi mejang kados  ménco ingkang angocéh boten wonten tegesipun, sadaya ngilmunipun ngilmu panyana, boten wonten nyatanipun, saking dayaning panyana, sampunmasthi kémawon ngimunipun para guru kasampurnan wau warni-warni. Rékanipun badhé anuju kasampurnan nanging sadaya-sadaya namung adhadhasar panyana, ingkang boten kénging kanggé pathokan, mila pangajeng-ngajeng kula dhateng para maos mugi sami ngungsed mempeng nyinau ngilmunipun agami Islam inggih punika ngilmu ingkang khak, lerês boten kénging kabantah. Sinten ingkang ambantah masthi kémawon awit ingkang ambantah boten nyata. Sapunika kados sampun wancinipun kula nerangngaken ngilmu Islam anegesi pangandikanipun ngulami ing ngajeng wau.@@@

MAN NGARAFA NAFSAHU FAKAD NGARAFA RABBAHU
(Sing sapa weruh marang awakké, yekti weruh marang Pangérané)

Islam ngilmu nyata, ngilmu khak ngimu kang cocog karo ngakal.

Pitakén ingkang kawitan : Allah iku sapa.

Badhé anjawab pitakénan punika, langkung rumiyin kula [24] kedah aniti badan kula ingkang nastiti, boten kalangkungngan, kula punika sinten cobi katakékaken dhateng sinten-sinten, mangké ingkang pratitis masthi amangsuli : kowé iku wong utawi manungsa. Pitakén malih : wong utawa manungsa iku apa. Kadadéyané saka apa. Wangsulanipun : manungsa iku titah kang tumitahé asal saka barang satétés kang anggilani, yaiku kang metu saka ing bapa. Banjur kalahiraké ing biyungngé. Mulané manungsa iku diarani : anakké bapakné lan embokné. Dadi manungsa iku asal saka bapa lan biyungngé. Miturut katrangngan ing nginggil punika sampun céplés bilih manungsa punika dadamelanipun bapa tuwin biyungngipun.

Wangsulan punika punapa para maos sampun marêm
(tafakkur sakedhap)

Para maos kita sadaya kedah angginakaken ngakal saha pikiran, manawi wonten tiyang ingkang ngucap : manungsa iku gagawéyané manungsa, punika lepat tur sanget, terangngipun makaten : saupami manungsa sasaged damel anak sampun masthi lajeng saged milih, batosipun : dak gawé anak lanang, sing bagus sing ambangun turut sing pinter, sing baut ngaji ………… sapiturutipun sakathahing …… sing ……!. Ananging punapa saged kadumugén O…, boten, ingkang kathah masthi [25] sulaya kaliyan pangontha-anthanipun, tarkadhang lah kosok wangsula.

  1. Kathah sanget tiyang ingkang nrajang agami, alampah jina. Nalika lampah makaten wau, pangangkahipun masthi sampun ngantos gadhah anak, éwadéné dumadakan lajeng wawrat, mkaten punika kalajeng terang amrantandhani bilih manungsa boten saged damel anak, ringkesanipun : boten kajeng gadhah anak dumadakan wawrat lajeng manak.
  2. Kathah sanget tiyang ingkang kajat gadhah anak ananging boten gadhah anak.
  3. Kathah sanget tiyang ingkang kajat gadhah anak jaler, nanging dumadakan sarêng gadhah anak : jebul medal éstri. Dados ing mangké sampun pratéla bilih manungsa sapunika boten saged damel anak.
  4. Manungsa sami kajat anak bagus ayu …………. éwadéné ingkang kathah sami nglairaken laré ingkang sulaya kaliyan ingkang dipun kajengngaken.
  • Sinten tiyang ingkang boten kajat dhamateng putra ingkang bagus utawi ayu, pinter, wasis prigel sapiturutipun.
  • Punapa sampun masthi kalampahan kajat wau. Punika awis sanget, tarkadhang malah nglahiraken ingkang ako[26]sok wangsul, saupami manungsa saged damel anak punika tamtu gadhah pamilih sakajeng-kajengngipun saminipun tukang badhé damel méja, punika tamtu lajeng damel wangun ingkang sakajengngipun punpa bunder, punapa pasagi, punapa alus sakajengngipun tamtu saged kalampahan awit saged andamel, sarêng manungsa punapa inggih makaten.

Sapunika kados sampun séléh, bilih kita manungsa sampunika sanés damelanipun manungsa. Lah, lajeng sinten ingkang damel badan kita punika, punapa wit ingkang ageng. Punapa brahala, punapa kuburan, O, punika apes sadaya, boten  saged damel, dumugi samanten manungsa lajeng mupus judheg boten saged anglajengngaken.

Sarêng sampun dumugi samanten kajudhegganing manungsa, ingkang damel manungsa saha angutus satunggaling manungsa ingkang kakarsakaken paring pitedah (rasul) kanthi pangandika makaten : Allah iku kang ngetokaken sira kabéh saka guwa garbaning biyung ngira, ora sumurup barang-barang. Ing kono Allah nuli masangngi pangngrungu, pandeleng lan ati, mangkono iku supaya sira kabéh padha sukur. Lah,  makaten pitedahipun rasul (Kangjeng Nabi Mukhammad) miturut pangandikanipun Pangéran ingkang [27] kasebut  ing dalem Kuran dados ing mangké pratéla bilih ingkang damel utawi nitahaken manungsa punika : Gusthi Allah, bilih Gusthi Allah punika ingkang menggah tiyang Paris mastani : Khudaya, tiyang Eropah mastani : Gods, tiyang Hindhu mastani : Pejaperti, tiyang Yahudi mastani : Yeuwah, tiyang Cina mastani : Thian, tiyang Malayu mastani : Tuhan, lan tiyang Jawi mastani : Pangéran kang sinembah sajati.

Ing mangké kados sampun terang sanget suméléhipun bilih ingkang damel kita manungsa punika asmanipun : Gusthi Allah. wondéné bapa biyung ing ngatasipun wujud kita, punika namung dados pirantos utawi lantaran kémawon, ing ngriki kula lajeng anjawab tuwin miterangngaken pitakénan ingkang kaping kalih, makaten :

GUTHI ALLAH IKU RUPINÉ KAYA NGAPA

Pitakénan ing nginggil punika  kénging kajawab kados ing ngajeng, makaten : Man ngarafa nafsahu fakad ngarafa rabbahu, yekti weruh marang Pangérané. Mila kénging  kajawab makaten amargi manawi manungsa badhé nyumerêpi rupinipun Gusthi Allah, punika cekap nyumerêpi dhateng badanipun piyambak, ing ngajeng sampun kula terangngaken bilih manungsa punika sanés damalanipun manungsa, nanging damelanipun Gu[28]sthi Allah. langkung rumiyin ing ngriki kula badhé anjéréng kawontenaning badhan kita. Kawuningngana, kita manungsa punika inggih kénging kapérang makaten :

  1. Badan wadhag;
  2. Wadhagging alus;
  3. Badan alus, tuwin;
  4. Alusing alus;

Badan wadhag punika kénging kaprinci-princi makaten : anggota, sirah, tangan suku, gembung …………,. Ugi kénging kaprinci-princi malih makaten : kulit daging, balung, manah, jantung, wadhuk rêmpelu, usus urat-urat ………… salajengngipun, pérangan punika kénging ningali saking kawruh bab manungsa, sajatosipun manawi manungsa punika namung makaten kémawon tamtu déréng cekap inggih punika masthi déréng saged ambédakaken awon lan saé, inggih boten saged susah, boten sagéd serik boten gadhah pamilih. Dados ingkang dipun betahi  (dipun kajati) punika masthi namung bongsa wadhag, ing mongka manungsa rêmen sanget dhumateng ngilmu ingkang bongsa alus-alus, punapa punika ingkang nampi inggih badan wadhag, tamtu boten, dados manungsa taksih wonten alusipun malih. Mila wonten ingkang  mérang malih ngantos sakawan prakawis kados ingkang sampun kasebut ing nginggil wau. Déné badan wadhaging alus limrahi[29]pun dipun wastani : jiwa. Jiwa inggih taksih kénging  kaprinci-princi malih makaten : kontha, warna, ambu, rasa, pangrasa, cipta, ripta, budi, angen-angen akal nalar, pikir, krenteg ………… salajengngipun, inggih pirantos kalih warni ( wadhag tuwin wadhagging alus) punika ingkang saged anggarap utawi nyumerêpi sadaya prakawis.

Manungsa dalasan pérangnganipun punika dadamelanipun Gusthi Allah dados ingkang sampun katerangngaken ing ngajeng. Lah, ing mangké lajeng sampun dumugi ingkang kula kajengngaken inggih punika : ingkang damel kaliyan damelanipun punika kedah béda.

  • Tukang kajeng saged damel méja. Méja punika tamtu boten sami kaliyan tukang kajeng.
  • Ingkang damel jam punika rupinipun masthi boten sami kaliyan jamipun, enz.
  • Makaten ugi ingkang damel manungsa, inggih punika Gusthi Allah, punika tamtu inggih boten sami kaliyan manungsa.
  • Ngalam saisinipun punika dadamelanipun Gusthi Allah. Gusthi Allah tamtu inggih béda ugi (boten sami) kaliyan ngalam saisinipun sadaya.

Ing mangké saya sampun terang malih, bilih kita punika sajatosipun  boten saged angandhak-andhakaken wujudipu[30]n Gusthi Allah. awit sadaya pirantos-pirantos ingkang dumunung ing manungsa, punika sadaya kalebet dadamelanipun Gusthi Allah.

Poncadriyaing manungsa punika saged saha pinter sanget saged aningali, abrit cemeng. Saged ngambet : wangi, banger, kecing. Saged mirêng sadaya suwara. Saged ngraosaken bongsa tetedhan, pedhes pait asin legi. Saged ngraos : bentér, asrep kasar, alus sapiturutipun, lah, ing mangké Gusthi Allah punapa inggih kénging kagrayang sarana poncadriya, tamtunipun boten awit ingkang kagrayang déning poncadriya dalasan poncadriyanipun pisan punika kalebet dadamelanipun Gusthi Allah.

Gusthi Allah béda kaliyan poncadriya, tuwin béda kaliyan ingkang dipun gambaraken poncadriya.

Makaten ugi pirantosing jiwa, punika saged anyipta, ngangen-angen angandhak-andhakaken samukawis ingkang langkung saking poncadriya. Punapa Gusthi Allah inggih sami kaliyan ingkang kagarap ing piprincéning badan alus punika kalebet dadamelanipun Gusthi Allah. Dados sapunika masthi inggih boten sami kaliyan Gusthi Allah.

[31]Manawi Gusthi Alah punika kénging kagrayang sarana poncadriya saha piprincénipun badan wadhagging alus tiyang ingkang damel arit rupinipun kedah kados arit.

Lah, ing mangké sampun kados terang, bilih kita punika sajatosipun boten  saged angambar-gambaraken nyipta, ngontha, ngangen-angen utawi manah-manah dhateng wujuding Dzat utawi sariranipun Gusthi Allah, amargi kita manungsa punika pancén boten dipun paringngi pirantos ing Gusti Allah. Sanajan makaten éwadéné anggén kita boten saged sumerép dhateng wujuding sariranipun Gusthi Allah, punika inggih boten nama apes jer kita pancén  sampun kapasthi makaten, anggénipun kapasthi boten  saged mabur, sarta peksi boten boten saged ngaléthak awit sima pancén inggih boten kasinunungan suwiwi ingkang mongka sarananing mabur, sarta peksi pancén boten kaparingngan siyung utawi bab ingkang kiyat kanggé angalethak.

Putusan, manungsa boten apes déning boten sumerêp dhateng Dzat utawi sariranipun Gusthi Allah sarana pirantos siyung.

Awit saking andharan ing nginggil punika, mila kita sampun ngantos karaya-raya kapéngin nyumerêpi ing sariranipun Gusthi [32] Allah, Jer Gusthi Allah punika sariranipun pancén boten kongang sinumerêpan déning pirantosing manungsa, ing khadis dhawuhipun Kangjeng Nabi Mukhammad (SAW) ugi wonten dhawuh panyembah makaten : Tafakkaru – pikhakilla-h, wala – tafakkaru – pi – dza – tih. Cara Jawinipun : mimikir-mikira titahing Allah, lan aja mikir-mikir marang sarirané. Ngéngeti dhwuh ing khadis punika saya terang malih, bilih sawantahing dzatipun Pangérang punika pancén  nyata boten  saged kasat mripat.

Ing mangké sasampunipun  kita anyumerêpi yakin bilih  dzat utawi sariranipun Pangéran punika boten kongang tiningalan utawi ginadug ing poncadriya kaliyan sawantahipun mila inggih anggén kita boten saged sumerêp dhateng dzat utawi sariranipun Pangéran kaliyan sawantahipun punika, wujuding makrifat kita kaliyan sajatosing makrifat ingkang sawantahipun.

Awit saking punika, mila manawi manungsa karaya-raya anggénipun mikir dhateng  sariranipun Gusthi Allah, punika tiwas nelas-nelasaken wekdal tur tamtu boten  dumuginipun, malah manawi wonten tiyang ingkang ngakeni : nyumerêpi dhateng sariranipun Gusthi Allah, mawi pirantos kados ingkang sampun kula terangngaken punika tétéla sasar, inggih makaten wau wujudipun tiyang ing[33]kang angegeggi panyana. Awit sifatipun Gusthi Allah punika : la-yukhayyafu, tegesipun : ora kena kinaya ngapa. Dhawuhipun Pangéran ing dalem Kuran makaten : laisa kamislihi syaik cara Jawinipun : Allah ora ana suwiji-wiji kang madhani. Dhawuhipun malih makaten : walam yakullahu kufuwan ahad cara Jawinipun : lan ora ana suwiji-wiji kang madhani Allah.

(Tafakkur sakedhap)

¤¤¤

 

 

RINGKESAN

Pitakén : Gusthi Allah iku sapa.
Wangsulan : Gusthi Allah iku kang anitahaké manungsa lan kabéh kahanan.
Pitakén : kaya ngpa rupiné Gusthi Allah.
Wangsulan : manungsa ora duwé piranti kang kanggo nyumurêpi rupiné Gusthi Allah, dadi ora weruh.
Pitakén : sapira gedhé lan ukurané Gusthi Allah.
Wangsulan : manungsa ora bisa ngirak-kirakaké marang kawontenané Gusthi Allah, awit manungsa pancén ora duwé piranti kanggo ngukur marang sarirané Gusthi Allah, dadi ora bisa.

Gusthi Allah wajib wontenipun manawi déréng terang, prayogi kawangsulan anggénipun maos katrangngan ing nginggil.

¤¤¤

CACAHING ALLAH

Tiyang Brahmana anékadaken bilih Gusthi Allah punika tiga :
Ha. Brahma, (Schepper) tegesipun : ingkang andadosaken.
Na. Wisnu (Onderhouder) tegesipun ingkang ngreksa.
Ca. Siwah (Verdelger) tegesipun : ingkang ngrisak.

Katranganipun makaten : sadaya kawontenan punika kawontenanipun tamtu boten mrojol saking tingang prakawis punika, liripun masthi karêgem ing ngatasipun tigang prakawis wau. Miturut kapitadosan punika, Gusthi Allah punika tiga. anggénipun damel upami makaten : manungsa punika waunipun boten wonten lajeng wonten, ingkang wontenaken inggih punika : Brahma. Sasampunipun wonten tamtu kajat dhateng ingkang ngreksa. Ingkang ngreksa inggih punika  Wisnu. Manawi sampun dumugi jangjinipun manungsa lajeng pejah (risak), ingkang mejahi tuwin ingkang ngrisak punika Siwah. Supados cetha kula pendhetaken upami malih makaten : sekar punika waunipun boten wonten lajeng wonten, ingkang ngawonten saha megaraken punika : Brahma. Salebetipun megar pu[35]nika kajat utawi betah dhumateng ingkang ngreksa, inggih punika : Wisnu. Manawi sampun dumugi titi mangsanipun lajeng anggégréggi. Ingkang anggégréggaken punika : Siwah namanipun, katrangngan punika sajakkipun plek pancén inggih makaten punika wontening sadaya prakawis inggih punika : sakawit déréng  wonten lajeng wonten, lastantun wonten sawatawis mongsa lajeng risak, ananging kawontenan ingkang kados makaten wau, punika menggah ing agami Islam sajatosipun : ingkang andadosaken ingkang angreksa, ingkang ngrisak punika namung satunggal, inggih punika Gusthi Allah piyambak, makaten ugi kawontenaning manungsa dipun wujudaken punika tamtu inggih wonten ginanipun makaten ugi anggénipun lastantun gesang sawatawis taun dumuginipun lajeng pejah, punika tamtu inggih wonten hikmah saha ginanipun, ing ngriki khikmah utawi pigunanipun wau, boten parlu kula terangngaken jer kawontenaning sekar punika ing ngatasing kapitadosanipun tiyang Brahman inggih sampun cekap kula anggé amiterangngaken malah punika ingkang saged gampil dipun tampi, kadosta : sekar punika sakawit déréng  wonten lajeng wonten, sawatawis mongsa lajeng megar. Sasampunipun megar, let sawatawis mongsa malih lajeng lajeng anggégréggi. Salebetipun makaten wau, sadaya masthi wonten khikmahipun inggih punika :

[36]Ing salebetipun sekar megar, pentil calon woh ingkang maksih kinemulan ing roning sekar, punika punika pancén taksih kajat sanget karêksa ing roning sekar wau, awit ing saupami pentil calon woh punika boten mawi kinemulan ing roning sekar langkung rumiyin masthi pentil wau boten saged badhé widada dados uwoh, awit boten saged kawawa nahan bentéring surya.

Ing nalika pentil calon woh sampun diwasa, inggih punika sampun kawawa nahan bentéring surya, ing ngriku ponang roning sekar lajeng anggégréggi. Inggih  anggénipun roning sekar lajeng anggégréggi punika ingkang anjalari pentil wau lajeng saged lastantun widada saged dados woh.

Miturut andharan ing nginggil punika ing mangké sampun terang sanget bilih dumadosing sekar, lestantuning megar tuwin anggénipun lajeng anggégréggi, punika saged aruntut gagandhéngngan (harmonis), mila kawontenan ingkang makaten wau ( déréng wonten lajeng wonten lestantun wonten lajeng risak) mratandhani bilih ingkang damel utawi ingkang nitahaken punika boten kalih utawi tiga, nanging namung satunggal, awit manawi langkung saking satunggal masthi malah lebur boten dados, kawontenan tiga sami kuwaosipun anguwaosi barang satunggal punika boten saget tumindak aw[37]t karsanipun tamtu cengkah. Satunggal andamel satunggal kajat angreksa, satunggalipun kajat angrisak punika punapa saged rukun, manawi rukun kedah wonten ingkang ngrukunaken, punapa boten makaten, dados cekakkipun : Gusthi Allah punika namung satunggal thil inggih ingkang angreksa sarta inggih ingkang angrisak, katitik saking kawontenaning sadaya dumados punika sami runtut agagandhéngngan, Gusthi Allah  babar pisan boten kajat kawulang utawi karukunaken , awit panjenengnganipun  namung satunggal tur ingkang Maha Kuwaos, dhawuh ing dalem Kuran makaten : kul huwalla-hu  akhad alla-hu samad lam ya-lid walam yu-lad walam yakullahu-kufuwan akhad, cara Jawinipun : (dhawuha Mukhammad) sajatiné Allah iku mung siji. Allah iku kang sineja (kang disuwuni samubarang) ora puputra lan pinutrakaké, lan ora ana sawiji wiji kang madhani (nyakuthoni) Allah. @@@@

¤¤¤

KAPITADOSANIPUN TIYANG KRISTEN
DHUMATENG GUSTHI ALLAH

Ing mangké kula nedya anglajengngaken niti-niti dhumateng kawontenanipun manungsa, kula tandhing kaliyan titah sanés-sanésipun, ing ngriku kula lajeng saged anetepaken bi[38]lih Gusthi Allah punika pancén Maha Adil sayektos kadosta : tiyang ingkang dumunung ing panggénan asrep inggih punika ing Eropah sisih lér, kaparingngan kapinteran ingkang cocok kaliyan panggénan ngriku. Makaten ugi kéwan ingkang dumunung ing papan ingkang asrep wau, kadosta : Abir, Baruwang lan sapanunggalanipun kaparingngan wulu kandel makaten punika supados saged sakéca utawi kuwawi gesang wonten ing panggénan ngriku. Kosok wangsulanipun tiyang  ingkang manggén wonten ing hawa bentér, kadosta : ing tanah Aprika, sami kaparingan kulit ingkang kandel sarta cemeng, makaten punika supados saged  kiyat ugi manggé wonten ing panggénan ngriku. Makaten ugi kéwan-kéwan ingkang dumunung ing panggénan bentér, kadosta : lembu, maésa, unta sasaminipun sami kaparingngan wulu ingkang awis-awis (pandhes) paédahipun  punika inggih  kajengngipun saged prayogi manggén wonten ing panggénan ngriku. Ulam toya ingkang abadan empuk sami kaparingngan kulit wulet utawi sisik ingkang kiyat, ulam mangsi ingkang ringkih kaparingngan panulak babaya, inggih punika mangsi. Samongsa wonten  ulam ageng ingkang andhatengngi, ulam wau lajeng ngedalaken mangsi ingkang saged ambuthekkaken toya, satemah mengsah boten saged angarubiru. Ulam ingkang wonten ing dhasaring saganten ingkang ing ngriku sampun bote[39]n kadhatengngan soroting surya, kadosta : Zee salamander, punika boten kaparingngan mripat ananging kaparingngan sungut (tas torganen) ingkang saged nyumerêpaken ing ngatasipun ulam wau. Pirantosing manungsa ingkang wonten salebeting badanipun manungsa,kadosta : utek punika pirantos ingkang rêmit sanget manawi ngantos kalebetan barang sakedhik kémawon manungsa saged ugi éwah éngetanipun, saking ngadilipun Gusthi Allah, Gusthi Allah ugi sampun amageri utek wau kaliyan pager ingkang kiyat sarta  santosa, inggih punika thothok (balung cumplung). Sajawining thothok akukulit wuled sarta katukulan rambut kajengngipun santosa. Jantung punika inggih satunggaling pirantosing manungsa ingkang rêmit sarta kados déné gumadhul ing ngriku inggih kalambaran pirantos ingkang empuk inggih punika kebuk kapageran malih balung iga ingkang  kiyat  supados manungsa saged prayogi gesangngipun, talingngan punika  pirantos ingkang parlu sanget manawi ngantos kalebetan punapa-punapa tamtu andadosaken kasangsaranipun manungsa. Ing ngriku sampun kaparingngan curak ingkang saged amejahi kéwan alitalit ingkang dumunung wonten ing ngriku. Mripat punika inggih pirantos ingkang parlu sanget tumrapipun manungsa, saréhning mripat punika ugi ringkih saget mila panggénanipu[40]n wonten ing rai, manggén wonten ing padhekokkan kajagi idep, samongsa mripat kénging rêrêged manungsa lajeng saged kedhép sarana idhepipun wau, dados angél kéngingngipun rêrêged, lan malih mripat wau sanginggilipun kapasangngan alis, déné alis punika kénging kanggé anulak samongsa wonten rêrêged ingkang bongsa toya, kringet upaminipun, cekakkipun manawi kula  ngandharaken hikmahing piprincéning manungsa saha titah sanésipun punika nelas-nelasaken  panggénan, wonten ing ngriku kula lajeng  saged netepaken pancén ingkang nitahaken  sadaya kéwontenan punika (Gusthi Allah) Maha Adil Maha Wicaksana, Maha Mirah tur Maha Asih. Mirah lan asihipun Gusthi Allah, déné kita kaparingngan pirantos ingkang kados makaten kawontenanipun, ing mongka kita boten rumaos damel saha boten rumaos nyuwun, wondéné ngadil saha wicaksananipun Gusthi Allah wau, punika anggéning anitahaken kawontenan ingkang mathis utawi cocok kaliyan mongsa tuwin panggénanipun kados katrangngan ing nginggil.

Sawenéh saking ngadil saha welas asihipun Gusthi Allah anggénipun paparing, inggih punika anggénipun boten ambédakkaken antawising kulit utawi bongsa. Sadaya bong[41]sa inggih sampun kaparingngan rusul (nabi utusan) dhawuh ing dalem Kuran makaten : wa lakad bangasyna – pi kulli Ummatin rasu – la –  (wa laqad ba’athna fi kulli ummatin rasulaan), cara Jawinipun : lan satemené Ingsun wus  angutus utusan ana ing saben-saben umat, para rusul wau ingkang anununtun dhumateng para umatipun supados para umatipun sami manggiha margi ingkang lerês ingkang tundonipun anarik  dhumateng kamlyan, kawontenanipun para umat inggih kathah ingkang nurut sarta lajeng tresna dhumateng  para rusul punika warni-warni sanget wonten ingkang kaladuk wonten ugi ingkang kirang. Para titiyang Kristen anganggep dhumateng nabinipun (Kangjeng Nabi Yésus of Ngisa Ngasa) kaanggep Gusthi Allah, inggih punika ingkang anjangkepi tiga-tiganing ngatunggil Yésus kaanggep Sang Putra.([1]) Samanten kaladukkipun.

Kawuningngana rusul punika kathah sanget sipating karusulanipun inggih sami. Éwadéné para titiyang Kristen lajeng ananacad dhumateng para rusul sanés-sanésipun kajawi Kangjeng Nabi Yésus piyambak, wonten malih rusul ingkang  malah boten kaaken kanabéyanipun inggih punika : Kang[42]jeng Nabi Mukhammad, panganggepipun Kangjeng Nabi Yésus suci piyambak sanésipun sami dosa. Ing mongka rusul punika, tumrap tiyang Islam anggénipun nganggep kanabéyanipun sami kémawon kasebut ing dalem Kuran makaten : la – nuparrinu baina akhdin min rusu – lih (laa nufarriqu baina ahadin min rusulih) : cara Jawinipun : kita ora ambédak-ambédakké rusulé Pangéran, dados Kangjeng Nabi Ngisa (Yésus) punika sami kémawon kaliyan para Kangjeng Nabi sanésipun.

Ing ngriki kula badhé anerangaken batalipun Kangjeng Nabi Ngisa (Yésus) anggénipun kaanggep  : Allah, ing para titiyang Kristen, kawuningngana, ingkang kasebut asma Allah punika kedah kagungngan sipat sakawan prakawis :

  1. Gusthi Allah punika satunggiling Dzat ingkang wajib kasembah, nanging boten nyembah dhateng sinten-sinten.
  2. Gusthi Allah punika kuwaos ing ngatasipun sadaya samukawis.
  3. Gusthi Allah punika ngilmunipun anglimputi ing sadaya kawontenan.
  4. Gusthi Allah punika boten ambetahaken dhateng samukawis.

Punapa Kangjeng Nabi Yésus punika kagungngan sifat ingkang kados makaten punika. Miturut Bibelipun tiyang Kristen piya[43]mbak Kangjeng Nabi Yésus punika boten kagungngan salah satunggil sifat sakawan prakawis wau. Tandhanipun :

  1. (Matéyus : 27:46) Watara wayah jam sanga mau Yésus anguwuh-uwuh seru, aturé : Eli, Eli, lama sabakhtani. Jawané : dhuh Allah kawula, dhuh Allah kawula, punapa thuwan anegakaken dhumateng kawula.Miturut cariyosing Injil Mathéyus ing nginggil punika terang sanget bilih Kangjeng Nabi Yésus punika sanés Gusthi Allah, awit mokal saget manawi Gusthi Allah teka taksih kagungngan betah, sarta susah manawi kategakaken.
  1. (Lukas : 5:16) Anangimh Yésus sumingkir menyang ara-ara samun andodonga.
    Miturut cariyos ing nginggil punika saya terang malih, bilih Gusthi Yésus punika sanés Gusthi Allah. punapa inggih Gusthi Allah taksih sumingkir, sarta andodonga. Gusthi Allah mokhal sanget bilih sumingkir saha andadodonga.
  1. (Lukas : 6:12) Nalika semono iku Yésus tindakmenyang ing gunung andonga, kongsi sawengi natas pamujiné marang Allah.Miturut ing nginggil punika saya terang gamblang, bilih Kangjeng Nabi Nabi Yésus punika pancén sanés Allah. Punapa inggih, Allah teka tindak dhumateng rêdi, andonga saha amumuji. [44]Manawi Gusthi Allah taksih andonga saha amuji, punika tamtu taksih kagungngan kabetahan mokal sanget manawi Gsthi Allah kagungngan kabetahan, Gusthi Allah bonten ambetahaken dhateng ing snés.
  1. (Yokhanan 5:30) Aku ora bisa apa-apa kang metu saka karêpku dhéwé, oléhku ngadili iku mirid saka pangrunguku, sarta adilé oléhku angrampungngi, awit kang dak gugu dudu pakarêpanku dhéwé, nanging karsané kang ngutus aku.Injil Yokhana ing nginggil punika nerangngaken bilih  Kangjeng Nabi Yésus punika sanés : Allah, nanging utusaning Allah. Sarta miterangngaken bilih anggénipun Kangjeng Nabi Kangjeng Nabi Yésus angadili saha angrampungngi  prakawis punika, sanés saking Kajengngipun piyambak nanging saking karsanipun ingkang ngutus inggih punika Gsthi Allah. kajawi punika ayating Injil punika ugi anedahaken bilih karusulanipun Kangjeng Nabi Yésus punika ugi sami kémawon kaliyan para rusul sanés-sanésipun, Kangjeng Nabi Mukhammad ugi sampun kapangngandikakaken Pangéran kados  ingkang kasebut ing dalem Kusran makaten : wama – yantiku nganil hawa – in huwa illa – wahyun  yu – ha (wama yantiqu anil hawa in huwa illa wahyun yuha). Cara Jawinipun : Mukhammad iku ora ngandika saka hawané, kajaba saka wahyu [45] kang wahyokakaké. Sapunika manawi Kangjeng Nabi Yésus punika kaanggep Allah, punapa inggih Allah dipun utus dipun wucal, kawuningngana, Allah sajatos punika boten wonten ingkang ngungkuli kaluhuranipun dados mokal manawi Gusthi Allah dipun wucal saha dipun utus.
  1. (Yokhanan 12:27) Ing saiki aru-hara bawaku, mongka becikké aku munjuk apa, apa munjuk : dhuh rama, thuwan mugi angentas kawula saking waktu punika. Nanging iku beneré enggonku ketekan ing waktu kang mangkéné iki.Miturut ayating Injil ing nginggil punika Kangjeng Nabi Yésus kajat dhumateng pangentasan sarta ngandhut kasamaran, punapa inggih Gusthi Allah kajat pangentasan saha kasamaran, Gusthi Allah punika nguwaosi ing samukawis, mokhal sanget manawi Gsthi Allah kajat dhateng ing sanés sarta ngandhut kasamaran.
  1. (Mathéyus 20:22, 23) Nanging Yésus mangsuli pangandika mangkéné : kowé padha ora sumurup apa kang kojaluk iku, apa kowé bisa ngombé ing tuwung kang bakal dak ombé, sarta anglakoni ing babtis kang bakal kapatrapaké marang aku. Unjukké sadulur loro mau : inggih saged.

    [46]
    Ngandikané Yésus : tuwungku iya bakal padha koombé, sarta babtis kapatrapaké marang aku, kowé iya bakal padha nglakoni, samono iku bakal angwenangngaké lungguhing kiwa tengenku, iku ora kawengku ing aku, ngakang bakal kaparingngan iya kang cinadhang déning ramakku.

Ayating Injil ingkang kasebut ing nginggil punika amiterangngaken malih, bilih Kangjeng Nabi Yésus punika ngunjuk utawi badhé ngunjuk sarta Kangjeng Nabi Yésus wonten prakawis  ingkang boten kawengku. Lah makaten punika punapa inggih Gusthi Allah. O…. sanés Kangjeng Nabi Yésus sanés Gusthi Allah, awit mokal sanget manawi Gusthi Allah taksih badhé ngunjuk punapa déné boten amengku sadaya samukawis.

 

  1. (Mathéyus 11:19) Balik tenakaning putraning manungswa nganggo mangan lan ngombé, ing kono calathuné : hara ta, wong grangsangngan kang karêm ngombé anggur, mitrané juru mupu béya lan wong dosa. Ananging kawicaksanan iku inganggep déning para putrané.Ing ayat nginggil punika miterangngaken malih, bilih Kangjeng Nabi Yésus punika dhaang. Mila manawi ngéngeti ayat ing nginggil punika, punapa boten saya cetha lepat manawi Kangjeng Na[47]bi Yésus punika kaanggep Allah. punapa inggih Gusthi Allah dhahar. Ah, mokhal.

    Manawi Kangjeng Nabi Yésus punika Gusthi Allah, tamtunipun rak inggih pirsa ing samukawis ing mongka Kangjeng Nabi Yésus piyambak sampun angakeni dhateng kaapesaning sariranipun piyambak inggih punika :

  1. (Markus 13:32) Déné mungguh dina lan wayah iku ora ana wong kang sumurup, sanadyan para malaékatkang ana ing suwarga iya padha ora sumurup, sanadyan kang Putra samono uga, kajaba mung Rama.Pancén sipatipun manungsa punika boten sampurna, sanés tatadhingnganipun manawi katimbang kaliyan Gusthi Allah. Sadaya prakawis punika ingkang pirsa langkung sampurna namung Gusthi Allah piyambak, ing Kuran ugi sampun andhawuhaken makaten : innahu – bi kulli syaiin basir –, cara Jawinipun : sanyatané Pangéran iku ngudanéni samubarang.

Samangké punapa ing dados wawatonipun pra titiyang Kristen anggénipun ngimanaken ka-Allah-anipun Gusthi Yésus, manawi para titiyang Kristen angimanaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika Allah, lah punapa boten nama titiyang ingkang boten netepi kitabipun piyambak amargi ing kitabipun sampun anerangngaken bataling ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésu[48]s, wonten ingkang nyariyosaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika Allah ingkang asasira manungsa. Punapa punika boten mokal ing ngatasipun Allah. Allah mokal saupami asarira manungsa. Awit manawi maketn Gusthi Allah manggén ing manungsa, ananging mokal manawi angalap enggén, manawi Kangjeng Nabi Yésus punika anggep : Allah ingkang sasira manungsa, yén makaten kitan kedah kénging netepaken : Gusthi Allah séda. Punapa Gusthi Allah kuwaos séda. Kuwaos séda, nanging mokal manawi Gusthi Allahapes lajeng punapa bédanipun kaliyan kita manungsa. Harak sami kémawon, tumrap titiyang islam boten purun mangéran kawontenan ingkang apes.

Cariyosipun tiyang Kristen : mungguh kang mangan lan kang ngombé iku harak manungsané, nanging Allahé harak ora. Ingkang makaten punika  lajeng punapa bédanipun Kangjeng Nabi Yésus kaliyan kita manungsa, ingkang kita manungsa punika inggih sapat manungsa, tegesipun inggih nedha lan ngombé, tilem sakit …….. enz. Ananging punapa roh kita inggihmakaten, dados manawi para sadhérék Kristes ang[49]génipun netepaken ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésus mawi wawaton ingkang makaten wau, boten kénging boten para titiyang kedah netepaken bilih kita sadaya punika Gusthi Allah.

Bok manawi para titiyang Kristen anggénipun netepaken ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésus punika, mawi waton ayat-ayating bibel ingkang anget sanget katampi kaliyan ngakal kadosta :

(Yokhanan 1:1) Nalika Sang Sabda ana, sarta Sang Sabda dumunung ing Allah, tuwin Sang Sabda iku Allah.

Cobi kagalih ingkang sayektos :  ungeling Injil Yokhanan makaten punika, punapa boten ambingungngaken, miturut katrangngan ingkang kasebut Sang Cabda punika : Gusthi Yésus, Gusthi Yésus dumunung ing Allah, nanging teka lajeng kasebut : Gusthi Yésus (Sang Sabda0, lah, punika punapa saged pinanggih nalar. Miturut ing nginggil punika Sang Sabda kaliyan Allah, punika harak piyambak-piyambak tegesipun Sang Sabda punika sanés Allah, sarta Allah sanés Sang Sabda. Punapa kita kapurih ambingungngi : Sang Sabda punika Allah, sarta Allah inggih Sang Sabda. Pancén ayating bibel punika kang ambingngaken, saweg saayat kémawon tarkadhang sampun pasulayan piyambak.

[50]PANGANGGEP TRIMURTI MENGGAHING AGAMA KRISTEN
(Telu-teluning Ngatunggal)

TRINITEIT OF TRINITAS

Titiyang Kristen sami nekadaken bilih usthi Allah punika satunggal thil nanging hauknum tiga, mila Allah lajeng kawastanan telu-teluning ngatunggal utawi satunggal hauknum titga. Dados manawi wonten tiyang ingkang sanés Kristen amastani bilih Allah-ipun titiyang Kristen punika tiga, punika dipun lepataken awit Allah namung satunggal nanging hauknum tiga.

Sadéréngngipun Gusthi Yésus (Ngisa) manjanma, ajujuluk : kalam (Sang Sabda). Sasampunipun Sang Sabda kalahiraken  dhateng ing donya, lajeng ajujuluk Yésus, Yésus punika tegesipun : panebus dosa. Anggénipun titiyang Kristen mastani makaten wau, miturut ungeling prajanjiyan énggal makaten :

(Yokhanan 1:1-3) Nalika purwa Sang Sabda ana, sarta Sang Sabda dumunung ing Allah, tuwin Sang Sabda iku Allah, iku nalika purwa dumunung ing Allah, samubarang kabéh dumadiné déning Sang Sabda. Lan samubarang kang dumadi, ora ana sawiji-wijiya kang ora didadékaken déning Sang Sabda. – Malih :

[51](Mathéyus 1:21) Sarta Maryam bakal ambabar putra kakung, iku konamakna Yésus amarga  iku kang bakal ngentas bangsané saka ing dosané. – Kajawi punika ugi ngalap paseksén saking prajanjiyan lami makaten :

(Nabi Yesayah 9:5) Déné ana bayi miyos pinaringngan kémarang tiga, ana putra siji pinaringngankémarang kita, pamisésa ingampil ana ing midhangngané, sarta asamané kasebut : juru pirêmbag Allah kawasa, rama langgeng, Rathu Salom.

Mirid punika mila titiyang Kristen lajeng netepaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika sampun kawecakaken wonten ing prajanjiyan lami, badhé kasebut : élok juru pirêmbag Allah kawasa, rama langgeng, Rathu Salom, kajawi punika titiyang Kristen ugi anyebut : roh dhateng Kangjeng Nabi Yésus makaten punika mirid :

(Purwaning Dumados 1:2-3) Bumi iku worsuh, sarta tanpa isi, tuwin telengngé kalimputan  ing pipeteng, mongka rohing Allah angrem ana dhuwuring sakéhé banyu. Allah tumuli ngadika : ana apapadhang. Banjur ana papadhang.

Awit saking punika mila titiyang Kristen lajeng nganggep Allah : telu-teluning ngatunggal inggih punika : Allah, Sang Sabda tuwin Roh. Utawi : Sang Rama, Sang Putra tuwin Roh Suci. A[52]wit prajanjiyan lami warta énggal wau boten amiterangngaken : Allah tiga, nanging Allah hauknum tiga. – Makaten punika kados :

(Mathéyus 28:29) Mulané kowé  padha lungaa, sarupané para umat padha anjingna murid amarga padha dibaptissi mungguh asmané kang Rama, kang Putra lan Roh Suci, kambiya padha diwurukki anetepi apa sabarang kang  wus dak paréntahaké marang kowé.

Ngéngeti ayat-ayating Bibel ing nginggil wau mila titiyang Kristen lajeng cariyos makaten : pancéna wong-wong Islam iku harak wis kudu ora mamang manéh marang iktikadé wong Kristen kang mangkono iku.  Apata wong-wong Islam ora angélingngi yén kahanan kita iku iya saka kumpuling badan wadhag nyawa lan pikiran, cobata, kasatitékna, iku rak iya telu, nanging dadi siji. Ora kena kapisah. Lan manéh wong-wong Islam padha mamang marang prakara telu-teluning ngatunggal iku apa ora jeneng nyulayani marang kitabé dhéwé (Kuran), ta, ing Kuran iya wus nyebutaké lan mupakati marang unén-unéning Bibel mau. (Zei Kuran surat waqiah ayat 60) Nahnu qoddarna baina kumul mauta wama nahnu bimas buqina, Ingsun bakal masthi pati ana ing antarani[53]ra kabéh lan Ingsun bakal ora kadhisikan, mirid ayat Kuran iki, apa wong Islam ora ngélingngi tembung : nahnung kang ana ing ayat  iku, awit nahnu ing kono iku jaman (meervoud) cara Jawané : aku kabéh, utawa yén ing tembung Malayu : Kita lan ing tembung Walanda : Wij. Nahnu jaman ing ngatasé tembung Ngarab iku sathithikké kudu wilangan telu. Mulané apa ora anggumunaké, yén Gusthi Allah iku ngandikakaké sarirané ngagem tembung : Nahnu. Yén nyata Allah iku amung siji thil harak ing ayat mau ora nganggo tembung : nahnu nanging : Ana, awit tembung ANA iku  cara jawané : AKU utawa Ingsun (mung siji). Yén mengkono ayating Kuran dadi uga wus pratéla netepaké, yén Allah iku telu, yaiku: Sang Rama, Sang Putra lan Roh Suci, awit mangkono iku katitik anggoné Allah ngandika ngagem tembung nahnu. ([2])

JAWABAN SAHA KATRANGAN

O, weruha, anggoné wong-wong Islam padha ora ngarêpi panganggep kang mangkono iku, jalaran wong Islam wus katog anggoné maham lan ngolak-alik tinemuning [54] pangolak-alikké, ing sajroning ayat-ayating Bibel iku akéh kang padha pasulayan sarta ora tinemu nalar. Apa iya, kitab kang ayat-ayaté akéh kang pasulayan iku isih sinebut, suci. Lan apa anggoné wus akéh kang padha pasulayan iku, ora jeneng wus diowahi déning manungsa. Saya cetha manéh : kitab prajanjiyan anyar iku jebul di pratélakake pipiridan kayata : mirid saking panganggitipun Yokhanan Mathéyus Lukas lan Markus, dadi yén mangkono bibel iku harak ora jeneng tus (tulén) saka Kangjeng Nabi Yésus nanging saka karangngané wong-wong mau kang banjur kapirid manéh.

Prakara telu-teluning ngatunggal iku babar pisan ora bisa tinemu ing nalar. Anggéné wong-wong Kristen padha nganggep telu-teluning ngatunggal mau, wong Islam ngarani : kaya déné kapeksa, déning ing Bibelé ana kang mratélakaké pituduh : telu-teluning ngatunggal awit saupama wong-wong Kristen iku gelem angempakkaké ngakalé, masthi ora bisa tompa.

Saupama Gusthi Allah iku aoknum telu, tamtu apes amarga kasebuté : Allah, gumantung telung prakara iku (Sang Rama, Sang Putra lan Roh Suci). Dadi saupama gothang saka salah [55] sawijining oknum banjir bathal anggoné sinebut : Allah, lan manéh dhéwékké iku harak ora ngélingngi. Lan Sang Putra iku uga dudu Sang Rama, lan dudu Roh Suci.

Wong Kristen ana kang gawé upama kaya déné : wadhag nyawa lan pikiran, iku satemené iya ora mathuk amarga iku uga kena kapisah, (déné boten telu-teluning ngatunggal), coba, manawa manungsa mati, iku bakalan pikirané apa isih dumunung ing wadhaggé. Masthi ora. Sarta manéh iku iya ora kena yénta diarani : telu-teluning ngatunggal, awit wadhag iku dudu nyawa, lan wadhag iku uga dudu pikiran, mangkono uga pikiran iku uga dudu nyawa.

Apa ora angguyokaké manéh, barêng nganggo methik ayating Kuran banjur benyunyak-benyunyuk kaya ing ngarêp mau, awit anggone negesi tembung nahnu ing ayating Kuran mau satemené kliru. Siré mengkono karêpe kanggo netepaké kapracayané kang kliru iku, ing mangko katrangngane tembung nahnu kang diagem ing Pangéran ing ayat mau mangkéné :

Tembung nahnu ing ayat Kuran mau, iya bener jamag utawa utawa meervoud. jamag utawa mervoud ing ngatasé tembung [56] Ngarab sathithikké kudu wilangngan telu, iku iya bener, nanging iku harak ing ngatasé tembung nahnu kang tegesé : aku kabéh, Kita utawa Wij, balik tembung nahnu mau kanggo tetembungnganing dhawuh (saking paprérahan) dadi tembungnahnu ing ayat mau ora ateges kudu wiwilangngan telu, nanging tetep siji, kaya déné bongsa luhur kang nyebutaké sarirané marang ing sor-sorané. Mangkono iku upamané kaya déné : Sang Rathu ngandika marang  kawulané, iku iya ngagem tembung : nahnu Kita utawa Wij, bab iku wus kaseksén ing bau sastra karangngané Tuwan H. C. Klinkert yéntembung : nahnu Kita utawa Wij, iku ora ngemungngaké ateges aku kabéh baé. KITA. 1K. Wannermen uit hoogte spreekt of in brien aan gelijken.

Mrid katrangnganing bausastra karangnganing Tuwan H. C. Klinkert iku, dadi Gusthi Allah ngandika ngagem tembung : nahnu, iku wus samasthiné, jalaran Gusthi Allah iku Dzat Kang Maha Luhur.

Sumurupa, Gusthi Allah iku mung sawiji, sarirané ora pépérangngan lan uga ora wiwilangngan utawa ora aoknum,         awit :

  • Samongsa Gusthi Allah iku apépérangngan dadi Gusthi Allah masthi gumantung ing pérangngan-pérangngan mau. Kang mangkono iku mokal banget.
  • [57]Samongsa Gusthi allah wiwilangngan karsané tamtu cengkah.
  • Samongsa Gusthi Allah aoknum dadi Gusthi Allah banjur gumantung ing oknum-oknum mau. Kang mangkono mau iya mokal.
  • Samongsa kahanan iku dumadiné gumantung ing liyané, iku banjur nyababaké yén kahanan iku apes ………. lah yén mangkono Gusthi Allah apa iya apes, ora pisan-pisan, lan apa kita kena ngarani Gusthi Allahé wong Kristen iku apes.

Gusthi Allah wus dhawuh ana ing Kuran mangkéné : kul huwallahu ahad : (dhawuha mukhammad) Allah iku mung siji. Dhawuha mané : lau kana fihima alihatun illallahu lafasa data fasubhanallahi robbil arsyi ‘amma yasifuna : saupama ing bumi langit iki ana Pangéran-Pangéran saliyané Allah, masthi bumi iki rusak, awit saka iku Maha Suci Allah kang mangérani ngaras saka anggoné nipati wong  kang padha musrik, dhawuhé manéh : watakhazu min dunihi alihatan la yakhuluquna shaan wa hum yukhulaquna wa la yamlikuna li anfusihim duarran wa la nafaan wa la yamlikuna mautan wa la ha[58]yatan wa la nusuran – wong akéh padha gawé pupundhén saka saliyané Allah,pupundhén mau ora bisa gawé apa-apa, malah digawé. Sarta pupundhén mau ora padha gawé kamlaratan lan ra bisa  awéh manfangat lan ora nguwasani pati, lan ora nguwasani urip sarta ora bisa nangékkaké.

Menggah katrangan jawaban ing nginggil punika kados sampun  cekap mila mugi dipun gatosna ugi déning para sadhérék Kristen.

TEYOSUPI LAN ISLAM

Ing tiyang golongan teyosupi sami ngakeni, bilih teyossupi punika lugu namung kawruh. Teyossupi punika saking kalih tembung : inggih punika saking téyos lan supi. Téyos tegesipun : Panéran (Allah), supi, tegesipun : ngilmu. Dados tembung téyossupi punika tegesipun ngilmunipun Gusthi Allah.

Sampun samesthinipun sadaya ahli agami punika sami anggondhélli kekah dhateng agami sarta kapitadosanipun piyambak-piyambak kadosta : titiyang agami Kristen punika masthi gadhah panganggep lepat dhateng para ahli agami sanési[59]pun makaten ugi titiyang agami Buda, punika masthi inggih anglepataken dhateng ahli agami sanésipun ugi, lan titiyang Islam  sampun masthi inggih makaten, enz éwadéné wawasan saking téyosupi makaten :

Pasulayan prakawis : iktikadding agami punika boten prayogi sanget amargi titiyang ingkang sami pasulayan prakawis punika, tétéla manawi déréng  sami dumugi ing sajatosing khakékat,  makaten punika kénging kaupamékaken : titiyang ingkang sami ningali surya, angnganggé kaca mripat ingkang warni-warni, tumrap tiyang ingkang nganggé kaca mripat biru, punika sampun masthi surya ingkang dipun tingali wau, inggih katingal biru, makaten ugi titiyang ingkang nganggé kaca mripat ijem suryanipun inggih katingal ijem makaten sapiturutipun, ngengeti punika terang bilih titiyang ingkang sami ahli agami punika pancén déréng dumugi sadaya, inggih punika taksih kandhek wonten  ing kaca mripat déréng dumugi sajatosing khakékat uthak-utheh namung taksih wonten ing saréngat, dados saupami carakan makaten déréng dumugi : nganipun, ing saupami para ahli agami punika purun ambikak kaca mripatipun sampun masthi sumerêpipun dhateng surya. Lajeng boten biru utawi ijem nanging pethak, punapata ingkang saged ambirat kaca mripat wau.  [60]Boten sanés namung kawruh teyossupi. Mila boten nama kaladuk bilih kawruh teyossupi wau kawastanana : ngilmu kasunyatan utawi kasampurnan, awit saking punika, mila inggih namung ngilmu teyossupi punika ingkang saged ambikak utawi angresikki sarta nyaring sadaya agami.

Téyossupi punika kanggé sadaya bongsa tuwin sadaya agami wonten ing pundi-pundi jaman sarta panggénan, lah makaten wawasanipun golongngan  téyossupi.

Kawuningngana, ing ngajeng golongngan téyossupi punika miterangngaken bilih  téyossupi punika : ngilmunipun Gusthi Allah, dados tétéla golongngan téyossupi punika sadaya namung adhadhasar kawruh. Boten gadhah wawaton (kitab suci) ingkang maton, menggah wawasanipun para ahli agami, agami punika ingkang dados delegging sadaya kawruh, mila sadaya kawruh punika sampun masthi kawengku ing agami, boten teka kawruh ingkang mengku agami. Terangngipun malih : agami punika mengku sadaya kasunyatan utawi kasunyatan punika winengku ing agami.

Golongngan téyosupi  cariyos malih, bilih sadaya agami punika sami, lirripun sami nuju dhateng kasuciyan tuwin dhateng Pangéran, cariyos ingkang makaten  punika manawi ingkang cariyos punika tiyang ingkang sampu[61]n nyumerêpi dhateng sisipatanipun sadaya agami, punika saged tumindak wangsul golongngan téyossupi boten makaten, saweg : hanacaranipun agami satunggalé mawon déréng wanuh, punapa malih sadaya agami. Éwadéné  anggepipun sampun dumugi ing khakékatipun sadaya agami. Mila panganggepipin dhateng  ahli agami, kawistara sanget anggénipun nyapélékaken.

Sajatosipun manawi dipun waspaosaken sayektos anggénipun golongngan téyossupi gadhah cariyos kabéh agama iku padha baé, punika harak namung tabet saking ngaling-alingngi anggénipun  sedya boten angajengngi dhateng sadaya agami. Bab punika nyata ananipun saged katondha dhateng satunggal-satunggalipun golongngan téyossupi , inggih punika boten wonten agami satunggal kémawon ingkang dipun lampahi.

Déné golongngan téyossupi anggénipun cariyos : kabéh agama iku becik padha nuju marang  Pangéran punika inggih lerês nanging piyambakkipun boten angéngeti bilih panganggepipun para ahli agami dhateng Pangéran punika sami béda-béda. Malah golongngan téyossupi piyambak punika ugi sampun béda anggénipun anyipati kaliyan para ahli agami.

[62]Sawenéh saking cariyos malih. Téyossupi punika dipun anggep : ingkang ngempalaken  sadaya agami. O, punika kacélik sanget : yén tétossupi punika nipisaken imanipun para ahli agami dhateng agaminipun punika kapara nyata. Tandhanpun kathah sangét bongsa kita Jawi (Islam) ingkang suwau purun anglampahi ngibadah, nanging sarêng kalebetan kawruh téyossufi lajeng sungkan, kajawi punika kapara ahli agami ugi sami gadhah wawasan bilih golongngan téyossufi punika sajatosipun malah mewahi wicalaning golongngan, yén ta golongngan téyossufi punika gadhah panganggep bilih téyossufi punika ingkang ngempalaken sedaya agami. Para ahli agami piyambak inggih gadhah panganggep bilih namung sarana agaminipun piyambak-piyambak punika, ingkang saged angempalaken sedaya golongngan, makaten ugi tuwuhipun agami Islam pancén makaten punika dhasaripun, bab punika kénging katitik ing Serat Babad Islam ing nalika angeng-agengngipun titiyang Yahudi kaliyan Nasara (Kristen) panuju darêdah prakawis agami.

Lan malih golongngan téyossufi ugi gadhah ucap-ucapan makaten : kabéh agama bisa klebu marang téyossufi. Tumrap agami sanés punika ku[63]la boten sumerêp éwadéné kula inggih jadhah kayakinan bilih agami ingkang sanésipun Islam kadosta : Kristen punika pasthi boten saged kalebet ing téyossufi, makaten punika kadon (kados) déné agami Islam anggénipun boten saged kalebet ing ngriku, awit manawi tiyang Islam  kalebet ing ngriku, punika lajeng kapeksa kedah nékadaken : wontenipun tumimbal lair, ing mongka ing agami Islam (Kristen ugi) sami boten angwontenaken kapitadosan : tumimbal lair. Déné kapitadosan Islam : gesang punika namung sapisan  pejah inggih namung sapisan, manawi gesangngipun wonten ing donya sapisan punika boten saged netepi khakékatipun Islam pejahipun inggih badhé cilaka, langgeng ing salami-laminipun, saya manawi ngantos manahipun kalebetan : iktikad tumimbal lair, punika lajeng pecat imanipun, amargi iktikad tumibal lair punika léréggipun amukirri dhateng wontenipun suwarga naraka (ingkang sampun dipun nas ing kitab suci Kuran) sarta badhé angéca-éca anggénipun ngamal.

Dumugi samanten kados cekap panjawab kula dhateng masalahipun golongngan  téyossufi anggénipun  angéngingngi golongngan Islam, mila boten parlu kula panjangngaken malih, awit bakuning wigatosipun serat punika : praka[64]wis : ka-Allah-an, wondéné kados pundi ka-Allah-anipun golongngan téyossufi, punika para maos badhé saged pirsa piyambak kados pundi dunungnging kawruh panunggal ingkang badhé kula aturaken ingkang ing ngriku dados pagedhonganing ngilmu : ka-Allah-anipun.

MANUNGGAL UTAWI KEMPALING KAWULA GUSTHI
(Menggahing Téyossupi)

Ing sakdéréngngipun kula anerangngaken manunggal menggahing téyossupi, langkung rumiyin ing ngriki kula parlu nerangngaken tegesipun tembung Ngarab Al-wikhdah sarta Al-kulul:

Kawuningngana : Alwikhdah, punika tegesipun campur dados satunggal upaminipunkados déné campurring sarêm ingkang  kacemplungngaken ing saganten, déné ahkhulul punika tegesipun ingkang satunggal angaslupi satunggalipun upaminipun kados déné sajeng ingkang wonten  ing gelas punika manawi kasawang saking ing jawi, ical gelasipun dados ingkang  katingal wonten  namung sajengngipun.

Menggah katerangnganipun tembung manunggal punika warni-warni, miturut buku-buku karangnganipun ahli panunggal punika sami gadhah kapitadosan kados ing ngandhap punika :

  1. Ing sakdéréngipun ngalam punika gumelar, punika ingkang [65] wonten namung lebu ingkiang sakalangkung lembat (protoplasma) lebu punika dipun wastani dzat, inggih dzat punika ingkang dipun anggep dados kamulaning sadaya ngalam, mila anggénipun Gusthi Allah anitahake ngalam punika, babakalanipun inggih  saking dzat wau. Dumadosipun kanthi pangandika : KUN, dados sanajan Gusthi Allah piyambak manawi miturut kapitadosanipun tiyang ingkang gadhah gegebengngan makaten punika, inggih boten saged anitahaken barang tanpa babal Maskipun Allah, ta’ bisa menitahkan barangyang zonder bakal ([3])Sanajan Dzat sarta Allah punika sami wonten piyambak-piyambak nanging kalih-kalihipun punika dados satunggal, awit saking punika para ahli panunggal wau lajeng mastani : Dzat sarta Allah punika : Sang Satu utawi Sang Hyang Tunggal, mila manawi dipun pitakéni : Manakah zat Ilahi itu? Wangsulanipun : “Adapun Zat Illahi itu gumelarnya alam dunia ini.”

    Saréhning Dzat Ilahi punika kaanggep kempal dados satunggal dados manawi barang punika pecah, punika ing saben pecahan kedah wonten ahlinipun, lah makaten  punika punapa boten mokal.

    [66]Sawenéh ing guru ahli panunggalan wau makaten : ngainama – tara – dza – tuma – la – tara -. Jawinipun balagerré kang siro tonton iku dzatté kang ora sira tonton, sawenéhnipun guru ahli panunggal malih, nglepataken utawi anggorohaken dhateng titiyang ingkang gadhah panganggep bilih ingkang gumelar punika kados Allah. nanging sarêng wonten ngulami ingkang mitakéni : lah sing goroh iku sapa.lajeng kéndel (boten saged mangsuli). Kajawi punika titiyang ingkang anggadhahi kapitadosan makaten wau, ugi anglepataken dhateng titiyang Kristen lan tiyang-tiyang ingkang nyembah brahala. Anggénipun anglepataken : déné teka ingkang dipun anggep Pangéran punika namung Yésus utawi namung brahala kémawon ing mongka sadaya barang ingkang gumelar punika : Pangéran.

    Ngéngeti kapitadosanipun golongngan punika, dados sanajan barang ingkang saru utawi anggigokaken punika inggih : Allah, Allah, awit punika ugi nunggil kaliyan : Allah. manawi makaten dados barang ingkang makaten wau, pancénipun inggih kedah dados sasembahanipun.

  1. Ing Serat Rama Kresna nyariyosaken makaten : ……………. iku ora ana bédané karo rêca uyah kang ginawé, paksa arêp anjajaggi piro jeroning sagara. Sa[67]jroné nglakoni pakarti iku, awakké luluh dadi banyu sagara, temah sirna sipating arca. Mangkono uga wong kang arêp ngawruhi kahananing Allah, wus masthi bakal sirna sipating kamanungsan banjur nunggal dadi siji karo Allah.Mirid cariyos ing nginggil punika, dados tiyang ingkang boten marduli dhateng kawontenaning Allah, punika inggih déréng nunggil saedzat kaliyan Pangéran, mila para titiyang ingkang ngudi dhateng Allah ing sadéréngngipun bebles punika inggih déréng nama : manunggal, dados manawi makaten lah, sinten ingkang nitahaken manungsa. Manawi titiyang ingkang anggadhahi kapitadosan makaten punika mangsuli : Allah …….., lah, punapa toya saganten damel rêca saking sarêm.

    Kawuningngana, sumebaring kapitadosan ingkang makaten punika, punika ingkang sajatosipun anjalari : titiyang lajeng sungkan ngibadah, sart boten  amraduli dhateng batal lan kharam awit rumaosipun  sampun sampurna, sampun dados Allah, bathal kharam sampun kadarbé.manawi pangakenipun wau pancen nyata, nanging kénging punapa déné piyambakkipun teka namung nindakkaken barang ingkang  dados pakarêmaning hawanipun kémawon, lan kénging punapa manawi kataman suker sakit teka taksih ngadhuh sarta sasambat dhateng Gusthi Allah. ing mongka Allah inggih badhanipun piyambak.

  1. [68]Rama Kresna anyariyosaken malih : Jiwa kang kinunjara iku : manungsa. Kang wus luwar, ora ditaléni manéh, iku Allah.Ngéngeti cariyos punika, lah, sadéréngngipun manungsa punika tumitah, Allah dumunung wonten pundi, punapa saweg kakalangngan makaten ugi sasampunipun jiwa luwar boiten tinangsulan, amargi wonten paran kedah wonten sangkan, kajawi punika wawarah wau anerangngaken bilih Allah punika wonten déné ingkang kawastanan Allah, punika jiwa ingkang sampun oncat saking badan wadhag, manawi makaten punapa Allah lajeng wiwilangngan miturut cacahing manungsa. Manawi pitakén punika dipun wangsuli : sadaya jiwa badhé dados satunggal lah sadéréngngipun jiwa sadaya uwal saking kunjara, punapa Allah déréng sampurna.
  1. Dongéngngipun tiyang téyossupi saking Pérsi : wonten tiyang madosi Allah, pinanggih wonten ing manahipun piyambak, mila tiyang wau lajeng anyakem ungel-ungelan Ngarab : kalbul mukmin baitullah. Dipun jawékaken : ati wong mungmin iku padalemané Gusthi Allah. teges makaten punika netepaken : Alkhulul boten : Alwihdhah (manunggal), manawi dongéng punika dipun tampi walaka, netepaken bilih Allah punika [69] manggén ing mongka lerêsing pikajengngipun tetembungngan Ngarab wau makaten : tiyang mukmin punika sadaya tandang tandukkipun namung tansah dados kaparêngngipun Pangéran.

Ing ngajeng sampun kula terangngaken bilih panunggal punika warni-warni, nanging ingkang umum amastani : bilih ingkang asma Allah punika gumelaripun ngalam saisinipun punika, makaten wau mirid ungel-ungelan basa Inggris makaten :

SPEAK NOT ILL THA UNIVERSE, I AM THE UNIVERSE. Jawinipun : aja nacad sakabéhing kahanan, Ingsun iki sakabéhing kahanan, déné ungel-ungelan  kados makaten punika, anggénipun anggabaraken kadi déné ombaking saganten, kita punika ombakipun déné Gusthi Allah : sagantenipun.

Wawarh ing nginggil punika manawi katampi walaka genah lepatipun Gusthi allah, katitahaken mawi khikmah ingkang inggil tur tata lan saé. Sanajan lahiripun wonten ingkang awon (menggah manungsa) nanging punika sajatosipun saé (menggah ing Gusthi Allah). dados manawi kita mastani awon dhateng salah satunggaling titah, punika saking anggén kita déréng sumerêp dhateng khikmahipun Gusthi Allah.

[70]Lafadz : la – ilaha illallah, punika tegesipun : ora ana Pangéran kajaba Gusthi Allah. lafadz ingkang wonten ing Kuran kados makaten punika, menggah ing tiyang ahli panunggalan dipun lepataken awit panggepipun lafadz ingkang makaten punika taksih mengku teges bilih sanésipun Allah, punika taksih wonten malih Pangéran sanésipun, déné menggah titiyang wau, lafadz wau lerêsipun : laisa illallah, tegesipun ora ana, kajaba Allah. Harata, tiyang ahli panunggalan wau harah malah  anglepataken Kuran (kalamullah), pangandikaning Pangéran, (nangudzubillahi mindzalik) dhuh Allah mugi Thuwan nebihaken ing kula saking prakawis punika.

Awit saking ahli panunggalan wau, anganggep bilih lafadz la – ilaha illallah punika lerêsipun  laisa illallah, dados titiyang ingkang makaten wau manawi dzikir, kawitaning dzikirripun inggih : laisa. Mila titiyang wau lajeng kawastanan ugi golongngan laisiyah.

Manawi andharan ing nginggil wau kapratitisaken yektos kanthi lalambaran kalerêsaning budi landheping pangraos  masthi lajeng pratéla bilih gegebengngan ingkang makaten wau tétéla abakah (sulaya) kaliyan wawarahing  agami Islam, agami Islam sampun nerangngaken bilih ingkang gumelar punika sa[71]nés Allah, nanging titahioun.

Dumugi samaten pangarang kula Kitab Ngilmu ka-Allah-an kula sampuni, lalajengnganipun malih inggih punika ka-Allah-an jilid kaping kalih, nama Kitab Makripat anggelarraken  babaring ngilmi saréngat Tharékat saha khakékat makaten ugi wohing makripat tuwin sanés-sanésipun, wasana mugi kitab punika lajeng dadosa susulang ing ngatasipun sadaya manungsa, ingkang nedya sami ulah kasampurnan satemah samiya angungsed dhateng ngilmu sanyata, inggih punika ngilmuning agami Islam ingkang minulya, terang suci saking Allah tangala. O.

Tamat

[1]   Titiyang Kristen sami gadhah kapitadosan bilih Gusthi Allah punika tiga-tiganing ngatunggal inggih punika : Sang Rama, Sang Putra tuwin Roh Suci.

[2]     Mirsanana serat kabar Pertandaan Zaman │Serat kabaripun tiyang Kristen│ No.3 ingkang medal wulan Maret 1925 taun XIV, kaca 26-27 sarta 28.

[3] Mirid buku Ilmu kenyataan karanganipun R.M. Koesoemodirdjo,  Djokerta Loge, bladz. 8

SERAT MALADI HENING


SERAT MALADI HENING

Amarsitakaken patrapping samadi,
sajatining panembah dhateng
Sang Hyang Sukma Kawekas

3e DRUK

SOLO
BOEKHANDEL M. TANOJO
1925

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir
Sidoarjo,  10 April 2018

@@@

  1. [3]Lir sad pada myat gandanningsari, sanityasa sekungnging wardaya, gung kawén mrih wikanné, ing sari kang sinerung, sang saya sru pungsengnging kapti, katamanning gondarda, kang katyup ing bayu, temah ubayaning driya, yén wus pangguh panggonnanning punangsari, sinerung pangingsepnya.
  2. Sanépanné sedya kang wigati, lir sad pada myat warnanning puspa, kang nedheng kongas gandannv, mangkya wuryaning [4] kidung, kang sinawung wahayanning kapti, tinrappir dalampita, mring sagung prasunu, kang samya nedha utama, tutumannem tutumanning sonyaruri, mrih rurah rêgedding tyas,
  3. sarananné tan lyan saking suci, setya tuhu sagungnging laksana, sasana solah panganggé, ingkono margannipun sira wruh ing warana gaib patrap ingkang sanyata, sing liyepping turu, turuttenna anggannira, suku rapet adu tungkak tangan kalih, [5] parêk pupu sumalah.
  4. Lathi dhamis ilat madal nginggil nétra kalih dhipet Nyaring napas kang saréh panjing wetunné, poncadriya pinupus pangahenna mamrih udani, udaya kang tumampar, saking tukking ranu, ingarannan tirta marta, kang umili geng tan kendhata angalébbi, sakubukking jiwangga.
  5. Gatékenna obahing wigati, sagung rasa kang anéng rosrossan rasakna kang wruh rasanné, oter ingkang jumeglu[6]g kadya alun sru nempuh suci, caracap gung kacoppan ginggang gengnging ngalun kalulun linalin ilang, nulya lingkap iya ingkang angukuppi, rênggeppen rungkeppan.
  6. Yén wus pan trus pranawéng kapti, buka rana sakarêntek dadya, kadadyan sagung sedyanné, sinida dayéng tuwuh, lelantarran sarinning ngosik dhuh kulup ulattana, nugraha yén pangguh, panggonanné néng paéssan jroning car[7]min ana tunjung tuwuh langit ngalangut tiningallan,
  7. Tingal lan kang kongsi satiti, mamrih tétés trumongsa kahanan liru gon linuru rahsanné, dumadya tunggal wujud wajida wajibul wujuddi, sing temen tinemennan wignya nunggal wujud nanging kaki luwih gawat pangejummé saking kijab kang makiki, yéku kuthanning rahsa.
  8. Rahsa kita mor rahsanning gusthi, lah pesunnen bisa mor amisah, kakenan ing ka[8]na kéné, mangkono kang lugu, legutanné saking maligi, yén wus mangkono nyata, kanyatanning kayun lumayat mangayut jaman jinumken tri bawana ambawanni, wibawa salamnya.

 

@@@ i @@@

 

 

 

 

SERAT ISLAM KAWICAKSANAN


SERAT ISLAM KAWICAKSANAN

Amarahaken gégéyongngan ingkang premati,
panyakupipun saking kawicaksanan
adadalan kawaskithan dumugi
ing kasampurnan

karanganipun :
PRAWIRA ATMAJA

Ing
Surakarta

Warsa cinondra sangkara
Nengnging Rasa Ngésthi Jati
(1860)

Cap-capan ingkang kapisan
1930

BOEKHANDEL “KALIMASADA”
SOLO

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir
Sidoarjo,  23  Januari 2018

@@@

[5]BUBUKA

Wahyaning wawarahipun serat Islam Kawicaksanan punika, miturut wedharing pitedahanipun Kyai Sujana Sastra. Déné ingkang sisilih nama Kyai Sujana Sastra punika, satunggaling priyantun ing Surakarta, ingkang sampun misuwur rémen angimpu serat serat Jawi, saha rémen marsudi kawruh kasuksman tuwin kawruh praja. Ing samangké kapéngetan sarta kadhapur serat piwulang, kanamakaken serat  Islam kawicaksanan kajengngipun anedahaken gégéyongngan ingkang nama : Islam ananging muhung sarana kawruh kawicaksanan tegesipun muhung kapendhet wossipun ingkang kaanggep wigatos kémawon dados boten kados kaislaman ingkang sampun kalimrah kaangep lerés ing ngakathah. Saréhning ingkang méngeti boten sumerép wawatoning pitedahanipun punika punapa, saking panuwunipun prayogi kaanggep namung kados déné maligi satunggaling kawruh, ingkang tuwuh saking pamanggih limrah kémawon, sanadyan upami wonten émperipun sajak medal saking wawarahing Buddha, sampun kaanggep saking Buddha. Upami wonten émperipu[6]n sajak medal saking Islam sampun kaanggep saking Islam, dados boten wonten raos gugon-gugonen utawi emoh-emohen, awit ingkang prayogi punika kedah katiti priksa, kawawas ing dugi-dugi tuwin pamatawis kapatitisa kenyatanipun, ing ngriku badhé manggih karampungngan saged mastani : lerés utawi lepat awon utawi saé, nyata utawi boten, awit adegging gesangngipun manusa, sami kasinungngan budi kanthi prabot ingkang nyekapi kanggé ulah titi pariksa. Manawi boten dipun  empakaken éman-néman sanget badhé kados pedhang landhep ingkang namung tansahh kasimpen boten naté kawedalaken boten sandénahi, anemahi risak tanpa guna. Awit saking punika, mila bokmanawi wonten ingkang karsa nganggep dhateng suraossipun serat punika, sampun ngantos kagem garan para paben manawi wonten ingkang anglepataken prayogi ingkang saged anuju panggalih, tinimbang kaliyan rémen nyulayani, kalaiyan lerés punika kawon kaliyan limrah, ingkang parlu ing batos anggén nanggen kedah prayitna, ngantepi tancepping panggalih ingkang kaanggep lerés, namung punika a[7]turipun ingkang méngeti. Pangracikkipun salebeting warsa cinondra sangkala : nengnging rasa ngeésthi jati.

Ingkang mangripta :
Prawira Atmaja

¤¤¤

[9]GÉGÉYONGNGAN

Ngagesang punika kedhah gadhah gégéyongngan minongka pangreksaning kawilujengngan lan katentremanipun awit ing ngalam dunnya punika kawontenanipun supé, sakit sisah, lan risak utawi pejah, sakathahing sabab sabab ingkang anjalari wontenipun kawan prakawis punika, kaupamékaken kados déné jagad punika anjemblong, manawi manusa déréng gadhah gégéyongngan saéstu dhawahing bilahi, nanging manawi sampun gadhah gégéyongngan  ingkang santosa, saéstu saged wilijeng boten dados punapa. Manwi sampun gondhélan gégéyongngan ingkang santosa, dados sampun sumerép bilih badhé langgeng kawilujengnganipun boten wonten baya pakéwed ingkang ambilaéni, sampun boten gadhah uwas kuwatos punapa-punapa, sampun boten gadhah ajrih ing punapa-punapa, kados sampun saged tentrem santosa, inggih punika ingkang nama sampun angsal wahyu dyatmika, sampun waluya maha mulya tanpa kara-kara. Mardika, boten wonten ingkang dados réncana.

[10]ISLAM

Islam : punika ; gégéyongngan ingkang santosa. Sadaya tiyang punika wajib anggayuh sagedda tetep : Islam ingkang sajati. Sadaya agami punika nuntun dhateng manusa supados sagedda : Islam, dados sadaya agami punika kénging dipun wastani Agami Islam, agami tegesipun tata, Islam tegesipun wilujeng utawi tentrem dados agami islam ateges “tata ingkang anjalarri wilujeng lan tentrem”. Mugi dipun prayitna, ingkang wajub kedah dipun gayuh punika Islam ingkang dados gégéyongngan ingkang santosa, dédé namung waton sampun nama : Islam dédé namung waton sampun kalebet dados golongnganing tiyang  Islam dédé namung waton sampun anglampahi pranataning agami Islam sawatawis boten namung kandheg samanten tegesipun sanadyan sampun lumampah ing marginipun manawi déréng muksis tegesipun déréng  sampurna lampahipun punika déréng saged dumugi ing yakti, yakti tegesipun nyata, temen ingkang wigatos sapunika wosipun saged dumugi ing yakti Islam inggih punika : wilujeng, tentrem santo[11]sa, tan sangsaya. Mila mawi katerangngaken makaten amargi wonten ingkang anginten Islam punika kacekapna mung waton sampun angucapaken sahadat kalimah kalih. Wonten ingkang anginten namung waton sampun purun kawengku ing pranataningagami Islam ingkang ameksa dhateng ingkang sampun kawengku, kados ta : pranatan prail inggih punika pambagéning raja darbé, sapanunggalanipun, wonten  ingkang anginten namung waton sampun anglampahi paréntah-paréntahing agami, ing sawatawis ingkang adhakkan kasumerépan kémawon, cegah dhateng sadaya  ingkang cinegah, boten mawi mrihatinaken anggénipun déréng saged kecepeng  punapa ingkang mesthinipun  kedah saged kecepeng, inggih punika : wilujeng, tentrem santosa, tanpa sangsaya. Dados kados déné boten gadhah pambudi utawi tanpa panjangkah punapa ingkang mesthinipun kedah kabudi utawi kajangkah.

Manawi manusa sampun sumerép dhateng ingkang mesthinipun kedah kajangkah, saha pancén sampun gadhah panjangkah, gadhah prihatin anggénipun déréng saged kecepeng ingkang jinangkah, tamtunipun lajeng sedya nyumerépi punapa sababipun déréng saged kejangkah, kados pundi marginipun saged kejangkah, wasana lajeng amba[12]ngun lampahipun kabenakkaken kapatitisaken, kalayan derêngnging sedya, kencengnging pangudi, ngantos kalampahan saged muksin lampahipun ing ngriku saweg saged kecepeng ingkang sinedyakaken tetep nama Islam sajati, inggih punika sampun sampurna.

PIKEKAHING NGÉLMI

Pikekahing ngélmi punika wonten kawan prakawis inggih punika : 1. Iman; 2. Tokid; 3. Makripat; 4. Islam, lirripun manawi kawan prakawis  punika sampun kasarisa sadaya, kawruhipun sampun kekah, lajengngipun sampun lerês sampun jangkep sampun annyekapi kanggé gégéyongngan.

  1. Iman tegesipun ngandel.
  2. Tokid tegesipun muhung satunggal.
  3. Makripat tegesipun waskitha.
  4. Islam tegesipun wilujeng, tentrem.

Kawan prakawis punika iman ingkang dados wittipun saking iman anunten dhateng tokid saking tokid anunten dhateng makripat saking makripat dados islam, tegesipun [13] wittipun saking ngandel inggih punika ngandel dhateng pitedah, utawi ngandel ing kawruh, anjalarri lajeng muhung mangéran dhateng Gusthi Allah. awit saking muhung mangéran satunggal Gusthi Allah, anjalarri waskitha dhateng Gusthi Allah. awit saking waskitha dhateng Gusthi Allah. anjalarri wilujeng lan tentrem.

IMAN – TOKID

Iman ingkang anuntuni dhateng tokid punika, inggih muhung ngandel dhateng pitedah bilih boten wonten Pangéran kajawi Gusthi Allah piyambak kados suraosipun sahadat tokid : la ilaha illallah, tegesipun : ora ana Pangéran amung Allah. suraos makaten punika mengku pitedah : bilih namung mangéran  dhateng Gusthi Allah : ingkang saged amanggih mulya, manawi angroro Pangéran utawi boten mangéran dhateng Gusthi Allah, malah namung mangéran dhateng sanés Gusthi Allah, tamtu manggih sangsara. Awit saking gadhah piyandel makaten wau, mila lajeng ketuntun manahipun dados nedya namung mangéran dhateng Gusthi Allah kémawon boten mangéran dhateng sanés-sanésipun.

[14]TOKID -MAKRIPAT

Tokid ingkang nunten dhateng makripat punika manawi sampun tetep wiranngi ing Pangéranipun wirangi tegesipun suci, inggih punika ingkang sampun saged tetep nama kantun mangéran dhateng Gusthi Allah, boten mawi mangéran dhateng sanés-sanésipun tegesipun sampun boten mawi gadhah rêmen dhateng punapa-punapa sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, sampun mungkur dhateng sadaya, muhung madhep dhateng dhateng Gusti Allah, sampun atilar dhateng sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, kalayan éklas tegesipun rila, sanadyan saranduning gesangngipun piyambak manawi ingkang dédé Gusthi Allah, sampun mungkur dhateng sadaya, muhung madhep dhateng Gusthi Allah, sampun atilar dhateng sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, kalayan éklas tegesipun rila, sanadyan saranduning gesangngipun piyambak manwi ingkang dédé Gusthi Allah inggih kaungkuraken katilar karilakaken dados ingkang wonten kantun Gusthi Allah piyambak awit bioten wonten ingkang saged atilar dhateng sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, kajawi Gusthi Allah piyambak saben sampun saged atilar dhateng sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, ingkang taksih inggih muhung kantun Gusthi Allah piyambak cocohg kaliyan ingkang kasebut ing daliling Kur’an ungelipun makaten : “Inna lillahi wa inna ilaihi rojingun” jarwanipun  manusa iku saking Pangérané, ing tembé bali marang [15] Pangéran, ing ngriku kawontenanipun sampun boten aningali bptenipun tiningalan boten mangéran  boten pinangéran awit sampun  mungkur dhateng sadaya-sadaya, kantun madhep dhateng pribadinipun pribadi, amung ton-tinonton pribadi, Pangéran pinangéran pribadi tanpa rowang, inggih punika sampurna pamoring kawula Gusthi, tunggil Dat Sipat Asma Apngal papasihan tan pantara, mila waskitha tanpa warana, inggih waskitha dhateng Gusthi Allah, inggih waskitha dhateng gesangngipun pribadi, kados satu lan rimbaggan tunggil patra liru nama, upami roning sedhah, prabédanipun  amung manawi tiningalan saking lumah kaliyan saking kurêbipun nanging ginigit saéstu satunggil raosipun.

Mila kedah boten rêmen dhateng punapa-punapa ingkang dédé Gusthi Allah, amargi manawi taksih mawi rêmen dhateng sawiji-wiji, inggih nama taksih mangéran dhateng punapa-punapa ingkang dipun rêmeni wau. Tomdha yaktinipun  sampun boten rêmen punika kedah sampun kadugi nilara kelayan rila, kaunggkuraken sanadyan saranduning gesangngipun piyambak manawi dédé Gusthi Allah inggih kedah katilar kaungkuraken, amargi manawi dédé Gusthi Allah mongka dipun tresnani dipun gondhéli, dado[15]s taksih angroro Pangéran, awit saking sampun saged angungkuraken dhateng sadaya ingkang dédé Gusthi Allah, kantun madhep dhateng Gusthi Allah, dados waskitha, tanpa warana, amargi ingkang dados warana punika adhepipun lan wuninganipun dhateng ingkang dédé, punika ingkang angundhukki utawi angalingngi ing rasa jati.

MAKRIPAT – ISLAM

Makripat dados Islam inggih punika wilujeng lan tentrem awit sampun sumerêp bilih gesangngipun inggih ananing Pangéran ingkang sipat kidam ajali abadi, kadim tegesipun dhihin ajali tegesipun kamulan abadi tegesipun salami-laminipun kajengngipun  santosa langgeng boten kénging éwah gingsir, boten kénging risak, mila sampun wilujeng lan sampun tentrem, inggih punika sampurna.

PANGANDIKANIPUN PANGÉRAN
INGKANG MAHA SUKCI

Manawi manusa sampun dumugi ing makripat kados ingkang [17] sampun kasbut ing ngajeng, ing ngriku tamtu lajeng mirêng ngandikanipun Pangéran ingkang Maha Sukci, inggih pangandikaning rasajatinipun pribadi, pangandikanipun kados ing ngandhap punika suraosipun :

“Sajatiné ora ana apa-apa,awit duk maksih awang-uwung durung ana sawiji-wiji, kang ana dhihin iku ingsun ora ana Pangéran anging ingsun sajatining Dat kamaha Sukci, anglimputi ing sipatingsun anartani Asmaningsun amratandhani Apngalingsun”.

Mila pangandika punika mawi sajatiné, ateges wonten ingkang  dipun dorakaken ingkang dipun dorakaken manusa anggénipun gadhah panganggep wonten punapa-punapa, inggih punika kahanan ngalam dunnya, manusa gadhah panganggep wonten begja, cilaka, untung, tuna, dados mawi bingah sisah sapanunggilanipun, nanging manawi sampun dumugi ing makripat lajeng santun panganggepipun panganggep mangkana wau kaanggep makaten wau ingkang kaangep dora, sulapan boten nyata, manusa kénging dipun apusi déning kawontenan ngalam dunnya amargi saking taksih ngadam tegesipun taksih suwung déréng gadhah ka[18]wruh, manawi sampun makripat nama sampun  isi kawruh, boten  kénging dipun apusi, mangretos manawi sajatosipun boten wonten punapa-punapa, kawontenan ngalam dunnya punika namung kados déné impén kémawon sakedhap saged ngimpi dados ratu, sakedhap saged ngimpi sugih, sakedhap ngimpi rabi putri ayu linuwih, sajedhap ngimpi dhumawah ing sudra papa cintraka dados kére papa riman ngulandara, sarêng  sampun tangi saweg mangretos manawi sajatosipun boten punapa-punapa. Mila manawi saged dumugi makripat lajeng sampun saged angludhangngaken panandhangngipun sampun saged angéklasaken kawontenan ngalam dunhnya, sampun saged ical was-wasing manah sampun ical girisipun dhateng warni-warnining bilahi, sampun ical pépénginanipun dhateng warni-warnining kabegjan sampun kalis saking sedhih lan prihatin, inggih punika kasunyatan wujudipun sampun saged oncat saking sangsara, utawi kasunyatan wujudipun sampun saged ruwat saking panandhang. Dunungnging manusa anggénipun angéndhani susah sangsara bilahi. Dados gégéyongnganing ngagesang. Inggih punika sampun sampurna.

PANUTUP

Sampun tamat wedharing wawarahipun Sera Islam Kawicaksanan aturipun ingkang anurut namung samanten kéngetanipun bokmanawi wonten kalintuning pannyakup anjalari kalintuning pangracik ingkang anurut nyuwun pangaksama. Amargi antawisipun anggéning tampi wasita kaliyan agéning anuruti punika sampun  antawis lami. Namung kinten-kinten kirang boten kathah, wewaha inggih namung sakedhik uda kawis boten  dados punapa, kénging kasaring  sarana kacundhukkaken kaliyan serat-serat sanés ingkang pancén marsitakaken kawruh kasunyatan babagan kawicaksanan bab gégéyongnganing ngagesang. Wusana ingkang anurut namung matak mantrastuti :

“Rahayu wa sagung dumadi”

— titi —

¤¤¤

NGILMU (NGILMU MAKRIPAT)


NGILMU (NGILMU MAKRIPAT)


Sambetipun ngilmu ka-Allah-an anggelaraken
babaring ngilmu saréngat tarékat saha
khakékat dumuginipun makrifat
makaten ugi wohing makrifat
utawi khakékating makrifat

ingkang ngarang :
MUFTI MUKHAMMADI

Mubalig sarta guru agami pamulangngan Mukhammadiyah
ing Surakarta

ingkang nyadé sarta ngedalaken :
SITI SJAMSIJAH

Boekhandel & Uitgeefster
Taman Moeslimah – Worosoesila
Mamba’oel oeloem
Solo – Java

1344 – 1856
 1926

Kacithak ing pangecapan P. Mukhammadiyah
Surakarta 1926

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir
Sidoarjo,  25 Januari 2018

@@@

[5]Bismillahi rahmanir rahim

Awit asma Allah ingkang Maha Mirah tur Maha Asih

Sanget suka sukuring manah kula dhateng Pangéran ingkang Maha Agung, déné karangngan kula kitab : ka-Allah-ana (ingkang ddos kawitanipun Kitab Makrifat punika) déréng dangu saking pambabaripun kémawon sampun énggal sanget sumebaripun dhateng saindhengnging tanah Jawi, langkung-langkung tanah Jawi wétan mila inggih boten anéh bilih babaring Kitab : Makripat punika tansah dados pitakénan utawi pangajeng ajengngipun para sadhérék ingkang sampun sami anguningngani suraosipun Kitab : ka-Allah-an awit Kitab : ka-Allah-an wau pancé satunggaling kitan ingkang angrembag prakawis : Allah, utawi : Ngilmu ka-Allah-an ingkang kalayan pratéla sawantahipun.

Wonten ing Kitab ka-Allah-an Kitab Makripat punika kula pratélakaken dados sambetipun Kitab ka-Allah-an, nalika Kitab Ka-Allah-an wau sampun sumebar ing pundi-pundi, sajatosipun Kitab Makripat punika taksih dados pustaka darya, inggih punika taksih salebetipun dados panganngen angening manah. Samangké kalampahan saged kababar kaliyan pitulungnging Allah. [6]Dados pambabar kula  wau dhapur kasesa selak mituruti pamundhutipun para sadhérék kathah ingkang sampun sami anguningngani suraosipun Kitab ka-Allah-an éwadéné senajan makaten kula gadhah pangajeng-ngajeng dhateng sagyaning para maos sadaya, sarana babaring kitab punika insa Allah para maos masthi badhé saged anguningngani kados pundi babaring ngilmu saréngat tarékat saha khakékat miturut Islam ingkang sajatos makaten ugi badhé sgaed anguningngani dunungnging makripat ingkang kalayan salerêsipun miturut sacaraning Islam punapa malih andharaning ngilmu kasampurnan sarta wohing makripat tumrap ingkang sampun kabuka makripatipun.

Wasana pangajeng-ajeng kula Kitab Makripat punika tetepa dados susulang dhateng sadaya manusa ingkang nedya sami ulah kasampurnan sarta ugi dadosa sarana utawi tataraning para manusa ingkang sumedya angungsed dhateng lebet-lebet sarta kajembaraning ngilmu agami Islam, amin.

Wassalama
Pangarang


[7]
Bismillahi rahmanir rahim 

BUBUKA 

Siyasahipun Para Wali

Ing sadéréngngipun agami Islam anga-Jawi, tiyang Jawi sampun sami gadhah kapitadosan ingkang kawastanan : Animisme, inggih punika kapitadosan ingkang netepaken bilih sadaya kawontenan punika sami anggadhahi ruh (nyawa). Ruh wau wonten ingkang saged manpangati, tuwin wonten  ingkang malarati, mila kapitadosan wau lajeng angawontenaken ngamal, ingkang bongsa Jawi sawenéhipun taksih kathah sanget ingkang sami anindakaken wujudipun inggih punika prakawis sasaji sarta kukutug, menggah pikajeng (sasaji utawi kukutug) utawi ngamal ingkang kados makaten punika gadhah suraos :  nyuwun karêksa saking panganiayaning ruh ingkang awon tuwin nyuwun kajangkung panguwaosing ruh ingkang saged manfangati ingkang dumunung ing sadaya kawontenan wau.

Sarêng titiyang Hundhu anga-Jawi, kapitadosan  Animisme [8] wau lajeng karombak kasantunan agami Brhama. Ing agami Brahma angawontenaken kasta, utawi pangkat-pangkat inggih punika manusa punika kapérang dados sakawan pangkat kados ing ngandhap punika :

  1. Bongsa Brahma, inggih punika para titiyang ingkang sami mesu kapandhitan utawi tukang mulang ngilmu kasampurnan,
  2. Bongsa Satriya, inggih punika para titiyang ingkang ngembat ruwet rêntengnging praja, Ahli olah raga, utawi Ahli perang.
  3. Bongsa Wésiya, inggih punika para titiyang ingkang padamelanipun sami nunukang, tatanén sapiturutipun, tuwin :
  4. Bongsa Sudra, inggih bongsa sudra punika titiyang ingkang sami asor-asor, bangsaning kuli sasaminipun.

Agami Brhama anggénipun  mranata ingkang makaten punika saking piwulangnging kitabbipun ingkang kawastanan : Wéda, déné suraosing Wéda  ingkang amangkat-mangkat pangkating tiyang wau kinten-kinten makaten :

Sadurungngé ana manusa, Preja Pethi (Gusti Allah) jumeneng pribadi, ing kono karsa anitahaé manusa, nuli ana manusa kaya ing saiki. Déné para Brahma iku kang dumadi saka ing lésan satriya saka ing bayu, wésiya saka [9] ing weteng lan pupu, lan sudra iku dumadi saka sukuné Preja Pethi mau.

Menggah wontening pangkat-pangkat ingkang makaten punika dumugi sapriki ugi taksih anabeti dhateng bongsa jawi, inggih punika katitik anggénipun sami seneng sanget aminta-minta utawi milah-milahaken sasamining manusa, kadosta : iki bongsa anu, patuté ana ngisor talang. Iku anu, ana kana ……….. salajengngipun, bab punika saya terang malih manawi purun nitik kawontenan ingkang kalampah ing para prayagung luhur, priyantun sasaminipun.

Ing sasampunipun agami Brahma tuwuh wonten ing tanah Jawi, ing ngriku lajeng kadhatengngan agami malih, inggih saking tanah Hindhu, inggih punika agami : Buda, déné agami Buda ingkang sumebar wonten ing tanah Jawi punika awawaton kitab : Kunjarakarna, tuwin  Sang Hyang Kamahiyanaka. Éwa déné kitab kakalih wau wonten ing tanah Jawi ngriki prasasat boten pisan-pisan anglabeti dhateng manah utawi tindakkipun  titiyang Jawi.

Sarêng kinten-kinten wonten ing abad kang kaping : 14, nunten kadhatengan malih agami saking tanah Ngarab inggih punika agami ingkang kaampil ing Kangjeng Nabi Mukhammad SAW dipun wastaniagami Islam, déné ingkang ambekta agami Islam dhateng tanah Ja[10]wi punika, inggih punika Séh Maolana Malik Ibrahim, sarana agami Islam panjenenganipun wau saged angéwahi kapitadosan sarta pangadatanipun para titiyang ingkang rumaket sanget dhateng kapitadosan Animisme utawi agami Hindhu. Déné sagedipun agami Islam sumebar wonten ing tanah Jawi, punika kabantu utawi kalajengngaken déning para mubaligh Islam ing jaman samanten ingkang limrahipun misuwur sinebut para wali. Ngéngeti kamajengnganipun agami Islam wonten ing tanah Jawi kaliyan saged rancag sanget punika para maos masthi lajeng mangertos kaliyan yakin bilih para wali jaman samanten ingkang sanget santosa ambébéraken ngilmu ka-Islaman punika pancen walining Allah sayektos awit ingkang kantondha saking wohing tandang utawi ngamalipun saged ambalikkaken manahipun para titiyang Jawi ingkang sampun kérêm wonten ing kapitadosan Animisme utawi angrungkebi agami Hindhu wau dhateng ing agami Islam makaten punika sanajan raos ka-animisme-nan utawi ka-Hindon punika taksih rumaket ing balung sungsum.

Manawi kula manah-manah para wali jaman samanten punika kénging kula wastani panuntun ingkang wicaksana sarta wasis sanget dhateng kridhaning ngilmu siyasah, awit rêmiting rékadayanipun anggénipun anglebetaken Islam wonten ing pangadatanipun titi[11]yang Jawi ingkang sami ngrasuk kapitadosan Anismisme, labetipun kénging tinitik saking pangadatanipun tiyang Jawi ingkang taksih maujud ing sapunika.

Kawuningngana, nalika jamanipun para wali punika para titiyang Jawi sami tundhuk sanget dhateng Anismisme tuwin ka-Hindon mila manawi prakawis ka-Anismisme-nan tuwin ka-Hindon punika lajeng kapunggel kasirnakaken bokmanawi badhé boten wonten titiyang Jawi ingkang sami Islam, awit saking punika mila para wali jaman samaten wau anggénipun anglebetaken Islam wonten ing kalanganing ka-Anismisme-nan utawi ka-Hindhon lajeng angagem kawicaksanan sarta kawasisanipun inggih punika piwulang-piwulangnging agami Islam lajeng kalebetaken wonten ing telengnging kapitadosan tatacara tuwin pranatan kadosta :

  1. Prakawis Wilujengngan, para maos sampun masthi boten badhékikilapan malih dhateng wujuding ambengngan ingkang mawi sekul golong utawi tumpeng, jajan peken jenang abrit pethak sasaminipun ingkang sadaya wau kanggé ubarampéning wilijengngan, ujubipun mawi : caos dhahar Kangjeng Rasul, memetri Kaki Among, Nini Among, kéblat sakawan ingkang Semara Bumi sasaminipun, ing mongka sajatosipun sadaya wau babar pisan bote[12]n pinanggih wonten ing agami Islam éwadéné sarêng donganing wilujengngan ing ngriku kula lajeng saged amastani bilih punika donga, pancén donga Islam ingkang mongka pandukking donga wau suraosipun namung maligi nyunyuwun dhateng Pangéran piyambak dados boten andadak nyuwun dhateng ingkang Semara Bumi, Kaki Among, Nini Among, sapiturutipun, lah samanten kawasisanipun para wali, ngantos ing salebeting pranatan utawi tatacara ka-Hindhon tuwin ka-Animisme-nan saged kalebetan : donga cara Islam ingkang saé sanget suraosipun.
  2. Wonten ing sangat-sangat kadosta : tanggal sapisan jam : 6, dumugi : 8, Ahmad tutur, kidul wétan jam : 9, dumugi : 10, Jabarail palangan kidul jam : 11, dumugi : 12, Ibrahim pacak kidul kulon jam : 3, dumugi jam : 4, Ngijrail rêja, lor bener.

Prakawis sangat-sangat kados kawontenan ing nginggil punika, ing agami Islam babar pisan ugi boten wonten dados ing dalem Kur’an utawi Hadis sami boten  wonten ingkang nya[13]riyosaken, malah punika kapara dados papacuhing Kur’an awit kados makaten punika kalebet bangsaning Azlam[1] déné ayat Kur’an ingkang nyegah dhateng prakawis Azlam punika makaten : (surat 5 ayat 92) “Satemené (minum) sajeng lan ngabotohan (main) lan Azlam lan brahala, iku kabéh kotoran saka panggawéné sétan mula sira kabéh padha angedohana, supaya padha nemu kabegjan kang langgeng.”

Kapitadosan kados ing nginggil wau, punika saupami para wali jaman semanten punika sumedya sarosa angicali, sampun masthi titiyang Jawi lajeng buyar. Boten wonten ingkang ngrasuk agami Islam mila saking kawicaksananipun kapitadosan ingkang  gumantung wonten ing sangat-sangat wau lajeng kaseselan Islam, wujudipun wonten ing sangat-sangat wau para wali saged amulangngaken asmaning para malaékat sarta para Nabi.

Ca : Wonten ing khakékating sembahyang gangsal wekdal.

  1. Salat Jumungah. Anggénipun anerangngaken makaten : nga[14]dhep idhep sangking pangénanira, kadya kresna amuja semédi, anutupi babahan nawa sanga, angilangngaken poncadriya, karoné dadi sawiji, sanéng sajroning jaja, iku ranipun : kang aran salat Jumungah.
  2. Salat Kaji. anggénipun nerangngaken makaten, adhepé marang Hyang Sukma, datan méngéng, pan namung Hyang Widi.
  3. Salat Kusta. Anggénipun negesi : beningnging angen-angené, tan kawoworan iku amung ati, anama suci.
  4. Salat Ismu Ngalam, anggénipun nerangngaken : tegesé sampun wus anjurungngi ing iman tan mangéran ing liyané, anané atinira, wongkang waspada, sasolahé dadi pangabekti, saobahé wuluné salembar, pan dadi sembahyang kabéh, sapolah tingkahé, tingkahipun pan sadaya dadi pangabekti.
  5. Salat Daim, anggénipun anerangngaken : iku liyepé roh, ing Dzatullah, pan osikké puji, ing Hyang Widi, nanging datan kawedal, yén alungguh, salat wujud neng, yén lumaku salat mutlak yén saré, salat kasrep pan iku, ngrepepek maring Hyang Widi.

Ikulah gér, poma aja ketungkul amanggung salat sembahyang, sayektiné kadya uler mongsa daging garing, datan katingal.

Ing ngriki sadéréngngipun kula anglepatake anggénipun nege[15]si langkung rumiyin kula anujoni dhateng saéning tatembungngan sarta suraosipun anggénipun negesi wau. Bab saéning suraosipun teges punika pancén saé, sarta ingkang kathah-kathah pancén kapethik saking Kitab Tasawuf ingkang inggil-inggil pancen inggih makaten punika kakhétatipun sadaya salat wonten ing ngriki ing wingking badhé kula terangngaken piyambak ingkang sakalangkung terang.

Ra : Wonten ing khakékatipun rukuning Islam.

  1. Shahadat asal saking imanmardut, asal saking Nabi Mukhammad khakékaté sungsum kita nyatané.
  2. Sembahyang, asal saking iman dun asal usul saking Nabi Musa, roh rasa pangrungu kita, khakékaté kulitira nyatané.
  3. Zakat asal saking iman makbul usul saking Nabi Ngisa, roh rasa pangucap kita, khakékaté daging kita nyatané.
  4. Puwasa, asal saking iman maksum usul saking Nabi Nuh, roh rasa pangambu kita, khakékaté daging kita nyatané.
  5. Khaji, asal saking iman hidayat usul saking Nabi Ibrahim roh rasa paningal khakékaté balung [16] kita nyatané.

Kawuningngana, ingkang dipun wastani barang lerês punika barang ingkang samesthinipun (netepi waton), saréhning rukuning Islam punik kados piwulangngipun agami Islam mila anggén kula mastani lerês lepating ngilmi ing nginggil punika inggih mawi wawatoning agami Islam inggih punika sarana Kur’an utawi Khadis dados khakékatipun rukuning agami Islam punika inggih kedah mawi waton dalil kalih prakawis wau, (Kur’an lan Khadis).

Wonten ing agami Islam babar pisan boten mulangngaken khakékating rukunipun Islam kados ing nginggil wau, nanging ing Kur’an lan Khadis netepaken bilih  rukuning Islam gangsal prakawis wau dados pangabektinipun tiyang Islam lahir batos ingkang wajib dhateng Pangéran, katranganipun ingkang cekak makaten :

  1. Shahadat punika aneksékaken dhateng Pangéran lan utusanipun bilih awakkipun sampun pitados dhateng Pangéran lan utusanipun kanthi sumanggem angéstokaken rukuning Islam gangsal prakawis sarta malih sadaya dhawuh-dhawuhing Kur’an lan Khadis.
  2. Salat punika pandamel saha pangucap ingkang dipun kawiti takbir sarta dipun pungkasi salam kanthi sarat rukun ingkang sampun katemtokaken.
  3. [17]Zakat punika nyukakaken saprangan saking barang darbékkipun dhateng ingkang wajib nampéni manawi sampun dumugi ing nisab utawi watesipun.
  4. Puwasa, punika nyegah samukawis ingkang ambatalaken siyam wiwit pajar sidik dumugi seraping surya.
  5. Khaji, punika ngibadah dhateng tanah suci Mekah, wonten ing tanggal kaping : 10, 11, tuwin : 12, wulan Dulhijah, mawi sarat rukun ingkang sampun katamtokaken.

Katranganipun rukuning Islam cekakkan ing nginggil punika sampun nyakup katrangnganing dhawuh Kur’an lan Khadis déné katrangnganipun ingkang lebet badhé kapratélakaken ing wingking wondéné wontenipun kantranganing khakékatipun rukunipun Islam dipun terangngaken tumanduk dhateng badanipun piyambak punika sampun samasthinipun amargi dhasaripun sakawit titiyang Jawi punika sami gadhah kapitadosan bilih Pangéran  punika Ingsun (badanipun piyambak) dados inggih lajeng ngalér ngidul kaliyan katranganing agami Islam, ananging sanajan makaten inggih sampun saged kalebetan piwulang Islam déning  kawasisanipun para wali, inggih punika kapara wali saged anhlebetaken asmanipun para Nabi utusan sarta rukuning Islam wonten ing piwulangnging kasampurnanipun. @@@

[18]Ka : Tuwin sanésipun malih taksih kathah sanget saéngga wonten ing sadaya ngilmi kasampurnan sarta gegebengnganipun saged dipun lebeti piwulang Islam sadaya, bab punika saged katitik wontenipun ngilmi-ngilmi kasampurnan Jawi kina, punika sanajan raosipun raos kasampurnan ka-Hindhon nanging wonten ing tatembungngan ingkang wigatos méh sadaya mawi tatembungngan ngarab ingkang kalimrah wonten ing tatembungan  Islam.@@@

Kawuningana, ing jaman kina kaliyan jaman sapunika, punika béda sanget, ing jaman kina para wali anggénipun angislamaken titiyang Jawi, punika anggalih : parlu sanget ngagem siyasah kados ing ngajeng wau, inggih punika sarananeseli kapitdosan sarta piwulang Islam wonten ing kapitadosan sarta tatacara ka-animisme-nan utawi ka-Hindhon punapa déné wonten ing ngilmi kasampurnanipun, siyasahipun para wali ingkang makaten wau pancén rêmit sanget nanging déréng dumugi ing seja, sampun katilar séda. Éwa déné siysah wau sampun saged andayani : ngantos titiyang satanah Jawi sami angaken dados tiyang Islam sanajan kapitadosan ka-animisme-nan sarta ka-Hindhon wau taksih luméngkét sanget ing balung sungsumipun, déné para panuntun Islam sapeng[19]keripun para wali, sami boten mangertos dhateng siyasahing para wali ingkang makaten wau, mila boten anéh manawi kapitadosan ka-animisme-nan sarta ka-Hindhon punika taksih kandel sanget dhateng ngumuming titiyang Jawi. Malah dumuginipun ing jaman samangké dados akosok wangsul kosok wangsulipun inggih punika ngilmi-ngilmi Islam ingkang lerêsipun kanggé angrembak raos ka-anismisme-nan utawi ka-Hindhon malah lajeng kaolah katerangngaken saha kacocogaken kaliyan ngilmi ka-animisme-nan lan ka-Hindhon kados ingkang badhé kula pratélakaken ing wingking.

Ing saréhning samangké sampun sumerêp bilih siyasahipun para wali anggénipun angrembak raos ka-animisme-nan sarta ka-Hindhon punika nama déréng kasil nanging malah siyasah wau dados pirantos kanggé anerangaken utawi nocogaken kaliyan ngilminipun mila samangké kita titiyang Islam ingkang sampun sami sumerêp papadhangnging Islam wajib sanget sami nilar utawi anyirnakaken sadaya kapitadosan pangadatan sarta tatacara ka-animisme-nan utawi ka-Hindhon ingkang angregeddi sarakking agami Islam punika, awit ing mangké punika sampun jaman terang-terangngan sadaya-sadaya kedah wonten watonipun ingkang apsah, dados manawi pangadatan utawi tatacara, langkung-langkung prakawis kapita[20]dosan ing mongka boten cocok kaliyan warahing Kur’an lan Khadis punika inggih kedah kita tilar utawi kita sirnakaken sanajan punika taksih sami dipun lampahi ing luluhur kita, awit ing dalem Kur’an wonten dhawuh makaten : “Wong-wong padha calathu mangkéné : kula sami narimah anglampahi punapa ingkang sampun dipun lampahi ing luluhur kula. Iku sira wangsulana mangkéné : apa sanajan luluhurira padha ora duwé ngakal lan ora padha oléh pituduh”.

Ing saréhning ing samangké ugi sampun sumerêp bilih ngilmi kasampurnanipun tiyang Jawi punika sanget abakah kaliyan ngilmi ka-Islaman ingkang sajati, langkung-langkung prakawis ngilmi makripatipun ingkang punika katandukkaken  dhateng badanipun piyambak mila ing ngriki kula lajeng parlu amiterangngaken ngilmi makripat kados déné satataning makripat ing agami islam kados ing ngandhap punika .

NGILMI MAKRIPAT

Sadéréngipun kula terangngaken dunungnging ngilmi makripat kados piwulangngipun agami islam langkung rumiyin ing ngriki kula parlu amiterangngaken kados pundi makripat ingkang kawulangngaken wo[21]ten ing paguron-paguron Jawi. Makripat punika wonten marginipun inggih punika wiwit saking saréngat lajeng tarékat dumugi khakékat manawi sampun dumugi ing khakékat lajeng saged makripat, wondéné warnining para guru paguron Jawi anggénipun amiterangngaken punika kados ing ngandhap punika :

Ha :   Sharéngat iku lakuku sadina-dina, tarékat iku pangucapku sadina-dina. Khakékat iku nengku sadina-dina, makripat iku élingku sadina-dina.

Katerangan ing nginggil punika boten cocok sanget kaliyan kateranganing agami Islam sanépanipun kadi déné bumi lan langit dados tebih sanget sung satipun awit punika inggih kalebet sawenéh saking kapitadosanipun tiyang ingkang ngakeni bilih Pangéran punika badanipun piyambak, dados ngilmi saréngat tarékat saha khakékat tuwin makripat wau katandukaken dhateng badanipun piyambak inggih punika dhateng lampah pangucap sarta éngeting badanipun piyambak. @@@

Na :   Saréngat iku tegesé : yén saré wawadiné, tarékat iku tegese : nari garwané, khakékat iku tegesé : nyatané kumpul, makripat iku tegesé : meruhi rasané.

[22]Cobi, kagaliha, punapa boten anganyelaken sanget katrangngan ingkang makaten wau. Mémperipun tiyang ingkang nerangngaken kados makaten punika tiyang ingkang Ahli sahwat.

Ca :    wonten malih ingkang anerangaken sajakka damel dakik-dakik inggih punika mawi amaleri, tiyang boten saged saged dumugi ing makripat manawi déréng mangertos dhateng rapal makna, murat maksud, katranganipun makaten :

Saréngat iku rapal Arab, maknané : lakuning badan muraddé trima temen maksuddé trima apa wetuné. Temené ora goroh.

Tarékat iku rapal Arab, maknané lakuning ati, muraddé : lila legawa. Maksuddé : lila barang ngamalé. Legawa ing pati.

Khakékat iku rapal Arab, manané : lakuning rahsa, muraddé : kendel ngandel kandel kumandel, maksuddé : kendel ora sumelangngan ngandel ora mamang. Kandel ora was-was, kumemdel suméndhé.

Makripat iku rapal Arab, maknané lakuning nyawa, muraddé : neng ning awas éling. Maksuddé, neng : nengnging poncadriya. Ning : ningnging cipta. Awas : [23]awas ala lan becik, éling : éling bener lan luput.

Katerangan ing nginggil punika suraosipun saé, tatembunganipun dakik-dakik nanging manawi saréngat tarékat khakékat saha makripat dipun tegesi makaten punika nama : dudu berasé ditempuraken. Tegesipun dédé gathukkipun dipun gothak-gathukkaken, saéning suraos wau ing agami Islam ugi wonten nanging kadhawuhaken piyambak dados boten kanggé negesi dhateng saréngat tarékat khakékat saha makripat menggahing agami Islam punika wijangngipun makaten :

SARÉNGAT TARÉKAT KHAKÉKAT SAHA MAKRIPAT

Menggah ingkang kawastanan saréngat punika tegesipun anglampahi agaminipun Gusti Allah, wujudipun : inggih punika angéstokkaken sadaya dhawuhipun Gusti Allah tuwin nebihi cacegahipun, ingkang kawastanan tarékat punika tegesipun anglamapahi sadaya prakawis kaliyan pangatos-atos kadosta : wirangi (kikrik) tilar samukawis ingkang nyamar khalal lan kharamipun makaten malih rêmen amesu kasutapan saha anjungkung ing ngibadah. Wondéné ing[24]kang kawastanan khakékat punika wusul utawi dumugining maksud (paneja) tegesipun ing dalem manah apadhang tarawangngan kinarbuka saged waspada anyumerêpi ing tajalining (melok) Pangéran inggih punika makripatullah. Dados manawi titiyang sampun dumugi ing khakékat ing ngriku masthi lajeng saged makripat kaliyan sawantahipun mila sasampunipun makaten masthi lajeng karaos ing dalem manah bilih satindak tanduk solah bawa, tuwin muna-muninipun punika masthi kapurba atas wisésaning Gusti Allah, satemah rumaos ing dalem batos bilih sajatosipun kawula punika boten saged mingsed sacengkang kajawi atas saking pitulungngipun Gusti Allah. lah makaten katerangan cekakkaning ngilmi saréngat tarékat saha khakékat dumuginipun makripat dados pikajengngipun ngilmi sakawan prakawis ing nginggil wau, punika manawi manusa anggayuh dhateng kasampurnan (makripat) punika sarananipun masthi kedhah medal margi saréngat tarékat, tuwin khakékat awit sajatosipun saréngat punika tétéla ingkang anuntun ing kita ing kasaénan lahir, tarékat ingkang sanyata nununtun ing kita dhateng  pangatos-atos sadaya  ngamal déné khakékat ingkang marsudi kasaénan sarta antengnging kabatosan kita, wondéné wijangngipun ngilmi sakawan prakawis ing nginggil wau, punika miturut pangandikanipun Séh Za[25]enuddin ing Kitab Minajul Adkhiyak karangnganipun makaten :

Saréngat kasanépakaken kadi déné baita, tarékat kadi déné samudra, déné khakékat  ingkang minongka sosotya wonten ing telengnging samodra. Dados sinten tiyangngipun ingkang  sumedya mamrih sosotya ingkang wonten  ing telengnging samudra, masthi inggih kedah akanthi baita, lan nuju telengnging samudra ddoning sosotya. Sanépanipun malih makaten :

Saréngat kadi déné sepet tarékat : bathok déné khakékat : kalapanipun, dados tiyang ingkang nedya mamrih kalapa, masthi kedah purun ngrekaos angoncékki ponang sepet tuwin bathokkipun, lah ing ngrikumanawi sampun makaten masthi lajeng saweg kalapanipun : katrangngan ingkang ugi cetha malih makaten :

Saréngat punika katembungaken cara Jawinipun : tindak, wujuddipun inggih punika : tindak tanduk solah bawa muna muni ingkang miturut khukum-khukumipun agami Islam, wondéné khukum-khukumipun agami Islam punika wonten pitu, inggih punika : wajib kharam sunat mekruh, wenang, sah tuwin batal, dados ingkang kawastanan saréngat punika : tindak tanduk solah bawa muna muni ingkang mawi wajib [26] mawi kharam mawi sunat mawi mekruh, mawi wenang, mawi sah, tuwin mawi batal, wijangngipun :

Saréngat sanes tatacara, sanés  kalimrahan sanés pangadatan tuwin sanés : Asbabing ngalam, wijangngipun piyambak-piyambak makaten :

Tatacara, punika tindak tanduk solah bawa muna muni ingkang dipun tata déning praja, wujudipun kadosta : basa, pakurmatan lampah dhodhok nyembah sapiturutipun, dados tatacara terang sanés saréngat.

Kalimprahan punika samukawis ingkang katindakkaken tiyang kathah, wujuddipun kadosta : wilujengngan tahlilan nayuban main kertos wonten ing pajagongngan sumbang –sinumbang, sanjan-sinanjan sapiturutipun, dados kalimrahan inggih terang  manawi sanés saréngat.([2])

[27]Pangadatan punika sadaya prakawis ingkang kerêp dipun  alami ing manusa, wujudipun  kadosta : watuk wahing, angob tuwin sapanunggalanipun , dados pangadatan ugi terang sanés saréngat.

Asbabing Ngalam punika wujudipun kadosta : uwos dipun liwer dados sekul barang teles pé dados garing. Nyambut dhamel mempeng kanthi gemi setiti ngati-ati lajeng dados sugih. Tuwin sasaminipun, dados Asbabing Ngalam ugi terang sanés sangat malih.

Dados ing mangké mirid andharan ing nginggil punika, manawi wonten tiyang ingkang ngucap : saréngaté wong mlaku ana ing ngarêpé wong tuwa iku kudu laku dhodhok menyang ratu kudu nyembah, menyang wong tuwa kudu basa, punika klintu, awit punika sanés saréngat nanging tatacara. Makaten ugi tiyang ingkang ngucap wong teka ora nglakoni saréngat tanggané padha slametan utawa tahlilan dhéwékké teka ora nindakkaké. Wonten malih wong anjagong teka [28] ora nglakoni saréngaté wong akéh, kancané padha botohan teka meneng baé. Yén kancané padha tayuban pra méli. Makaten punika inggih klintu, awit kalimrahan makaten pancén sanés saréngat, makaten salajengngipun.

Tarékat punika cara jawinipun : dadalan inggih punika margi ingkang muruggaken wusul ing Pangéran, wujudipun ngilmu kempaling donya lan Akérat upaminipun kadosta : tiyang ngupados sugih sarana mempeng nyambut damel kaliyan gemi satiti ngati-atoi. Sasampunipun sugih lajeng purun angedalaken bandhanipun miturut margining Gusthi Allah. kqanggé zakat kanggé sadakah, kanggé ambantu dhateng adegging agaminipun Gusthi Allah tuwin sasaminipun, lah makaten wau wujudipun sugih ana ingkang saking ngilmu kempaling donya Akérat saged manpangati awakkipun wonten ing donya, sarta badhé saged manpangati wonten ing akérat, kosok wangsulipun tiyang ingkang ngupados kasugihan medal margi sanés donya Akérat upaminipun gangsaripun anggénipun nyambut damel dipun saranani nyunyuwun dhateng kayuwatu, pasaréyan ngapusi, mitnah, nindhes sapiturutipun, manawi panuju angsal angsal lajeng kumet éman angedalaken bandhanipun dhateng kaperluwan ngumum, inggih kawedalaken tur kathah-kathahan nanging mung [29] kanggé anguja kasenengnganing hawa napsunipun, lah makaten punika dédé tarékat ingkang wusul dhateng Gusthi Allah, nanging dhateng shaetoniyah.

Dados ing mangké ringkesipun saréngat kaliyan tarékat punika kados déné tindak (ngamal) lan kaweruh (ngilmu). Manawi makaten punapa saréngat lan tarékat punika kénging kapisah. Masthi boten awit pipindhanipun saréngat ingkang tanpa tarékat punika kados déné angganing tiyang ingkang wuta maripatipun sanajan sukunipun kénging kanggé lumampah, nanging boten sumerêp ing margi, lah makaten punika punapa boten slura-sluru. Cocoggipun kaliyan upami ing nginggil tiyang saréngat tanpa khakékat punika kadi déné baita ingkang mamrih mutiyara wonten ing telengnging samudra, nanging angemohi ngambah samudra, sayekti inggih tangéh kasiling mutiyara wau. Utawi kadi déné  tiyang ingkang badhé sumerêp raosing klapa, namung purun angoncékki sepetipun nanging boten purun mecah bathokkipun sayekti inggih boten saéstu saged angraosaken gurihing kalapa. Kosok wangsulipun tiyang ingkang tarékat tanpa saréngat  punika inggih boten saged tumindak awit pipindhanipun kadi déné tiyang ingkang boten wuta, nanging ponang suku lumampah boten  saged lumaksana. Yén ta kasanépakna tiyang ingkang badhé mendhet mutiya[30]ra ingkang wonten telengnging samudra, tiyang wau boten purun numpak baita. Kados pundu paran marginipun saged amanggih. Yén ta kasanépakaken  tiyang ingkang  badhé ngraosaken gurihinh kalapa, tiyang wau kajengngipun lajeng amecah kathokkipun ing mongka bathok wau binuntel ing sepet, manawi sepetipun boten sinalumbat rumiyin lah punapa saged lajeng mecah bathokkipun saréngat tanpa tarékat punika boten badhé  kalampahan kosok wangsulipun : tarékat tanpa saréngat punika inggih boten badhé saged kadumugé awit saréngat kaliyan tarékat makaten kadi déné mripat kaliyan papadhang, utawi kadi déné damar lan lisahipun lan kadi déné ngamal lan ngilmu. Ngamal tanpa ngilmu boten dados ngilmu tanpa ngamal inggih boten dados.

Khakékat punika cara jawinipun : kanyatahan inggih punika kanyatahaning anggénipun nindakaken saréngat kanthi tarékat wau, (ngamal ingkang  kanthi ngilmu).

Makripat punika cara jawinipun : ngawruhi, inggih punika angawruhi wiwitan dumugi pungkasan inggih ngawruhi ngamal ingkang kanthi ngilmu, ingkang katindakaken kalayan rampung. Lah kados ing nginggil wau wijangngioun saréngat tarékat saha khakékat dumuginipun makripat ingkang sayektos ye[31]ktosipun menggahing agami Islam.@@@

Kawuningngana : saréngat tarékat khakékat saha makripat punika limprahipun wonten ing ngimu kasampurnan (ngilmu klenik) kamligékaken namung tumuju dhateng ngilmu ka-Allah-an, nanging pamanggih ingkang makaten punika sajatosipun kalintu, lerêsipun ugi saged anumrapi dhateng sadaya ngibadah. Upaminipun tiyang badhé salat khésah kaji, tuwin sasaminipun punika sami kajat dhateng saréngat tarékat khakékat tuwin makripat awit sadaya ngibadah ingkang boten  sarana ngilmu sakawan prakawis wau boten saged sampurna, terangipun makaten :

Upaminipun tiyang badhé nglampahi salat ingkang rumiyin inggih kedah nglampahi saréngatipun salat inggih punika patrap pratikelipun (awit ngangkat tangan kalih :  takbiratul ihrom éngga rukuk sujud sapiturutipun ngantos dumugi salam) bab punika tiyang boten saged anglampahi (saréngating salat) sadéréngipun anglampahi tarékating salat inggih punika margi utawi ngilmunipun salat, manawi tiyang anglampahi salat ing mongka déréng sumerêp dhateng ngimuning (tarékat)  salat lah punapa saged tumindak, kosok wangsulipun tiyang ingkang gadhah ngilmuning salat nanging bo[32]ten nindakkaken salat inggih boten kadunungan salat punapa malih makripatipun, wondéning khakékatipun salat punika kanyataning anggénipun  sampun anglampahi salat kanthi ngilmunipun, lan makripatipun salat punika anggVning sampun nyumerêpi kawitan lan pungkasaning salat kaliyan ngilmu ingkang sampun  katindakkaken, déné wujudipun tiyang salat ingkang boten makripat punika tiyang ingkang nindakkaken salat nanging boten sumerêp (kasupén) dhateng kathah sakedhikking rakangat ingkang sampun dipun lampahi, lah manawi kados makaten  kados pundi angénipun saged makripat, utawi ingkang nama salat boten makripat punika wujuding salat ingkang déréng sumerê dhateng panejaning salat, makaten ugi tiyang ingkang badhé ngibadah khaji, siyam sasaminipun punika sadaya inggih sami déné kajat anglampahi saréngat tarékat khakékat tuwin makripatipun.@@@

Khatah tiyang ingkang sami ngaken sampun dumugi ing makripat nanging lajeng tilar dhateng salat zakat siyam sasaminipun, wondéné anggénipun tilar dhateng salat zakat siyam sasaminipun wau, punika amargi piyambakkipun gadhah panganggep bilih tiyang ingkang sampun dumugi ing makripat punika lajeng boten kuwajiban malih anglampahi prakawis ingnginggil wau (sarénga[33]t) mila tiyang wau asring kawedal pangucapipun ingkang semu nyapélékaken dhateng para titiyang ingkang ahli ngibadah makaten :

Wong-wong kang padha nglakoni salat sembahyang iku harak isih bongsa sarngi (saréngat) dadi isih darajat endhék béda karo wongkang wus makripat salat sebajyang iku wus ora ana perluné, awit wong makripat mono upamané kaya déné wong kang arêp lumebu ing kraton ing nalika wus tumeka ing kraton iku apa iya isih perlu nganggo nglakoni saréngat, iya bener, yén wong kang arêp makripat iku dhisikké kudu metu saréngat nanging yén wus tumeka, apa isih perlu netepi saréngat.

Kawuningana, ucapipun tiyang ing nginggil wau, punika inggih wonten lerêsipun, pancén sampun samesthinipun tiyang ingkang sampun dumugi ing makripat punika lajeng boten parlu nglampahi saréngat tarékat tuwin khakékat malih, namung manawi ngakeni sampun dumugi ing makripat ing mongka kalajeng boten purun nglampahi salat zakat siyam sasaminipun punika wonten rêmbaggipun piyambak.

Tiyang sampun dumugi ing makripat boten perlu nganggé saréngat nanging tiyang dumugi ingmakripat wajib anglampahi sa[34]lat utawi ngibadah sanésipun.

Prakawis ing nginggil punika, saréhning prakawis gawat supados panampinipun para maos saged dhamang boten tuna dungkap kedah amigatosaken lan angemataken ingkang sayektos dhateng katerangngan sarta gelaraning kawruh makrifatullah menggah ing agami Islam kadi ingkang kawahya ing ngandhap punika.@@@

MAKRIFATULLAH

Ing ngajeng sampun katerangaken ing bab warni-warnining pamanggih tumrap anerangngaken dhateng prakawis makripat ingkang ing ngriku ugi sampun wonten katrangngan bilih tembung makripat punika sajatosipun boten namung kusus dhateng makrifatullah, nanging ugi saged mempan dhateng sadaya pangibadah. Déné ing ngriki ugi badhé kula kususaken dhateng makrifatullah.

Makrifat punika tembung Ngarab cara Jawinipun : werih, inggih punika : a. Pamanggih ing manah ingkang sampun kekah; b. nocoggi kaliyan kawontenanipun tuwin; c. Mawi tondha yekti ingkang apsah.

Manawi tigang prakawis wau déréng kacakup punika déréng nama makripat.

  1. Wujudipun pamanggih ingkang boten kekah, punika pamanggih ingkang taksih mamang, utawi namung kinten-kinten upaminipun inggih punika pamanggihipun titiyang ingkang sampun sami kebunten ka[35]wruh kilénan (materialisme) punika sami mamang dhateng ing wujudipun Gusthi Allah, katog-katoggipun amastani bilih Gusthi Allah punika : saged ugi wonten malah ingkangkathah sami boten pitados wondéné kapitadosan ingkang namung kinten-kinten punika kados déné kapitadosanipun para titiyang Ahli ngilmu kasampurnan (garingngan klenik) warni-warni sanget angénipun nginten-nginten dhateng Dzatipun Gusthi Allah. pangintenipun Gusthi Allah punika angen-angen napas ingsun swasana, awang-uwung, cahya tuwin sanés-sanésipun, pamanggih ingkang taksihmamang utawi mungkin ten-kinten kados ing nginggil wau punika déréng kénging kanggé waton wonten ing ngilmu makrifattullah, nanging pamanggih ingkang sampun kekah punika pamanggih ingkang sampun yakin boten badhé éwah gingsir salami-laminipun paribasanipun saking kekahing pamanggih wau, ngantos kadugi sumpahipun, nanging manawi namung kekah thok punika inggih déréng sampurna, mila jangkepipun kedah;
  2. Nocoggi kaliyan kawontenanipun mila kedah nocoggi kawontenanipun awit ugi wonten pamanggih ingkang kekah nanging boten cocog kaliyan kawontenanipun wujudipun inggih punika panganggepipun titiyang dhateng kajeng séla, jimat lan wesi aji, pasaréyan lan sasaminipun punika inggih kekah, nanging kekahipun wau punapa co[36]cog kaliyan kawontenanipun, bab punika para maos saged anggalih piyambak.

Wonten ugi pamanggih ingkang sampun kekah, tur inggih sampun cocog kaliyan kawontenanipun nanging boten saged ambuktékaken punika inggih  déréng nama makrifat nanging dipun wastani : taklid wujudipun kados kapitadosaning laré dhateng wujudipun Gusthi Allah, punika pamanggihipun inggih sampunkekah, cocog kaliyan kawontenanipun nanging saupami kapurih ambuktékaken masthi boten saged awit anggénipun gadhah kapitadosan wau namung saking anut grubyug dhateng ucap-ucapipun tiyang kathah, mila jangkep lan sampunipun makrifattullah, inggih kedah :

  1. Manawi tandha yekti ingkang apsah.

Dados ingkang nama makrifat punika, kapitadosan ingkang sampun nyakup dhateng andaran tigang prakawis ing nginggil wau, inggih punika sampun kekah, nocoggi kaliyan kawontenanipun sarta saged ambuktékaken mawi tondah yekti ingkang apsah.

Kapitadosanipun para titiyang ingkang sami pangajaran (materialisten) tuwin para guru ngilmu kasampurnan punika inggih wonten ingkang saged nyakup dhateng waton tigang prakawis ing nginggil wau, nanging punpa punika inggih saged nama makrifattullah ing[37]kang sajatos punika déréng tartamtu. Awit makripatipun tiyang sangalam donya punika wonten warni kalih, inggih punika makrifat : Dzatiyah, kaliyan makrifat : ngurdziyah. Katrangnganipun kados ing  ngandhap punika :

MAKRIFAT
(Dzatiyah –Ngurdziyah)

Ing ngajeng prakawis makrifat punika sampun kula terangngaken menggahipun ing ngilmu kasampurnan sanajan tembung makrifat punika ugi kénging kanggé mastani makrifat dhateng samukawis kadosta : makrifat dhateng sato kéwan makrifat dhateng tutuwuhan dhateng rêdi sapiturutipun nanging menggah ing ngilmu kasampurnan makrifat punika pancén muhung kakusesaken dhateng Pangéran dados pikajengngipun pancén dhateng makrifatullah. Kawuningngana makrifat menggahing kasampurnan punika ingkang sapérangngan  ageng amastani bilig Gusthi Allah punika asasana utwi dumunung ing jasating manusa. Iktikad ingkang makaten punika béda malih kaliyan  iktikadipun golongngan téyosipi, manawi golongngan  téyosupi punika iktikadipun anganggep bilih badanipun piyambak punika Allah, nanging kathah tunggilipun dados Gusthi Allah makaten boten namung badanipun piyambak nanging sadaya kawontenan punika ugi Allah. terangngipun malih makaten : sadurungngé ana duma[38]di, sing ana mung Allah piyambak Allah banjur gumelar dadi kabéh titah iki. Inggih wontenipun ungel-ungelan  ingkang makaten punika ingkang lajeng  nuwuhaken wontenipun panganggep : bilih titah sadaya punika wujudipun Allah ingkang gumelar. Saréhning kapitadosanipun makaten mila golongngan wau lajeng gadhah tatembungngan :

Allah iku kang gawé, iya kang digawé.

Allah iku kang karsa, iya kang dikarsakaké.

Allah iku kang nitahaké, iya kang di titahaké.

Allah iku kang nglimputi, iya kang di limputi.

Makaten salajengngipun, dados ngéngeti suraosing tatembungngan ing nginggil punika kapitadosanipun golongngan téyosupi punika radi wonten émperipun kaliyan kapitadosanipun kaum dahri (materialisten), awit kaum dahri  punika sanajan boten  pitados dhateng wujudipun Gusthi Allah nanging piyambakkipun gadhah kapitadosan dhateng wontenipun (materie) Dzat ingkang lembut piyambak, inggih materie lan dayanipun  punika ingkang anjalari dhateng  wontenipun gumelaring sadaya dumados, wonten malih golongngan ingkang babar pisan amungkiri dhateng wujuding Dzat utawi sariranipun Gusthi Allah, dados golongnganipun warni-warni sanget kapitadhosanipun manungsa dhateng Pa[39]ngéran ingkang Maha Kuwaos punika. Yén ta kula gelara ing ngriki sadaya, saéstu badhé nelasaken mongsa ingkang sakedhik sanget manfangatipun mila ing ngriki lajeng parlu kula cekap warni-warniming makrifatipun manungsa dhateng Allah Pangéranipun punika wonten warni kalih : inggih punika : makrifat Dzatiyah kaliyan makrifat Ngurdziyah. Wondé katerangnganipun makrifat warni kalih ing nginggil punika makaten.

Kawuningana : ingkang kawastanan makrifat Dzatiyah punika makrifatipun manusa ingkang kumedah-kedah anggambuh kapéngin nyumerêpi dhateng tajalining (melok) Dzatipun Pangéran kanthi pirantosing jasadipun wujudipun : pirantosing wadhag utawi wadhaging alus (sampun katerangngaken ing kitab : ka-Allah-an), dados upami kapingngin nyumerêpi dhateng wujuding barang makaten ngangkah sanget sagedipun sumerêp dhateng makna ageng, wangun lan warnining barang, inggih makrifat ingkang makaten punika ingkang nama makrifat Dzatiyah.

Ing ngilmi kasampurnan wonten ingkang  anerangngaken bilih Gusthi Allah punika badanipun piyambak mila tiyang ingkang kapitadosanipun angajengngi dhateng warahing kawruh wau lajeng kapéngin sanget angudi murih sagedipun sumerêp dhateng badhanipun piyambak, sarananipun mawi semédi, sorogan tuwin malih patrap sanés-sanésipun, manwi sampun saged sumerê[40]p cariyosipun inggih punika ingkang ing bénjing badhé nuntun kasampurnaning pejahipun mila ngilmu wau inggih lajeng wonten warahipun ingkang anedhahaken patrap ngracutanipun saged dipun kapanggih kaliyan badanipun piyambak wau, sarta manawi sampun kapanggih, lajeng kaetut buri ya. Inggih makrifat kados makaten punika ingkang ugi taksih kalebet bangsaning makrifat Dzatiyah.

Wonten malih sawenéhing golongngan ingkang nganggep bilih Pangéran punia cahya ingkang padhang tanpa wayangngan mila tiyang ingkang makaten wau, manawi makrifat  adreng sanget anggénipun kumedah-kedah  nyumerêpi ing wujudipun ing cahya, déné patrapipun anyumerêpi : wonten ingkang kalebet wedaling napas wonten malih ingkang sarana semédi, wonten malih ingkang sarana mandeng ing satunggaling barang, tuwin malih  sanés-sanésipun, makrifat ingkang makaten punika inggih kalebet bangsaning makrifat Dzatiyah ugi.

Golongngan dahri (materialisten) punika angudi sanget dhateng  sumerêpipun Dzating satunggal-tunggalipum matéri. Saking kumedah-kedahipun sumerêp mawi dipun saranani empaning ngilmu kodrat tuwin sanésipun, makrifat ingkang makaten punika ugi taksih kalebet bangsaning makrifat ingkang makaten punika taksih kalebet bangsaning makrifat Dzatiyah.

[41]Angéngeti ing warni-warnining andharanipun makripatipun tiyang ingkang kalebet bangsaning makrifat Dzatiyah ing nginggil wau, ing mangké pranyata bilih makrifat Dzatiyah punika tétéla tangéh yén ta sagedda dumugi. Mila inggih longka sanget sagedipun angiciping makrifat kaliyan sawantahipun, wit sapinten menggah kikiyataning pirantos kawadhagganipun manusa ingkang kanggé anggayuh dhateng Dzattipun Pangéran ingkang Pangéran wau sinebut ingkang Maha Ghaib, jer saweg kanggé anggayuh barang ingkang wadhag-wadhag kémawon sampun aring jémbit, mila manawi manusa punika anggénipun makrifat dhateng ing Pangéran asarana makrifat Dzatiyah, sampun masthi pikantukkipun namung badhé angsal Pangéran ingkang kados déné barang limrah kémawon satemah sasar utawi kalintu makrifatipun, awit saking punika mila ing agami Islam makrifat ingkang kaanggep lerês punika sanés makrifat  Dzatiyah wau, nanging inggih punika makrifat Ngurdziyah. Wondéné katerangnganipun makrifat Ngurdziyah punika makaten :

Wonten tiyang gadhah anak alit saweg dumolan anak wau sakalangkung dinama-dama lan dipun tresnani sanget awit déning anak namung satunggal, panuju dolan ngantos dangu, dipun podas-padosi dangu boten  pinanggih, sarêng pinanggih boten kanyanan sanget déné anakkipun wau jebul kecemplung ing sumur sampun pejah. Dhuh kados punapa polahing biyungngipun la[42]ré wau. Ing ngriku sanajan  sampun sawatawis dinten pisan biyung wau masthi tansah énget kémawon dhateng anakkipun lan nalika sumerêp dolananipun masthi lajeng katongton ing sapari polahipunmanawi panuju dolanan, lah wujuding biyung ingkang nyumerêpi dolananing anakkipun lajeng katongton ing sapari-polahing anakkipun manawi dolanan punika ingkang nama makrifat Ngurdziyah dhateng anakkipun.

Upami malih makaten : tiyang alalayar wonten ing samodra ageng. Wonten tengahing samodra baitanipun wau kabesmi lajeng kérêm, titiyang kathah panunggilanipun piyambak ingkang taksih alémbak-lémbak anut saparaning alun sarana angsal cepengngan kajeng ingkang boten sapintena agengngipun ingkang namung cekap kanggé angambang awakkipun, dhuh nalika punika, punapa kémawon ingkang suwaunipun dipun anggep saged suka wilujeng dhateng awakkipun kadosta : rêca brahalanipun luluhuripun jimatipun sapiturutipun sadaya wau masthi théthél sumingkir tebih boten dipun sambati lan dipun sebuti lan dipun anggep saged suka wilijeng, nanging nalika punika  ing dalem manah masthi lajeng yakin bilih ingkang saged paring wilujeng, mitulungngi lan ngentas awakkipun saking babaya ingkang sinandhang wau, masthi namung Pangéran ingkang maha Kuwaos lan Maha Ghaib kéma[43]won, inggih wujudipun tiyang ingkang lajeng pitados sarta yakin dhateng pitulunganipun Pangéran ingkang Maha Kuwaos wau, ingkang nama makrifat Ngurdzaiyah dhateng Pangéran.

Upaminipun malih : anggagas dhateng kawontenaning sekar. Sekar punika sasampunipun mekar sawatawis mongsa lajeng anggégréggi. Manawi sampun anggégréggi lajeng kados pentil wasana dados woh. Nalika woh taksih mentah, punika warnining kulitipun ijem lan raosing dagingngipun kecut sanget, nanging kados punapa kawontenaning woh wau sasampunipun mateng. Inggih punika kulitipun ingkang suwaunipun ijem lajeng dados jené, lan dagingngipun ingkang suwaunipun kecut sanget lajeng dados legi. Kawontenan ingkang élok makaten punika manawi tiyang purun manah ingkang ngantos lebet masthi lajeng saged manggih Pangéranipun inggih punika Dzat ingkang kuwaos adamel kaélokkan makaten wau. Lah inggih wujudipun tiyang ingkang ngantos dumugi samanten pamanahanipun wau ingkang nama tiyang saged manggih utawi makrifat Ngurdziyah dhateng Pangéranipun.

Upaminipun malih makaten : wimbaning kang surya wanci énjing, amrabani sésining bawana, maratani mamanisé, punang arga kadulu, biru pethah amilangoni, méga ing ngantariksa, pating jlaréh wujud ana kuning biru abang, asrinira narik kacaryaning ngati, lan énget kang kuwasa.

[44]Dhuh kados punapa karaosing manahing wanci énjing, nalika sumerêp asrining wawarnén kados ing nginggil wau. Punika tumrap tiyang ingkang landhep pangraosing manahipun sampun masthi sanalika lajeng saged énget lan makhabbah dhateng Pangéran  ingkang Maha Kuwaos inggih ingkang  kuwaos adamel asrining sasawangngan wau. Inggih wujudipun tiyang ingkang sumerêp asrining sasawangngan ing wanci énjing, lajeng sumerêp dhateng Maha Kuwaosipun Pangéran adamel asrining sasawangngan wau, tiyang ingkang nama makripat Ngurdziyah dhateng Pangéran, mila boten anéh tumrap tiyang ingkang sampun ahli makripat Ngurdziyah dhateng Pangéran lajeng gadhah ungel-ungelan makaten : “man ngarofa napsahu fakod ngarofa robbahu”, ([3]) utawi wonten ingkang anggadhahi ucap-ucapan makaten : “ora ana sapa-sapa kang ana ing sajroning jubah iki, kajaba amung Allah piyambak”, pikajengipun ungel-ungelan  punika sami kaliyan pikajengngipun pangandika ing nginggil tegesipun inggih punika, sinten tiyangngipun ingkang sampun faham sayektos dhateng kawontenan ing salebeting jubah (badan) yekti tiyang punika lajeng saged sumerêp ing Pangéranipun.

[45]MARGINING MAKRIPAT

Katranganing lalantaran ingkang saged narik ing manusa lajeng sasaged makripat Ngurdziyah dhateng Pangran  kados ingkang  kapratélakaken ing nginggil kados sampun anyekapi sanget mila ing mangké ing ngriki lajeng parlu anedahaken margining makrifat kados ing ngandhapp punika :

Kawuningana, ngilmu makrifat dhateng Pangéran ingkang Maha Ghaib punika pancén sampun tumanem ing pribadinipun para manusa, ingkang tumanemipun wau boten  wonten prabédanipun pisan-pisan wonten ing antawising para manusa ingkang taksih asor lan  sampun luhur kawruhipun awit ngilmu makrifat punika pancén ngilmu ingkang bongsa loruri, tegesipun ngilmu ingkang sampun  dados pramasthéyan dumunung wonten manusa. Terangngipun makaten :

Ha : bongsa Cina. Bongsa punika kathah-kathahipun sami nembah dhateng tepikkong. Nanging saupami dipun takéni : sinten ingkang damel bumi langit saisinipun punika. Wangsulanipun masthi sanés tepikkongngipun, lan manawi dipun takéni punapa tepikkongngipun wau saged damel pejah gesang. Wangsulanipun masthi boten, manawi dipun takéni. Lah sinten ingkang saged damel makaten : wangsulanipun masthi Gusthi Allah.

Na : bongsa Jawi, punika kathah ingkang taksih sami nyunyuwun la[46]n ngutuggi kayu watu, mriyem kuburan sasaminipun, ingkang taksih sami makaten wau, punika manawi dipun takéni : punapa ingkang dipun auwun-suwuni lan dipun kutuggi, punika ingkang saged damel bekja cilaka, wangsulanipun masthi dédé. Lan manawi dipun takéni : sinten ingkang sajatosipun saged damel bekja cilaka. Wangsulanipun masthi saged mastani manawi Gusthi Allah.

Ca : bongsa Kristen sami mumudhi lan nyunyuwun panebusaning dosanipun dhateng Gusthi Yésus ananging manawi dipun takéni sinten ingkang damel bumi langit saisinipun punika, sarta sinten ingkang kagungngan  sipat Maha Ngapura : wngsulanipun masthi inggih Gusthi Allah.

Ra : tiyang Brahma lan Buda, punika sami nyembah brahala-brahala. Manwi dipun  takéni : sinten ingkang damel bumi  langit saisinipun wangsulanipun masthi sanés brahala-brahalanipun wau, nanging inggih punika Gusthi Allah. utawi malih sanés-sanésipun wau.

Ngéngeti andharan ing nginggil punika samangké sampun pratéla bilih sadaya tiyang punika pancén sami ngakeni lan pitados manawi ingkang nitahaken bumi langit saisinipun punika Gusthi Allah. awit prakawis makaten punika pancén prakawis  ingkang lholuri, tegesipun anggénipun netepaken wau sarana gampil boten susah mawi  ngempakkaken kanalaran, inggih kawruh ingkang makaten punika (lhoruri) ingkang [47] masthi lerêsipun menggah ing Gusthi Allah lan lerês tumrap kanalaraning manusa mila manawi manusa punika sumeja anggayuh sanginggiling lhorurinipun sampun masthi cepak gampil kalésétdipun, kawuningana : wontenipun titiyang sami sasar lan musrik punika boten sanés inggih jalaran saking tiyang wau sami sanget angajengngi dhateng brahala kajeng séla, jimat akik wesi aji sapiturutipun ingkang sadaya wau sami dipun anggep saged damel sawab munfangat lan khasiyat punapa malih saged dados lalantaran, utawi malih saking anganggep bilih gumelaring ngalam punika Gusthi Allah ingkang gumelar. Lan wonten malih ingkang nganggep bilih ingkang asma Gusthi Allah punika. Angen-angen raos sir, leng, nyut sapiturutipun lah makaten punika ingkang nama malumpat saking lhprurinipun.

Wondéné bukti ingkang anedahaken bilih manusa punika khajat sanget dhateng makrifat tuwin dhédhépé, langkung malih manunggal kaliyan Pangéran punika upaminipun kacetha kados déné angganing babayi ingkang mestas kalairaken saking guwa garbaning biyung. Kawuningngana : babayi punika nalika saweg kalahiraken khajat sanget dhateng ingkang dipun dhédhépéni. Nanging saréhning nalika punika déréng gadhah kikiyatan ingkang cekap mila khajat wau lajeng namung kaéncokkan dhateng pun biyung, ka[48]dos-kados anggénipun angéncokkaken laré wau rumaos boten gadhah panglipur utawi pamarêm kajawi wonten oanggénaning biyung. Nanging kauniingngana, pamarêm ingkang makaten wau punapa saged lastantun boten awit déning laré wau nalika mindhak ageng, lan saya mindhak kikiyatanipun dunungnging panglipur saha pamarêmipun  lajeng pindah boten wonten ing biyung, nanging lajeng wonten ing barang sanésipun ingkang angyungyunaken ing awakkipun inggih punika wonten ing dolanan, lan manawi saya ageng malih lajeng wonten ing tedha, lajeng malih wonten ing kasenengngan minggahipun malih wonten ing snadhang, lajeng dhateng sésémahan sasampunipun lajeng dhateng pakaryan lajeng angudi dhateng kasugihan terus dumugi angudi kawibawan lan kadrajatan, nanging sanajan sampun dumugi samanten punpa punika inggih sampun dumugi ing panglipur utawi pamarêmipun, déréng. Amargi pancén déréng methukki kaliyan ingkang dados dunungnging sajatosing pamarêmipun lah samangké punapa ta menggah ingkang dados keketogganing pamarêmipun manusa punika. Inggih punika manawi sampun makrifatullah.

Kawuningana, nalika manungsa taksih grayah-grayah amadosi dunungnging pamarêmipun awit lahir saking guwa garbaning biyung dumuginipun sepuh kados ing nginggil wau, punika kénging kasanépakaken kadi déné angganing tiyang madosi dhateng ba[49]rangngipun ingkang ical ingkang piyambakkipun wau kasupén dhateng warnining barangngipun, ing pundi-pundi sami dipun padosi lan dipun olak-alik sarta boten wonten ingkang dipun  tatakéni, awit déning awakkipun piyambak boten saged anyariyosakén ………………!!!

 

Sampun dados sunatullah, manawi manusa punika kawekén dhateng satunggaling prakawis Gusthi Allah masthi amadhangngaken kawekénipun, makaten ugi manawi manusa punika sampun kawekén grayah-grayahipun anggénipun makrifatullah, Gusthi Allah masthi inggih lajeng paring pitulung : margi ingkang manusa wau kabuka makrifatipun awit makrifatipun manusa dhateng ing Gusthi Allah punika sanépanipun ugi kados déné tossan brinilan barang pepelikkan utawi daya positief kaliyan négatief utawi kados déné  ngalaming swara kaliyan pamirêng, utawi kados déné ngalaming rurupén kaliyan paningal, terangngipun satunggal lan satunggalipun barang wau boten badhé saged gathuk manawi tanpa lantaran, tossan brini boten badhé saged gathuk kaliyan pepelikkan manawi tanpa daya panarik makaten ugi positief kaliyan négatief, paningan boten badhé saged ningali manawi boten wonten lalantaranipun inggih punika : padhang. Pamirêng boten badhé saged mirêng swara, manawi boten wonten panggandhéngngipun inggih punika swana [50] (ether) makaten ugi ngakaling manungsa, punina boten badhé saged dumugi makrifatipun dhateng ing Gusthi Allah manawi tanpa pirantos.

Kawuningngana, bakaling manusa punika wonten wawatesipun, manawi ngakal wau sampun dumugi ing watesipun punika lajeng boten saged anginggahi malih. Nanging ngakaling manusa punika  ugi ageng sanget kalangkungnganipun sawenéh  saking kalangkungnganipun kadosta : saking dayaning ngakal sanajan manusa punika titah ingkang boten sapintena kikiyatan lan agengngipun éwa déné saged ngeréh lan nyembadani bangsaning sato ingkang ageng-ageng,kadosta : kapal sima, gajah sasaminipun, malih : saking dayaning ngakal manusa saged ngeréh bledhég inggih punika bledhég wau, sapunikanipun kénging ingalap damelipun kadosta : kadamel didilahan electrich, kadamel angratengngi olah-olahan nyletika, ngubengngaken mesin tuwis sanés-sanésipun, inggih sanajan samanten katiyasanipun nanging manawi ngakal wau dipun ketoggaken kanggé anggayuh barang sanginggilipun punika masthi boten saged dumugi, lan ngakal wau  masthi inggih boten gadhah daya punapa-punapa manawi boten gandhéng kaliyan aben-abenipun punika sanépanipun kados déné angganing tossan brini ingkang koncatan ki[51]kiyatanipun utawi kados déné mripat ingkang koncatan papadhang, lan kados déné pamirêng ingkang koncatan swasana. Dados sampun masthi lajeng boten wonten kanggénipun babar pisan, makaten  ugi ngakal punika inggih boten badhé saged anggayuh dhateng makrifatullah, kajawi menika wonten aben-abenanipun ugi. Wondéné ingkang dados aben-abenaning ngakal punika kapérang dados tigang prakawis :

  1. Ngakal kaabenan poncadriya, lajeng kénging kaanggé nindakkaken samukawis pacoba, inggih punika ingkang lajeng dados baboning sadaya kawruh (wetenschap), déné katétéranipun lajeng saged adamel pangéram-éram ingkang samangké saged damel ulaping paninglipun para manusa, wujudipun inggih punika, potrét gramopun tilpun tilgram radhiyo tuwis sanés-sanésipun. Lah samangké sanajan ngakal wau tétéranipun sampun kasumerêpan kados ing nginggil éwa déné ngakal inggih sqaged jémbit dhateng anyumerêpi lalampahan-lalampahanipun tiyang kina, manawi boten kapitulungngan malih serat-serat babad, dados pirantos ingkang kaping :
  2. Inggih punika serat-serat babad (buku-bukunipun tiyang kina). Wondéné menggah dayaning ngakal ingkang angsal aben-abenané poncadriya sarta serat-serat babad wau, punika [52] saged anyumerêpi lan nyoto dhateng lalampahanipun tiyang kina-kina, nanging prakawis punika inggih woten wawatesipun, mila sampun samasthinipun tiyang ingkang ahli weteschap punika saged ugi malah boten pitados dhateng Pangéran lan lajeng boten saged mkrifatullah, awit rumaosipun ngakalipun ingkang sampun kahabenan poncadriyanipun punika sampun cekap kanggé anggayuh ing samukawis, mila tiyang ingkang makaten wau sajatosipun malah bodho sanget awit déning boten nyumerêpi bilih ngakal punika wonten watesipun inggih punika boten saged dumugi kanggé anggayuh dhateng barang ingkang ghaib langkung malih dhateng prakawis Maha Ghaibipun Pangéran, dados cekakkipun  ngakal boten badhé saged anggayuh dhateng Maha Ghaibipun Pangéran kajawi manawi dipun aben-abeni malih ingkang kaping :
  3. Inggih punika pangandikanipun ingkang Maha Ghaib wau. Supados saged terang, ing ngriki kadamelaken upami rumiyin makaten : kawuningana, warni-warnining tiyang ingkang badhé makrifat dhateng Pangéran punika sanépanipun kados déné papanthaning tiyang ingkang sami andhatengngi satunggaling griya, ingkang griya wau ing nglebetipun peteng andhedhet boten kasumerêpan isi tiyang utawi boten, nalika titiyang wau saweg dumugi ing pakawisaning griya, sadaya sami tidha-tidha ing manah dhateng ing wonte[53]nipun ingkang wonten salebeting griya. Tidha-tidhanipun kénging kapérang dados tigang warni makaten : 1. Wonten ingkang nginten bilih salebetipun griya wau boten wonten tiyangngipun; 2. Wonten ingkang nginten : saged ugi wonten, lang ingkang kaping; 3. Wonten ingkang anganggep manawi temen wonten, lah upami ingkang makaten wau, inggih punika gagambaranipun titiyang ingkang déréng murakabah (aniniti) dhateng kawontenanipun ngalam, kawuningana, titiyang ingkang déréng murakabah dhateng kawontenaning ngalam punika tumrap dhateng wontenipun wonten ingkang nganggep manawi Gusthi Allah punika : boten wonten, wonten malih ingkang nginten : saged ugi wonten lan wonten malih ingkang netepaken manawi : temen wonten, salebetipun tiyang-tiyang wau sami tidha-tidha ing salebeting manah, salebetipun tiyang-tiyang wau sami tidha-tidha ing salebeting manah, ing ngriku lajeng marêpekki dhateng sacelakking griya, sarana angempakaken poncadriyanipun, nalika wonten sangajengnging korinipun griya, dipun pirêngngaken boten wonten sabawanipun tiyang, lan nalika dipun injen ugi boten wonten rêgemengnging tiyang ingkang katingalan déning ing nglebet pancén peteng andhedhep mila tumrap tiyang ingkang namung sami angginakaken lan boten pitados bilih salebeting griya wau wonten tiyangngipun awi[54]t poncadriyanipun pancén boten saged dumugi kanggé anyipati dhateng wontenipun tiyang ingkang wonten salebeting griya wau. Dados sanépanipun tiyang wau kados déné kawujudanipun para titiyang ingkang ahli watenschap anggénipun boten pitados dhateng wontenipun Gusthi Allah. kawuningngana titiyang ahli watenschap anggénipun boten pitados dhateng ing wontenipun Gusthi Allah,  punika awit déning Gusthi Allah punika namung nedya pinoncadriya kémawon, saréhning anggénipun boten pitados wau sajatosipun inggih taksih wonten salebeting tidha-tidha, mila titiyang wau lajeng sami angginakaken buku-bukunipun (kawruh wetenschap) nanging makaten punika punapa saged amanggih Pangéran, O, boten sanget, awit cacariyosaning Pangéran  punika pancén boten wonten  ing salebeting buku-buku (kawruh). Mila nalika buku-buku utawi cathetanipun titiyang wau boten saged anedahaken dhateng sisipatanipun tiyang ingkang  wonten salebeting griya, tiyang wau masthi lajeng saya kandel anggénipun boten pitados dhateng wontenipun tiyang ingkang wonten salebeting griya wau. Dados boten anéh manawi kathah-kathahipun tiyang ingkang sami ahli wetenschap punika inggih lajeng amungkiri dhateng  wujudipun Gusthi Allah. awit déning sisipatanipun Gusthi Allah punika boten saged pinanggih wonten ing kawruhipun [55] makaten rumaosipun tiyang ahli watenschap wau. Dados cekakkipun tiyang wau boten badhé saged sumerêp sisipatanipun tiyang ingkang wonten salebeting griya, sadéréngipun tiyang ingkang wonten salebeting griya, sadéréngipun tiyang ingkang wonten salebeting griya punika medhar sabda nyriyosaken sisipatanipun, lah ing mangké lajeng pratéla sanget bilih manusa punika boten badhé saged makripat utawi nyumerêpi sisipataning Pangéran sadéréngngipun Pangéran punika amedhar sabda, ngandikakaken sisipataning Dzat utawi sariranipun, lah pundi wujuding pitedah pamedhar sabdanipun Pangéran punika. Inggih punika Kitab Sucinipun Pangéran (Kuran), inggih Kitab Sucinipun Pangéran punika pamedhar sabdanipun ingkang Maha Ghaib wau. Dados marginipun tiyang saged makrifat  dhateng Pangéran punika boten sanés namung kedah sarana kapitulungngan déning pangandikanipun Pangéran ingkang Maha Ghaib, déné pamedhar sabdanipun Pangéran ing dalem Kitab Sucinipun (Al Kuran) ingkang mratélakaken sawenéh sisipataning sariranipun kadosta :

Surat Almu’min : 63. Mangkono sira kabéh, yaiku Gusthi Allah Pangéranira kabéh kang nitahakén samubarang. Ora ana sesembahan kajaba mung Allah piyambak, ya géné sira kabéh teka padha méngo.

Surat Shura : 11. Ora ana samibarang  kang a[56]ngupaméni Allah. allah iku kang midhanget tur mriksani.

Surat Mulku : 1. Tambah-tambang kaagungngané Dzat kang ngasta karaton iya Allah iku Dzat kang kuwasa ing ngatasé samubarang.

Surat Khujrah. 18. Satemené Allah iku Dzat kang ngudanéni ghaibbé bumi lan langit apa déné  kang priksa kabéh barang kang sira lakoni.

Tuwin malih taksih kathah sanget pamedhar sabdanipun Pangéran ing dalem Kuran ingkang mitedahaken sipat-sipating sariranipun ingkang sipat-sipat punika sawenéhipun malih kados ing ngandhap punika :

  1. Wujud tegesipun : wonten;
  2. Kidam tegesipun : rumiyin;
  3. Bakak tegesipun : langgeng;
  4. Mukhalafatulilkhawasi tegesipun : béda kaliyan sawarnining barang ingkang  énggal;
  5. Kiyamuhu binafsihi tegesipun : jumeneng kaliyan pribadinipun piyambak;
  6. Wahdaniyah tegesipun : satunggal;
  7. Kudrat tegesipun : kuwasa;
  8. Iradat tegesipun : karsa;
  9. [57]Ngilmu tegesipun : ngudanéni;
  10. Khayat tegesipun : gesang;
  11. Sama’ tegesipun : mindhanget;
  12. Basar tegesipun : nguningngani;
  13. Kalam tegesipun : angandika;
  14. Kadiran tegesipun : ingkang kuwaos;
  15. Muridan tegesipun : ingkang karsa;
  16. Ngaliman tegesipun : ingkang ngudanéni;
  17. Khayan tegesipun : ingkang gesang;
  18. Samingan tegesipun : ingkang midhanget;
  19. Basiran tegesipun : ingkang nguningani;
  20. Mutakaliman tegesipun : ingkaqng angandika;

—  @@@  —

Kawuningngana, sipating Pangéran ingkang kasbut ing nginggil punika, limrahipun sami dipun wastani sipat kalih dasa, sarta wonten ing kitab-kitan usul sipat wau satunggal-tunggalipun kalimrah sami kaandharaken ingkang sakalangkung panjang. Sanajan sampun kaandgaraken sanget panjang, éwa déné titiyang ingkang sami nyinau kitab-kitab usul wau, ingkang kathah meksa taksih sami kalintu tampi panyuraosipun inggih  punika dipun kinten manawi ngilmu Usul wau satunggaling kawruh ingkang boten wonten tegesipun makaten kados déné limrahipun pa[58]ra titiyang ingkang sami ngudi ngilmi makrifat inggih punika manawi rumaosipun punika sampun makrifat lajeng sampun sampurna, rumaosipun sampun oncat saking papardénipun sarak anglampahi saréngat sapiturutipun, awit anggepipun bathal kharam sampun kadarbé, déning sadaya-sadaya punika sampun kasarira wonten  ing pribadinipun (nangidzubillah). Lah makaten ugi titiyang Islam ingkang sami nyinau ngilmu usul wau, inggih punika sarampungnging panyinaunipun tarkadhang imanipun dhateng Pangéran malah tipis sanget kaajrihanipun boten wonten ngamalipun saléh sepi, cekakkipun kénging dipun tembungngaken tebih sanget saking anemen-nemeni paréntah lan nebihi cegahipun Pangéran, kang mongka ingkang lerês tiyang ingkang nedya nyumerêpi ngilmi usul utawi nedya makripat punika pancénipun makaten kedah sumedya netepi ing kumawulanipun sarana améstu ing sadaya paréntah lan nebihi cegahioun Pangéran kaliyan temen-temen, lah samangké para maos sampun masthi lajeng anguningngani ing kalintuning serapipun para titiyang ingkang sami nyinau ngilmu usul lan angudi ngilmi makripat wau. Wondéné tumrap ingkang  boten kalintu, ing ngriku sinten tiyangngipun ingkang sampun saged anyumerêpi salah satunggaling sipatipun Pangéran masthi lajeng saged ageng dayanipun inggih punika saged anuntuni dhateng sadaya pakarti ingkang [59] utami, ingkang anununtun dhateng kasampurnan upaminipun kados déné ayat ingkang kula pratélakaken ing nginggil wonten  ing surat Almukmin ayat : 62, wau, Pangéran sampun medhar sabda aparing pitedah dhateng kawulanipun manawi sariranipun punika Dzat ingkang asma Allah, dados Pangéran kita sadaya, sarta ingkang nitahaken samukawis, mila tumrap tiyang ingkang sampun yakin sayektos dhateng pamedhar sabdanipun Pangéran wau, masthi piyambakkipun  lajeng saged tauhid sayektos inggih punika anyawijékkaken dhateng sesembahan inggih maha tunggalipun Allah, satemah piyambakkipun  boten badhé méngo lan musrik, sadaya paréntah lan cegahipun Pangéran dipun pupundhi lan dipun éstokaken sanget langkung kaatasaken tinimbang kaol-kaolipun para ngulami, inggih makaten punika kawujudipun paraning kumawula ingkang sajati.

Wonten ing surat shura ayat : 11 : ingkang sampun kapratélakaken ing nginggil wau, Pangéran sampun amedhar sabda anedahaken sawenéh sipatipun malih, inggih punika bilih boten wonten samukawis ingkang angupaméni Allah, lan Allah punika ingkang midhanget tur mriksani. Lah manawi tiyang sampun yakin yektos dhateng pitedah pamedhar sandanipun Pangéran wau, inggih punika sampun saged netepaken ing dalem manah, manawi temen boten wonte[60]n satunggaling barang ingkang angupaméni Allah, masthi tiyang punika lajeng saged anetepaken bilih awakkipun piyambak angen-angen sir, leng, nyut sapiturutipun punika sanés Pangéran ananging ingkang asma Pangéran wau satuhu Dzat ingkang Maha Suci  lan sampurna. Maha Sucinipun Pnagéran inggih punika temen manawi Dzatipun boten kénging kinarênteggaken lan cinakra bawa, punapa déné  kinayangapa wonten salebeting batos awit déning sadaya ngalam saisinipun punika pancén boten wonten ingkang angupaméni Allah. inggih makaten punika satuhu tajalining Pangéran ingkang Maha Suci lan sampurna langgeng boten kénging éwah gingsir ing salami-laminipun, lan nalika tiyang  punika sampun yakin sayektos manawi Gusthi Allah punika ingkang midhanget tur mriksani, masthi tiyang punika lajeng sanget angatos-atos ing sadaya solah bawa lan muna-muninipun sarta tindak sapecak miwah rêmbag sakalipah tansah dipun éngeti punapa  punika dados kaparêngngipun Pangéran utawi boten inggih makaten punika wujuding pamukhasabah lan murakhabah ingkang sajati.

Wonten ing surat Mulku : ayat : 1 : ingkang sampun kapratélakaken  ing nginggil wau, Pangéran sampun amedhar sabda anedahaken malih saking sawenéh sipatipun inggih punika manwi Gusthi Allah punika Dzat  ingkang tansah tambah-tambah ka[61]agungnganipun lan kuwatos ing ngatasing samukawis, manawi tiyang punika sampun yakin yektos dhateng kaagungnganipun Pangéran lan kuwaosipun Pangéran punika temen  ing ngatasing samukawis sampun masthi tiyang punika lajeng sumerêp dhateng sadaya kaapesaning  awakkipun satemah awakkipun namung kakonjemaken dhateng kaagungnganipun Pangéran kémawon lan namung dhateng Pangéran  piyambak paraning panyuwunipun pitulung. Sadaya-sadaya punika  apes boten saged punapa-punapa, sami kawisésa ing sipat pamurba wisésanipun Pangéran ingkang Maha Kuwaos, inggih makaten punika empaning taukhid ingkang sajati.

Wonten ing surat khujrah, ayat : 18. Kados ingkang sampun kapratélakaken ing nginggil Pangéran sampun amedhar sabda paring pitedah tumrap sipatipun malih, inggih punika manawi Gusthi Allah punika Dzat ingkang ngudanéni ghaib-ghaibipun bumi langit punapa déné ingkang priksa dhateng sadaya barang ingkang kita lampahi. Lah manawi tiyang punika sampun yakti-yektos  manawi Gusthi Allah punika Dzat ingkang ngudanéni ghaib-ghaibing bumi langit punapa dVnV ingkang priksa dhateng sadaya barang ingkang kita lampahi, sampun masthi tiyang wau boten badhé saged badhé tumindak ingkang boten dados kaparêngngipun Pangéran (maksiyat) makaten punika nadyan wo[62]ten ing pasemon, inggih makaten punika kawujudanipun saged sapatemon kaliyan sajatining Gusthi.

Lah kados makaten  agengnging dayanipun tiyang ingkang kinarbuka boten saged kalintu panyinaunipun dhateng ngilmi usul lan ulah ngilmi makripat, saweg ngéngeti sipatipun Pangéran kados ingkang sami kapratélakaken wonten ing ayat pamedhar sabdanipun Pangéran wau, sampun samanten kawigatosanipun, lah punapa malaih manawi tiyang punika tansah énget dhateng sipatipun Pangéran  ingkang kalih dasa wau sapiturutipun sampun masthi tiyang wau satindak-tanduk sasolah bawa, sarta muna-muni pun dadossa ngibadah sadaya.

Prakwis kawontenan ingkang kalih dasa makaten wau gampil dipun tembungngaken nanging sajatosipun angél lampah-lampahanipun, saréhning prakawis  punika pancén angél lampah-lampahan lan gagayuhanipun mila ing ghaib lajeng  nyukani margi saged sipun anjog dumugi kados déné wawarah ing nginggil wau, inggih punika sarana sadaya kawula sami pinardi netepi rukuning Islam gangsal prakawis ingkang cekakkaning katerangnganipun sampun kapratélakaken ing ngajeng (kaca 16) déné katrangnganipun ingkang lebet kadosta ing ngandhap punika :

  1. Ngucapaken shahadat, wontenipun agami Islam majibaken dhateng kita manungsa, supados angucapaken shahada[63]t punika pamrihipun anuntuni dhateng manah, supados manah punika sagedda kuwijén dhadhasar taukhid dhateng kasawijénipu Pangéran lirripun sampun ngantos manah punika gadhah panganggep bilih sanésipun Gusthi Allah punika wonten pangéran utawi sasembahan malih utawi gadah panyana bilih sanésipun Gusthi allah punika wonten barang ingkang saged anglabeti, inggih gadhah daya panguwaos saking kuwaosipun piyambak, satemah sarana manah ingkang sampun dipun tuntun shahadat déning pakecapanipun lésan punika sageda anggadhahi sedya lan paneja, bilih gesangipun wonten ing ngalam donya punika sedya aneja angumawula dhateng Gusthi Allah pribadi, saran mumudhi lan ngéstokkaken préntah tuwin nebihi cacegahipun kalayan manut tuntunanipun Kangjeng Nabi Mukhammad SAW, ingkang dipun karsakkaken Gusthi Allah dados panuntun lan papanutanipun manungsa ingkang sumedya anggayuh ing kasampurnanipun, awit inggih Kangjeng Nabi Mukhammad SAW punika  guru panutaning jagad paparingngipun Gusthi Allah dhateng kita manungsa, supados anununtun dhateng ing sampurnaning gesang.
  2. Anglampahi salat gangsal wedal, wontenipun agami Islam anamtokkaken dhateng kita manungsa supados anglampahi salat gangsal wekdal ing saben dinten punika awit déning manungsa punika tinitahaken Pangéran sami kadunungngan sipa[64]t supé. Manawi manusa boten purun anglampahi salat gangsal wekdal ing saben dinten punika sejatosipun sampun ingepal déning agami, tangéh yén kamanungsa wau sumembaha dhateng Pangéran awit bab punika sajatosipun sampun kanyatahan sanget tiyang ingkang boten purun anglampahi salat gangsal mekdal wau katemahanipun namung nyembah lan andhérék dhateng hawa napsunipun kémawon satemah inggih boten badhé saged énget dhateng Pangéran lan dhawuh paréntahipun, cobi, para maos kula aturi nginten-kinten punapa tiyang ingkang boten nglampahi  salat punika badhé saged énget dhateng Pangéran, O, sampun masthi boten, sampun malih ingkang saged énget apesipun ngantos kaping gangsal ing sadinten lah bok inggih sadinten sapisan kémawon masthi botenipun kajawi manawi panuju kataman suker sakit miwah susah lan coba sarta kikirangngan lah punika sok saweg purun ngadhuh lan sasambat dhateng Pangéran punapa boten makaten lah punapa malih saged langgeng kaéngetanipun sarta badhé anglampahi sadaya paréntah lan cegahipun Pangéran punika masthi saya boten sanget, dados tiyang ingkang sisipatanipun makaten (boten purun anglampahi salat gangsal wekdal) sampun masthi tangéh sagedipun anggayuh ing kasampurnanipun, kajawi [65] punika sarana keterangngan punika para maos samangké masthi saged andorakaken dhateng kasombongngan lan umukkipun tiyang ingkang pangakenipun sampun anglampahi salat daim lan langgeng kakéngetanipun dhateng Pangéran wau.
  3. Netepi zakat inggih punika ngedalaken saprakawan dasaning bandhanipun ingkang apesipun sampun pangaos séket rupiyah, kasukakaken dhateng ingkang wajib tampi (katranganipun mirsanana kitab Hikmah Perintah Agami Islam), wontenipun agami Islam ingkang sampun anggadhahi kasugihan awit watekking tiyang punika manawi boten temen-temen anggéning angéstokkaken paréntahipun Gusthi allah, saben mindhak kasugihanipun sampun masthi malah mindak cethilipun lan mindhak rêmenipun anggénipun angumpuk-ngumpuk bandha, lah manawi tiyang punikapinardi qambek darma ing Pangéran sarana katamtokaken netepi zakat awit saking andarbéni bondha sekét rupiyah, boten purun angéstokaken tangéh sanget tiyang wau saged anggayuh kasampurnanipun, lah tiyang ingkang cethil lan kumathil kanthil dhateng artanipun makaten masthi saya awrat anetepi zakat manawi sampun kasugihanipun saya sanget, cekakipun …. O, cilaka sanget bénjing Akiratipun tiyang ingkang sampun kuwajiban zakat boten netepi zakatipu[66]n punika, awit makaten punika masthi boten badhé saged andumugékaken kasampurnanipun.
  4. Anglampahi siyam ing saben dintenipun wulan ramelan, wontenipun agami Islam anamtokkaken dhateng kita manungsa, supados anglampahi siyam siyam ing saben dintenipun wulan ramalan ingkang siyam wau cinegah dhahar lan ngunjuk punapa déné sarêsmi wiwit fajar sidik dumugi serapipun surya, punika awit déning sanget amurih supados manungsa punika sageda minggah tataraning darajatipun inggih punika awit darajating sato ingkang watekipun rinten dalu tansah nedha lan ngombé punapa déné sacumbana, punika sageda minggah dhateng darajat malaikat ingkang watekipun tansah andhérék lan sumarah dhateng ing sadhawuh lan karsaning Allah, kanthi asih tresna  dhateng fakir miskin ingkang tansah kacingkrangngan boten naté saged nedha  tuwuk ing sadintenipun awit tiyang ingkang anglampahi siyam punika masthi lajeng saged anyumerêpi lan angraosaken rakaosipun luwé, salajengngipun saged anepakaken dhateng angganing para fakir miskin ingkang tansah nandhang karapan, lah manawi tiyang punika boten purun anetepi siyam inggih sampun masthi kémawon tangéh sagedipun badhé saged ulah kasampurnan lan dumugi kasampurnanipun, mila o, cilaka lan asor sanget darajatipun tiyang ingkang boten purun anglampahi siyam punika, [67] langkung asor saking darajating sato.@@@
  5. Ngibadah khaji dhateng tanah suci Mekah wonten ing wulan Dzulijah. Wontenipun agami Islam anamtokaken dhateng umat Islam ing sadonya, ingkang sampun kuwajiban nglampahi khaji dhateng tanah suci Mekah, (katrangnganipun ugi amirsanana Hikmah Perintah Agama Islam) punika ing pamurih inggih anggugulang dhateng kasampurnan lan karukunanipun umat Islam ing sadonya. Terangngipun : agami Islam punika sanget anggénipun amardi supados kita umat Islam punika tansah rukun akekempalan kaliyan satunggal lan satunggalipun katingal sayuk iyeg golong rukun  anggénipun anggluhuraken asmaning Pangéran lan angeungkebi agami Islam, kadosta : ing saben wekdaling sembahyang, punika kita umat Islam sami kuwajiban parlu kifayah angedeggaken salat barjamangah (salat sasarêngngan ing saben wekdaling sembahyang),  wonten ing kampung-kampung, ingkang pamrihipun titiyang Islam ing kampung ngriku sami katingala sayug iyeg golong rukun anggénipun anggluhuraken asmaning Pangéran lan kerêpa sasrawungngan satunggal lan satunggalipun ingkang salebetipun sasrawungngan wau saged wekas-winekas anglampahi khak lan kasabaran. Makaten malih nalika ing dinten Jumungah, wonten ing wekdal luhur, punika para umat Islam (éstri boten) sami [68] katamtokaken salat Jumungahan dhateng masjid ingkang wonten ing ngriku punika kajawi titiyang Islam saking kampung satunggal lan satunggalipun saged nyakup kados maksudipun salat barjamangah ing nginggil ing saben wekdalipun sembahyang, wonten ing ngriku punika katingala raos  democratie inggih sama ratanipun umat Islam ing dalem agami Islam, tegesipun umat Islam punika, ageng alit sugih miskin sasaminipun sami-sami kémawon papangkatanipun ing nalika sami wonten raos : namung Allah piyambak ingkang kagungngan sipat Maha Luhur. Kajawi punika wonten ing masjid salebetipun sadaya sami makidhupuh wonten  ing ngarsaning Pangéran (sadéréngngipun salat Jumungah), parlu ugi mirêngngaken khutbah utawi pituturipun Kya Ki Ketib bab parlunipun ngagesang. Inggih khutbah utawi pitutur salebeting jumungahan wau, minongka pitutur lan pépéling lan angindhakaken saserêpan punapa déné panggigah dhateng para umat Islam supados kamajengnganipun wonten ing donya punika kaliyan umat sanésipun wonten ing ngajeng piyambak, mila boten patut saget dados ketib Kyai Ketib ingkang khutbahipun boten saged adamel labet punapa-punapa kados ing nginggil wau dhateng para umat Islam, ketib ingkang makaten masthi ing bénjing dinangu wonten  ing ngar[69]saning Pangéran inggih punika dinangun ing bab anggénipun dados ahli pitutur wonten ing ngajengnganing umat Islam boten saged angajengngaken nanging malah angunduraken. Makaten malih wonten ing dinten riyaya kalih, ing tanggal kaping : 1, shawal sarta : 10, Dzulijah (besar), para umat Islam ugi sami kautamékaken salat riyaya wonten ing langgar utawi masjid kaliyan damel sosorah utawi mirêngngaken  sosorah ingkang wosipun kita titiyang Islam ing pundi-pundi kampung lan dhusun sumarambahipun sanagari pisan samiya saged nyakup kados déné maksud-maksud ingkang sampun katerangngaken ing nginggil.

Lan boten namung punika kémawon agami Islam anggénipun  tansah murih ing karukunaning umat Islam ing pundi-pundi nagari lan pajajahan nadyan umat Islam sadonya pisan ugi dipun angkah makaten inggih punika wonten ing wulan Dhulijah ing tanggal kaping : 10, 11: sarta : 12, agami islam anamtokaken dhateng titiyang Islam ingkang sampun kuwaos ([4]) supados sami anglampahi ngibadah khaji dhateng tanah suci Mekah, ingkang wosing maksudipun titi[70]ng Islam saking nagari satunggal lan satunggalipun sarawungngan angangsu kawruh, ingkang salajengngipun sasampunipun mantuk ing nagarinipun piyambak lajeng kapencarna dhateng bangsanipun, kajawi punika ugi sagedda ngakup ing sadaya maksud-maksud kados  ingkang samun kapartélakakeb ing nginggil satemah kita umat Islam sajagad punika sami asayuk kaiyeg golong rukun kempal dados satunggal ngaub wonten sangandhaping bandéra : Ashadu alla ilaha illallah (Islam) makaten malih tunggil raos lan tunggil sedya, kekah kados déné abadan lan ruh satunggal ingkang temahanipun dados saumat lan bongsa ingkang mulya.

Lah makaten pamardinipun agami Islam dhateng umat Islam anggénipun namtokaken anglampahi rukuning agami Islam gangsal prakawis ingkang tetep tumindakipun wau ugi sampun nama dados bakuning sawenéhipun wohing makripat ingkang enggel, dados wonten ing agami Islam asiling wohipun makripat punika sajatosipun pancén inggih sampun katemtokaken marginipun inggih punika sarana anetepi rukuning Islam gangsal prakawis wau kalayan samasthinipun awit inggih namung teteping rukunipun Islam ingkang samasthinipun wau ingkang badhé saged ambangkat dhateng lampahing kasampurnan lan dumugi ing kasampurnanipun, ingkang pamurihipun supa[71]dos kita umat Islam sadonya punika sami dumugi ing kasampurnan lan kamulyanipun, mila, dhuh, b dumugi ing kasampurnan lan kamulyanipun, mila, dhuh, bénjing punapa kita umat Islam sadonyaning punapa kita Umat Islam sadonya punika saged anetepi maksud-maksudding agami Islam ingkang dajatos kados ing nginggil wau. Dhuh, Allah mugi Thuwan karsa anarbuka lan paring pitulung dhateng kita umat Islam gumar dumugi ing kasampurnan lan kamulyanipun, mila, dhuh, bénjing punapa kita umat Islam sadonyagahing sedya, sedya anjongka dhateng kasampurnan miturut  satataning agami Islam ingkang sajatos kados ingkang sampun tuwan karsakaken, Amin.

Dumugi ing ngriki pangarang kula kitab : Makripat kula sampuni, lalajengnganipun malih ing wingking isyaallah lajeng kula sambet kitab : Kasampurnan, wasana pangajeng-ajeng kula, kitab punika tetep dadosa susulang lan rarambatanipun para manungsa, ingkang sami nedya anggayuh ing kasampurnan jati, ingkang babaripun  insyaallah badh dumugi ing kasampurnan lan kamulyanipun, mila, dhuh, bénjing punapa kita umat Islam sadonya kula prat dumugi ing kasampurnan lan kamulyanipun, mila, dhuh, bénjing punapa kita umat Islam sadonyalakaken wonten ing kitab : Kasampurnan wau.

Tamat

——————

[1] Azlam punika bangsaning mamethék dhateng bekja cilakaning tiyang ingkang sampun utwai déréng kalampahan (mamethék barang ingkang ghaib).

[2]     Manawi dipun wawas kaliyan saréngat utawi khukuming agami, kalaimrahanipun tiyang punika  ingkang kathah malah dhumawah bidngah utawi kharam wujudipun inggih kalimrahan ing nginggil wau, kadosta :  wilujengngan (milujengngi wetengngan jabang bayi, tiyang sakit tiyang pejah enz) tahlilan punika sami bingah khabikhah, tegesipun rérékan  ingkang malah angregedi dhateng saréngat Islam, déné nayuban main kertos wonten ing pajagongngan punika kharam. Saréhning kalimprahanipun tiyang punika ingkang kathah-kathah malah dhumawh bidngah lan kharam mila ing ngriki ingkang manitra parlu atur pépénget : manawi panjenengngan sadaya nedya netepi kalimrahaning tiyang, punika sampun ngantos netepi kalimrahan ingkang bidngah sarta kharam menggah khukum agami, awit manawi panjenengngan sadaya ngantos maha anetepi makaten sayekti ing tembé (delahan) badhé wonten tatrapanipun Pangéran, makaten malih saréhning kalimprahaning tiyang punika awon saé kénging dipun damel mila ing mangké mongga-mongga sami damel kalimrahan ingkang saé sarta pinuji menggah agami, kadosta : manwi ing dinten Jumungah angathah-kathahkaken sadakah. Manawi tampi arta, ingkang sabagéyan dipun anggé sedhiyan kabetahan ingkang sabagiyan malih dipun céléngngi, ingkang sabagéyan malih dipun  anggé darma dhateng sabilillah (ngiyataken agami), tuwin malih sanés-sanésipun.

[3] Katrangnganipun kula aturi nguningani malih ing Kitab : ka-Allah-an.

[4]     Kadosta : Zakat inggih sampun netepi, sarta cekap sangunipun kanggé mlampah mantuk lan kanggé nilari ingkang sami kantun tur ing margi aman boten wonten pakéwed

HIKAYATUL ARWAH


HIKAYATUL ARWAH

Anyariyosaken lampahanipun roh ing salebetipun
ngalam kubur, inggih ingkang kawastanan
ngalam Barzah ingkang sakéca lan
ingkang nampi siksa.

Kapethik saking Kitab Ihyak Ngulumiddin
Déning : Mas Ihsanuddin
Pangulu Khakim
ing kitha Sragen

1e DRUK

Boten kénging katurun kasantunan tembangngipun
kacithak malih, kajawi angsal lilahipun inkang
ngimpun ingkang ngedalaken

ingkang nyadé sarta ngedalaken :
BOEKHANDEL AB. SITI SJAMSIJAH
SOLO 1927

Uitgeefster : Worosoesilo Almanar
en Noeroe’l Islam

Kacithak ing pangecapan wersa
Tuwan Mukhammadiyah Surakarta

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir

Sidoarjo,   21 Januari 2018

@@@

[3]Bismillahir-rohmanir-rohim

Para maos sami ngretosa, bilih piyandeling manungsa tumrap lampahanipun sasampuning pejah (pecating nyawa saking ragamipun) punika mawarni-warni. Nanging piyandel-piyandel wau kathah ingkang namung panyakrabawa ingkang lepat (nyimpang utawi sasar) saking garising ka-Islaman, mila ing ngriki kula manah parlu sanget anggelaraken bab punika, ingkang supados lajeng kawuningngan (dipun mangretosi), pundi piyandel ingkang lepat lan pundi ingkang lerês temahan saged milih ingkang lerês sarta nampik (sumingkir) ingkang lepat.

Piyandel Ingkang Lepat Saha Ingkang Lerês

  1. Sawenéhing golongan sami gadhah piyandel bilih manungsa ing sasampuning pejah, punika sampun lajeng cuthel baoten manggih lampahan punapa-punapa. Babasan sirna tanpa lari, [4] lir angganing sirnaning latu ingkang sampun pejah, utawi sirnaning ijeming lombok sasapuning jumedhuling abrit, lan ugi kasamékkaken pejahing sato. Tegesipun saoncating nyawa saking raga, nyawa wau lajeng sirna lap, inggih kados makaten punika piyandelipun tiyang ingkang sami sasar, boten pitados ing wontenipun Pangéran lan wontenipun dinten kiyamat.
  2. Sawenéhing golongan malih wonten ingkang gadhah piyandel manawi saoncating roh saking raga wau, lajeng boten gadhah raos rumaos punapa-punapa. Anggénipun makaten wau ngantosn bénjing dumugi dinten kiyamat inggih punika mangsaning roh wau sami wangsul ing raganipun malih, dados titiyang ingkang gadhah piyandel ingkang makaten wau, boten pitados ing wontenipun ngalam Barzah (kubur) mila inggih taksih terang menggahing kalepatanipun.
  3. Sawenéhing golongan malih sami gadhah piyandel manawi sapecating roh saking raganipun punika inggih taksih tetep wujudipun sarta ugi gadhah lampahan, nanging ing saréhning abadan alus mongka ingkang saged angraosaken sakéca, sakit asrep bentér punika badan wadhag mila manawi roh wau sampun boten gadhah prabot badhan wadhag masthi boten badhé ngraosaken sakit utawi sakéca. [5]Cekakkipun inggih lajeng dados kahanan ingkang boten gadhah raos punapa-punapa. Titiyang ingkang gadhah piyandel makaten wau, cetha boten ngandel ing badhé wujuding dinten bangas (tangining manusa saking kubur) sapiturutipun mila inggih kagolong tiyang ingkang taksih sasar piyandhelipun.
  4. Lan sawenéhing golongan malih wonten ingkang gadhah piyandel manawi pecating roh saking raganipun punika pindhah ing raga sanés lajeng gesang ing ngalam donya malih.anggénipun makaten wau, ngantos marambah-rambah. Inggih makaten punika piyandelipun agami Hindhu. Menggah piyandhel ingkang makaten wau, agami Islam mastani ugi kalintu (lepat).

Kajawi golongan a, b, c, d ing nginggil wau, taksih kathah golongan-golongan ingkang taksih sami lepat menggah piyandelipun ing gesangnging roh, sapecating saking raganipun, déné ingkang sampun kaanggep lerês déning Islam kados ing ngandhap punika :

Piyandel ingkang lerês menggah ka-Islaman ingkang sampun dipun ajengngi déning ngakal ingkang suci, sarta ingkang sampun mawi wawaton ayat Kur’an lan Khadis punika makaten : sayektosipun ingkang pejah punika namung éwah (pindhah) ing roh saking satunggiling panggénan (jasadipun) dhateng panggénan sanés (ngalam Barzah). Déné kahanan wujuding roh wau [6] boten éwah babar pisan, mila wontenipun roh ing papanipun énggal wau, inggih taksih gadhah raos sakéca, utawi rêkaos (saged nampi kanikmatan utawi pasiksan) pundi ingkang pinasthi ing piyambakkipun, boten bédha akaliyan ing nalika taksih manggén ing jasadipun, namung kémawon ing sasampunipun oncat wau, lajeng boten gadhah (boten saged) amréntah ing badanipun wadhag margi sampun pisah saking ngriku. Ing nalika roh taksih manggén ing jasad piyambakkipun punika dumunung dados pangagengngipun (pangréh) badan, sadaya pirantosing badan punika, sampun masthi miturut punapa saparéntahing rohipun, kadosta : nyerat mawi pirantos tangan, ningali mawi pirantos paningal (mripat) mirêngaken mawi pirantos kuping, makaten sapiturutipun, nanging saréng roh wau sampun oncat saking jasadipun (raga) sampun masthi kémawon préntahanipun ingkang makaten wau lajeng ical, sanadyan makatena kawaskithan utawi kawicaksananipun roh punika taksih lestantun (boten éwah), mila makaten amargi roh saged gesang sampurna nadyan tanpa pirantos badan wadhag, rêkaos sabab saking kataman ing lalampahan ingkang pakéwed, (kasangsaran) tuwin ugi saged angraosake[7]n bingah, lan seneng margi saking anawung ing lampahan ingkang adamen senengngipun, malah-malah manawi kita manah yektos sipat bingah, lan susah, punika sajatosipun harak boten dumunung ing jasad wadhag nanging harak namung dumunung ing roh, nadyan nalika roh wau taksih manggén jasadipun, cekakkipun sadaya tingkahipun roh ingkang temtu ing piyambakkipun kadosta : pangraos kapinteran kawaskithan kabingahan kasusahan sapanunggalipun punika taksih pepak dumunung ing roh wau, nadyan sampuna oncat saking jasadipun, namung kémawon sadanguning roh wau oncat saking badan sampun masthi lajeng boten saged nindakkaken ing tindakkipun ingkang kedhah mawi pirantos badan wadhag kados nalika taksih manggén ing badan wadhag wau.

Ing mangké sampun terang, menggah piyandel ingkang lerês roh masthi gesang ing ngalam kubur, sarta taksih gadhah raos rumaos, déné sakéca, utawi rêkaosing lalampahanipun punika miturut punapa katarimah utawi kautaméning ngamalipun ing rikala gesang ing ngalam ramé (donnya) ngriki.

Para ngulami taksih sami sulaya ing pamanggih. Nalika roh ing ngalam Barzah, punika punapa taksih sok nganggé (wangsul) ing jasadipun punapa boten, ingkang lerês Wallahu A’lam, ananging wangsuling roh ing jasadipun bénjing ing dinten kiyama[8]t (pangadilan) punika kita wajib  kedhah pitados masthi wangsulipun, awit sampun dipun dhawuhaken ing Kur’an lan Khadis ingkang beten kénging  dipun ungkiri utawi dipun mamangngi malih. Déné salajengngipun  gesang kita ing ngalam akhérat punapa lastantun mawi jasad wadhag punapa namung alusipun para ngulami inggih sami sulaya ing pamanggih malih (Wallahu A’lam).

Ing sasampunipun kita tetep kapitadosan kita, ing gesang roh wonten ing ngalam Barzah, lajeng manah kados punapa menggah lalampahanipun roh ing ngriku wau. Lah kados ing ngandhap punika jéréngnganipun.

Dhuh para sedhérék kula muslimin inggih prakawis punika wau, ingkang boten kénging boten kitakedhah ngénget énget ing dalem gesang kita, yén ngantos talompa (kasupén) sampun masthi badhé anemahi dhawah sangsara ingkang tanpa wates, nanging manawi tansah kita éngeti, lan kita ihtiyari kanthi tawajuh ing Gusthi Pangéran ingkang asipat welas sasih, hambok manawi angsal kamirahan  saha ganjaran ugi ingkang tanpa wates angungngipun.

Kawuningngana para sadhérék pecating roh saking raganipun lajeng pindhah ing ngalam Barzah, punika lajengnging lalampahanipun namung kalih warni, inggih punika manggih sangsara lan ruwed pa[9]kéwed utawi manggi kamulyan suka parisuka, éca lan sakéca. Kalih-kalihipun wau sami tanpa wates menggah mangsanipun, déné prakawis ingkang nemahi, sangsara, utawi nemahi mulya, punika boten wonten malih kajawi saking bubudén kalakuwanipun roh kita piyambak rikala gesang ing ngalam wadhag (ing donnya punika). Déné menggah jérénganipun makaten : ing nalika kita taksih sami ing ngalam arwah, sadéréngnging tumitah ing ngalam donnya ngriki punika sampun anampi ing dhawuh timbalanipun Gusthi, bilih kita badhé tinitahaken gesang ing ngalam kawadhaggan ing dalem mongsa ingkang namung sakedhap sanget yén tinimbang gesang kita ing ngalam kalanggengngan, mila gesang kita ing ngalam kawadhaggan wau, sampun pisan-pisan kasengsem (kérêm) ing kawontenanipun ingkang gumelar ing ngriku (kadonyan) nanging tansah tawajuh (madhep) lan éngeta ing Gusthi. Yén kita ing ngalam wadag wau ngantos kesengsem ing kadonyan utawi ngantos kasupén énget kita ing Pangran lah inggih makaten punika witing badhé kasangsaran kita ing ngalam kita ingkang sejati (kalanggengngan), dhawuh timbalaning Gusthi ingkang Makaten wau para manungsa sampun sami nyandikani. Mila ugi kalampahan saking kodrat saha iradating Gusthi, kita lajeng tumitah yektos gesang ing ngalam ramé punika. Ing ngriki kita ginadhuh ambadan wadhag ingkang sarwa saé, sarwa sampurna, ngungkuli sadaya titah sanésipu[10]n, lan ugi pinaringan papan (ngalam) ingkang pepak kanggé praboting gesang. Punapa déné roh kita wau taksih kalastarékaken gadhah kawaskithan (kawicaksanan), ananging ugi dipun  kanthéni hawa napsu (Pépénginan), dhasar gesang kita punika dumunung nglampahi cobining Gusthi, katodhi saged netepi prajangji punapa boten, mila kita kedah tansah énget manawi samubarang ingkang ginadhuhaken ing kita punika masthi boten badhé lestari, nanging masthi sirnanipun utawi oncat saking kita (roh kita) margi déning barangngipun ingkang ngoncati, utawi roh kita  ingkang sampun wancinipun pecat saking barang-barang wau (pejah). Déné kawontenanipun barang-barang wau ginadhuhaken ing kita, punika karsaning Pangéran namung maligi kita naggéya prabot sumungkem kita, sarta énget lan madhep ing Gusthi. Boten pisan-pisan kénging upami kita anggé ngladosi ing hawa napsu kita. Mila manawi prabot-prabot wau lajeng kita naggé ngladosi ing hawa napsu kita, sampun masthi kémawon kita lajeng kérêm utawi kesengsem rêmen sanget ing prabot-prabot wau. Samongsa sampun makaten lajeng owel sanget saupami prabot-prabot wau oncatta saking kita. Nanging pikajengngan kita sagedda awét lastari kénging kita anggé seneng-seneng salami-laminipun ing ngalam wadhag punika. Lah punapa pikajengngan kita (roh) ing[11]kang makaten wau saged sinembadan tangéh lamun balik manawi sampun titi mangsaning oncat masthi kalampahanipun boten saged wurung malih lan boten kénging dipun semadosi. Amila manawi sampun dumugi titi mangsaning donya, (kalebet badan kita) punika oncat saking kita (roh), inggih punika pecating roh saking  raga, ing mongka kita taksih tresna sanget dhateng kadonyan wau, lah lajeng kados punapa kémawon raos lan pangraos kita, ing ngalam ingkang nembé kita ambah (ngalam Barzah). Sampun masthi tansah getun owel lan nalongsa, susah, angresah ingkang tanpa wates agengngipun sarta tanpa telas mangsanipun, cobi kamanaha ingkang wening. Ing nalika kita gesang ing ngalam donya ngriki, saged maréntah ing saranduning badan kita wadhag kanggé prabot ing kasenengngan kita sakarsa-karsa, lan saged maréntah samubarang isén iséning jagad ugi kanggé pirantosing anguja ing hawa napsu kita. Mongka saweg mangsaning seneng-seneng lajeng kapeksa kita oncati sakala sirna babar pisan boten saged panggih pinanggih malih. Dhuh gék kados punapa kémawon raos kita. Masthi inggih sakit sanget, inggih makaten punika yektining pasiksan ing ngalam Barzah, ingkang kabasakaken naraka Jakhim, awit kawontenan kita ing ngriku namung ajeg panalongsa, ingkang tanpa pedhot-pedhot sarta tanpa wate[12]s mangsanipun, inggih tumancebing raos ingkang makaten punika ingkang kabasakaken naraka ingkang langkung déning sanget benteripun, mila poma dipoma kita nalika gesang ing ngalam ramé ngriki, sampun ngantos léna, satemah dhumawah kacilakan ingkang saklangkung déning ageng wau. Inggih punika kasengsem ing kadonyan ngantos dumugi pecating roh kita. Lah cilaka punapa  ingkang pinanggih lamuna pinasthi kados makaten wau. Mongka manawi sampun kalajeng makaten badhé boten angsal lintu kalonggaran utawi kasenengngan sanés-sanésipun malih. Inggih lampahan ingkang makaten wau ingkang sampun dhinawuhaken ing dalem ayat Kur’an : “Ing dina iki wus cukup enggonira anampani ing pangadilaning Pangéran”, menggah patrapan ingkang agengngipun samanten wau, saweg patrapanipun anggén kita kasengsem rêmen ing kadonyan déreng patrapaning anggén kitra mréntah ing gadhuhan kita, dhumateng tindhak ingkang  dédé masthinipun (tindhak awisaning Gusthi), lah punika ingkang langkung agung, lan angigirisi sanget, déné katranganipun kados ingkang badhé kula andharaken ing wingking.

Déné menggah lampahanipun para ingkang sampun saged zuhud sumingkir saking rêmen ing kadonyan [1] nanging namung sumungkem sa[13]ha tawajuh ing Gusthi punika akosok wangsul kaliyan lalampahan ing nginggil wau, awit rikala ing donya ngriki, rumaos anggadhahi sasanggeman ingkang awrat sanget tur wajib kedah linampahan ajeg boten kénging méngéng sarambut pinara séwu. Inggih punika tansah mepeg hawa napsunipun sarta ngeréh supados madhep lan angéstokaken dhawuh prajangjining Gusthi ingkang saklangkung awrat sanget sasanggemanipun, mila gesangngipun ing donya ngriki namung tansah nawung prihatos lan kuwatos raosing manah : baya kapan bisaku koncatan saka ngalam kang sarwa éwuh lan pakéwuh iki, banjur bisa bali marang ngalamku lawas kang sarwa nikmat lan mulya. Makaten raosing para ingkang sampun ngambah ing kawruh kasunyatan, inggih punika kawontenanipun ing donya ngriki namung rumaos ribet lan pakéwed mila tangéh lamuna rêmen utawi kasengsem ing kadonyan nanging malah akosok wangsul punika nyata.

“Gusti Allah, makaten malih anggénipun mempeng ngudi kadonyan nedya kanggé laladi dhateng sabilillah, sarta manawi sampun mangsanipun zakatipun inggih dipun wedalaken yektos punika boten kalebet rêmen donya, balik nama saged sumungkem ing Pangéran kaliyan bondha kadonyanipun.” (Penulis. Wara Susila)

Réhning para sarjana wau sampun anggadhahi pangraos ingkang makaten wau, boten anéh lamun kaoncatan (u[14]ncat) saking donyanipun baoten gadhah raos anggetuni utawi owel, ananging malah gadhah raos sokur, lan bingah, amargi saking lajeng saged oncat saking sasanggén ingkang saklangkung déning awrat lajeng pindah ing ngalam ingkang mardika, tur éca lan sakéca, ingkang tanpa wates ageng sarta mangsanipun inggih punika manggén ing swarga pangayunaning Gusthi. Wangsul ing papanipun ingkang asal, mila kabasakaken bilih pejahing para mukmin sejati, punika lir angganing medalipun tiyang ingkang kinunjara ing pakunjaran ingkang saklangkung peteng, lajeng kaumbar ing papan ingkang saklangkung nyenengngaken, utawi kados angganing bayi ingkang procot medal saking tlanakan pindhah ing ngalam donya. Mila kaselak mokal sanget upami taksih angémut-émut angengngipun taksih anggetuni ing papanipun lami, angengngipun malih niyat badhé wangsul punika katangéh lamun sanget, nanging wontenipun namung bingah sarta sokur ing Pangéran déné oncat saking papan ingkang rupeg lan peteng, lajeng kaparingngan papan ingkang padhang bawéra tur nyenengngaken, mila inggih sampun layak kémawon para Ahli kawruh kabatosan sanget anggénipun sami mung sinau, utawi nglalantih sagedipun amisah saking kadonyan ngantos mawarni-warni marginipun, jer ageng sanget badhé pangundhuhing uwohipun, sawenéhing para Ahli kasunyatan anggénipun a[15]mbudi ngoncati kadonyan sampun saged kasil wiwit rikala taksih sugengngipun ing donya, tegesipun : nadyan ing lahiripun taksih mangen ing donya, nanging menggah kabatosanipun rumaos sampun oncat saking ngriku, jalaran saking sanget konjeming manahipun anggénipun madhep tawujuh ing Gusthi, dados sadaya kahanan ing donya, dalah saranduning badanipun pisan punika sampun kaanggep sirna (ngadam) namung Dzating Pangéran ingkang dipun pandeng ing adinten-dinten, inggih ingkang makaten wau, ingkang antepi dhawuh ing dalem Khadis : “mutu qobla an tamutu”. Sira kabéh padha matiya,  ing sadurungngé tekaning pati. Inggih punika ingkang kabasakaken pejahing salebeting gesang. Tiyang ingkang sampun saged anglampahi makaten punika, ing nalika pecating  rohipun saking raga, boten kraos babar pisan ngantos kacariyosaken kados angganing dinudutipun rambut ingkang dipun lisahi. Tegesipun angler (sakéca), boten kagét babar pisan, langkung-langkung manawi sampun dumugi ngalam barzah, rumaos ludhang saking papredén nanging namung gesang seneng mardika, kaumbar sakarsa-karsa, boten wonten ingkang ngriridhu, utawi mraduli. Amila wontenipun namung suka parisuka, éca lan sakéca, ingkang boten saged kininten-kinten, inggih makaten punika ingkang kangibarataken : darussalam (suwarga).

[16]Wewahan Saking Pangimpun
Methik Saking Kitab Ngilmi Tasawuf

Ingnginggil kaprtélakaken manawi anggénipun para Ahli Kasunyata anjongka ing kamulyan jati ing ngalam kasunyatan punika mawarni-warni tarékatipun (lampah), sawenéhing ngulami wonten ingkang tarékatipun sarana amesu budhi, ing lahir dalah batosipun tegesipun kajawi amemekak ing hawa napsunipun taksih mawi ulah raga, riyalat (ambanting raga) ngirangngi nedha, tilem saha khalwah (sumingkir saking manungsa), satemah saged katarimah dados walafanak kasupén ing samudayaning kahanan wadhag punika kalebet raganipun piyambak ugi sampun boten kalebet manah. Margi saking konjem ing makrifattullah. Mila ing ucap lan solah bawaning lahir, lajeng saémper kados tiyang éwah (gingsir) akalipun, inggih makaten punika ingkang limprahipun kawastanan majenunullah. Ananging para wali ingkang makaten punika déréng kaanggep luhur sanget, jer lajeng namung ing sariranipun pribadi, boten ing ngalap faédahi umuming manungsa. Déné ingkang luhur piyambak  inggih punika wali ingkang netepi makom bakok, lirripun ing lahir taksih anglampahi ing kalimrahaning ngakathah, (saréngat) tegesipun inggig gigriya, salaki rabi, anak-anak amarmakruf mangga[17]ot, sarta ngibadah, anetepi khukuming saréngat Islam nanging nanging menggahing kabatosanipun sampun saged sumingkir saking kadonyan babar pisan dados sadaya ucap lan solah bawanipun punika sadaya namung tumuju ing Gusthi, boten pisan-pisan amrih ing kadonyan, mila khasiling anggénipun manggaot, salaki rabi, enz wau, boten rumaos babar pisan yén ta dados darbékipun nanging dados kagunganipun Gusthi sadaya, sariranipun namung dumunung anggadhuh, mila namung lega lila (kapara sokur bingah) lamuna kapundhut ing samongsa-mongsa, jer rumaos lajeng suda kuwajibanipun (rêrêksanipun) inggih tiyang ingkang saged makaten punika ingkang kabasakaken khayun pinda raina (gesang ing papan kalih) ugi ateges gesang mulya ing donya lan ing akhérat, awit ing lahir taksih netepi ing kadonyan nanging batosipun ing ngalam akhérat (p).@@@

¤¤¤

Amangsuli Pasiksan lan Pakewed ing Ngalam Barzah

Pasiksan ingkang sampun katrangaken ing nginggil tumrap para Ahli kubur ingkang boten kalerêsan tindakipun punika saweg patrapanipun anggénipun kasengsem ing kadonyan déréng patrapanipun anggénipun gesang nindakaken samubarang tindak lahir batos ingkang boten netepi dhawuh. Lah pu[18]nika ingkang langkung awart sarta kathah sanget menggah warni-warninipun awit saben kalepatan satunggal wonten patrapipun satunggal, kantun ngétang. Lah gék pinten éwu kalepatanipun sampun masthi badhé ngraosaken ing patrapanipun sadaya. Ing ngriki kénging lajeng kula ringkes menggah wujuding patrap wau, inggih punika kosok wangsuling lalampahan kita ing ngalam ramé ngriki. Kados ta : upami kita ing donya purun masésa ing sasamining tumitah, ingkang dédé masthinipun punika ing ngalam ngriku (barzah kita inggi lajeng rumaos kawasésa ingkang tikel maéwu-éwu, tinimbang lan pamasésa kita ing donya wau. Kita ing donya sampun purun anrajang maksiyat ingkang murih senengnging hawa napsu kita, punika ing ngrikanipun lajeng kuwalik rumaos aningali ing kahanan ingkang anggigilani, sarta angajrih-ajrihi, malah ugi saged adamel pisakit ingkang ngantos boten kénging kinenten-kinten agengngipun, kita adamel wirangnging sanés inggih lajeng nampi patrapan kawirangngan ingkang tikel maéwu-éwu, yén tinimbang anggén kita damel kawirangngan wau, tuwin sasaminipun, inggih patrapan ingkang makaten punika ingkang kangibarataken kados wawarnén sawer, klabang, kalajengking, cacing, uler, dahana angalad-alad sapanunggalipun.

Ingkang sampun ing dalem Khadis saking sakhabat A[19]bi Huradaroh, Gusthi Kangjeng Nabi ngandika makaten : sarupané wong-wong kang padha mukmin iku nalika ana ing dalem ngalam kuburé, panggonané iku dijembaraké nganti 70 (pitung puluh) asta pasagi, lan padhang terangwangan kaya padhangngé wengi purnamasidi, yén mengkono apa ta sira kabéh  padha suwé panemu yén wong Ahli kubur mau rupeg ing panguripané.  Para sakhabat amunjuk, kula sadaya boten saged manah, namung Gusthi Allah lan utusanipun ingkang langkung ngudanéni tinimbang kula sadaya. Kangjeng Nabi nglajengngaken ing dhawuh pangandikanipun : déné patrapaning para wong kapir ing dalem ngalam kuburé, iku mangkéné : ing kono (kubur) ana tanin 99 iji. Sira apa wus mangreti kang diarani tanin iku. Yéng durung ngreti, iya iku ula kang duwé endhas pitu kang padha tansah nyokoti, lan anglarani marang wong kang siniksa mau tanpa kendhat-kendhat sira kabéh aja gumun mungguh akéhing cacahé ula samono iku, amarga pancén wus pinasthi kapadakake  cacahé alaning kalakuwané kang siniksa iku. Kaya ta : gumedhé, riya sosongaran) panastén (drengki) nguneg-uneg ala, ambawur, lan sapapadhané. Siji-sijining klawkuwan iku banjur cawang-cawang, nganti padho karo cacahing endhasé ula kasebut ing dhuwur mau (99 X 7 = 693) mungguh panyokot utawa pangantuping ula-ula mau ora padha mungguh [20] kukuwatané, nanging ana kang luwih mandi, ana kang sangisoré. Mangkono iku miturut gedhé cilikking dosané kang siniksa. Déné dhawuhingsun mangkono iku tumrap wong kang binuka paningal atiné, bisa weruh terang lan cetha ing kahanané, lan bisa terang ing sababbé, pasiksan kang mangkono mau.

Dhawuh dalem Kangjeng Nabi kasebut  ing nginggil punika, tumrap para ingkang Ahli kawruh mukhashafah, (ingkang kebuka paningal manahipun ing ngalam ghaib) sampun masthi lajeng sumerêp awéntéh-wéntéh ing kawujudan wau, akaliyan paningaling manahipun, saéstunipun Khadis wau nadyan mirid lahiripun punika dhawuh ingkang walaka, nanging ugi mengku ing rahsa ingkang samar, lan werid, mila tumrap kita ingkang d Hadisr Hadisng sumerêp ing kawruh mukhashafah, boten k Hadisnging lajeng maiben nanging wajib kedah pitados lan pasrah. Tegesipun boten susah mikir-mikir cundhukkipun kaliyan akal kita. Jer panc Hadisn barang ingkang ginaib boten gaduk upami ginayuh akaliyan kawontenan lahir, (natir).

Upami wonten ingkang mabeni makaten : kula sampun nyatakaken akaliyan prabot kula lahir (poncadriya kula) ing ngriku pakuburanipun tiyang kapir teka boten wonten kawujudan ingkang kadhawuhaken wau. Lah kados pundi anggén kula [21] pitados ing barang ingkang kula nyipati piyambak (kasat mata).

Pitakénan ing nginggil punika, jawabipun makaten, “Iman” (pracaya) Khadis dhawuh dalem Kangjeng Nabi ing nginggil punika kapinta-pinta dados tiyang pangkat ing ngandhap punika :

Pangkat I : inggih punika ingkang langkung gampil tur langkung pratéla. Boten susah manah-manah, balik namung kedah pitados bilih sadaya wau, inggih wujud yektos kados walakaning dhawuh. Ananging kita boten saget sumerêp akaliyan ngasat mata. Amargi kawujudan wau sadaya wonten ing ngalam Malakut (arwah) sampun samasthinipun mripat kita wadhag punika boten saged mempan (sumerêp) ing kahanan wau. Kawuningana, sadaya cariyos ingkang asambet ing kawontenan akhérat (kalanggengngan) punika masthi dumunung ing ngalam Malakut, kita harak saged amanah ing kapitadosanipun para sakhabat ing sowaning malaikat Jabrail ing ngarsaning Kangjeng Nabi ingkang parlu maringngaken ing wahyuning Pangéran, mongka para sakhabat wau ugi sami boten sumerêp ing wujuding sang malaikat balik amung Kangjeng Nabi piyambak ingkang priksa. Nadyan makatena, kapitadosanipun para sakhabat wau, ugi nama sampun apasah. Makaten ugi prakawis sadaya wau, kita boten sumerêp (ngasat mata) ing kawujudan wa[22]u, nanging boten mokal upami kawujudan wau dipun sumerêpi déning ingkang sami kataman (mayit), makaten ugi kita saged manah manawi malaikat punika sanés jinising manungsa (anak) Adam mila ugi saged manah manawi sawer, klabang ing ngalam kubur punika inggih sanés bangsaning sawer, klabang, ingkang sami katingal ing donya punika.

Pangkat kaping II : kitaq saged ngalap ngibarat (pipindhan) ing tiyang tilem ingkang supena rinidhung ing barang ingkang ngajrihi (kagum). Ing salebetipun supenan awakkipun inggih rumaos akaraos sakit capé, androdhog, trekadhang inggih gero-gero, polah ngantos dumugi nglilir saking tilem tabeting anggénipun kagum wau déréng ical malah wonten sacelakking ngriku boten sumerêp punapa-punapa. Awit saking punika pasiksan tumrap Ahli kubur, saged ugi inggih wujud kados pipindhanipun tiyang supena wau.

Pangkat kaping III : kita masthi mangretos manawi kawontananipun sawer ing donya ngriki punika boten saged damel sasakiting badan dénéingkang anjalari damel sakit punika wisanipun, yén kasaring malih, wujuding wisa punika ugi boten saged damel sakit nanging ingkang damel sakit punika sayektosipun dayaning wisa, awit saking nalar ingkang makaten wau [23] Khadis kasebut ing nginggil wau kénging rinaos ingkang kangendikakaken sawer sami nyakoti wau, boten wujud sawelakaning sawer, nanging namung dayaning wisaning sawer-sawer, ingkang tumama dhumateng para ingkang kataman siksa wau. Dados Khadis wau lajeng kénging dipun wudhari makaten : wong kang dosa nglakoni papacuh. Takabur, riya, sapituruté, iku ing ngalamé barzah bakal nompa patrapan kaya-kaya cinokot ula 693 kang padha mawa wisa mandi-mandi, tur babarêngngan pangroyokké (panyokoté). Lah, cobi sami kagaliha, sampun kados punapa raosipun tiyang ingkang kacakot sawer mandi ingkang saweg satunggal utawi sapisan kémawon,? Amansthi inggih sampun sakit saget kang mongka lajeng sakit wau lajeng katikellaken ping 693 tur ajeg ing jaman ingkang tanpa watesan laminipun, iba kados punapa kémawon rêkaosipun.

Tutuping pangimpun kula punika, anglairaken ing pandonga dhuh Gusthi Allah, kawula nyuwun ing Tuwan mugi karêksaha saking siksa kubur, lan saking siksa naraka, tuwin rineksaha saking pitnahing ngagesang, lan ing sampuning pejah kawula, punapa déné rineksa saking pitnahing maséh (dadjal) Amin yarobal ngalamin,@@@.

— tamat —

Lalampahan sasampuning pejah,
tambahan saking penulis, Warasusila.

Sawisé katekan ing pati (wong kang ora pracaya) padha ngucap : dhuh Pangéran kula panjenengan wangsulaken supados saged nindakaken ngamal saléh ingkang kala rumiyin boten kawula tindakaken, ora, mangkono iku pangucaping wong iku, ing saburiné ana aling-alingngé barzah nganti tekaning dina ditangékaké : Kur’an XXIII : 98, 99.

Ayat ing nginggil punika  nerangaken bilih tiyang ingkang pejah, punika rohipun boten badhé tumimbal lahir malih utawi nitis dhateng donya. Nanging lajeng tetep dudunung ing ngalam barzah, makaten punika saéngga dinten bangas inggih dintenipun manungsa sami katangékaken saking pejah parlu badhé kaimpun ing Pangéran wonten ing dintening wawales, kados punapa kacélikkipun tiyang ingkang sami boten pitados lan sami gadhah panganggep bilih sasampuning pejah, rohipun punika lajeng nitis utawi tumimbal lahir malih dhateng donya, punika para maos saged anyumerêpi wonten ing ayat wau, inggih  punika tiyang wau lajeng nyuwun dhateng Pangéran supados kalahiraken malih dhateng donya, parlu badhé nindakaken ngamal saléh ingkang kala rumiyin boten anindakkaken, ingkang makaten wau  tinulak ing Pangéran awit tiyang wau sawikingngipun sampun kalingngan ngalam barzah makaten wau éngga dumugi dintening dipun tangékaken, (awit sapunika punapa kita boten parlu ngamal sapunika?).@@@

¤¤¤

————–
[1] Tiyang ingkang pangudinipun kadonyan saged anetepi ing kukum kukumipun.

SULUK PALAYARAN


SULUK PALAYARAN


Amedharaken pralambangnging ngagesang punika,
kaupamékaken layar ing saganten rahmat,
saha amedharaken wawarah patraping lampah
alayar, ngener dhateng wekasaning
samodra tanpa tepi

1e DRUK

UITGEVRIJ EN BOEKHANDEL
STOOMDRUKKERIJ “DE BLIKSEM”
SOLO 1933

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir

Sidoarjo,  20 Januari 2018

@@@

[3]SULUK PALAYARAN

Sekar Dhandhanggula

  1. Déné kabéh-kabéh kang tinulis laku-laku miwah sangat-sangat miwah dina lan tanggalé, myang ukur sadayéku, ingkang ala lawan kang becik miwah naas lan sangar, taliwangkénipun miwah ta kang ringkel jalma, sampar wangké dhungul lan kudhu mabéki, sapa padhané uga.
  2. Dina ala lawan becik lamun tamban bisa ngarah-arah, ingkang becik kang piniléh, yén kasusu ing laku, kaya priyé goné amilih, ala becik tinrajang, aja wasing kalbu, pasraha marang Pangéran pati urip lara waras lawan malih, begja lawan cilaka.
  3. Iku dudu gawéyaning jalmi, mapan atas ingkang murbéng jagad ingkang manci [4] sakabéhé, aja sakserik kalbu, dén kumambang sisésa Widhi,  manungsa mapan darma, obah osikipun pan pitulungnging Pangéran ora ana daya kuwasan kuwaté pribadi, nanging pitulungnging dzat.
  4. Dén kumambang wisésaning Widi, upamané badaning manungsa, linarah néng lautané, saparané pan anut, mring ombakking sagara yekti, iku mapan sanépaning manungsa iku, mulané ana babasan wong kakéhan sakarat iku sayekti, pan kabéh ing manungsa.
  5. Duk uripé donya puniki, sadina-dina pan wis sakarat, miwah sawengi-wenginé, manggung sakaratipun, melék turu sakarat ugi, mila ngarat sakarat, wong néng donya iku, déné ta ing laminya, urip iku néng donya tan pegad déning, layar sagara rahmat.
  6. Naglor ngidul ngétan ngulon neng[5]gih, goné layar pan ora tumeka, iya marang dharatané, mila tanana manggih, ing dharatan déning jaladri, tanpa tepi punika, prandéné kang weruh, layar sadhéla tumeka, ing dharaté kang sagara tanpa tepi, suprandéné ya ana.
  7. Ing tepiné garitanen ugi, déné wus ngaran iku sagara, tanpa tepi suprandéné, kayana tepinipun élok temen basa puniki, kapriyé yén kenaha, kinira ing kalbu, dinuga-nuga watara, saking kira-kira mapan datan keni, kajaba kang wus wikan.
  8. Ing tepiné ingkang jalanidhi, sagara rahmat mang tanpa ombak nanging gumleger aluné, lamun ngamudi dinulu, sawangané rêsik tur wening, mila kang sami layar, tan nganggo parahu, nyana tanna pakéwuhnya, yén tinrajang telengngé kéh parang curi, mila arang kang prapta.
  9. Ing tepiné ingkang jala[6]nidhi, déné alayar tan mawi palwa, alongka teka pinggiré, barakkané punika, kathah kérêm kantanggor suri, mila ayun waspadané, mring pakéwuhipun iya ing sagara rahmat mapan akéh poncabaya jro jaladri, mila arang kang prapta.
  10. Mapan arang iya angawruhi, ing prenahé ing sagara rahmat tur sadina sawengingé, wong anéng donya iku, alalangén anéng jaladri, jroning sagara rahmat prandéné arang wruh, saking kalingngan ing tingal, kalimputan poncabayaning ngaurip, mila arang waspada.
  11. Lamun arsa layar ing jaladri, sagara rahmat mawiya palwa, sarta lawan kamudhiné, pandoman sampun kantun myang layaré dipun abecik miwah sanguning marga, ywa kirang dén agung, yén tan mangkono tan prapta, ingka tepiné iya sagara rahmati, [7] pan mundhak akangélan.
  12. Baitané pan eningnging galih, kamudhiné pan anteping tékad, sucining kalbu layaré, pandomané puniku, pituduhing guru sayekti, sanguné ngélmu risa, lakuning parahu, kalawan murahing nge-dzat, yén tumeka anéng tepining jaladri, iya sagara rahmat.
  13. Dadi bodho wong puniku singgih, milanipun bodho wong punika, déné tan wruh ing dhéwékké, pan suwung jatinipun[1] gih puniku, kang wus udani, wruh tepining samodra, kaélokkan tuhu, lungguhipun Akadiyat duk layaré Wahdat lungguhipun nenggih, angkaté Wakidiyat.
  14. Iya dipun kawruhana malih, iya sagara patang prakara, iki [8] ta wiji-wijiné, ingkang rumiyin iku, sagara dzat namanéréki, ping kalih pan sagara, sipat naminipun ping tiga sagara Asma, nama nira kang kaping patipun nenggih, aran sagara Apngal.
  15. Yén ta durung wong iku udani, ing dunungngé kang sagara papat, prenah wiji-wijiné, durung sampurna iku, ing kawruhé maksih sak serik, sayogya ngupadosa, tatakon kang luhung, aja mupus barang karya, mapan wenang mungguh wong urip puniki, bubuhané istigar.
  16. Krana abot babo wong ngaurip, mapan nampik milih iku wenang, yén milihana wong kuwé, dadi wong tanpa kusur, yén namungnga milih kang becik iku, pan asungkan lamu ana, yén milihana sungkang nganggo becik, wong nasar ambalasar.
  17. Dipun sami marsudi [9] ing budi, punika lambang wong kuna-kuna, pinrih graitané dhéwé, génta kita-kita wruh, aja lawan pakon liyaning, pinrih marsudi akaling tyas dén karaus sampun ngamungngaken tedah, tedah guru pribadi ingkang marsudi, darapon kapanggiha. @@@, i.

=== tamat ===

 

[10]WEWAHAN

Pethikan saking serat papalinipun Kyai Ageng Séla

  1. Apan kathah békaning ngaurip dénya amrih pakolih ing badan amrih kuncara ngélmuné, (………..) melékna sben dalu, tansah dénnyaacegah bukti, andhap asor kaliwat ésemé lir wuyung, ulat manis ati sabar, dadi gendam ilaté guna wiranti, (ananging) enengngé salah cipta.
  2. Tan mangkana ingkang wus sayekti, badan ingkang mapan kadi sarah, anéng lautan paminé, apa ombakking ranu, sarah anut ilining warih, ikan jeneng kawula, tan darbé karséku, anging purbaning Pangéran mawarna saka limput marang sa[11]wiji, wus kerêm ing sagara.
  3. Nora nana kang dén paraniti, pan wus liwung tan darbé Pangéran wus suwung jati kawruhé, tan dulu tan dinulu, tanna panggih nora pinanggih, tan paran tan pinaran wus tumekéng suwung, sasolahé pan asamar, nora nana kang kaduga angarani, liwung kadi wong édan.

¤¤¤

__________
[1]    Kacundhukna kaliyan papalinipun Kyai Ageng Séla, ingkang awrat ing wewahanipun serat punika