Author Archives: Mas Kumitir

About Mas Kumitir

Raharjaning janma rahayuning bumi, cipta manjing rasa, gepok senggol wus nyawiji, mangayubagyaning begja.

SERAT JENENGNGING PANEMBAH JATI


SERAT JENENGNGING PANEMBAH JATI

Anggerlarraken dunungnging panembah sajati
dhateng Pangéran Ingkang Maha Luhur

(Serat: Jenengnging Panembah Jati punika kahaturraken lalahannan
dhateng para lengganan serat kabar éstri dhara susila,
ingkang lengganan ing salebettipun taun 1923)

ingkang mangripta: Adi Wiyata

Guru basa Jawi ing Madrasah Mambangul Ngulum
Pangrasaning pangripta serat kabar, Wara Susila
Ing Surakarta

Kacithak ingkang kaping I
(1853 – 1341)
1923

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 25 Februari 2019
@@@

Ing nginggil punika gambar Khatamul nubuwah, inggih punika
cap kanabéyannipun (tondha paseksén jati saking Pangéran
Ingkang Maha Sukci,) Kanjeng Nabi MukammadS.A.W.
Ingkang katingal dumunung wonten ing walikat.

AWIT INGKANG ASMA ALLAH
KANG MAHA MURAH TUR MAHA ASIH

Bismillahirrahmanirrahim 

Sakathahing puji punika kagungngannipun Gusthi Allah ingkang paring hidayat (pitedah) dhumateng kita, inggih Gusthi Allah punika Pangéran ingkang kagungan pitulung. Saéstunipun manawi Gusthi Allah boten paring pitedah sarta boten pitulung dhumateng kita, masthi kita boten purun angedeggaken ing jenengnging (adegging) panembah (salat of sembahyang) dhateng sarira makaten ugi saged kita kaparingngan hidayat iman sarta islam punapa déné saged kita kaparingngan pitulung: saged sarta purun anglampahi ngibadah (ngabekti sarana nglampahi salat) punika boten sanés kajawi naming manawi kita kaparingngan pitulung purun neja nglampahi salat ingkang dados rukun (pikekah) utawi pusakaning agami kita punika, hamila pupujinipun ingkang mangripta: mugi mugi kita sadaya sami kaparingngana pitulung tetep purun neja [4]ngabekti dhateng Pangéran kita.

Wondéné rahmat sarta salamming Pangéran punika mugi teteppa dhateng Kangjeng Nabi Mukammad utusanning Pangéran ingkang kakarsakaken dados panuttan kita, inggih Kangjeng Nabi panutthan punika ingkang nuntun kita marêkkaken dhateng byantaraning Pangéran kita, manawi kita bekti dhateng sariranipun, makaten malih rahmat sarta salamming Pangéran ingkang tetep dhateng sarira dalem Kangjeng Nabi panutthan wau, punika mugi lumébérra dhateng para kawula warganipun sumarambahipun malih dhateng para umattipun sadaya.

Sasampunnipun ingkang mangripta amahgakaken pupuji ingkang makaten ing mangké nedya nyariyossaken panedyanipun inggih punika anggénnipun nukil kitab agami Islam punika boten amargi saking punapa kajawi naming nedya angésthi dhateng Pangéran Dzat ingkang Maha Sampurna, inggih punika Gusthi Allah Pangéran ingkang Maha Mulya tuwin Maha Luhur, makaten punika supados tansah kaparingngan pitedah, ingkang wusananipun tansah kaparingan nugraha apitulung, tansah ajeg purun nglampahi bekti dhateng sariranipun kanthi anjenengngan (ngadeggaken of nglampahi) puja semédi maladdi hening, inggih punika nglampahi salat utawi sembahyang ingkang dados pusakaning agami wau, acanthi anteng sarta menepping manah, awit saye[5]ktossipun boten wonten malih jenengnging mulya utawi luhurring pangkattipun kawula mengahing Gusthi, kajawi naming manawi kawula angegungngaken bekti dhateng ing Gusthi, makaten ugi boten wonten patrap (panembah) sanéssipun ingkang minongka angluhurraken dhateng Gusthi Pangéran kita, kajawi naming manawi kita purun trapsila bekti sarana anglampahi  salat ingkang sanyata luhur pikajengngipun karana trapping salat makaten dados kalempakking pakurmattannipun para raja ingkang sangalam donya, sanajan pakurmatannipun para raja ing sangalam donya warni-warni déning nut caraning kaprajanipun kadosta: wonten pakurmattannipun ratu ingkang ngadeg jejeg ngangkat tangan rukuk sujud tuwin sanés-sanéssipun éwadéné sadaya wau yektos sampun ngalempak wonten jenengnging panembah jati ingkang dados pusakaning agami wau. Sarta pancén boten nama alala wora, yén salat wau sinebut ta dados pusakaning agami, karana salat makaten  kajai sampun kapangandikakaken  déning Gusthi Nabi panuttan yén salat punika dados cagakking agami, saéstunipun salat wau pancén inggih  ngemot utawi mengku ing sadayaning bubundhellannipun para titiyang ingkang sami gadhah bubundhellan kados ta sawenéhing golongngan ketog-ketogging bubundhellannipun: andodonga dhateng Pangéran sawenéh ing golongngan sanés: semédi dhateng satung[6]galling kawontennan sanajan boten dhateng Pangéran sawenéh ing golongngan malih, ngeningngaken cipta sedhakep saluki tunggal mawas pucukking grana, wonten warna boten sinat mata wonten suwara boten kapiyarsa, tuwin sanés-sanéssipun, sadaya wau saéstunipun manawi kamanah sampun sami kawengku wonten salat adegging panembah jati, amargi salat wau inggih  kedah sedhakep angeningngaken cipta boten ningali dhateng sanéssipun kawontennan sarta kedasipun kawontennan sarta kedasipun kawontennan sarta kedah mirêngngaken dhateng sadayaning surasa swara kajawi naming madhep dhateng Pangéran, sarta salebettipun makaten inggih sarana mawi andodonga sarta semédi, malah yén salat ingkang dados bubundhellanning agami Islam punika kawajibbaken sarta katamtokkaken ajeg wekdallipun inggih punika sadinten kaping gangsal nanging manawi bubundhellan ingkang sanéssipun Islam boten makaten tumindakkipun babasan naming sakajengngipun tiyang ingkang sami gadhah bubundhellan piymbak ing mongka watekkipun tiyang punika limrahipun naming murih sasakécanipun utawi naming sadhanganning napsunpun, amila salat inggih jenengnging panembah ingkang sajati ingkang dados cagak pusaka sarta bundhellanning Islam wau, édinipun kénging kapentokkaken kaliyan bubundhella sanéssipun, makaten malih pancén sampun samathinipun bilih Gusti Allah Pangéra[7]n kita ingkang Maha Luhur punika kita kabekténni lan kita luhurraken lan pupuja sinartan trapping raga ingkang kadi hurmat dhateng sadaya para ratu wau. Mila panyuwunnipun ingkang mangripta dhateng Pangéran Ingkang Maha Agung: mugi-mugi serat punika pinarêngngaken ing Pangéran saged amumpangatti dhateng para nupiksa, inggih punika para nupiksa salajeng sami angulaha: raga, jiwa sarta ciptanipun makaten ugi kolburukhani inggih punika pangraossipun sadaya sami dipun lampahna sumembah dhateng Pangéran ingkang Maha Luhur, sarana ajeg anglampahi salat ingkang dados pusakanipun agami wau, ingkang sayektossipun patrapping salat satuhu patrapping panembah sajati ingkang sampun tinata trapsila kanthi sampurna, déning pranatanning Pangéran (agami) sarta Nabi panuthan kita. Ingkang makaten wau murih sangéngat sarta tarékattipun sagedda dumugi ing khakékattipun satemah panungkuning puja brata, sagedda atéla téla, inggih punika binuka saged kasil karasa salebetting driya, kanthi tartib tan rêkasa, wekassan dadya tinrima, déning Hyang Kang Maha Mulya. Tiniti duk murwéng nitra, ramlan alip saring ta (Hyang Kang Sipa)  sajuga, (taun Jawi 1851). 

[8]Bismillahirrahmanirrahim

DHANDHANGGULA

  1. Ing kamongka purwaning mamanis kang pambuka mongka warsitarja, marakna marêk silané, ngriptané adeggipun tataning panembah jati, sampetta kang sampurna, sumingkira kupur, anéng ing donya akirat dimén tansah parêk mring jatining Gusti, wikanna ing parasnya.
  2. Yayah nganti dén kadi anunggil tataning kang manembah Hyang Sukma, inggaha wor waskithané, nabettana tyassipun gagéyongnganné mring Hyang Widhi, rinuket rinaketna, sumungkemming sujud rakasaha yén rinusak kartining kang satru panjanmaning iblis tataha kang sanyata.
  3. Wit yén nembah mring Hyang Maha Suci, nora nyata lan tan krana Allah, yekti tan sampurna ranné, mula srat iki hayun ambabarken mungguh kang dadi, kang ran nembah sanyata, kang dahat linuhung, iyéku adegging salat iya salat iku manembah Hyang Widhi, Pangéran kang sanyata.
  4. Ana déné mung[9]guh ingkang arti, ageggira manembah Hyang Suksma, iku kudu ndadékaké, marang ing unggahipun amanembah Hyang Maha Suci marang ing kanyatahan sarta manéh kudu, nglanggengngaké ing panembah, nganti tekéng makam wusya adah: yekti, yéku lir katingallan.
  5. Kaya déné nalika ningalli, ing Pangéran duk néng ngalam arwah, nalika nuju wektuné, dén sabdanni Hyang Agung, kang sabdéku nandhakken tokid lan sabda kang mangkana, mungguh artinpun éh ta jatining manungsa, apa ingsun iki dudu kahananning, jatining Gusthinira.
  6. Pra manungsa munjuk kanthi ajrih, inggih tuwan tuhu Gusthi kita, wondéné mungguh drajatté, salat nembah Hyang Agung, iku ana patang prakawis angadeg : kang sajuga, rukuk ping dwinipun sujud; kang kaping telunya, kaping patté: tyasnya hud iyéku linggih, nalikané ta kiyat,
  7. Kang mangkono cocog lan drajatting, pra manungsa kang tumurun saka, drajat ingkang luhur dhéwé, saking pangkat kang luhur, marang drajat kang asor yekti, saka asorring pangkat wujuddé ya iku, adon-adonning manungsa, kang kadadyan saking adon patang warni, saking asal purwanya.
  8. Yéku: lebu, banyu, hawa, geni, kang mangkono tuhu sung pitedah, marang aasal kamulanné, yén bongsa manungséku, asal saking patang prakawis ya iku bongsa séla, kaping pindhonipun ingaran bongsa cukullan kaping telu ingara[10]n bongsa kang khéwan, ping pat bongsa manungsa.
  9. Déné mungguh linggihé musolli, iya iku linggihé wong salat iku yekti nuduhaké, marang ing bongsa watu, iya iku sakéh mukawis kang atos-atos samya, sarta manéhipun kang amodot nora bisa, dadi barang ingkang nora duwé urip, kaya ardi lan séla.
  10. Mula lamun wong wus nurut maring, lakunira ngabekti Hyang Suksma, iyéku salat aranné, kang kono ana lungguh, njegreg pindha angganing ardi, yekti wong iku nulya, slamet atinipun saking wateg bongsa séla, iya iku nuli tan atos tyasnéki, temah empukké agampang.
  11. Lire empuk bisa mundhak maring, anggayuh mring darajat kang nyata, lah iku katemtuwanné, asal purwanning lebu, ana déné mungguh sujudding, uwang ingkang asalat yektyéku sung tuduh, maring bongsa cucukullan kaya déné waloh lan lya liyanéki, kang bisa mudhak mundhak.
  12. Mula lamun wong wus nurut maring, lakunira ngabekti Hyang Suksma, kang kono ana sujuddé, yekti nuli wong iku, bisa slamet saking watekking, bangsaning cucukullan kaya déné lamun ngrangsang maring samubarang, ingatyas tansah dhemen maring, wuwuh amundhak-mundhak,
  13. Kang mangkono yéku katemtanning, kadadyannné saking asal toya, wondéné mungguh rukukké, uwong kang salat iku, yekti [11] asung pituduh maring, bangsaning sato kéwan mula yén wong iku, wus miturut gelem salat kang ingkono ana rukuk pindha kadi, brangkangnging sato kéwan,
  14. Yekti nuli bisa slamet saking, ling-alingngé sipat bongsa kéwan kang ngubungngi ing sawatté, iya mangkono iku, katemtuwanning hawa: yekti, wondéné adeggira, wong kang salat iku, yekti nuduhaké marang, kanyatanné manungsa ingkang sajati, bisa ngadeg sampurna.
  15. Mula lamun wong wus nurut maring, lakunira ngabekti Hyang Sukma, kang kono ana adeggé, yekti nuli wong iku, bisa slamet saking ling aling, sipat bongsa manungsa, lire gumedhé iku, mangkonéku sayektinya, manungséku iya kadadiyan saking, katemtuwan dahana.
  16. Anadéné sipat patang warni, kang wus padha tinutur ing ngarsa, iku bisa nuwuhaké, sakéh sipatting manus iya iku bongsa sélardi, lan loba miwah sahwat lan gumedhé iku, mulané lamun manungsa, wus salamet saking sipat patang warni, kang wus kocap ing ngarsa.
  17. Kang slametté sabab déning bali, anglakonni ing lalakon papat yéku ngadeg jro salatté, rukuk kalawan sujud tannapiné kalawan linggih, yekti mangkono ika, wus ngadeg satuhu, salat nembah ing Hyang Suksma, amumuja semédi maladdi hening, marang Pangérannira.
  18. Yéku kadi dhawuhé Jeng Nabi, solollahu ngalaih[12]wasallam kang mungguh: basa Jawané: nyembaha sira iku, maring Allah kaya siréki, ningalli maring Allah, ingkang Maha Luhur, lah dén paham sira samya, marang ingkang wus padha tinur ngarsi, away tan ngerti sira.
  19. Kasbut anéng jroning Kuran syarif mratélakakké andikaning Allah, ([i]) lamun mahluk iku kabéh, padha ngabekti tuhu, mring Pangéran Kang Maha Suci, lan padha amumuja tasbih mring Hyang Agung, ananging para manungsa, ananging para manungsa, nora ana ana kang ngerti anggonné muji, Maha Sucékké Allah.
  20. Pantegessé mungguh kahananning, kayu wau lawan sato kéwan bumi gunung lan lyan-lyanné, iku ngabekti tuhu, lan ngibadah maring Hyang Widdhi, lan padha amanembah, mring Hyang Maha Luhur, déné ngibadahé ika, iya iku gonné ngadeg wat lan ardi, lan barang kang nging kéwan,
  21. Miwah gonné mundhak modot sami, ing sakéhé bangsaning cukullan iku angibadah kabéh manembah, yéku gonné nurut préntah lan cacegahannya, kang wus dadi karsané Gusthiniréki, ingéstokké sadaya.

KINANTHI

  1. Kanthinen kang yun tinutur, réhning sira wus mangerti, kanga ran ngibadah ika, yéku gonné amastuti, kawula maring Gusthinya, ing préntah lan negahnéki.
  2. Mula kang [13]mangkono iku, rehning manungséku yekti, dadi titah kang sampurna, mula dadi dén dhawuhi, ngibadah lan patang drajat ngadeg rukuk sujud linggih.
  3. Nalika wong wus miturut méstuti préntahing Gusthi, kalawan nglakonni salat ngibadah patang prakawis mongka temen-temen sasat uwong iku uwus bekti.
  4. Kang bektiné uwus anut bektiné mahluk sakalir, ngadeg bektiné wit-wittan, rukuk pangabektinéki, sakabéhing sato kéwan kaya kebo lawan sapi.
  5. Bektiné cukul lan sujud lan lungguh ngabektinéki, carané kang bongsa séla, mula wus terang sayekti, manungsa nalika salat dadi mahluk kang utami.
  6. Lan manéh patut sinebut dadi anak putunéki, Bapa Kanjeng Nabi Adam nging yén tan gelem nglakonni, iku mungguhing Hyang Suksma, klebu nisthaning dumadi.
  7. Awit mungguh bédanipun manungsa lan kebo sapi, iku saking ngakallira, lan tandhaning islam kapir, iku ing wujuddé salat lah ngertiya kang sayekti.
  8. Saréhning sira wus weruh, tandhaning islam kapir, mrih katondha islammira, salat nembaha Hyang Widdi, lan salat iku sanyata, mongka unggahing wong mukin,
  9. Iya iku unggahipun pangkat tumrappé Hyang Widdi dén wajibken salat manembah Hyang Maha Suci.
  10. Kang [14] kéhé rokangattipun ana loro sartané tri, miwah ana ingkang papat awit iku amethukki, lan swiwiné malaékat kang ana loro sarta tri.
  11. Lawan ana manéhipun kang aswiwi patang iji, kaya kang wus cinarita, anéng jroning Kuran syarif déné tegessé mangkana, yén tinapsir basa Jawi.
  12. Malaékat kabéh iku, ana kang duwénni swisi, loro telu miwah papat mangkono uga wong mukmin uga bisa: gayuh mungguh, lan rakangat salatnéki.
  13. Réhning wus terang satuhu, nalika wong anglakonni, salat rambah kaping lima, iku sasalat amadanni, ngibadahé pra malaékat ngadeg rukuk sujud linggih.
  14. Lan malih madanni tuhu, ngibadahé kebo sapi, miwah kakayon lan séla, sarta bongsa manungséki, lah mangkono dunungira, salat nembah ing Hyang Widdhi.
  15. Dadi paédahé, murih bisa angungkulli, utwa amadananana, bektiné makluk sakalir, bongsa kéwan lawan séla, cukullan malékati.
  16. Kamulané manungséku, yén nut prentah Hynga widdhi, lang ngedohi cegahira, kena ingarannan iku, bongsa roh bongsa malaékat bongsa cahya lan jasmani.
  17. Déné yén nora miturut iku nuki dén aranni, bonghsa napsu lawan sétan anganiaya, jasmani, mangkonéku nalikanya, yén nurut hawa na[15]fsani.
  18. Iya iku hawa nafsu, bangsaning sétan lan jajil mulané manungsa ika miturut ajarrannéki, swenéh kadhang dadi sétan swenéh dadi kwawanni.
  19. Swenéh dadi bongsa enur, swenéh kaya malékati, swenéh juru nganiaya, mula dika rêpsiréki, supaya wakkira bisa, dadi ingkang becik-becik,
  20. Wondéné manungsa iku, asal-asallira suci, lire suci mangkana, pranti maripat mring Gusthi, lan piranti angibadah, njungkung ngabekti Hyang Widdhi.
  21. Dé asallé ati iku, piranti wadhah taukid lan pranti wadhah makripat lan pranti bekti Hyang Widdhi, dé dadiné kupur maksyat wit luput pengajarrénéki.
  22. Yéku bapa biyungngipun kang luput gonné nuntunni, angajar mring anakkira, krana dhawuhé Jeng Nabi, Mukammaddinil Musthapa, duta kasihing Hyang Widdhi.
  23. Mungguh sakéh bayi iku, yéku ingkang mentas lair, iku tinitahké Allah, kadadiyan ingkang suci, kanggé piranti anompa, agama islam kang suci.
  24. Dé sababbé dadi kupur, utawa dadi yahudi, utawa dadi nasara, buda kalawan majusi, iku sabab wong tuwanya, kang luput gonné nuntunni.
  25. Kamulané ati iku, mongka dadi wawadhahing, iman tokid lan makripat wit iman makripat tokid iku suci sadayanya, tan kena yén dén rêgeddi.
  26. Wit yén barang suci iku, samongsa campur lan najis yekti ilang sucini[16]ra, malih rusak dadi najis mangkono uga yén iman makripat kalawan tokid,
  27. Yén nganti campur lan kupur, utawa campur lan sirik sayektiné uga ilang, iman makripat lan tokid mula ywa ngregeddi sira, mring iku telung prakawis. 

PANGKUR 

  1. Lan ywa nganti mungkur sira, angupurri maring Hyang Maha Suci, wit artiné kupur iku, angas mring prakara khak lan artin duraka sirik puniku, duwé pamandeng mring barang, liyané Hyang Maha Suci.
  2. Lire pamandeng punika, iya iku pamandengnganning ati, dhemen liyané Hyang Agung, utawa atiné neja, gegendhollan mring donya utawa mahluk déning inganggep abisa, nglabeti sawiji wiji.
  3. Artiné iman mangkana, yéku gonné ati banget méstuti, maring dhawuhé Hyang Agung, lan améstuti uga, ing dhawuhé Gusti Kanjeng Nabi Rasul artiné makripat ika, waspadha marang taokid,
  4. Iya toikid punika, pamandengngé utawa weruhnéki, utawa pangicippipun ati anggonné ngrasa, yén tannana barang liyané Hyang Agung, kang gawé sabarang, kang ala kalawan becik,
  5. Mulané manungsa ika, atinira dadi mulya mulyaning, sosotya byor kang umancur, amencarraken sunar, ingkang bisa madhangngi ing badan alus-alus sing jasmani wadhag yé kanga ran jisim latif,
  6. Wondéné mullyané ika, luwih saking sakéhing ngamal iki, kra[17]na Allah ingkang agung, wus ngandika néng Kuran pan mangkana surasaning tegessipun wus mintokken sun amanat agama islam kang suci.
  7. Wasanané kabéh padha, wedi mikul amanat kang kang kadyéki, mongka ana ingkang saguh, mikul marang amanat iya iku anak adam para manus tumanggap mikul amanat makripat kalawan tokid,
  8. Awit saking kang mangkana, dadinyata atiné manungséki, piranti wadah mikul ing amanatté Allah, mula dadiné manungsa iku, luwih banget mulyanira, timbang langit bumi, ardi.
  9. Lan saréhning kang mangkana, dén mulyakén pra anak adam sami, ngungkulli mahluk sawegung, wit saking becikkira, déné bisa mikul amanat Hyang Agung, yéku kadi kang pratéla, ing dalil Kuran kang suci.
  10. Yéku andikaning Allah, pan mangkana tegessé bawa Jawi, uwus mulyakkaken ingsun ing anak putunira, Nabi Adam iya iku para manus lawan malih pangandika, mangkéné surasanéki.
  11. Satuhuné mulyanira, mungguhing Hyang ingkang amaha suci, yéku gonnira miturut iang paréntahé Allah, lan ngedoh[18]I cegah larangan Hyang Ngagung, tannapiné mulyanira, iku wediné Widdhi.
  12. Dé wedi iku dhasarnya, iya iku makripat lawan tokid iya kang mangkono iku, kanga ran anak adam dé yén nora duwé wedi sartanipun tan tokid lan makripat ran syarul bbariyah dadi.
  13. Yéku la alaning titah, dadi lamung mangkono manungséki, mulya wrejit cacingngipun wit wrejit cacing ika, ing bésukké néng akirrat tan dinangu, lan pinidana ing Allah, balik uwong iku masthi.
  14. Krana mulyané nak adam iku sabab mulyané Adam Nabi, samono iku kalamun anut mring bapa Adam iya iku gonné galem amiturut ing préntah makripat marang Hyang kang Maha Suci.
  15. Wondéné kalamun nora, amiturut makripat lawan tokid mangké kuwanthingngannipun padha baé lan kéwan awit Gusti Allah ingkang Maha Luhur, wus ngandika anéng Kuran mangkéné tapsiré Jawi.
  16. Balik puniku manungsa, papadhané kaya kebo lan sapi, lan manéh Allah Kang Agung, iya wus angandika, angukummi najis manusa iku, yéku lawan pangandika mangkéné surasanéki.
  17. Satuhuné mangkéné surasanéki wong kang padha, anduwénni iktikad ingkang sirik iku najis kukummipun ([ii]) mula samongsa-mongsa, uwus dipun kukummi najis puni[19]ka, nora sah sakéh ngamalnya, kang becik lawan utami.
  18. Yén wulu iya nora sah, lamun salat iya mangkono ugi ([iii]), wit saratté salat iku, lair lan batinnira, kudu suci away ana najissipun mankono uga yén sidkah, salamettan ingkang sirik,
  19. Lire sirik pan mangkana, pangijabnya sanajan naming lahir, kang kwetu ing lésannipun nyuwun slamet lan begja, sugih waras lan sakéh kang bagus bagus nora nyuwun maring Allah, nging nyuwun mring sétan lan jin,
  20. Lan nyuwun salamet marang, cikal bakal lan dhanyang smara bumi, lan nyuwun marang luluhur, kang wus néng jro kuburran iku kabéh sirik murtat kukummipun dadi: mbatalken sahadat temah rusak islamnéki.
  21. Sidkah lan kajat mangkana, iku malah dosa gung ing Hyang Widdhi, wit nuli pangucap mau, ngupurri Gusti Allah, temah dadi sasar ing kadadyannipun yéku tan béda lan janma, kang nembah brahala sami.
  22. Iya wong ingkang mangkana, iya nora ngerti iktikad suci, lan nora ngerti satuhu, kukumma kaislaman utawané tan nglakonni lakunipun agama [20] islam ing khak yéku sirik kukumnéki.
  23. Tindakking wong kang mangkana, kang wus kasbut néng jroning kitab pekih, nora winenangken lamun nyambeléh sato kéwan kang dagingngé kinalalken sarakkipun saréngat agama islam apa manéh yén abukti.
  24. Mula anak adam ika, wajibbira kudu anut lakuning, bapa adam du king dunya, dénnya tokid makripat iya iku meruhi Allah kanga gung, lan nyawijekké marang Allah, ing lair terus ing batin,
  25. Krana tan mung raja kaya, ingkang sinadhiyakken mring ngaurip nadyan ing saisinipun lumahing bumi sapta, lawan pitung langit miwah samodra gung, iku dén gawé karana, mumpungatté mring ngaurip,
  26. Mulané ngaurip ika, yén ambalik kaya kebo lan sampi, iku banget nora patut mangan ing raja kaya, dé saratté wong kang mragat kéwan iku, kudu manungsa kang islam utawa kang nora sirik,
  27. Awit nora patut ika, wong kang dosa marang Pangérannéki, amaragat kéwan iku, kang nora duwé dosa, lan tan patut wong kang nora manut iku, lan nora bekti ing Allah, mangan kang manut lan bekti.

————–@@@

  1. Yén wis timbul angen-angenta mring iki, asalling rahsanya, nalika wong améstuti, mikul amanatté Allah.
  2. Ing bab luhur tannapi mulyaniréki, mungguh Gusthi Allah, mulané [21] dipun préntahi, salat rambah kaping lima.
  3. Kang wektu salat iku wus pinilih, selaning manungsa, luhur rina wayahnéki, sangasoning nambut karya.
  4. Salat ngasar wayah sore ingkang wanci, yeku wektu rina, manungsa nglerêmken ati, saking sayah nambut karya.
  5. Pang mangkono uga wektu salat mahrib lawan salat ngisa, uga wis pinilih becik mongka ngabekti Hyang Suksma.
  6. Luwih manéh salt subut wektu énjing, supaya manungsa, ywa keséd mula dén purih, wektu suk wus ulah raga.
  7. Iya iku : ngadeg rukuk sujud linggih, kanthi dén anggowa, éget lan bekti Hyang Widdhi, mrih raharja akratnya.
  8. Lan wit salat iku dadi kalampukking, bektining pra titah, kayu, watu, kebo sapi, manungsa lan malaékat,
  9. Kamulané manungsa iku sayekti, ngalam sahir (alit) miwah, ngalam kabir (agung) ananéki, mangkéné mungguh artinya.
  10. Aran ngalam aran cilik iku jisimnéki, nging dadi pintonnan ngalam agung kang sayekti, krana wus kawengku
  11. Awit saking kang mangkono manungséki, winajibken sarak nglakonni saréngat adi, tarékat lan kang kakékatnya.
  12. Lan makripat marang ing Pangérannéki, alantarrab Kuran lan pituduhé Jeng Nabi, Mukammad dutaning Allah.
  13. Mangkono murih kahananniréki, [22] katetepan sipat jatining manungsa yekti, kang dadi kawulaning Hyang.
  14. Awit nora bisa sampurna sayekti, tetep ran manungsa, (kawula) yén nora lan anglakonni, badanné ing laku sréngat,
  15. Lan atiné masthi kudu anglakonni, ing ngélmu khakékat lan tan cukup mung ngawruhi, balik kuduwa tumandang.
  16. Iya iku tumadang angelakonni, kanthi temennannan déné ingkang Maha Suci, kang bakal wéh pitulungngan,
  17. Lan apata sira nora ngerti maring, wong kang nadhang lara, iku nora bisa dadi, waras kahananning lara.
  18. Lamun amung ngawruhi adon-adonning, usada kéwala, sartané mung dé adheppi apata waras punika.
  19. Balik mungguh bisané dadi sababbing, warassé kang lara, kudu inginum kang masthi, iku usada kang mulya.
  20. Pan mangkono uga tumrappé wong ngalim sugih ngélmu tama, nanging nora dilakonni, amasthi nora mumpangat,
  21. Balik malah pinidana luwih dhisik néng jroning naraka, tinimbang lawan wong kapir, kang padha nyembah brahala.
  22. Kamulané adhu prasudara sami, dén ngati-atiya, lan dénbanget anemenni, iya iku kanthi ngamal,
  23. Wit wajibbé kawula iku kang masthi, kudu nurut préntah,kang wus pinréntahken déning, Pangéran Bandaranira.
  24. Ln wajibbé wong kang kangonnan nikmatting, bandara punika, iku kudu sukur yekti, lan kudu dhemen bandara.
  25. [23]Sarta kudu ngabekti miwah méstuti, péntahing bandara, tannapi cecegahnéki, kang wus tétéla karonya.
  26. Krana akéh kabagussanning Hyang Widdhi, lawan nikamttira, kang dumunung ing pra janmi, kaya kaparing gan ngakal,
  27. Lawan manéh pinaring poncadriya di, nggaota kang mulya, lan sakéh nikmat Hyang Widdhi, kang nora kena winilang.
  28. Apa ingkang mangkono nora pinikir, lan tan sukur sira, marang Hyang Kang Maha Suci, mulata sukurra sira.
  29. Kang sukurré nganti nganti bisa anyrambahi, ing sakojur wanda, yéku awaking radén glis lakokna marang ing tongat, (bekti),
  30. Wasanané laying iki uwus titi, dén pahama sira, lan ngamalna iki ngélmi, mrih mumpangat mring wakkira.
  31. Adhuh Gusthi Allah ingkang Maha Suci, mugi paparingnga, pangapunten ing pun patik saking pangucap kawula.
  32. Ingkang sampun kawahya kasebut ngarsi, wit awak kawula, among sadarmi nyeratti, napsirri ing dhawuh tuwan,
  33. Mila tuwan mugi karsa angrilanni, ing kajat kawula, babarring serat puniki, mumpangatta pra sudara.
  34. Lawan mugi tuwan karsa apaparing, gungnging pangaksama, ring Hyang sepuh kula kalih, lan dhateng sadhérék Islam,
  35. Lawan malih mugi karsa karsa apaparing, rohmat sarta salam dhateng Gusthi Kangjeng Nabi, Mukammaddarrasullullah.
  36. Sumarambah pra kawula warganéki, ingkang sami mulya, lan para sakabat Nabi, kang sami suci sadaya.

———- tamat ———

@@@

PITEDAH MAKRIPAT DHATENG PANGÉRAN

Kathag sanget pitedah pitedhah saking titiyang utawi serat-serat ingkang anedahaken makripat dhateng Pangéran nanging punapa masthi lerêssipun kados boten amargi pitedah kawruh makripat dhateng Pangéran  makaten ingkang sasar inggih kathah sanget jalarran ngélmi kapangérannan punika pancén rungsit sanget makaten malih pancén boten  wonten malih kawruh ingkang sanget luhur sarta édinipun kajawi mung kawruh makripat, amila boten  anéh bilih kathah para tiyang utawi pangarang serat serat ingkang tanpa wawaton cumathaka amitedahaken kawruh makripat ingkang sajati, ingkang satemennipun naming kanggé palarissan kémawon amila manawi para nupiksa maham utawi nampik kawruh makripat kedah ingkang ngatos atos sayektos amargi sisip sembiripun makripattipun saged ugi malah dhumawah  ing sasar ingkang  sanget karana ageng-agengnging panasarran punika boten kados manawi kasasar makripattipun.

@@@

[i] Suraossing dalil Kuran punika ing tembung Jawi makaten:  ora ana saben sawiji wiji, kajaba padha muji lan padha tasbih, marang Allah, nanging sira padha ora ngerti.

[ii] Najis, iktikad utawi batinnipun.

[iii] Awit saking punika para ingkang bekti dhateng Pangéran sampun ngantos kagungan iktikad ingkang sirik makaten ugi sampun rumaos wegah déning rêkaossipun nucékaken batos alik wajibbipun kedah namung  nemen temenni kanthi nyunyuwun mugi pinaringngana pitulung, saged nucékaken kabatossanipun ingkang wusananipun sagedda tetep anteng sarta meneppa nembahipun makaten mulih tiyang ingkang bahdé nembah dhateng Pangéran mugi ……………..

SERAT PIWULANG SUNAN KALIJAGA


SERAT PIWULANG SUNAN KALIJAGA

[1] Punika pethikan buku pèngetan. Primbon kagunganipun ingkang Sinuhun Kalijaga, waliyos ingkang sumaré astana ing dhukuh Kadilangu, bawah Kutha Demak.

Ingkang winulangaken Sinuhun Sultan ingkang ngrenggani karaton Pajang, kala taksih nama Jaka Dhusun Tingkir. Abdhèng nang Kutha Salatiga, nalika pepanggihan wonten Gisik, ing dhusun Butuh.

Winastan èsmu sindhung. Bilih arsa ngagem kapethik satunggal bab, lampahipun mutih pitung dinten pitung dalu, nglowong sadinten sada[2]lu, acegah sahwat. Bilih arsa ngagem dipunsareng sadaya, lampahipun methak kawandasa dinten saha dalu, nglowong pitung dinten miwah dalu. Riyayanipun angsung dhahar Kangjeng Nabi Mukhamat, Rasullullah, sekul wuduk sapirantosipun, ulam ayam pethak mulus tukung cènggèr dlima. Kadonganan memulé :

  1. Bab bilih arsa nuwun-nenuwun Ingkang Murwèng Gesang. Punapa kang sinedya. Winaca saben sakèndelipun wanci jam 12 dalu ping 3 wonten plataran mawi dedupa.

Bismillahhirahmanirrahkim.
Si[3]dhung litung hamba minta tulung ing Tuwan tulungan hamba ing ganjaran wisésa, cumethi ratu sugih, yaiku rajeg wesi purasani, saking swarga. Jalallulah padhang jaya kusuma remek rempu wong sanagara kabèh. Lailahaillellah.

  1. Bab bilih arsa kinédhepan sesamining janma. Kawatek saben medal saking wisma badhé lenggahan, ping 3.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Sindhung litung litang litung. Teka wurung sejamu sejaku teka ngremek atiné wong sanagara. Jabarail angremet dagingmu, Mingkail angremet bebalungmu, Israpil a[4]ngremet nyawamu, Ngijrail angremet ngalap patimu. Leburmu remek rempelumu. Remek rempu wong sanagara kabèh. Aku raja lanang juwita. Aku kusuma liwung jati. Remek idhep kédhep wong sanagara kabèh, Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa saged malumpat tebih, nglumpati narmada.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Hèh hèh hèh aku si jaran panolèh angemot bumi langit, aku miber amot swarga naraka. Aku miber angemot kursi lawan aras. Aku miber aku Rasullullah lan ana pangayu[5]ning Allah. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa ngilang raga sampun katingalan janma.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Ingsun sindhung patup si jaran panoléh. Ingsun ana ngayunan sipat jalal, pangayunané raga suksma. Ingsun sindhung sèwu, ana pangayunané sipat kamal, pangayunané ora katon. Allah amurba amisésa jagad kabèh, arupa sétu. Jabarail ing ngarepku, Mingkail ing buriku remeng, Katibin kiwa tengenku arupa sasejaku. Allah amurba amsésa ing dharat ing laut, gu[6]nung geni ing dharat, sampurna Allah ora lali ora kumpul kalawan Allah. Lailahabilellah.

  1. Bab bilih arsa warni molah-malih kathah rupi-rupi.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Aku sindhung sèwu, adodoti Allah Tangala. Sipat kamal gegelangé Allah, sipat jalal Allah iku wa garba, dèn lungguh ing Manikmaya, dèn lungguh ing sejaku dening Allahé. Tegesé angangnam putihé apa Allah. Lairku salah warna, putih kuning ijo, malah dadi sèwu sakedhèp nétra. Lailaha[7]llellah.

  1. Bab bilih arsa sasuntan santun warna. Sepuh kapyarsa semu nèm, ném kapyarsa semu sepuh. Bagus semu awon, awon semu bagus, ageng semu kéra, kéra semu sedheng, gadhah sereng.

Bismlillahhirrahmannirrokhim.
Ingsun anglindhungan. Sasindhung dadi klambiku. Hakaharuhu si litung, hakamalluhu, sejaku dadi makuthaku. Ya lijalalkuhu si liwung katingala ya hu ha yakamaruhu sisindhung. Rasullulah, Sam kang tengen kang kiwa. Sakathahing nabi lan wali dadi siyungku kiwa tengen. Wujud jagad pra[8]mudita. Tak mut dadi sapulukan. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa warna salangkung ageng ngedalaken tiwikrama kadi sang Prabu Harjuna Sasrabahu.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Liwang liwung kang nguwung. Aku jagad hurana. Mungsuhmu jagad Lallah, jamallullah. Wus nora nana mungsuhmu. Kamallullah kaharlolah, nora nana mungsuhmu. Amasesa wong sajagad kabèh. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa sakti boten wonten kang nyami.

Bismillahhirrahmannirrohkim.
Li[9]wang liwung kasindhung, kaduwung. Cat ora katon saking karsaning Allah, anuntun badanku. Laillahailellah.

  1. Bab bilih arsa anulak sadaya bilahi, sarta anyirnakaken sadaya pialaning tiyang. Kadosta tuju, teluh, sesarat sesaminé, asinung wilujeng.

Bismollahhirrahmannirrakim.
Aku sindhung sèwu. Sipat jalal ing ngarepku, sipat kamal ing buriku, sipat jamal ing tengenku, sipat kohar ing kiwaku, Jabarail, Mingkail, Israpil, Ijrail ana dhuwurku. Rasullullah [10] kang masésa marang kahar, kamal, jamal, jalal. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa nyepeng tiyang ngamuk, éwah napsu, dursila, mangsah prang sasaminipun, murih lereming manah.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Aku sindhung sèwu kaliwungan. Aku anèng lawangku, ing rat baniyah. Sipat rahmaniyah miber liwung binekta ratu wisésa. Wuluku Jabarail, Mingkail, Israpil, Ngijrail. Améncok mabur binekta ing widadari. Kinemulan tapihé, klambi ontakusuma. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa saged mumbul,[11]bilih prang kinepung mengsah.

Bismillahhirrahmanirrakim
Aku sindhung haliwungan, liwang liwung aku ana kéné. Anungku mih sampurnaku. Wisésaku jumeneng ana pulo kencana angratoni rasa kabèh. Rohing banyu, rohing geni, rohing wesi, rohing nabi, rohing walimukmin, rohing Malaikat, rohing sétan, roh ing buwana kabèh. Suyut kèrut angidhep sakèhé dumadi kabèh. Iku ratu amangku Allah, ratu ananingsun kabèh. Kaharuhu Ilellah. Kama[12]luhu, Ilaha Jamaluhu, Allah Jamaluhu. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa ngancing ngunci sadaya èsmu sindhung. Supados boten ocat tinarima atumanem ing galih kang ngagem.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Aku ratu agung lungguh ana wisma. Pager bata mulya mutyara, kuwasané anawung ratu sugih. Nabi ratu agung menga minep tanan kèri sawiji winengku. Lailahailellah. Punika èsmu jejer. Agemipun ingkang Sinuhun Kalijaga, kawasiya[13]taken Kangjeng Panembahan Sénapati ing Ngalaga, kang bawani praja ing Mataram, nalika taksih nama Ngabèhi Loring Pasar. Winulangaken wonten ing dhukuh Wanamarta :

  1. Bab èsmu kawateka bilih siram. Ageming naréndra.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Ingsun niyat adus banyu pancuran talaga manik. Adusku mani wisésa. Linenganan binorèhan. Iya ingsun anaké pandhita sekti. Alanang sejati Kelana Jayapurusa. Iya ingsun manungsa kang kinéringan. Katresnan ing wong[14] saumatira Allah kabèh. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih badhé uninga kodratira pribadi sarta kodraté janma liya. Anyawanga wewayangané wujud kang kakiki. Saben badhé matek mapana enggèn kang sepi swara. Angeningken pancadriya, anjujuraken tanajul tarkiné. Mindenga paningal kang sajati lenging maripat. Déné lampahipun siram asesuci saben dinten Rebo. Sontenipun mapan mateg punika, ping 7.

Bismillahhirrahmanirrakim.
[15]Kamdil swara lungguhira wewayangan aputih rupané malecit. Malang kamaring jati wisésa. Lailahailellah.

  1. Bab bilih arsa angirup rahsaning manungsa tuwin angirup raos. Dhatengaken sadaya kang kumelip wonten ing dunya. Murih sami suyut tresna sarta panuwun nedya antuk darajad pangkat luhur ngalangkungi kang linampahan. Winastan èsmu cahya 40 lampahipun mutih pitung dinten lan dalu nglowong sadinten sadalu. Patraping raga panggènan miwah riyaya angsung dhahar kados ing nginggil wau.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Suksma [16] rasa araningsun. Urip aranira metu. Saking karsaningsun. Ingsun angidhepaken saujaringsun. Guru panutanira ingsun, nabi pangéranira ingsun. Iya ingsun angadeg tengahing jagad, iya ingsun mangku cahyané wong iku kabèh. Rasanira rasaningsun, cahyanira cayaningsun. Ingsun ana karatoning Allah. Retna kumala ingsun medalaken karsaning pangéran saking kadang tuwa padha ngidhep kabèh. Kang mater kang durung lair ingsun weruh. Sakathahé suksma jati suksma kakim. Cahyaku cahya Mukhamat Rasullullah. Sir putih kacekel ing sih dat esahing awakku. Iya ingsun mang[17]ku nyawané wong sajagad kabèh. Padha tutut anut idhep. Kèdhep sujud maring aku padha wedi asih tresna maring aku. Ingsun cahya satilèh murub badan alus minangka retna. Gumilang gilang langgeng uriping cahya wisésa gaib ingsun amisésa cahyané wong sajagad kabèh. Apa ramé-ramé kuwé. Gajah mekta iya ingsun sejatiné. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih arsa nenuwun Allahutangala. Punapa ingkang sinedya. Sawawratipun menawi katarima angsal wasita.

[18]Bismillahhirrahmanirrakim.
Lailahailellah. Imanan bilah. Lailahailellah ya kinan bilah. Lailahailellah. Mukamaddur rasullullah kanuh. Lailahailellah. Imanan watasdika. Lailahailellah. Halaupan warijika. Lailahailellah Mukamaddur rasullullah. Wasyallalahu ngalasayidina. Mukamaddin wa alihi wasabihi wasallim.

  1. Bab èsmu agemipun sayidina Ali Asaddollah. Bilih arsa teguh tan pasah kataman gegaman. Sinung kuwawi ngangkat barang kang awrat sanés mer[19]watipun. Lampahipun puwasa salikur dinten. Bilih bibar buka sonten sadalu puwasa malih, dumugi sontenipun dhahar. Nglowong sadinten sadalu cegah sahwat riyayanipun milujengaken bubur surba. Angsung dhahar Sayidina Ali Asadollah.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Lakahola wala khuwata Illa Ali Sakhali. Iladulpagholi alaihisalam. Mukamaddan wa alihi aji mangin. Birahmatika ya Arkama Rakimin. Lailahailellah.

  1. [20] Bab èsmu bilih arsa raganira boten kasumerepan manungsa sagetd yuwana boten kènging piala panyidraning janma. Lampah patrapipun kados nginggil sarta saréa sadinten sadalu kalih jam. Riyayanipun angsung dhahar Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullullah sekul wuduk ulam ayam putih.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Bis kulit, mil daging, lah bebalungku. Bis teguh mil luput, lah kang ora katon.

  1. Bab èsmu patimbulan. Bilih arsa mepes dayaning gegaman. Wesi kawasa, waja landhep pamor ampuh. [21]Lampahipun puwasa tigang dinten. Kawiwitan dinten Senèn, Kemis anglowong sadinten sadalu, boten saré riaya angsung dhahar kados ing nginggil.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Cihna nira kayun lawan baka. Sakèhing gegaman wesi waja pamor, tumbak keris, pedhang sapadhané ora nedhasi maring kulit daging balung sungsum otot wuluku. Ingsun sajatiné manungsa. Laillahailellah.

  1. Bab èsmu Brajamusthi bilih arsa yuwana teguh rosa kinawasa lampahipun mutih pitung dinten saha dalu nglolong sadinten sadalu bote[22]n saré sarwi lumampah. Salebetipun anglampahi saré sapisan jam 2 dalu, 5 énjing wungu lajeng siram gebyar ririyaya bubur surba kang gurih angsung dhahar Sayiddinna Ali.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Cakban badan otot rantas, balung tigas. Ingsun gegem kacekel pamek rempu remuk dadi banyu. Iya ingsun aji Brajamusthi. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu panglèngkètan, bilih arsa para padu sarta nyepeng tiyang sampun saged èbah saking ngenggèn. Lampahipun puwasa tigang dinten [23] nglowong sadinten sadalu boten saré. Salebetipun kawandasa dinten, cegah hawa nepsu miwah sahwat. Riyayanipun angsung dhahar Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullullah. Sekul wuduk kang gurih sapirantosipun. Ulam ayam tigan kang anyar cacah miturut neptuning dinten pasaran. Wedalanipun sekar kanthil melathi 5 jodho. Konyoh wangi lajeng kagem.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Rasa kang ana pucuking dat arupa ireng. Iya iku kang aran Mukhamat Rasullulah kang sejatiné. Mukammat kelè[24]ta enggonmu lungguh. Allah parèntah ka, ma, ya, a, bin, sin, sot. Bilih sampun angésthi lidhah ira kabekuk manginggil madal cethak.

  1. Bab èsmu bilih arsa rerembagan kang parlu, akaliyan janma murih unggulipun pangandika. Tiyang wau kodhenga sampun angsal pamanggih saged mangsuli lampahé kados nginggil.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Barang guntur amuk tanpa tuduh gajah mekta tanpa tujah. Urup geni guntur sirep. Lamun arsa Allah nglebur Sang Hyang Kala. Lailahailellah.

  1. [25] Bab èsmu bilih arsa kèdhep tinurut saparentahé maring janma. Lampahipun wilujengan sami bab 1 .

Bismillahhirrahmanirrakim.
Iku kum iku kukum. Cundhuk suhé sayiddinna Ali Asadolah metu sakku papat anggawa coba séwu. Ah aku sapa katingal balèkna. Kang amèksa patenana. Poma-poma dikareksa. Katap menep cundhuk suhé sayidina Ali Asadolah metu sakku papat kang anggawa ba[26]la nyèwu. Ha. Aku ajine si sabawa sèwu. Lailahailellah.

  1. Bab pangandikané Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullullah ngalaihisalam. Sing sapa mawa donga iki lamun arep-repan karo mungsuh kewan galak. Yakti tan bisa ngolahaké sirah suku tangan ragané. Ora saged lawan saranduning jasadé. Lampahipun wilujengan sami bab 1.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Yak hayu, ya ngalimu, ya ngaliyu, ya ngapiyu ya ganiyu wassalah ungal[27]hiya. Gahirikelbihi mukhimat waalihi ajimangin. Syummum bukmum ngummyumpahum layarjingun. Syummum bukmum ngummyumpahum layarkilun. Syummum bukmum ngummyumpahum layutlamun. Syummum bukmum ngummyumpahum layasmangun lakahaula kuwata illa bilahil ngalimin ngalim.

Punika èsmu jejer agemipun ingkang Sinuhun Kalijaga, asesilih nama Kiyai Bratasupan. Kawasiyataken Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana kapisan jume[28]jumeneng karaton Kartasura. Nalika taksih nama Kangjeng Pangeran Puger. Pamulangipun wonten karaton Mantaram bilih bibar nglampahi salah satunggallipun. Nunten riaya sekul wuduk sapirantosipun kang pepak. Ulam sawung pethak mulus, tukung cènggèr dlima. Sekar borèh angsung dhahar Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullulah Ngalaihissalam.

  1. Bab èsmu bilih rira saben dina sinung kuwawi.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Jabadiyah prayacitra. Ingsun dus ngedus si cahya Nurbuwat. Kang tumiba [29]ana ingsun. Teguh timbul ora katon. Bumi ambarkahi jagad ingsung kuwat. Kepyaring ati nyawa nyangking raga. Kang curi-curi pager gunung ratu mulya saisining buwana kabèh. Mendheg preg ing ngarepku. Cahyaku kaya tanggal pat belas mancorong sumorote. Bunder-bunder gilar-gilaré. Iya ingsun urip salawasé. Allahu Akbar.

  1. Bab èsmu bilih mentas saking siram medal ing jawi jamban.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Mentas sun adus. Banyu madu pinasthika. Ana gedhang kencana manik. Adegku i[30]man sampurna. Suci maniraga jatimulyaning dad. Iman murup sampurnaning Allah.

  1. Bab èsmu bilih dandos, murih katingal anèm.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Kuwung-kuwung ing dhadhaku candra kembar tingalku. Téja murup cahyaku. Keclap-keclap guwayaku. Pupurku ron gandapura. Manis ing pasemonku. Murup mubyar ing raiku, mancorong kadi purnama. Wangala Alihissalam (nunten nyampingngan) sun abusana pepaésaning manungsa, bebetku Allah sabukku Mukha[31]mat. Klambiku Rasullulah, Sang Hyang Wisnu solah sabawaku, sampurku busana kancana, adegku iman sampurna. Sakèh janma mendhek preg ing ngarepku. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih tumindak lumampah. Murih kèdhepan sinuyutan, katresnan sakathahing manungsa.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Jumenenga imaningsun, Nabi Mukhamat Rasullullah. Jumenenga atiningsun, Sang Hyang Kembar Rupa. Sang Hyang Kamaluwih, jumeneng sir rasaningsun, para malaikatmu. Karep manjing raganingsun. Lintang johar tumance[27]p ing cahyaningsun. Yahu kun paya kun bakin. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih sampun lungguh wonten pundi panggènan.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Ingsun watek kaya rembulan, badanku srengéngé nur cahya saking cahya luwih. Ya aku paesaning bumi ya aku sekaring jagad. Panduluné wong sajagad kabèh gedhé cilik anom tuwa. Lanang wadon padha welas asih kèdhep lerepa manut mituruta saparéntahku. Meg dheg preg ing ngarepku saking kersaning Allah. Lailahailellah.

  1. [33] Bab èsmu bilih arsa nenuwun ing Allah lamun nuwun darajad winatek wanci jam 4 énjing majeng mangètan, lamun nenuwun rijeki winatek kawanci jam 2 dalu majeng mangalèr, lamun nenuwun garwa winatek kawanci jam 10 sonten majenging pundi wismanipun kang sinedya kawaca kaping 100 wonten palataran.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Gedhong suksmaku. Tutup suksmaku kancing suksmaku malbu murup metu murup ya rasa ya Rasullulah.

  1. Bab èsmu bilih panggalih [34]kraos ketir dheg-dhegan maras. Saben badhé sare. Wungu saré kawaca kaping 3.

Bismillahhirrahmanirrakim.
Rupbillah Rasullullah. Metu murup ing dat tolah. Allah mosik jroning rasa. Ya rasa ya Rasullulah. Ya rasa ya Allah, ya panguwasaningsun, ya panguwasaning Allah Lailahailellah.

  1. Bab èsmu palerepan manahing tiyang. Bilih parapaben. Sampun tuwuh napsunipun. Lampahipun nglowong sadinten sadalu. Riyayané jajan pasar. Milujengi sarira.

Bismillahhirrahmanirrakim.
[35]Ingsun wateg ajiku si gajah dhungkul jabang bayi si anu (bilih tiyang wau kathah jabang bayi iku kabèh) dhumungkula ana dhengkulku dhikukul mungkul saka karsaning Allah.

  1. Bab èsmu bilih arsa mamengsahan. Apes saluluha ingkang raga. Liliha manahipun. Bilih nyidra dhawahi gegaman, sampun ngantos pasah. Lampahipun nyirik ulam ambegan. Sarta pala kapendhem. Kawan dasa dinten lan dalu, cegah sahwat saré sapisan, nglowong sadinten sadalu boten saré [36]riyaya jajan pasar milujengi rah.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Girang-girang manugirang sampurna wis jaya. Ya aku kang sampurna luput jayaning nung. Ya aku Allah kang kawasa. Eh aku kang kawasa ya Allah. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu Brajamusthi. Bilih arsa nebak tiyang yakti pejah. Bilih kagegem yekti luluh tanpa bayu. Lampahipun mutih dhahar ketan kawan dasa dinten. Nglowong sadinten sadalu anggegem ketan boten saré, énjing dhahar riyayanipun bubur surba kang gu[37]rih. Angsung dhahar Sayidina Ngali kadonganan piyambak punika dongané

Bismillahhirrahmannirrakim.
Allahumma raja Suléman tulak tanggul, raja Suléman panudhung, raja Suléman kiri kara sang galeger putih. Tulak sang raja Suléman dat suleman cahyané tunggal cahyaku. Cahya kang wisésa. Aranku jalalluhu. Pati-pati Pangéran. Saba Suléman sabat Suléman sabat Sulèman sabat Suléman, sabat Suléman, byar Suléman, byar Suléman byar Suléman ragaku raja Sulèman ragaku raja Sulé[38]man ragaku raja Suléman. Birahmatika ya arkama rokimin.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Tarip tiraping dhadhaku. Kala cakra ing gigirku. Barat prahara ing napasku. Gelap ngampar ing swaraku. Pukul wesi èpèk èpèkku, kepelaku watu. Buta kang sun trajang remak rempu. Éh ya aku Brajamusthi. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu Candhabirawa. Murih kéringan sesama. Lampahipun mutih pitung dinten saha dalu nglowong sadinten sadalu. Boten saré mepet pangandika

[39]Bismillahhirrahmannirrakim.
Sollalahu ngalaihi wasalam. Alhuma ulis amba angucap amba. Angrungu suwarané. Kun payakun mujijad sipatolah. Eh ingsun sejatiné manungsa. Sarwi jejeg siti ping 3, megeng napas tuwin nyirik sogok waja kenaka.

  1. Bab èsmunipun paksi berkutut. Bilih arsa kuwat ingkang sarira. Tebih lumampah panjang kang yuswa. Kawaca saben énjing ping 7 sonten ping 7, manawi badhé nglampahi nglowong sadinten sadalu riaya ja[40]jan pasar.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Allahumma husawisun. Sudu risnasi. Minaljinnati wanassi. Lailahailellah.

Punika èsmu pamiraos agemipun Ingkang Sinuhun Kalijaga lumantar saking Pangèran Wijil kaping 3, kapundhut wasiyat winulangaken ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana suwargi kaping 3 ing Surakarta.

  1. Bab bilih arsa nglampahi siram sesuci sadinten Senèn Pon Jumungah Legi, Akad Wagé. Siramipu[41]n para wali ing pulo Jawa. Kénging kagem ing Panjenengan Dalem Sri Narèndra sarat wonten tirta mili punapa pancuran.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Ingsun adus ing talaga Kalkausar amancur saka tuk putih, ancik-ancikku watu gilang. Dinusan kinramasan, dinusaké ing guna, kinramasaken sakèh supata. Ya ingsun anané pandhita sekti alanang sajati. Ingsun tan kena tuwa salawasé. Kang amurba jagad iki kabèh. Allahhu Akbar.

  1. Bab èsmu bilih mentas sa[42]king siram medal ing jawi.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Salallahu ngalaihi wasalam. Mentasku adus katurunan cahya Nurbawat Nabi Mukhamat Rasullulah. Gumilang gilang kadi wulan purnama amadhangi jagad iki kabèh. Telesing hèrnawa ora mung angedusi raga. Ngulihaken kamané si bapa si biyung miwah nyiram ngayemi sadulurku papat. Bumi miwah langit kang neksèni sallalahu ngalaihi wasalam. Lakahaula wala kuwata Illabirabil ngalaihil ngalim.

  1. [43] Bab èsmu bilih badhé mriksa warnanira pribadi. Kawawasa saking pangawasaning gaib. Datan mawi carmin.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Allahuma walkamdulilahilladi sawélkas kiwangalallahu. Wasydi warasyuratang raja hira wakasanaha. Waja ngalni minalmukmina. Allahumma kamalaksanta kalkhi pakasinkalki. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih busana wiwit seratan sarampungipun.

Bismillahhirrahmannirrakim.
[44] Allahumma alkamdulilahi kadi kasani hada sawabbi warajakani mingèlyi kowtimina walakhuwata bilah. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu anpal bilih lumampah saged rikat. Saged anututi kuda nyongklang. Betah kados saged mabur. Tapané puwasa 40 dinten, nglowong tigang dina lan dalu.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Layak lilkasana. Ila anta waleysya rangpal sayingati Illa Antawa. Lakahaula wala kuwatahillabillahi ngalaihimngalim. Sarta bilih arsa sampun kasumerepan tiyang macaha lan lumakuwa sampun kèndel. Bismillahhi antaraku.

  1. Bab bilih arsa reruba Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullullah utawi katur para Nabi sadaya agung paédahé kadumugen punapa kang sinedya kawaca saben malem Jumungah ping 3 sarta sampun saré sadalu lenggah.

Bismillahhirrahmannirrakim.Yaman ala haroljamila wasarara ngalèl kabiki labiljarirati wa lamyuh tiki sitraya ngalima [46]ngapawiyaka sunata jawijiya wasingalmak piratih, wayabasital yadéyana birahmati yasahidda kulinna jwaya muntahél, kullisukra ya minnal amriya karima. Subki walamuptadi ainnahu miklablaistikka piha ya rabbi hu ya rabah, ya rabah ya sayiddah ya sayiddah. ya sayiddah ya muntaha, yaralbita. Ya Alahu, ya Alahu Ya Allahu. Innab katus sadngiya Kalkibinnari. Abada abada.

  1. Bab bilih arsa pinanggih Kangjeng Nabi Mukhamat Rasullullah bilih mapan saré mapana majeng mane[47]ngen ngeningken panggalih. Ngraosaken ébahing sanubari. Sarta bantalan asta tengen, maringi napas kawaca kaping 3. Bismillahhi ainasaluka bijalalika wajahikalkarim.
  1. Bab èsmu ubatil. Bilih winaca rina lawan dalu nyapisan kasinungan yuwana wilujeng tebih pandamelipun tiyang utawi dinugèn sedyané. Ingkang leres.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Kalakowana bikayat rawéyan annabi salalahu ngaléyahisalam [48]ainnahu kaya sayiddin alkhari. Annawal ngabada. Angudubilahi minnannari wa minsari wa minsaril kakira salabil wa barig garikailtahi la wakidil kabarri. Hialla anta rabbi haillahailla anta kalaka hani walana. Ngabduka wa anna ngala ngahdika wawandika mastatangla wa angudubika minsarima sanabtu wa abuwu laka biningmatika ngaléya wa abidandi wakpirli painnaka antalapupur rakim.

  1. Bab èsmu bilih peteng ing galih murih binuka raosipun. [49]Nuhoni padhanging panggalih. Turta kinéringan janma saben dalu lawan siyang kawaca kaping 10.

Bismillahhi yamuhaninu, bismillahhi ya rahmannu. Bismillahhi ya Allahhu.

  1. Bab èsmu mabubah bilih arsa awèt ném panjang kang yuswa. Kuwawi kang sarira. Lampahhipun nglowong sadinten sadalu. Kawaca saben tanggal sapisan lan ping 15, ping 30.

Bismillahirrahmannirrakim.
Ajngalni mahbubah pihulu bil almukmini. Nawalmukminnati, wéyasir liwa baligni miah ing wangi sang rinasa dah [50]tang wangi. Sangrinasa dah angwallahu kérung kapilawahu warahmannurahim.

  1. Bab èsmu bilih kapengkok manggih pakèwet. Ponca bayaning lelampahan, mardi sarira boten kapyarsa janma. Lampahipun puwasa saha mutih 40 dina nglowong sadinten sadalu riyayanipun angsung dhahar Kangjeng Nabi Rasullulah, sekul wuduk sapirantosipun kang pepak, ulam sawung pethak mulus, kalem barang manawi kanggé kawaca kaping 3, megeng napas ngeniken cipta

Bismillahhirrahmannirrakim
[45]Kulayu sibana illa makataballa hulana, huwa maulana wangalamlahi palmayata walkalis yatawakilun.

  1. Bab èsmu rasa bat putih. Bilih arsa nulak wisayaning tiyang kadosta tenung sasaminipun. Pangangkah saé miwah awon pandamel kasar tuwin halus lawan murih lereming angindah ana tirta. Ingkang ageng anggigirisi. Lampahipun puwasa tigang dina. Nglowong sadinten sadalu riyayanipun sekul golong, 5 supit pecel pitik, jangan menir sekar ko[52]nyoh amemulé bumi langit saisinipun. Patrapipun kedah manggèn pyambak, kawaca kaping 15 slawat ping 7.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Ping 3, bismillahhissapi, bismillahilsapi, bismillailkapi, bismillahhilwappi, bismillahilladi. Layatluru saiinma lalil aril, wala pissamal, masal hiwahuwal samiul alim. Lailahailellah

Punika tarèkipun angudi rahsaning sukenya. Asmaranipun ingkang Sinuhun Kalijaga. Kang sampun kapundhu[53]t batuwah ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan suwargi Pakubuwana kaping 4, ing Surakarta piwulang saking Pangèran Wijil ping 3.

  1. Bab èsmu panawangan bilih arsa pariksa kodratira manungsa. Badhé kados pundi ing tembé kang linampahan. Raganira pribadi tuwin janma sanèsipun. Tapanipun sabar rila, narima, énget. Yakti sinungan waspada, sarta ing dalu sampun saré bilih dèrèng baliyut.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Ing tingalingsun terus bumi sapitu. Amara [54]pitu terus maring karsaningsun. Ingkang adoh katon, ingkang parek katon. Panggawéné ingkang ala ingkang becik. Ati raganira si anu (aku) sajroning paningaling Allah. Ingsun Sang Manik maya putih, lenging maripat suci duwé cahya saking Pangéran, yahu Allah yahu Allah yahu Allah. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu patigengan. Tegesipun bilih arsa nitik awon saéning tindak kalakuwanipun wanodya. Manawi darbé wateg awon sirnaa, kang saé lastaria

[55] Bismillahhirrahmannirrakim.
Si langkir anak jungung. Teka bingung ceg geng ceg geng tigeng anaké si yara. Ayu lelaku diiring wali. Pinayungan para nabi ateken Allah. Seja ayu salakuku ayu saking karsaning Allah.

  1. Bab èsmu bilih arsa mendhet kayuwanané. Murih tentrem awak repé wanodya lutut tumuntur rasa karsaning priya. Tinebihna para padu lestari ya salama.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Sariraning rasa rasa olah dat tolah lagi apa sira. Aja lali tapa pandeleng[56]ngé wong urip, dhengkèk guluning wong wadon, ingsun angadeg lanang sajati. Datan nana kang memadha.

  1. Bab èsmu bilih arsa wayuh. Garwa kekalih arsa pinardi rukun runtut, datan brawala, sulayèng karsa. Punika winatek kalamun nuju saré, èpèk-èpèk astanira kekepna sanubariné. Kaprenah ngandhap susuné garwa ingkang kiwa amurih runtuting karsa

Bismillahhirrahmannirrakim.
Hu ana ingsun hu ana nira, akadiyat ing aranan khadil, ajali abadi. Ah dhengkul, ah dhengkul, ah dheng[57]kul tumungkula sadina aja tumenga, tilikana tetunggalan nira. Ya ingsun katunggalan nira. Ya ingsun weruh ing bakalira. Lanang musthika yekti jagi tan kena mosik. Allah amurba amisésa. Sapa kang masésa marang sira, ya ingsun kang masésa marang sira. Teka welas teka asih atiné si anu maring ingsun (lawan maring si anu) saking karsaning Allah. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu Kebo Cepaka murih salaki rabi runtuta sampun benggang katresnané ing salaminé. Lampahipun mutih gangsal dinten lawan dalu, nglowong sadinten sadalu. Bilih arsa ngang[58]kah tiyang sageda sarujuk sadalu dalu sampun saré sadalu. Ngèsthi ya warnanira kang kaangkah darbé ya èling.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Bismillahi ingsun kembang cepaka. Awit baka ron kaya mega, kembang kaya lintang, sekar kaya srengéngé, tirem kaya rembulan. Teka welas teka asih. Si anu marang ingsun. Lailahailelah.

  1. Bab ésmu bilih arsa saresmi kaliyan sukenya. Murih hawaning dyah rumasuking draya. Supados mewahi kiyating raga.

Bismillahhirrahmannirrakim.
[59]Bismillahhi telas sasariné. Sikama dhesthi anakku sigana kumara. Sok dikon jupuk sariné wong wadon iki, ilang ngararasé kariya karsané. Ingsun kuwat lanang sajati.

Bilih neres rahsané sukenya murih suka datan cuwa. Bismillahhi warkamnun waréykanun, waljana tunnangin. Lailahailellah.

  1. Bab èsmu bilih kénging wisaya kacidra pawèstri. Murih sampun tumama kemba. Gelawa dhateng janma sanèsing kang sarira. Mila kabèrata saking aji gineng priya, saged dasirna walu[60]ya jati. Sarta rinuwataken tambah raosing tresna.

Sollalahu ngalaihi wasalam. Sun wateg ajiku si Bandung gineng Bondawasa. Kulit ingsun tembaga ototingsun kawat, balung ingsun wesi, sungsumingsun timah pratola : cemethèt gemerèt alot kélot kélot kélot. Aih ya iki ajiningsun Bandung Bandawasa. Kawateg bilih arsa saresmi.

  1. Bab isarat wanodya. Bilih arsa nuwuna darbé putra. Sandhinging pasaréyan kasajénana waloh bokor satunggal. Ingkang warni taksih seger. [61]Kawiwitan amasang dinten malem Jumungah Kliwon. Dumugi dinten malem Jumungah malih. Kapundhudipun kepungna tiyang gangsal kaum. Ugi lajeng kastunan malih ingkang anyar. Patrapipun ugi makaten, dumugi pitung malem jumungah, menggah ujubipun memulé Sayid Abu Bakar Sidik, Sakabat Rasullulah, kadonganan memulé. Sadérèngipun kadonganan kaum, dipunwacakna piyambak ingkang kagungan karsa. Methik surat Ibrahim punika.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Wakalayu supali abihi. daayatti enni araèytu kaot kaban wal sa[62]m sawal kamara raaéytu humkisajidin, bismilkalirabbana. Innaka takkamu, sirriya nuh piwamanu. Nglinuwama yakhup angaallahimin séyriin layangkaba wa jangalnalaku. Rabbi raliya .0. kawaca kaping 3 saha bilih arsa saré saben dalu. Wungu saré énjing kaping 3 lajeng nenuwuna.

Ya Allah ya Mukhamat, ya Rasullullah. Kula nyuwun gesanging nutpah. Wiji kula sageda tumuwuh dados raré lanang. Minangka ngamal kula kang sajati wonten dunya dumugi ngakhirat.

Anyambeti bilih arsa saré dalu [63]sasampuning nginggil wau maca apatékah. Kalak binasa pisan. Kulhu ping 3.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Alkamdulillahhirambil ngalammin. Arahmannirrakim. Malikiyaumiddin Iykanakbudu waiykanastangin. Ihdinas siratalmustakim. Siratalladina Anngamta ngalaihim, géirilmahlubbi ngalaihim waladlalin. Amin.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Khulangu dubirabinnassi. Malikinnassi. Ilahinnassi. minsaril waswa [64]ssialkannas. Illaladi yuwaswassu wissudurinnassi. Minal jinwati wanas.

Bismillahhirrahmannirrakim.Kulangudubirabil palaki. Minsari makhalakha. Wamin sari kasiinidawakhop. Wamin sari napassati pil ngukadi. Waminsari khasidin widakasat. Kawaca      ping 3.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Kulhuallahuakat. Allahusamat. Lamyalit walam yulat walayakullahukupuanahat.

Salawat ping 3.
Allahumma shalli wasalim ngala sayidinna Mukamaddin wanga[65]la Ali Mukhammat. Ngadadama pingilmi lasalatan daimattan bidawammi mulkillahhi.

  1. Bab ingkang kakung kedah anambadani sedyanira ingkang putri. Tapanipun anyegah pulang raras kaliyan sanésing wanodya kang sinedya. Salebetipun 29 dinten. Kakung putri samiya murih seneng. Sampun ngantos sulaya ing karsa, murih tentrem, angeningaken panggalih. Dados boten angèbahaken pamanthenging cipta maya. Sageda pikantuk saking sasmitaning ingkang suci sajati. [66]Bilih arsa saré maos ayat kusi sapisan.

Bismillahhirrahmannirrakim.
Wailahukun ilahum wakidun, lailahailahu. walkayulkayumu. Layattakudu husilahum walla notmultahu mapissamawatti walimandaladi yasmangu illa illeyhi wamayukitu nabi séyin ngèlmihi. Illabimasa awasi ngakursi. Yunus samawati wal ali. Wakuduhu kibluhumawahu. wal ngaliyulngalim Tasbéh ping 3, astakpirlah hangalim. Waladiwalkayumu waatubublalaihi. Talil ping 3 [67] Ya laillahailelah. Yamahdut ya laillahaillelah. Yamahbut ya laillahaillelah. Ya maahujud. Takbir sapisan .0. Subkana Allah walkamdulilah. Wallaillaha illelah Allahu Akbar. Lakahaula walakuwatta. Laillabirabbil ngalaihil ngalim. Salawat ping 3. Allahumma Syalliwasalim ngalasayiddinna Mukhamaddisayiati.

  1. Bab bilih lajeng arsa asmara.

Allahumma jabaléha duryatan illa inkanta. Kondartali Allah [68] ruju. Dalikal sulbi adahra allahumma janipna séytana wajanibna sèltanu marajaknahu rabbi awuwubi kasanyah nuruni. Kang kakung uluk salam kang putri. Assalammu ya Patimah, kang putri mangsuli : wangalaéhum salam ya Rasullullah. Lailahailellah.

  1. Bab bili sampun tumanem ing asmara. Kawateka, bismillahhi ingsun waranané kang kawasa. Andadékaké ing saciptaningsun. Anekakaké karsaningsun seka ing kodratolah yahu A[69]llah yahu Allah yahu Allah sarwi ngaras galikun illa wajwah. Punika tanceping Nur Mukhamat. Lan ing gesang, kaprenah tengahing ngimba kaapit kiwa tengen.
  1. Bab bilih sampun angandheg titis sawulan ngagema isarat jimat rajah. Tungkatipun kangjeng Nabi Musa ngalaihissalam. Kaserat ing dalanjang pethak. Kabuntel mori sinungan tampar kagem sang sangan tumèmplèk ténggok jongga leres malakullayat punika keketeg billih siram sarta wonten parlu. Kénging dipu[70]n sèlèhaken amung sesampuning parlu sampun kasupèn kaagema malih dumugi babaring jabang bayi. Kang awit punika ambarkahi nulak sakathahing wisaya murih. Piala tumraping rare, wedada sulistyèng warni, lantiping panggrahita, prawira santosa …………RAJAH………………… Utawi panitiking sacumbana bilih arsa tumatèsing nutpah ingkang darbèni grengseng sengsem ingkang wanita. Badhé kedadosan weka priya bilih ingkang andarbèni grengseng sengsem ingkang kakung. Badhé angewontenaken sutapa[71]wèstri. Sabab pawèstri kanggénan roh rahmani kawasèng priya. Kang priya kanggènan roh jasmani, kawaséng kakung. Mila wonten babasan sajatining lanang lawan wadon karaosing swataga wiwit ngantos narik remreming swatyana tumètèsing nutpah katadhahan uritaning dyah. Kang amekar pindha puspita. Mancorong lir retna rentah tibèng telanakan, ngantos dumugi getering sekar kastuba. Saking karaos asrep ces narik getering malakulkayat. Ing jongga tenggok. geteripun ngantos satus dinten. [72] Kawiwahan cowong ngiluwa kanétra sumilaking wadana mekaring raga. Ananging sarira wau kang raos lesu saking kengkeng sadaya. Amargi rahsa kacitra kang murwèng gaib. Saranduning sarira mila kakung putri tuwuhing papénginan. Winastan idham-midham kaworan. Kasebut raos dayaning roh wau. Tamat. Wallahu Aklam.

Sampurnanipun anurat nurun pralampitèng wasita. Ing dinten malem Kemis Legi. Tanggal kaping 21, wulan Rabingulakir warsa Dal 1863 Wégé Punarya Hanggadiningrat

=== ѺѺѺ ===

 

 

 

 

 

PIWELING KUBUR


PIWELING KUBUR

Ingkang mangripta:
S. Adiwiyaya

Ingkang nyadé sarta ngedalaken
Ab. SITI SJAMSIJAH SOLO
Boekhandel & Uitgeefster Worosoesilo
1856

2e. DRUK

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 8 Februari 2019
@@@

Bismillahirrahmanirrahim 

Mudha dama sajatinya, nanging paksa kumabangkit medharken warsita darma, mét saking riwayat  khadis swenéh riwayat khadis ngandikakken lan satuhu, yén bumi kang dédak ing pra manungsa kang urip iku saben dina tansah ngundang-undang.

Gawé giris pangundangnya, kadi ngancam ing prajanmi, kang padha tumitah gesang, ana ing luhurring bumi, pangundangngé anganti: warsa sapuluh [2] kéhiipun nging pangundangngé ika, sajatiné sung pépéling, marang sira wong kapang padha bakal ngajal,

Pangundangngé winor wulang, é anak adam siréki, padha mlaku sira samya, ana ing luhurring bumi, tan wandé sora masthi, lumebu marang wetengku, é anak adam sira, padha maksyat tanpa uwis wasana musi niksa néng wetengnging wang.

Ringnga-ringnga mutan nana, sira néng luhurring bumi, yaiku sok cukakannan é, éling-éling sayekti, padha guyu siréki, mango nana ing luhurrku, tan wandé sira bénjang, nangis néng jro weteng mami, déning sira tan prihatin mrinfg pungkassan (tekaning pati).

Rasakna temennan bénjang, ing sawussé sira mami, kapriyeé wasananira, é, a[3]nak adam siréki, ana ing luhur bumi, mamangan kharam siréku, tan wandé sira bénjang, bosok dagingngira enting, pinangannan singgat néng jro wetengnging wang.

Mattimu gagassen dawa, away lali sira urip yéku mung abungah-bungah, é, anak adam siréki, bungah-bungah tanpa wis manggon ana ing luhurku, sayekti bénjang sira, ana ing sajrining bumi, masthi bakal ngrasakaké kasusahan,

Sababkasenengnannira, sok ngumpulken samukawis kalawan tindak kang kharam é, éling-éling siréku, tan wandé sira bénjang , ana ing jeroning bumi, anemahi ajur mumur awakkira.

Padha rasakna temennan pangancamku mring siréki, é é, anak adam sira, pama gumedhé  néng bumi, tan wandé sira masthi, padha inane wetengku, é, anak adam sira, padha lacut sira sami, datan wandé getun anéng wetengnging wang.

Allah wus nitahké sira, anéng jaman padhang iki, é, é, élingnga ta sira, manggon ana ing donyéki, tan wandé sira masthi, petengngan anéng wtwngku, é anak adam sira, padha kekancan néng bumi, bésuk masthi ijén anéng wetengnging wang.

Lah uwas ganep samangkya, pangancamméng ponang bumi, marang wong kang bakal ngajal sinorahken lawan tulis muga bisa njalarri, nanarik wedi satuhu, mring sira wong kang gesang, kang tan wandé nuli mati, yén wus wedi mrih ngupaya kuwanénnan,

[5]Ing samengko paran baya, mrih wani marang ing pati, sayogyané éh ta sira, wong  kang padha bakal mati, mituhuwa siréki, marang pepélingngé kubur, kang kasbut ing riwayat kang sun tuturraken iki, poma-poma welingngé sira éstokna.

Kang kasbut swenéh riwayat kubur iku saben ari, uga ngundang-undang sira, kaping lima saben ari, parluné amameling, réhning sira bakal lampus ngalih mring ngalam barjah (kubur), mrih slamet patiniréki, neteppana piwelingngé limang warna.

Jeng garang sira ing bénjang, anéng ngalam akirrati, wit bisantuk kraton swarga, yén temen bisa neteppi, nihan pangundangnéki, éh anak adam siréku, padha weruha sira, yén ingsun iku sayekti, bakal da[6]di omahira jén-ijénnan,

Naming ta mrih sira nora, wedi mring tekaning pati, yogya ngupayaha konca, karêp ngaji Kuran Sharif lan manéh wruha yekti, yén ingsun iki satuhu, omah ingkang petengngan murih sira nora wedi, nglakon nana salat kang minongka dammar.

Biyasakna iku salat aja nganti tinggal yekti, krana iku dadi dammar, ana padunungan mami, éh manéh wruha yekti, yén ingsun iki satuhu, ingaran  omah lemah, mrih duwé krasan siréki, nupayaha lémék ngamal kang utama.

Muga-muga sira bisa, antuk akéh ngamal solih, awit mung iki jatinya, kang ngapénakaké yekti, lan sira wruha malih, yén ingsun iki satuhu, dadi o[7]mahé klabang, miwah ula kalajengking, wekassingsun sira golékka panawar.

Kambi kalimah bismillah, lan manéh tobat sajati, saking ing maksiyattira, lan muga weruha malih, yén ingsun iki yekti, dadi padunungngannipun Nakir kalawan mungkar, kang bakal nyuwal siréki, mongka sira angakéhna ing dikrillah.

Madna kalwana makripat yéku dikirra lawan sir, lire sir: rahsaning manah, kang supaya sira bénjing, bisa anjawab yekti, mring kang dadi suwallipun malékat Nakir Mungkar, titi tamat kang wiweling, tinengerran: tri sara angésthi tunggal (tahun Jawi 1853).

Ingkang mengripta : S. Adi Wiyata,
Pangarsaning pangriptanipun serat kabar éstri: WARA SUSILA,
SURAKARTA.

———- tamat ———

 

SERAT WASITA JATI


SERAT WASITA JATI

Ilmu kakét tuwin makripat ingkang ugi
kawastanan ilmu kasampurnan
inggih ilmu kasunyatan

impunnannipun ingkang sinandi
ing

Ngayugyakartha hadiningngrat
1940

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 15 Januari 2019

@@@

Aturripun pun pangimpun 

Kula nuwun pambabar kula serat punika, kula parabbi Sang Wasita Jati, minongka kanggé sesambettanning serat-serat: Wiwara Jati, Wismaya Jati, tuwin Pralaya Jati, ingkang sanyata angsal kawigatosanning ngakathah. Pangajab-ajabbing sedya, mugi-mugi anambahana suka pirênaning galihipun para ingkang sami migatosaken puwara anggreguttaken ajengnging pangulah kawruh kabatosan ingkang sanyata anjalarri saged ngambah wonten ing sasananing karaharjan tuwin katentreman.

Sang Wasita Jati punika, kula rumpaka mawi lalagon sekar macapat ing pangangkah kéngingnga kanggé panglipurring galih ing wektu saselaning pakaryan ateges kagem sesambén kalaning nganggur. Wusana nyumanggakaken.

Pun:
Pangimpun

———@———-

PANGANGGEP LAN TÉKAD

  1. Wong tuwa, Bapa Biyung sapandhuwur, anggeppen kaya Gusti Ratu kang pinundhi-pundhi, Gusti tegessé: kang wajib murba masésa.
  2. Sadulur tuwa, anggeppen kaya bendara, tegessé: kang wajib murba, nanging nora wenang masésa.
  3. Sadulur enom anggeppen kaya karéréhanné, tegessé: wajib murba, nanging nora wenang masésa.
  4. Bojo, anggeppen kaya sosotya nawa rêtno, tegessé: wajib di éman-éman lan di dhemenni, nanging nora wajib di bektenni.
  5. Anak anggeppen kaya arta, tegessé: wjib di geménni lan di sumuruppi migunané kang maédahi, apa déné kaudiya undhakké amrih mahanni mulyaning jawa raga, nagara lan bongsa.

ASMARANDANA

  1. [5]Kasmaran dénnya murwanni, angimpun ponang wasita, wasita di sajatiné, poma samya dén rasakna, rasané ngilmu rasa, rasa-rasaning tumuwuh, tumuwuh néng marcapada.
  2. Ya Allah kang karya urip ingkang asih mring kawula, angganjar masésa déné, ing dunya prapténg ngakérat sakwéhing pra manungsa, miwah jin peri tan kantun dén samya knawruhan.
  3. Manungsa upama ringgit pinasang néng kelir ika, kyai dhalang ingkang akén mobah mosik saking dhalang, jati-jatiné iya, wayang bisu tuli suwung, apan mung sipaté kéwala.
  4. Sedéné wujudding ringgit pinarada abra mubyar, pinasang néng kelir kono, kaya bisa amicara, mongka dhalang kang nuksma, wayang nuksma dhalang iku, karoné dadya sajuga.
  5. Manungsa iku ywa kangsi, wayang luwas tan pinasang, sarta putung gegapitté, tan binuka saking kothak tinindhihan lyan wayang, away nganti kadya iku, pan iku datan prayoga.
  6. Janma anembah amuji, lah puji katur mring sapa, jatiné katur dhéwékké, dhéwékké punika sapa, lamun nora katurra, tanpa karya sembahipun angurbaya anganggurra.
  7. Lamunna naguturri puji, mring Allah nyumektannana, déné dudu sesaminé, lan dudu wong tuwanira, [6] miwah sadulurrira, cumathaka atur-atur, marang Allahu tangala.
  8. Lamun tan ngaturri puji, kawula iku duraka, mongka kwula tan deduwén mobah kang badan sakojur, tan liya Allah kang karya.
  9. Endi ingkang aran Gusti, endi kanga ran kawula, kapriyé pisah kumpullé, endi kang nama Pangéran miwah kang nama titah, away padha salang surup manungsa sajatiné tékad.
  10. Manungsa pamané peksi, mesat saking ing kurungan endi péncokkanné tembé, lan manéhé raganira, anéng ngendi dunungnya, dén gawa tannapi kantun pinendhem jroning bantala.
  11. Lamun tininggal néng bumi, raganira datan narsa, yén ginawa lah kapriyé, pati iku tri prakara, mati, mulih lan ajal dén samya rasakna iku, surasané kang sasmita.
  12. Raga jati suksma jati, aramé diya-diniya, pan padha prawiréng tanggon génnya aben pamicara, singa ingkang benerra, raga suksma wawan wuwus para maos nglerêssana.
  13. Karsané ki suksma jati, raga jati pan tinilar, anéng kérat manggon dhéwé, raga jati asru ngucap duk kala wonten dunya, wirang isin among ingsun ngong tinilar nora arsa.
  14. Ing salami-[7]laminéki, kang nghraoskén lara lapa, adhém panas sasaminé, datan liya among raga, nambut karya ya raga, dadya rowang gulang-gulung, sun tinilar nora trima.
  15. Suksma jati anaurri, sira raga datannarsa, yogya dén raosna mangké, manira tutur mring sira, duk ingsun tinimballan sowan mring Hyang Maha Luhur, alam pepitu marganya.
  16. Langit pitu warni-warni, alam pitu tan prabéda, béda-béda ing jamanné alam malakut dhihinya, rohyatrifulah ika, illolah pan dhikirripun langit wesi kang binuka.
  17. Alam lahut kaping kalih, langit parunggu binuka, lafangilu kalimahé, alammingsan ping tiganya, menga langit kuningngan dhikirripun illalahu, déné kang kaping sekawan.
  18. Alam ijesan namaning, lamahujudda illolah, punika ing kalimahé, langit salaka binuka, alam Arwah ping lima, dhikirripun illalahu, langit suwasa binuka.
  19. Ping nem aran alam kabir, menga kang langit kencana, Allahu pan kalimahé, alam jabarut ping sapta, menga langit tembaga, nuli sébamring Hyang Agung, mannira masrahaken sira.
  20. Raga jati nabda aris kapriyé gonnira pasrah, ki suksma marang Hyang Manon patiku telu prakara, mati, mulih la[8]n ajal suksma jati lon amuwus pan iku gampillé kéwala.
  21. Rasané kanga ran mati, pecatting saking sarira, déné ingkang aran muléh, pecatté roh kalih welas kumpullé dadya tunggal roh kudus ingkang rumuhun mulih mring jasmani ika.
  22. Jasmani punika mulih, marang rohkhanni iku ulihé, marang roh rabbani ika, roh rabbani ulihnya, marang roh rahmani iku, dédé rahmani ulihnya.
  23. Marang rohmanikem nenggih, rohmanikem ing ulihnya, marang mani ing ulihé, pan mani iku ulihnya, marang roh madi ika, roh madi ing ulihipun marang roh wadi ulihnya.
  24. Roh wadi punika mulih, marang roh ilapi ika, roh ilapi ing ulihé, mulih marang ing Muhamad Ki Muhamad ulihnya, iya mulih marang rasul rasul mulih marang Allah.
  25. Allah masrahaken nuli, marang Sang Hyang Maha Mulya, srah lesning nora krasané, ingsun nora utang selang, marang ngamalling Allah, ya kanga ran mulih iku, déné ingkang aran ajal,
  26. Mring jati langgeng tan gingsir, tan teles kinekum toya, tan geseng ing ngobong mangké, tan bawuk pinendhem kisma, déné dalanning mulya, ran sadat sawiji iku, dunya akir nora pisah.
  27. [9]Raga jati ngucap malih, manira duk anéng dunya, aningkah batin wak ing ngong, inggih kalawan andika, jati kang kula tedha, pundi gonning ningkah wau, punapa mas kawin dika.
  28. Lan sinten kang dadi wali, amiwah pangulunira, punapa déné sahiddé, lan punapa patukonnya, suwawi dén babarra, suksma jati lon amuwus lah mara dén piyarsakna.
  29. Gon sunningkah raga jati, apan ana kabattolah, Ki Muhamad wewaliné, rasullolah pangulunya, Allah dadi seksinya, kang dadi maskawinnipun kalimah-kalimah punika.
  30. Kang minongka tukonnéki, ya sadat sawiji ika, kang tan kena wah ing sire, iku sah pilakénnira, raga kalawan suksma, raga jati pan tumungkul pan wus kaluhurran sabda.
  31. Gya ngracut raganya nuli, saksana pan dadya tirta, awening mawa cahyané, lir suda mamongsa tiga, sumonar pradiptaya, tan dangu pan lajeng mirut mingkup tan antara mukswa,
  32. Sasirnané ponang warih, nuli ana kang katingal sakudhup mlathi gedhéné, mugi sami dén raosna, pralampita mangkana, tiniru wawan apatut yéku jatining nugraha.
  33. Kang nampik ujar puniki, yekti kupur [10] ing patinya, mati ijih bebalungngé, padha lan pating kéwala kena ing ngajénnan tan manggih kamulyan idhup anéng kérat manggih siksa.
  34. Néng kubur siniksa yekti, pinipit bumi raganya, lir gerantang sesambatté, kulit daging samya sambat otot balung sungsum rah, ngasih asih minta ampun gagetun duk anéng dunya.
  35. Prasujana away nganti, atinggal duga prayoga, riringa myang watarané, kukum myang udanagara, tan kena tininggalla, jer kabéh prabot satuhu, wal akir dén tambuhna.

S I N O M

  1. Mangkono kang winuwus wonten janma nom sudiréng kéwuh, énget ing tyas janma idhup nemu pati, dadya umarêk sang wiku, wus prapténg ngarsa wot sinom,
  2. Janur gunung gér rawuh, kadingaréan prapta ing ngarséngsun gé maturra apa karsanira kaki, kang putra alon umatur, amba nyuwun kang pitudoh.
  3. Menggah ing yektinipun amba nuwun sanguine wong lampus kang premati rama kula nuwun warti, lah gér sanguine wong lampus mung becik benerring lakon,
  4. Pangucap solah alus gung ngénakki samining tumuwuh, nora karya rêngatting sasami sami, sabara dedananipun [11] rila trus datan rinaos,
  5. Kang putra malih matur, kadi pundi marginé tyang lampus rising wiku tama angandika aris kang dadi dalanning maut tan liya muhamad yektos,
  6. Nging dén waspada iku, kang sajati muhamad kang tuhu, iku dadi marga pati kang lestari, mukamad pundi kang dunung, sang tapa ngandika alon,
  7. Yekti mukamad iku, nora liya gadhuhan Hyang Agung, wujud badan kanga ran mukamad jati, dén waspada gér kang tuhu, apan kinarya gegentos,
  8. Nabi Muhamad iku, yén tan awas sayekti kaliru, yén mangkono satemahanemu sisip ginéndéng mring sétan gundhul dadi tan wruh marga yektos,
  9. Kang putra malih matur, ingkang pundi panggénnanning lampus kang saéstu putra tuwan nuwun uning, anggér unggyanning wong lampus munggéng gaibbing Hyang Manon,
  10. Pundi gaibbing Hyang Agung, nuwun priksa menggah jlétréhipun kang sajati anéng makam kubur yekti, ing jarattan luwang iku, pukulun nuwun
  11. Sun tutur jatinipun roh ilapi panggénnanné iku, ponang kubur kawula anuwun warti, munggéng rasulullah iku, [12] ingkang jarat nyuwun wartos,
  12. Munggéng jisim kang alus ingkang luwang kawula nuwun wruh, munggéng johar awal dunungngé kang yekti, kang patang prakara iku, kabéh gaibbing Hyang Manon,
  13. Ingkang tan bisa murud kadya ingkang pan sampun kawuwus dé kang pati sasar saparanné yekti, ing ngirup ing iblis temtu, poma gér dipun waspaos,
  14. Lapal muhamad tuhu, lawan Allah pan saéstu kumpul sajatiné rasulullah muhamaddin wujuddira lawanningsun kanyatahanning Hyang Manon,
  15. Marma karyanén ayu, wujud iku gadhuhan Hyang Agung, yén nyuwiyah pinisah binjang néng akir, kinumpulken iblis tamtu, durmané ingkang gumantos,

D U R M A

  1. Gantya malih pinurwa ing kandhanira, lah anger dénastiti, mring tutur mannira, tuhunen ujar setya, wasiténg ngong kang sayekti, mring kasunyatan poma gér dén kawruhi.
  2. Sangkan paran manungsa kudu uninga, kadadéyanning dhiri, wit mula mulanya, tiwas yén tan weruha, miwah binjung yén ngemassi, pundi gonnira, wruha margining pati.
  3. Lamun mati kang sukma ngendi dalannya, apa metu ing kuping, méndah [13] sukerrira, apa medal ing nétra, mesthi lamun molor mangkin yén metu sirah, pecah murdané yekti.
  4. Poma lamun amijil ing bun-embunnan pasthi bolong puniki, lamun miyos grana, sayekti jember uga, lamun medal cangkem najis lah ngendi baya, marginé angemassi.
  5. Yén metuwa ing jubur langkung najisnya, medulla puser mangkin pasthi bolong uga, ing ngendi marganira, lamun ing wulu kang margi, lah iku mokal dalanné langkung sungil,
  6. Janma gesang awajib samya tatanya, mring para kang linuwih, dén wruh ingkang nyata, purwa madya wasana, wijangnya sawiji-wiji, wijining gesang, parannya anéng pundi.
  7. Wong ngemassi wartané ana ngakérat kérat iku ing ngendi, Tanya pra bijaksa, ywa nganti ngayawara, dén uning ingkang sayekti, kanga ran kérat enggonné wong ngemassi.
  8. Becik wruha enggonné wong kang sampurna, ing dunya prapténg akir, aran rudahsada, mulya ran darusalam ularana dén pinanggih, kang darusalam yéku enggon kang yekti.
  9. Déné ingkang ran darusalam artinya, ya wujuddira yekti, poma dén gurokna, mungguh [14] wujudda mokal yén tan wruha kang sayekti, angur si kopar, anemu pati kapir.
  10. Ywa pépéka wejangngé guru kang nyata, tuduh sampurnéng pati, temen labuhana, wejangngé gurunira, poma dén samya nastiti, miwah ywa tilar, wijilling wacana ris

M I j I l

  1. Lamun arsa mrih sampurnéng urip tekéng jaman layon urip baé langgeng salawassé, kudu wikan purwaning dumadi, pan madyané ugi, myang wusananipun,
  2. Kaya paran tegessé wong mati, kang nora tetakon sukma mesat saking ing ragané, médranira pan dhateng ing pundi, kalamun mring langit yekti sasar susur.
  3. Yén ambles samara ing pratiwi, sun aranni kang wong, rada-rada kepaung ngélmuné, lah batangngen kang nyawa mring pundi, janma kang tan uning, during slam satuhu.
  4. Yén mangétan mangulon tannapi, mangidul mangalor, apan iku jawal pangawruhé, lamun nora lungaha sayekti, nyawa saking ragi, ngélmuné wong bingun.
  5. Ayu tiwas bener lawan sisip néng panggen tur kono, nora ginggang mungguh ing ciptané, jroning cipta angeningken kapti, kapéngin sayekti, [15] babar kadya kupu.
  6. Ungkerira bin lebeddi kapti, angin tan marojol apan saking sanget penedyané, yén tan rapet pamblebedding kapti, wudhar tapanéki, datan dadi kupu.
  7. Basa ngedhung nyumanthélling budi, angudi lalakon pan mangkono si uler karêppé, sawussira ganep tri dasa ri, gatra lar sungutting, kupu gya umabur.

DHANDHANGGULA

  1. Lir sakara dénnya marnéng kawi, manapungnging wasita utama, dadya tepa palupiné, mring sagung anak putu, angraosna wasita jati, tarlén mung mrih widada, widadaning idhup ing dunya prapténg delahan lumastari kaidén déning Hyang Widi, wahyuning kanugrahan,
  2. Poma poma dénna ngati-ati, dénya samya andunungken raga, away sirag gluwah-gluwéh, éwuh wong urip iku, datan kena dipun gegampil siji-sijiné janma, béda kawruhipun nora wenang dén carubba, sakérahé lamun datan bisa nunggil awon saé menengnga.
  3. Dipun saréh réréh dénnira ririh, tatepungan sanak miwah kadang, sinedya murih becikké, yén nana sedya padu, angalaha away nglawanni, tumpang suh ing wica[16]ra, dadya salang surup tan nana gelem kasorran rebut unggul samya suranipun kalih, yéku sisip sadaya.
  4. Angarah angudi kang lestari, peksi kutut kinarya upama, pinanci gabah banyuné, kinurung tur ing ngugung, pinrih manggung ingkang ngabecik yéku dén kawruhana, pasemoning kutut dénya arum ingkang swara.
  5. Lan enengna tyassira dén wening, mrih kawengan pambukaning budya, tajemming jarum pucukké, wruhana suruppipun paningallé dipun patitis mring lebuné lar-uar, awit sangkanipun dinudut pan sampun kena.
  6. Pamawassé poma dén patitis bolongnging dom lepassé kang tingal kang weruh marang rupané, landhepping dom puniku, dadya sloka madhep Hyang Widhi, ing kamongka lar ular, puniku pikukuh, tetalining ing ngagesang, sumruppana ganthéngngé lawan siréki, lah poma dén waspada.
  7. Salendeppé jarum dén patitis apan iku sampurnaning ana, mijil kalawan manjingngé, ya Allah [17] puniku, datan pegat ing siyang ratri, ya gusti ya kawula, puniku satuhu, yogya sami kumandella, lapallira mangalatan binalatin apulet pinulettan,
  8. Ancur gedhah anger saupami, surasané kandhasna ing nala, kunir pita sesendhonné, suwé-suwé katemu, wreksa ingkang rineksa janmi, golékkana samudra, kang mugwéng perahu, jatiné wong pana ing dat lawan sipat asma apngal apan singgih, yéku aran sujana.
  9. Ya mulané wong urip puniki, ngawruhana ananing sarira, lan wruha kang anganakaké, pepetrinen puniku, kang among lan kang dé emongngi, kang among iku sapa, lan kang mong iku, sanyata roroning tunggal ing nganané kawula kalawan gusti, pamorré lawan sira.
  10. Kang sanyta mungwéng ati éling, éling marang ing bebukannira, buka purwa wiwittanné, tarlén saking tyang sepuh, kang babakal badhéréki, nenem ing purwanira, menggah dunungngipun kaki nini bapa biyang, kaki nini saking yayah saking wibi, pan catur kathahira.
  11. Jangkeppé nem bapa lawan wibi, nenem iku wajib kinaweruh[18]an pan iku mongka purwané, ingidheppan apatut lamun tambuh amanggih sisip datan oléh nugraha, mung siksa kepangguh, lir sang prabu dasamuka, genya datan méstu ramébu, ki nini, puwara manggih siya.
  12. Kaki nini salokaning Widi, bapa ingkang asipat kuwasa, biyung kang masésa mangké, kurup nenem puniku, tanjihena away gumingsir, yé kamongka panuttan kang murba siréku, sirrolah sirranni ika, karsa priya kalawan karsaning éstri, wahyaning Otipatya.
  13. Sajatiné Sang Hyang Otipati, apan ananging gawat gonnira, jer tanpa warna rupané, wis ana ing sirékum, apan kadya puputran gadhing, ananging dédé ika, karanten puniku, slira uripping sarira, tur sinung sih anandhang urip sajati, ing ngaken rahsaning dat,
  14. Sanyatané tan kena sira mrih, lan kahanan ingkang kasat mata, gampang angel pirantiné, kéh pamurungnging laku, pangrencana tigang prakawis bukti éstri lan arta, puniku satuhu, dadya rubédaning raga, dén prayitna pusarannen kang prayogi, yen tyasa mangréh sira.
  15. Bokmanawa kawengangning budi, kasemba[19]dan gampang kang sinedya, éstu ing kono pamorré, sayekti tanpa tuduh, panunggalling kawula gusti, yekti tunggal pinongka, lir toya lan alun lamun sira wicaksana, sariranta luluhna ingkang saiti, morrên mring kanyatahan,
  16. Dadi nyata kasunyatan iki, lawan jagad gedhé kanyatahan ananging luwih lembatté, salembuttanning Atum isih lembut kanyatan yekti, marmané bisa nuksma, ing agal lan alus yata iku kaluwihan poma poma rasakna ingkang satiti, yéku jatining iya.
  17. Pan pinunggel pamarnanéng kawi, nuju ari ing buda cemengngan catur welas purnamané, besar jé sinta wuku, sirnéng, tedhuh, pujongga, nunggil ingkang ima nirmala, sumilak narawung, ngunguwung pradiptanira, sanityasa amadhangngi ing sabumi, jaya wéhyuning jana. 0i0.

———- tamat ———

 

 

KAWRUH PAMIYAK


KAWRUH PAMIYAK

Mratélakaken paseksen tumrap prakawis
Wontennipun Pangéran, (Hyang Suksma.) kawruh
Wau sadangunnipun taksih winados sapunika kawedharraken
Ingkang dados wossipun.

1e DRUK

S O L O
BOEKHANDEL M. TANOJO
1924

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 20 Desember 2018

@@@

[3]BEBUKA

Sasampunnipun atur kula kalayan hurmat katur ing panjenengngannipun para maos.

Nuwun wiyosipun pangarang kula serat kawruh pamiyak punika, boten pisan-pisan gadhah sedya ngéngissaken seserêppan ingkang amrih dipun gumunnana tuwin kaalembanna, sapisan saréhning prakawis punika déréng wonten ingkang karsa nerangaken ing basa jawi, dados kula cumathaka sasaged-saged damel serat punika, supados dadossa lantarranning pamarsudi, tumrap ngudi wewah ing seserêppan ingkang makantukki ing ngagesang. Kaping kalih, jalarran saking sampun kathah ingkang sami mirêng cariyos bilih Pangéran mesthi wontennipun sarta kasebut: Ingkang Maha Kuwasa, Ingkang Maha Luhur, Ingkang Maha Agung, Ingkang Maha Suci, Ingkang Maha Mulya, tuwin Ingkang Maha Adil.

Makaten wau kathah ingkang sami nganggep nanging pangangge[4]ppipun naming saking kapracayan kémawon boten mawi sulang wontennipun Pangéran wau kados pundi. Punapa déné kuwasannipun luhurripun agungngipun sucinnipun mulyannipun tuwin adillipun ingkang pundi. Dados pangandel wau prasasat naming anut grubyug ing ngakathah, boten kalayan mangretos salerêssipun kapracayan ingkang makaten punika menggah ing nalar punapa sampun narimah. Awit kapracayan ingkang anut byung punika prasasat sami kaliyan ingkang boten gadhah kapracayan dados boten sumerêp pakantukkipun éwadéné bilih kapracayan wau saking sulangnging piwulang ingkang ngantos boten sumelang, punika kapracayan ingkang sah, sarta maédahi tumrapping ngagesang. Mila ing serat ngriki  naming badhé anjalétréhaken nalarripun ingkang ngantos suméléh, supados amumungu  dhateng inggahing pamanggih, pinten banggi andadossaken mathemming panggalih, kula sakalangkung suka sokur, [5] déné ingkang dados lengnging sedya saged katampén.

Boten langkung sapinten tuna dungkapping pamanggih kula kasapuwa ing tyas para marta. Wusana among samanten atur kula kanthi setya tuhunning manah, mugi sampun kirang gengnging pamengku.

Ing Surakarta Hadinningrat sinangkalan:
Karna Wiwinisik Murtinning Ngurip.

— @@@ —

[7]WAWARAH

Serat kawruh  pamiyak punika sadéréngngipun kawedharraken suraossipun mawi mratélakaken tegessing tembung ingkang kasuraos supados boten makéweddi dhateng ing panampi, pinten banggi saged gambelang ngantos andadossaken kapirênannipun para maos, menggah babarripun kados ing ngandhap punika.

BAB KAPING: I
WONTENNIPUN PANGÉRAN

Kasebut, Sarupanning kahanan iki dadi seksi mungguh ananning Pangéran.
Ukara ing nginggil punika béda kaliyan ukara ing ngandhap punika:
Saupanning kang ana iki dadi seksi mungguh ananning Pangéran.

Punika ingkang lerês ingkang pundi. Samangké katerang[8]ngaken.

  1. Kang ana iki. Tegessipun: wontennipun bumi, langit latu, toya, angin tutuwuhan sato, tuwin sanés-sanéssipun ingkang bongsa awak (wujud).
  2. Kahanan iki. Tegesipun: wontennipun sakéca, wangi, gurih, cengér, riyu-riyu, seblak sedhih, sasaminnipun ingkang bongsa kawujuddan.

Ukara kakalih wau ingkang neteppaken wontennipun Pangéran ingkang pundi. Kula sumantakkaken dhateng sadhérék kalih tiga sakawan bongsa jawi ingkang déréng naté ngambah dhateng bab punika, panampinnipun sami kémawon boten wonten ingkang ambédakaken suraossing tembung kakalih wau: kang ana, kaliyan kahanan ingkang nélakaken dados seksi menggah wontennipun Pangéran.

[9]Samangké kapuwung, saupami suraossipun ukara kakalih wau kacarub kang ana, kasami kaliyan kahanan anannipun inggih kahanannipun sami kanggé seksi menggah wontennipun Pangéran, punika tumrapping basa punapa sampun manjing kaliyan  raossipun, sarêng manungsa sumerêp padhangnging serngéngé, utawi ron riyu-riyu teka lajeng ngandel bilih Pangéran punika wonten, kados pundi anggénnipun nyundhukkaken kaliyan nalar. Menggah pamanggihipun bongsa Jawi ingkang sampun kula sumerêppi sami ulah raos cariyossipun makaten:

Ingkang kénging kanggé neteppaken menggah wontennipun Pangéran punika empannipun poncadriya dhateng kahanan lirripun manungsa saged ngraossaken:

  1. Sakécanning tilem ingkang kasandhang.
  2. Sedhepping sekar mlathi ingkang kagondo.
  3. Gurihing santen ingkang kakenyam.
  4. [10]Cengérring swara ingkang kamirêngngaken.
  5. Seblak-seblakking lémbéhan ingkang katingallan makaten sasaminnipun manungsa lajeng pracaya bilih Pangéran punika wonten ingkang minongka seksi wontennipun gesang. Amargi sageddipun manungsa ngempakkaken poncadriya jalarran kasinungngan gesang dénning Pangéran dados pangandellipun manungsa dhateng Pangéran boten saking wontennipun barang, sato tuwin tutuwuhan pracaya saking gesangngipun piyambak utawi boten pracaya dhateng ingkang sampun katingallan, pracayannipun naming dhateng ingkang ngananni. Inggih punika Pangéran déné Pangéran punika gesang.

BAB KAPING II
KUWASANNIPUN PANGÉRAN

Kuwasa, tegessipun: kikiyattan ingkang linangkung. Inggih punika daya ingkang boten kasat paningal, manawi tumrapping barang, kuwasa punika sage[11]d nuwuhaken sarta nyirnakaken dhateng barang wau. Déné manawi tumrap dhateng angkara, tegessipun: karêp ingkang amrih tumangkar, wenang misésa sakarsa-karsa dhateng sadhéngah ingkang dipun kuwasanni, boten  wonten ingkang kaconggah nanggulang. Manungsa rumaossipun kapambengngan badhé nglajengngaken boten kuwagang pari paksa, amargi saking kawon kuwasa dhateng ingkang nguwasanni, inggih punika kawon kasantosan makaten ugi saben manungsa sampun rumaos gadhah kasantosan inggih sumedya badhé nguwasanni dhateng sangandhappipun,

Mongka nitik ingkang sampun katingal manungsa punika inggih gadhah panguwasa, sakajeng-kajengngipun kalampahan punapa ingkang sinedya ing donya janji sembada tamtu kadadossan kadibyannipun manungsa ngantos saged ngukur agengnging srengéngé, ngirup sumiratting sorot ngirup céngkokking swara. Migunaka[12]ken lampahing toya, sarta toya, sarta lampahing angin sami kawedallaken asillipun dumugi saged ngeréh sato kapindha manungsa, manungsa pindha sato. Dayanning kuwasa angébat-ébattaken sayektos, nanging sarêng manungsa boten saged ngekahi pejah gesangngipun ing ngriku saweg rumaos apes lajeng nganggep among Pasngêran ingkang langkung déning kuwasa. Tur sajatossipun  kadibyanning manungsa  ingkang ngébat-ébattaken wau, boten liya inggih saking kasinungngan gesang déning Pangéran, mila santosanning manungsa boten kênging kandellaken, awit sakathahing kasantosan boten saged ngungkulli kuwasa damel pejah gesang. Sanadyan kasantosanning manungsa saged damel pejahing liyan, kadosta: nyidra medhang jongga, nyanjata, tuwin liyannipun inggih jalarran kasinungngan gesang déning Pangéran, langkung malih sarêng manungsa boten saged damel gesang, saya rumaos bilih apes saged damel pejahing gesang, nanging bo[13]ten saged damel gesangnging pejah. Naming Pangéran ingkang kuwasa damel gesang. Samangké tétéla teteppipun bilih manungsa apes among Pangéran ingkang kênging sinebut: Ingkang Maha Kuwasa.

BAB KAPING III
LUHURRIPUN PANGÉN

Luhur, tegessipun: inggil punapa inggilling kahanan inggih punika dedeg punapa inggilling budi, inggih punika jembarring pamikir, ngantos saged nyarambahi ngandhap nginggil lajeng ngajeng wingking, kiwa tengen tuwin jawi jawi lebet babasan: buwengnging bawana kacakkan lepassing wardaya. Lah punika budi ingkang luhur.

Mongka manungsa inggih saged kadunungngan budi luhur, seksinnipun: tiyang ingkang boten nistha, ageng pangapurannipun ageng kawelasaanipun ageng rumaossipun ageng kawirangngannipun tuwin ageng [14] pitulungngannipun dhateng ngagesang ingkang sami nandhang sangsara, kasakit-sakit sarta kasisahan, punika nélakaken budi ingkang luhur, temah saged nuwuhaken luhurring asma, tegessipun: misiwur kautaménnipun, luhurring asma nuwuhaken kapracayan tuwin pakurmattan, makaten wau punapa boten wenang sinebut luhur.

Ingkang kapratélakaken ing nginggil punika inggih kénging sinebut luhur, nanging déréng kénging sinebut: Maha Luhur kados Pangéran, amargi kaluhurranning manungsa taksih mawi prenah, naming dumung dhateng ingkang dipun  luhurri. Inggih punika dhateng ingkang sami nandhang sangsara, kasakit-sakit tuwin kasisahan, déné kaluhurranning Pangéran boten makaten amumpunni sabawana, ingkang awon ingkang saé, ingkang sisah ingkang alit sadaya sami karobban kaluhurranning Pangéran boten wonten ing[15]kang cicir, manungsa sato tuwin tutuwuhan sadaya ingkang gumelar sami kasinungngan gesang sarta kalimputtan ing raos punapa déné kapraban saking cahyanning Pangéran mila Pangéran boten larang sinebut: Ingkang Maha Luhur.

BAB KAPING : IV
AGUNGNGIPUN PANGÉRAN

Agung: tegessipun: ageng kathah. Kadosta:

  1. Rathu agung = rathu ageng.
  2. Kali agung = lépen ageng.
  3. Ngagungngaké pangapura = ngagengngaken pangapunten.
  4. Sagungnging pakurmattan = sakathahing pakurmattan.

Manawi nitik teges ing nginggil punika Pangéran angadhahi suraos: ageng, sarta kathah, makaten wau kathah ingkang sami nganggep boten karêmbag kados pundi cundhukkipun kaliyan nalar, teka Pangé[16]ran mawi anggadhahi ageng sarta kathah. Mongka kasebut: Pangéran boten wonten katamtuwannipun tegessipun: boten kénging katamtokaken ageng inggillipun samanten punika mokal ing ngakal.

Samangké kabujeng. Bilih Pangéran boten kagungngan ageng tuwin boten kénging kacacahaken lah tetembungan: Pangérran ingkang Maha Agung, Pangéran amung satunggal punika badhé bibrah.

Dhasar inggih makaten, nanging kauninganna sarta kedah énget bilih Pangéran béda kaliyan sakathahing titah, béda samubarangngipun agengngipun titah kénging kaukur, samanten, wangsul Pangéran boten makaten agengngipun angebekki bawana, mengku sakathahing ukurran tuwin takerran cacahipun mengku sakathahing pétang, dados sampun boten mawi kaukur sarta kacacahaken awit barang ingkang kaukur sarta kaca[17]cahaken punika badhé kanggé péngettan kaliyan tatandhingngannipun mongka Pangéran boten wonten ingkang nandhingngi. Saupami badhé dipun sumerêppi angengngipun Pangéran kuwasa nukma barang ingkang langkung  alit kadosta, nukma dhateng tengu. Saupami badhé dipun sumerêppi alittipun Pangéran kuwasa nukma ngeplekki agengnging gajah. Makaten ugi saupami bahdé sumerê cacahipun Pangéran kuwasa dados tukkipun sawarninning cacah. Boten wonten tunggillipun, déné Pangéran kasebut: Ingkang Maha  Agung, déné ngébekki bawana agengngipun boten wonten ingkang  nyaménni.

BAB KAPING : V
SUCINNIPUN PANGÉRAN

Suci, tegessipun: rêsik boten kawowo[18]ran boten kados rêsikking badan sarana siram, rêsikking padharran sarana jampi urus-urus, rêsikking tetedhan sarana dipun oncékkki, kakumbah, sarta dipun ratengngi. Rêsikking panganggé sarana kawasuh.  Rêsikking papan panggénnan sarana dipun saponni utawi dipun  kelutti, rêsikking pandamellan sarana kamungkullan, rêsikking basa sarana kasuraos, rêsikking pamikir sarana kapeleng. Suprandéné sadaya wau boten saged maligi, amargi pinten-pinten ingkang dados sambékala tuwin godha rêncananning donya, makéweddi dhateng lampah ing kasucén sabab saking boten saged tetep sarta rampak wonten ingkang kinggillen kandhappen kangengngen kalitten kapanjangngen kacelakken kaciyutten kawiyarrên sasaminipun, punapa déné wonten saged-saged malih, wonten busuk-busuk malih, tansaha nuwuhaken éwah-[19] éwahan, mila tiyang ulah kasucén bilih boten  santosa tékaddipun amrih jugar saking ardanning kadonyan, déné sucinnipun Pangéran saged murni tuwin maligi. Ngibarattipun kados déné papadhangnging sorot sanayan kanggé nyuluhi papan ingkang langkung kether, éwadéné boten saged katuttan susuker. Mula Pangéran tetep kasebut: Ingkang Maha Suci.

BAB KAPING: VI
MULYANNIPUN PANGÉRAN

Mulya, tegessipun: sakéca, saras tuwin pulih. Kadosta:

  1. Wis mulya = sampun sakéca = sampun saras = sampun pulih.
  2. Oléh kamulyan = angsal kasenengngan sarta sakéca.
  3. Di mulyakaké = dipun dandossi = dipun pu[20]lihaken.
  4. Bongsa mulya = bongsa sugih raja brana kanthi sakéca.
  5. Mulya kadi wingi uni = saras kados suwaunnipun

Sadaya wau wossipun saé sarta sakéca, kadosta: badan saras mangén papan ingkang langkung éndah, tur langkung sakéca, manah langkung seneng, nedha langkung miraos nyandhang nganggé langkung adi, punika nama mulya. Éwa déné tumrapping manungsa taksih mawi éwah gingsir, kamulyannipun boten saged tetep sarta inggih taksih saged kénging sambékala saking sababbing kadonyan, bilih kamulyanning Pangéran saged dumunung wonten ing papan ingkang padhang tarawangngan tanpa kara-kara, inggih punika ing alam kaalussan raossipun naming nikmat tuwin manpangat, mongka bilih manungsa sanadyan anglampahana sapinten kamulyanning donya, meksa taksih ngra[21]ossaken: sayah, ngerês linu, arip tuwin luwé. Boten montra-montra bilih katandhing kaliyan ingkang dumunung wonten ing alam kaalussan, mila lajeng kateteppaken among Pangéran ingkang langkung dénning mulya, kasebut: Ingkang Maha Mulya.

BAB KAPING: VII
ADILLIPUN PANGÉRAN

Adil tegessipun: larês, kadosta:

  1. Mengku adil = mengku lerês.
  2. Nedha adil = nedha lerês.
  3. Ngadilli = mancassi lelerêssan.
  4. Pangadillan = enggén lelerêssan.

Adillipun manungsa mawi katata kanthi dipun watessi, sarana pranatannipun ingkang kuwasa nyepeng pangadillan sarta boten mawi dipun katingallaken suméléhing nalar, punapa déné ingkang kathah naming kénging pa[22]trappan kémawon kadosta: ingkang nyambut dame angsal pituwas sapinten janjinnipun, ingkang katrimah kaganjar, saka parêngngipun ingkang angganjar. Ingkang kalepattan kaukum, ingkang ambangkang préntah kaukum, ingkang miturut préntah boten kaganjar, namungkanggé dados karéréhan kémawon, ingkang damel rêsah kaukum, ingkang damel tata boten kaganjar, naming kaalem kémawon, sadé tinumbas ingkang bathi kénging ragad ingkang tuna boten angsal tombok, makaten sasaminnipun, dados adillipun manungsa taksih éwah-éwah, sarta miturut adat cara ing pundi dunungngipun piyambak-piyambak, mila wonten ingkang mungel: Ing Donya Ora Ana Adil.

Dipun pabenni: bilih boten wonten adil perlu punapa pados adil.
Dipun pabenni gentos: mila pados a[23]margi boten wonten adil.
Dipun pabenni malih: O…, punika naming ubeng-ubengngan ginem sanadyan dipun padossana bilih sampun tétéla boten wonten adil mongsa sagedda kapanggih, tiwas kangéllan kémawon.

Ing donya sayektossipun inggih wonten adil, nanging adillipun manungsa béda kaliyan adillipun Pangéran , adillipun manungsa kados ingkang sampun kapratélakaken ing nginggil, déné adilling Pangéran boten makaten winastan: adil sajati. Tanpa pranatan tanpa wekassan boten mawi mawang ageng alitting pangkat utawi tedhak wawatonnipun janji manungsa sami manungsa inggih sami, sato sami sato, tanemman  sami tanemman barang sami barang, sadaya sami tata piyambak-piyambak sarta tatimbang boten mawi bot sih. Ingkang angsal adil punika sawarninnipun ingkang nglampah[24]i, nglampahi saé angsal saé, nglampahi awon angsal awon, ingkang nglampahi pandamellan angsal pituwas sawawrattipun (boten wawaton janji), déné pakantukkipun awawatpn pétang, upami: saben arta: 1, rupiyah angsal wéwah:1, sén saben: 2, rupiyah inggih angsal wewah: 2, sén makaten ugi saben arta: 1, rupiyah suda: 1, sén saben arta: 2, rupiyah inggih suda: 2, sén dados mawi titimbangngan jejeg cekakkipun sakathahing lalampahan begja cilaka, mulya sangsara, sasaminnipun boten mrojol saking adilling Pangéran sarta tetep boten  éwah sarambut.

Tumrap pangadillipun manungsa, sampun tamtu kathah ingkang boten narimah, sabab adillipun manungsa sulaya kaliyan  adillipun Pangéran, lirripun makaten upaminipun tiyang kakalih ingkang satunggal sugih, satunggallipun malarat, ingkang ma[25]rat boten narimah ing manah, déné béda kaliyan ingkang sugih, ngantos kawedal pangundhamannipun: Pangéran ora adil Si Suta kaé wong sapadhaku baé teka bisa sugih, généya aku iki dadi malarat mangkono iku Pangéran apa adil.

Pangundhaman ing nginggil punika salingsingngan ing panampi, lirripun makaten tiyang kakalih ingkang sugih kaliyan ingkang malarat wau, sayektossipun sampun sami kasinungngan pangretos, upaminipun manawi kapéngin sugih puruggipun kedah mangidul sarta lampahipun ingkang jujur. Wusana ingkang satunggal mituhu terus mangidul sarta lampahipun inggih jujur, boten salah wéng-wéng, wekasan inggih sugih sayektos, déné ingkang satunggal lampahipun mawi nyaléwéng, boten naming nyaléwéng mangilén kémawon jebul malah ambalik manga[26]lér, sampun tamtu angsal pituwas kosok wangsullipun ingkang mangidul jer punika pandamellipun piyambak, wonten malih ingkang nguciwanni, dhateng adillipun Pangéran.

Dosanné wong urip ana ing donya, upamanné sapisan ping pindho, ping telu. Mongka bakal nampanni siksanning adil ana ing ngakirrat sajeggé, mangkono iku apa ora sungsat banget tinimbang karo dosanné. Sanadyan dosanné manungsa salawassé urip ana ing donya, upama umur: 60, taun tansah gawé dosa  baé. Nanging yén nampanni paukumman sajeggé ana ing ngakirrat iya meksa during timbang, kéh-kéhé dastun mung: 60, taun, padha karo lawassé umurré. Yén oléh siksa enggeng-enggengngan i[27]ku apa adil.

Pangunek unek ing nginggil punika saking déréng sulangipun kémawon sajatossipun adilling Pangéran tetep sarta timbang, boten siwah samendhang, makaten.

Tiyang  dosa ingkang kasiksa ing ngakirrat sajeggipun punika sampun adil awit tiyang katrimah wonten ing donya, inggih angsal ganjarran wonten ing ngakirrat sajeggipun, mila tiyang gesang wonten ing donya boten kénging sembrana, kedah ngatos-atos sarta damel kasaénnan pinten banggi kaconggah ngrungkebbi dhateng kautamén tiyang wonten ing donya babasan: kena pisan luput pisan.

Sulangnging piwulang ingkang andadossaken boten sumelang, punika lajeng neteppaken bilih among Pangéran ingkang Maha Adil.

[28]BAB KAPING : VII
PAMBUKANNING MANAH DHATENG PANGÉRAN

Ingkang sampun kasebut wiwit Bab Kaping: I, dumugi ing Bab Kaping: VII, andhokkipun boten liya sami wonten ing gesang, dados sampun tétéla sanget gesang punika dados tucking kawruh. Éwa déné nalarring manungsa terkadhang wonten ingkang déréng narimah, makaten.

Sadaya daya ingkang dados bundhellannipun sami wonten ing gesang. Bilih makaten punapa gesangnging manungsa punika inggihwujudding Pangéran, mongka ingkang nama gesang punika boten ngemungngaken manungsa kémawon sato tuwin tutuwuhan inggih sami  kadunungngan gesang, kados pundi cundhukkipun kaliyan Pangéran, punapa sato tuwin tutuwuhan punika inggih wujudding Pangéran, saéstu damel ribedding pangraos.

Dhasar inggih makaten, punika pancén dédé pra[29]kawis ingkanfg gampil, prakawis ingkang maéwu-éwu pakéwed awis ingkang saged andungkap, amargi saking alussing seserêppan saha labetting suraos mila wonten  babasannipun: mung sasmita anéng jagad angebekki, dinumuk datan kena.

Éwa déné saréhning kacariyos prakawis punika kaluhur-luhurring seserêppan bilih sampun kacapeng andadossaken pamarêmming manah, manawi temen-temen pangungseddipun sarta kasinungngan wahyunning kawruh, dangu-dangu inggih saged kacakup, naming kedah wening pamikirripun sarta nentremmaken manah. Manungsa wonten ing donya sanadyan boten kacepeng kasugihannipun janji kacepeng wilijengngipun punika png-pengngan sanget, tétéla sampun nyepeng kawruh sajatinning gesang, kénging winastan: amblancang kamajengngan.

Menggah cundhukkipun Pangéran kaliyan gesangngipun manungsa, sato tuwin tutuwuhan ngibarattipun kado[30]s déné papan kasorottan wahyanning Pangéran ingkang dumunung wonten pancerring jagad, saréhning gesangngipun manungsa kanthi kasinungngan budi sarta buntassing pangraos andadossaken sumerêppipun dhateng pancerring jagad ingkang dumunung wonten telengnging budi. Lah punika ingkang kénging winastan: sampun sumerêp ing dunung, sok sumerêp padunungngipun inggih badhé sumerêp ingkang andunungngi. Sinten ingkang kadunungngan budi, inggih punika gesang ingkang cundhuk kaliyan wontennipun Pangéran, nanging prakawis punika walak-walak wonten landhepping panggraita, sanadyan sampun prasasat malecék bilih tansah kondhang inggih andadossaken boten mudheng, nélakaken déréng angsal wahyunning kawruh kajatén, éwa déné ingkang kuwawi kadhawahan wahyunning kawruh punika boten pilih manungsa.

Déné dhapukkannipun tiyang ulah kajatén punika mawi lampah mangun kautamén ngluhurraken budi, [31] anggayuh karahayon nipissaken kadonyan ngésthi mulyanning kawusanan, 0.

— @@@ —

SERAT PARAMA CIPTA


SERAT PARAMA CIPTA

Tegessipun:  kaluwihanning cipta.
Nerangngaken sulangnging kawruh tumrap
prakawis wontennipun: cipta, rasa tuwin suksma.
Punapa déné medharraken gegebengngannipun pandhita
ing jaman kina, inggih punika kawruh panunggal
kasampurnanning ngagesang.

1e. DRUK

SOLO
BOEKHANDEL M. TANOJO
1923

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 1 Desember 2018

@@@

 Isinnipun Serat Punika:

  1.  Purwaka.
  2. Wuryyanning Serat Parama Cipta.
  3. Pepecahannipun manah.
  4. Karêp ingkang
  5. Karêp ingkang kanthi pamikir.
  6. Karêp ingkang céthé
  7. Karêp ingkang lebet.
  8. Karêp ingkang ageng.
  9. Karêp ingkang kanthi budi.
  • Cariyossipun tiyang wignya. (bab kawruh sajati)
  • Carakanning pameleng. (tumrap lampah marginning panunggal)
  • Wawarahing panggayuh. (ambuka naronthongnging budi ngados wicaksana)
  1. (panganggep)
  • Nerangaken dayanning cipta. (bab pamuja)
  • Nerangaken dayanning rasa. (bab pamusthi)
  • Nerangaken daya kuwasanning suksma.
  1. Teteppipun panunggal pamorring kawula gusti.

(mengku suraossipun kawruh nyakra magilingngan panitissan tuwin kawruh kawusanan inggih punika: kasampurnanning ngagesang).

  1. Pangruwat ruwetting lalampahan.

@@@

PURWAKA

Wiyossipun sampun dangu anggén kula sumedya ngiket Serat Parama Cipta punika, nanging tansah kapambengngan ruwetting prakawis donnya ingkang kula tingalli, temah andadossaken pangendhé endhénning sedya. Saya dangu ruruwet wau boten wudhar-wudhar malah saya bundhet ing mangké sumedya kula jéréng sagadugging manah, bokmanawi saged ragi katingal bundhellannipun supados ruruwet  wau kénging kaurus, menggah urusannipun kaupamékaken wanci badhé unculling surya, sanadyan taksih rêpet-rêpet nanging sampun ragi katingal sumirat sorottipun pinten bangi lajeng malethék byar padhang sumilak saged nyunarri sakathahing kahanan, saiba bingahing manah kula prasasat kadhawahan wahyu jati. Wusana amung samanten atur kula.

Ing Surakarta Adinningngrat tinengerran: gunanning indriya angraga suksma.

————-@@@————

        [7]WURYYANNING SERAT PARAMA CIPTA

Parama, tegessipun: babon tuk langkung, linangkung, kaluwihan putus utawi suci.
Cipta, tegessipun: manah, budi utawi sir.
Dados Parama Cipta, kajengngipun: tukking manah, utawi kaluwihanning cipta.
Menggah pamanggih Jawi, ingkang dados gagaman tumindakking manungsa punika dumunung wonten ing manah, ingkang timbang kaliyan kikiyatanning poncadriya utawi sarandunning sarira, déné manah wau kathah sanget pepecahannipun, sawatawis katerangngaken kados ing ngandhap punika.

PEPECAHANNIPUN MANAH

  1. Osik: inggih punika krenjetting manah.
  2. Cipta: inggih punika sirring manah.
  3. Karêp: inggih punika kepénginning manah.
  4. Pikir: inggih punika panimbangnging manah.
  5. [8]Budi: inggih punika ulahing manah.
  6. Anggit: inggih punika pangubahing manah.
  7. Gagassan: inggih punika pangathik-athikking manah.
  8. Éget: inggih punika padhangnging manah.
  9. Supé: inggih punika petengnging manah.
  10. Ngretos: inggih punika tumampinning manah.
  11. Gathékkan: inggih punika landhepping manah.
  12. Samar: inggih punika kethulling manah.
  13. Sisah: ribedding manah.
  14. Bingah: inggih punika bombongnging manah.
  15. Gandrung: inggih punika semsemming manah.
  16. Moyar: inggih punika risakking manah.
  17. Tentrem: inggih punika jenjemming manah.

Saréhning sadaya-daya ugerripun wonten ing manah, sarta ngombra-ombrannipun wonten ing kakajengngan (karêp) ngados ingkang perlu sanget manungsa kedah rumeksa  dhateng kakajengngannipun ingkang kalayan santosa, supados neteppaken pamanggih sarta ngencengngaken lampah. Menggah ingkang kanggé rumeksa boten liya inggih namung pamikirripun piyambak, déné wawatonning [9] pamikir kedah mendhet pipirittan saking kawontennanning ngagesang.

Ingkang perlu sanget manungsa kedah:

  1. Nedha, amrih kuwagang.
  2. Nyandhang, amrih aji.
  3. Saras, amrih ganggas, katetepaken,
  4. Tumandang, amrih pakantuk,
  5. Ngaso tilem, amrih saké

Gangsal prakawis punika sampun dados adat tatacaranning manungsa wonten ing donya. Nanging sadaréngipun saged tumidak piyambak kedah dipun tuntunni saking ingkang mengku, kapardi ingkang ngantos ajeg saha atul, dados sadinten-dinten kedah ngudi adhakkanning tedha, budi kasarassan ngudi sandhang panganggé, budi tumandangnging damel tuwin ngudi prenahing pangaso. Makaten punika kedah boten  kendhat sarta boten dipun sarêngngi kakajengan liyannipun, amargi gangsal prakawis wau kanggé ing manungsa sadinten-dinten, bilih boten  makaten tiyang gesang sawarni sirna pikekahipun, déné antawissipun gangsal prakawis wau ingkang baku piyambak namung ngudi prakawis tedha, punika boten kénging boten manungsa kedah sadiya tedha. Sanadyan taksih kathah kabutuh[10]anning manungsa ingkang kedah kaudi, kados ta: ngudi kasageddan kagunan kawruh ingkang linangkung, tuwin kajéng kéringngan éwa déné taksih kungkullan liyan ngudi tedha. Awit sajatossipun samongsa manungsa sampun kraos ngeléh, sakathahing tatacara bibrah sadaya, sabab ngeléhing padharan boten kénging dipun lintonni liyannipun boten pasah dipun lebetti piwulang, boten ébah dipun  iming-imingngi warga, boten mundur dipun ajrih-ajrihi naraka. Tiyang ngeléh tékaddipun gumolong sanget sanadyan wontenna lalampahan ingkang ambabayanni meksa katrajang purun awit saking nglabetti raossing ngeléh. Déné wonten ingkang saged murukki ngantos tharik-tharik punika boten bokmanawi kabekta saking sampun gadhah tatadhonning tedha, utawi déréng kapépét dhumawah apessing manungsa. Tegessipun: taksih saged anjembarraken ing kabudidayan, boten sumelang bilih badhé anglentéré. Nanging tiyang ngeléh ingkang sampun rupak budinnipun tamtu boten kénging kaendhakkaken sedyannipun ngudi tedha, mendhannipun samongsa sampun dipun sukanni tedha. Nanging sinten ingkang nyukanni tedha, sinten ingkang rumeksa kasarassannipun sinten ingkang  nyukanni sandhang panganggé, sinten ingkang [11] nyukanni padamellan sarta sinten ingkang nyukanni prenahing pangaso, kajawi namung awakkipun piyambak sarana ngempakkaken kakajengngannipun ingkang sampun kasaring dénning pamikir. Déné kakajengngan punika warni-warni sarta tundha-tundha, prayogi sami dipun sumerêppi pundi ingkang mempan kanggé anggayuh kabutuhanning ngagesang.

KARÊP INGKANG WALAKA

Karêp ingkang walaka punika tanpa ngraossaken badhé kadadossannipun, kados ta: badhé nedha, badhé tilem bahdé kékésahan tuwin liya-liyannipun namung waton kalampahan, boten mawi  pamikir ingkang panjang, bab panedhannipun wau éca punapa boten, tilemmipun sampun prenah punapa déréng. Késahipun dhateng pundi, kapanggih kaliyan sinten sarta badhé gadhah perlu punapa, méh tanpa gagasan babar pisan, menyat janji menyat boten mawi mékanni bilih nyényénggol utawi anggepok barang-barang. Wicanten janji mungel boten mawi kowa-kawi, sarta boten ngreto[12]s unggah-ungguh. Ambebekta inggih janji ambekta, boten mawi mékanni bilih mrucut utawi rêntah ingkang andadossaken katiwassan, nenegor inggih janji negor, boten mawi mékanni bilih kaplathok makaten sasaminnipun, mila kakajengngan ingkang walaka wau kerêp kadrawassan jalarran tanpa pangatos-atos, tanpa pangangkah tuwin tanpa panggayuh, punika tebih saget saking kamanungsan tegessipun: tiyangingkang énget sinungan budi tamtu ngempakkaken budi-dayannipun supados saged anjejerraken kamanungsannipun ngangkah merta sami, bale griya jangkep sapirantossipun sarwa saé. Dados kakajengngan ingkang walaka punika namung waton tumandang. Éwa déné  inggih sampun saé sarta lowung tinimbang kaliyan ingkang boten purun gumrégah babar pisan.

KARÊP INGKANG KANTHI PAMIKIR

Karêp ingkangkanthi pamikir punika sampun mawi panimbang rêsik sarta sampun karaossaken kalayan lerês, samu barang ingkang dipun pénginni mawi kamanah ingkang andadossaken sake[13]canning lampah, nedhaha, tilemma, kékésahan, tuwin liya-liyannipun mawi pangangkah ingkang pakantuk, pakantukking nedha, miraos, pakantukking tilem prenah papannipun, pakantukking kékésahan angsal damel makaten sasaminnipun, punnapa dados sadéréngipun  tumindak sampun karaossaken rumiyin déné tumindakkipun kanthi pangatos-atos malih, sampun manggih tiwan utawi kapitunan sarta sampun ngantos damel sak serik tuwin kapitunanning liyan bilih makaten nama kakajengngan ingkang mempan kaliyan papanipun, ing saben-saben gadhah kajeng inggih mawi katuntun déning pamikir.

Wondéné kakajengngan ingkang mawi pamikir punika kapéreng dados kalih prakawis, sapisan dhateng piawon, kaping kalih, datheng kasaénnan, menggah sababbipun boten perlu kandhar.

Karêmbag: kakajengngan ingkang kanthi pamikir teka kapérang dados kakalih, punapa pamikir taksih purun dhateng piawon, bilih taksih purun lah perlunnipun punapa mawi kakajengngan ingkang kanthi pamikir. Mongka wontennipun pamikir wau [14] boten liya amung amrih saé.

Rêmbag punika kléntu, pamikir makaten boten amung amrih saé kémawon sanadyan amrih awon inggih mawi pamikir, punapa déné amrih saé.  Bilih tanpa pamikir kalih pisan  boten saged tumama || Tiyang nedya ngempakaken piawon utawi damel kasaénan punika boten gampil pamikir punika jejerripun kakajengngan ingkang amrih pakantuk bilih pakantukkipun sarana awon inggih katindakkaken miawon langkung malih bilih pakantukkipun sarana saé, ugi katindakkaken kalayan saé sarta maton, anjawi tiyang ingkang nedya anggayuh kautamén sanadyan pakantukka bilih sarana miawon inggih boten karsa. Amargi saking luhurring budi . Nanging tumrapping pamikir ingkang madya déréng dumugi samanten, déné ingkang utami makaten: manungsa kedah miturutti panedhanning liyan sakuwawinnipun ingkang tumrap dhateng kasaénnan, saupami panedha wau tumrap dhateng piawon punika kedah kasulangngaken, piawonnipun wau punapa badhé andadossaken kasaénnan tegessipun ngicalli cacad punapa namung kabingahannipun piyambak manawi andadossaken kasa[15]énnan prayogi dipun lampahi, déné manawi andadossaken kabingahannipun piyambak punika malah damel kuciwa dhateng ingkang nglampahi kabingahan déné bingahipun sarana damel kasisahanning liyan, béda kaliyan bingah ingkang sajati, anggénnipun anglampahi kabingahan boten sarana damel sisahing liyan malah nyarambahi dhateng ingkang cecelakkan katut sami mangun kabingahan, dados kautamén punika tansah damel tindak sanginggillipun kasaénnan,

KARÊP INGKANG CÉTHÉK

Karêp ingkang céthék punika perlu sanget sumrambah dhateng sakathahing manungsa, limrahipun sami migunakaken kakajengngan ingkang céthék, amargi amrih kasait ingkang dados kabutuhannipun sadinten-dinten, inggih punika nedha, nyandhang, tumandang, kasarassan tuwin tilem kados ingkang sampun kapratélakaken ing ngajeng. Dados kakajengngan ingkang céthék wau perlu kanggé ngudi kabutuhan ingkang adhakkan supados tumunten kacepeng lajeng kénging kanggé sanalika. Sanadyan sanés babaggan ingkang gangsal bab wau janji kanggé sanalika inggih kedah kaudi kalampahannipun,  Kadosta: sapunika gadhah perlu badhé kekésahan  ingkang tumunten sarta ririkattan inggih [16] kedhah ngudi andhong, badhé niningalli kedhah ngudi tanggappan makaten sapituruttipun, sakathahing perlu ingkang dadakkankedah nunten kaudi. Boten kénging dipun semadossi. Kadosta: tiyangingkang abdhé nedha sapunika, jalarran sampun nginten-inter sanget punapa sarantossa upami dipun semadossi bénjing énjing, dados kados boten sarantos, makaten malih tiyang santun sandhangan sanalika, jalarran mentas kajawahan ngantos kalebus sadaya, punapa kénging dipun semantossi sanés dinten, sanadyanna naréthék nyanyambut inggih dipun  lampahi sanalaika wai, makaten upaminnipun.

Saréhning ingkang kathah manungsa punika sami nganggé karêppipun ingkang cethék dados langkung prayogi meleng ngudi pakantukking pandamellan, awit sadaya-daya mangké badhé tuwuh  saking ngriku, kacekapping sandhang tedha, pangresakanning kasarassan tuwin sanés-sanéssipun badhé kasait saking pituwassing pandamel lan dados manungsa kedah wekel nyambut damel supados sampun ngantos kothér ingkang dados butuhipun  sadinten-dinten pu[17]nika karêppa ingkang saé piyambak.

Sasampunnipun manungsa mapan gesangngipun mempan pandamellannipun sarta sampun sarwa kasahid éwadéné taksih wonten malih ingkang kedah dados pamikir. Inggih punika amrih runtutting batih sakukubbannipun anak bojo, réncang, ingkang sami nunggil griya, sarta ingkang sami dados karéréhan inggih karêksa wilujengngipun déné sambékalannipun:

  1. Bilih ngantos kirang nedha.
  2. Bilih ngantos kirang sandhang.
  3. Bilih ngantos kirang kawratten pandamellan.
  4. Bilih ngantos kirang sami pasulayan.
  5. Bilih ngantos kirang ngelu mules tuwin suker sakit. 

Sadaya wau inggih gadhah wewengkon kajibah mranata prayoginnipun sarta mikir wilujengngipun.

Sambé kala gangsal baba ing nginggil punika wau, sami-sami ingkang pakéwed piyambak pamikirripun namung bab pasulayan, bilih bab kirangnging tedha cekap dipun tuwukki tedha, kirangnging sandhang cekap dipun jangkeppi panganggé, awratting pandamellan cekap kasuda sasagénnipun bilih suker sakit cekap dipun jampénni, sarta kau[18]pakara. Sarêng pasulayan kedah kasapih utawi karukunnaken nanging panyapihipun punika boten gampil awit boten kénging dipun badagal: kowé padha rukunna, déréng tamtu saged mendha sarta miturut sami narimahipun awit saking punika dados kedah saged ngempakkaken tembung pamiluta kanthi kaluhurranning budi makaten:

Sarupanné wewengkonku sanadyan anak bojo utawa sanak sadulur, apa déné batur kang padha pasulayan aku takon sabenerré, sarta anjaluk leganning pamikirmu, enggonmu padha mélu aku iku satemenné apa kanthi katresnanning atimu marang aku, apa ora. Yén kowé pancén padha duwé welas sarta nimbangngi katresnanku marang kowé, bok iya padha koturutti kang dadi panjalukku marang kowé, yaiku kowé aja padha pasulayan karo kancamu  sakukubbaku. Amarga aku mélu ngrasakaké susah, susahé kapriyé, déné duwé batih nganti padha pasulayan katon temen enggonné padha ora kapardi marang kalakuwan becik, apa nganti kurang mangan apa kurang  nyandhang, apa kabotten pagawéyan sarta yén ngelu mules apa ora dipikir kang dadi tamba[19]nné. Lah pocappan iku kang andadékkaké susahing pikirku, aku rumasa isin banget, karo déné manéh konca nunggal pasuwitan iku rak wis prasast sadulur, saru banget dinulu yén ngantiya pasulayan, déné kang luput wajib ngalah, kang bener wajib ngapura, dadi prayoga banget manawa kowé padha ora gelem tak purih rukun nélakaké kowé ora duwé katresnan marang aku, mongka aku tresna banget marang kowé, tak rêngkuh kaya déné kulit daging, kabangetten ta yén kowe padha ora gelem anggugu ujarku.

Kandha iku padha rungokna sarta rasakna, supaya kowé padha dadi  wong kang landhep ing budi. Wusana aja padha dadi atimu.

Lah samanten awrattipun tiyang dipun ngéngérri, mila boten énthéng sarta boten gampil tiyang ingkang sumedya madeg kamanungsannipun.

KARÊP INGKANG LEBET

Karêp ingkang lebet punika perlunnipun supados saged ombé tumindakking ngagesang. Upami tiyang lumampah sawarni [20] ambabaddi rurungguttan ingkang wonten ing margi, supados saged tata  tuwin sakéca lampahipun boten rêsah sarta  boten tumpang suh.

Para manungsa gadhah kakajengngan ingkang lebet amargi gadhah panginten gesangngipun taksih sawatawis mongsa. Kakajengngan wau sampun kanthi pamikir, inggih punika nyalangngi utawi rumeksa lalampahan ingkang badhé kalampahan, kadosta: ing wanci mangké sakedhap engkas manungsa badhé gadhah kajeng punapa, bénjing énjing badhé gadhah kajeng punapa, makaten slajengngipun ngantos dumugi ing kawusanan punika dipun sadhiyanni sarana ingkang kénging kanggé tumindak, déné sarana ingkang prigel saget ing wekdal punika namung arta. Sadaya wau kedah kaangkah pakatukkipun mila prayogi sanget saupami manungsa purun ngaurraken mikir kakajengngannipun ingkang badhé dipun lampahi ing sawanci-wanci, supados sampun ngantos manggih kalepattan ing wingking utawi kainan.

Tiyang ingkang nglampahi pakenning  piwulang kalayan neteppi punika pancén awrat sayektos, sabab anglampahi ingkang  dédé kajengngipun  piyambak, sanadyan rêkaossa [21] bilih nglampahi pamanggihipun piyambak inggih boten kaawrattaken makaten wau sampun  dados adat kalimprahannipun manungsa, nanging kalimprahannipun tiyang ingkang namung nganggé karêppipun  walaka, mangké samongsa tindakkipun sampun kalampahan lepat sarta sampun nyata damel kapitunnan ingkang sinandhang, ing ngriku manungsa saweg purun nganggé kakajengngan ingkang mawi pamikir, inggih punika kakajengngan ingkang lebet, dados kakajengngan ingkang lebet punika nyalangngi utawi mékanni lalampahan ingkang badhé kadadossan ing wingking. Menggah sageddipun gadhah pamikir ingkang lebet mendhet pipirittan saking ingkang sampun kalampahan punika dados wawakonning sedya, upaminnipun: ingkang sampun kalampahan kala wingi manungsa mara tamu angsal senggah mawi pirantos saé, ing ngriku lajeng gadhah kajeng sadhiya pirantos ingkang saé, bok manawi sanés dinten gentos katamuwan dados saged nimbangngi pakurmattanning liyan supados sampun ngantos manggih kuciwa ing cara. Utawi malih manungsa sasaged saged prayogi sadhiya sandhangngan pamérrab bok manawi liya dinten tampi ulem anjagong, sampun ngantos rêkaos pados panganggé dadakkan, awit ingkang sampun kala[22]mpahan wonten cara ulem-ulemman, makaten sapituruttipun mikir kakajengngan ingkang lebet.

KARÊP INGKANG AGENG

Karêp ingkang ageng punika karêp ingkang peng-pengngan saget sadhéngah kasageddan tuwin kagunan ingkang kasar ingkang alus sami kasinau sarta dipun gugulang sadaya, supados sagedda nglampahi sarta mendhet pigunannipun, samubarang  boten narimah sakedhik papan kedah wiyar, griya kedah ageng sarta kathah, panganggé kedah rangkep-rangkep sarta warni-warni,pirantos kedah pepak sarta mawi andhungngan, boten wegah ngadanni damel baita kanggé nyambut damel lalayarran ngambah ing saganten malah ngangkah  pamedal ingkang saking pituwassing perang. Tékaddipun tiyang ageng kajengngipun kénging winastan amung warni kalih: mukti kaliyan mati. Bilih gadhah sedya ingkang sampun cumithak boten kénging kaundurraken, sanadyan awratta meksa kaangkat, tebih meksa kaungkih. Boten watak mingkuh dhateng pakéwuh. Boten  rêmen ngayom malah kapéngin dados pangaubban, wujuddipun bilih tumrap tiyang dagang inggih para nangkoda, bilih tani inggih [23] ingkang ambubak wana, bilih praja inggih ingkang ngeblakkaken korinning pamagangngan lirripun: nampénni sakathahing tiyang ingkang sumedya rumagang ing damellipun nagari. Punika  prasasat anjembarri papan pasabanning sandhang tedha, lah makaten ingkang kapéngin dados pangaubban.

KARÊP INGKANG KANTHI BUDI

Karêp ingkang kanthi budi punika sampun saringngan rêsik samubarang ingkang badhé kalampahan sampun mawi karampungngan sampurna, tegessipun: jangkep, wiwit lampahipun dumugi kadadosannipun sampun kaliling dénning budi, ngibarat kados déné tiyang dadamel lan ingkang ingkang sampun sarwa mirantos saranannipun sarta kanthi kawruh kalayan sah. Punika prasasat sampun sumerêp sadéréngipun kalampahan, tiyang ulah budi méh kénging winastan wicaksana, amargi kaconggah ngraossaken prakawis ingkang lebet ingkang rungsit-rungsit ingkang lembat-lembat sarta  ingkang alus-alus, kadosta: ngraossaken kawontennannipun umur ing sadinten-dintennipun ingkang lerês suda punapa mindhak, upami suda déné mewah [24] étangngipun, upami mindhak  déné malah saya telas, upami malih saged ngraossaken ing sesemén, kadosta: thukullipun rumput, sebab punapa boten kamirêng, mongka thukul punika inggih sabawa, tondha yektinnipun sakawit punthes dangu-dangu modot saya panjang-saya panjang, saéstunnipun budi saged mratélakaken, makaten malih ngraossaken gesangnging manungsa sawekassan lajeng pejah, punika nalarripun kados pundi. Mongka sok sumerêppa wekassannipun inggih kedah sumerêp purwannipun, kadosta: tiyang ingkang wekassannipun ngundhuh pisang, purwannipun inggih saking nanem pisang. Déné wonten tiyang ngundhuh pisang tanpa nanem utawi nanem tanpa ngundhuh, punika sampun tamtu wonten nalarripun lintu ing pituwas, upaminnipun: tiyang tumbas pisang, punika tanpa nanem nanging kécallan  panumbas minongka lintunning pananem awit ing donya wenang urup-uruppan ing pangaji.

Prakawis punika botossipun boten cekap namung karaossaken sarana pamikir, kedah  katanggappan budi ingkang premati. Déné ingkang kasinungan budi premati punika para linangkung utawi para pandhita. Tegessipun: manungsa ing[25]kang sampun angsal sorot saking  gaibbing Pangéran, dados nerangngaken andhokking suraos punika boten gampil kedah mawi dipun padossi wos-wossipun langkung malih nerangaken  yektinning kawruh sarana butassing budi, sarta saged nyundhukkaken raos kaliyan ingkang dipun sukanni katerangngan saéstu lilimengngan, kados déné limrahipun tiyang sajagad sami nganggep wontennipun Pangéran punika gaibbing gaib ingkang dumunung wonten satelengnging budi. Inggih punika pathinning tékad ingkang kinarukup sakathahing kakajengngan samongsa sadaya kakajengngan ingkang rinasuk sampun sami sumilak telengnging budi lajeng kawang-wang lilimputtannipun kaliyan sajatinning gaib, terangngipun makaten: gaib tegessipun: boten katingal utawi kekerran, sajatinning gaib tegessipun: katingalling barang ingkang winados, ingkang kawawa mawang namung pranawanning budi. Dados manungsa kedah gadhah panganggep ingkang mawi tondha yekti, supados kénging kanggé gondellan tumrap pamarsudinning kawruh jati. Menggah pangungakking kajatén ungup-unguppipun kados ing ngandhap punika.

[26]CARIYOSSIPUN TIYANG WIGNYA

Ingdonya sampun boten wonten kawruh malih ingkang mapakki saé saha werittipun kados kawruh sajati. Inggih punika kawruhing ngatassipun Pangéran awit Pangéran  punika Dat tegessipun: barang ingkang wujut namung wontennipun alus sanget boten wonten kaalusan malih ingkang nyaménni punika, saking alussipun ngantos binasakaken: Pangéran iku katon datan kasar mata. Dados manawi namung awassing mripat kémawon taksih nyamut-nyamut sanget boten paja-paja sumerêp dhateng Datting Pangéran, éwa makaten raossing manungsa saged pramana dhateng prakawis punika. Mila Datting Pangéran  utawi gesang winastan barang ingkang alus tegessipun boten wonten ijén-ijénnipun kados barang lembat kadosta: toya, angin tuwin wawangi, punika taksih wonten ijén-ijénnipun inggih punika pérangngan ingkang  sakalangkung dénning alit sanget déné barang alus sampun boten  kénging pinérang malih.

Awit saking tetep kawontennannipun Pangéran punika gesang, sarta wontennipun pancén sajati, kalampahan ing [27]donnya tuwuh pinten-pinten gogolongngan sami nganggep wontennipun Pangéran punika gesang, saking kuwasannipun temah anggesangngi sadhéngah kumelip.

Panganggep pinten-pinten golongngan wau wraja boten saged ambaékaken, amargi ugerripun ingkang sami kanggé landhesan wontennipun Pangéran punika kamanah kawruh ingkang sajati. Mila wraja inggih boten munasika tumrap tetepping wasita, malah kapilahaken, kawruh kabatossan béda kaliyan kalahirran.

Wondéné panggayuh kasampurnanning kawruh sajati punika dédé prakawis ingkang gampil jalarran kedah ngudi dhateng panunggal, menggah kalampahannipun dumugi ing panunggal boten wonten margi liyannipun malih kajawi nyantosakaken ambek utami. Dados manawi tiyang déréng saged anglampahi  utami, inggih  taksih tangéh méngéh sageddipun dumugi ing panunggal, mongka mabeg utami punika ing lairripun méh kénging dipun wastanni: dédé pangangkahipun  tiyang gesang ingkang limrah wonten ing donnya, tegessipun: sampun titis dhateng prakawis raja brana. Supados saged nguwallaken se[28]dya ingkang ngombra ombra tumrap kaléntunning lampah.

Ambek utami pancén sakalangkung  dénning awrat, marginning utami saking saé, marginning saé saking lerês, mongka nglampahi lerês kémawon awis ingkang kaconggah, punika ingkang neteppaken awrat lampahing kautaman, pethikkannipun sakedhik makaten:

Tiyang ngawon punika sampun genah utami, sabab ingkang menang ngraossaken bingah, manawi ingkang ngawon ngraossaken sisah, punika jugar kautaménnipun, mongka utaminnipun kedah ngraossaken bingah sadaya, ingkang menang bingah, déné ngukup donnya pangalembana sasaminnipun, ingkang ngawon inggih bingah, déné ngukup kaluhurran panarimah, sasaminnipun,lah samanten pethannipun tiyang anggayuh panunggal, dados ngudi sajatinning kawruh punika pancén dédé suwadossipun ingkang saged dumugi tétéla tiyang ingkang kawahyon.

CARAKANNING PAMALENG

Wonten malih carakanning pameleng tumrap lampah marginning panunggal punika kedah medal saking pamengkuh. Tegessipun: panganggep ingkang santosa. Mongka adeggipun panganggep punika kada[29]dossan saking lampah  kalih prakawis:

  1. Lali, tegessipun: pasrah, ingkang suraossipun neteppaken lerês.
  2. Darana, tegessipun: saronta, inggih punika saréh sarta lembah manah.

Dados manawi manungsa sampun saged anglampahi lila sarta darana, punika saweg ngadeg panganggeppipun, tetepping panggep dados lampah ingkang saged andumugékaken ing panunggal, samangke kantun angrucat sarta angginem namanning panganggep, kados pundi terangngipun déné kempalling lila lan darana lajeng jumeneng dados  panganggep, mongka lila punika neteppaken lerês darana punika saréh sarta lembah manah. Dados tegessipun: kedah saged ngempallaken lerês kaliyan saréh. Sapunika prayogi  nyumerêppi  watakkipun budi lerês sarta watakkipun budi saréh. Paginemmipun makaten:

Badhangnging saréh badhé mahannani sajatinning lerês punapa bandhangnging lerêbadhé saged mahananni sajatinning sarêh. Punika awrat sanget pangulahipun, mongka sok saréh amengku larês nanging lerê punapa saged mengku saréh. Ingkang makaten punika sawarni cangkrimman bilih manungsa déréng  saged nganjingngaken saréh dhateng lerês utawi lerês dhateng saréh, pu[30]nika déréng jumemeng panganggeppipun temah jugar sedyanning panunggal, pangginemmipun raos ingkang makaten punika bebahannipun para sarjana utawi para linangkungnging budi, punika prayogi dados sulangnging piwulang, supados neteppaken ing panggep,

Menggah kasembadanningpanggayuh, ing ngriki wonten wasitannipun  para linangkung ing jaman kina, pépéngettipun makaten: mugi sampun ngantos kalempit ing panampi, prakawis lampah sampun dinalih prakawis kawruh. Ingkang sampun kawedhar kerêp seling serêp kawruh kacarub kaliyan lampah, sayektossipun silah. Iki kawruhé. Iki lakunné. Wonten ugi prakwis lampah, nanging lajeng nama kawruh lampah, sampun ngantos lampah dipun sembah-sembah kaanggep kawruh, punika raossipun ngongassaken lampah. Manawi makaten badhé ngoruppaken ing ngatassipun panggayuh. Dédé wawarah ing panggayuh wau kados ing ngandhap punika.

WAWARH ING PANGGAYUH

Kacariyos badannipun manungsa wonten cupunnipun alus ti[31]tiga, tumunung ing tengah, ing kanan tuwin ing kéring, punika dados tukking darajat.

  1. Drajatting kapandhitan manggén ing tengah, meleng dhateng panunggal.
  2. Drajatting prawiran manggén ing tengen ([1]) meleng dhateng kasantosan.
  3. Drajatting kawiryan manggén ing kiwa, ([2]) meleng dhateng kawibawan.

Pinangkannipun saking eneng ening. Eneng kéndelling tutuk, ening kéndelling manah. Dumunung wonten ing pamidikkan utawi palemparran inggih punika papan ingkang pinilih, ngulattaken lampahing napas ingkang kirang jujur, lajeng kajejerraken saking tuntunnanning cipta, supados manggén ing enerripun sampngsa sampun saged keng-keng saweg kénging  kanggé nyorog wenganning cupu ingkang dados tukking darajat titiga wau, utawi kénging kapesattaken manginggil ([3]) ambuka naronthongnging budi dados wicaksana.

[32]PAMENGKUH. (PANGANGGEP)

Manungsa kedah nganggep wontennipun cipta, rasa, tuwin jiwa. Menggah sulangnging panggep kapratélakaken kados ing ngandhap punika.

1. CIPTA

 

Cipta = sir.                                                                     |
Duwé cipta = gadhah sir.                                            |
Séjé cipta = sanés sir.                                                  |
Kaselan cipta = kaselan sir.                                        |              Pamuja.
Landhepping cipta = landhepping sir.                     |
Dadi saciptanné = dados sasirripun.                       |
Kang cinipta teka = ingkang dipun sir dhateng.    |

Upami barang dandossan cipta punika embannipun rasa, rasa embanning jiwa, nanging sajatossipun raga, cipta, rasa, punika kalimputtan dénning jiwa, inggih punika gesang. Wondéné cipta wau pakartinning manah ingkang alus sanget tumadangngipun saking nglebet ngantos boten kawistara. Santerring cipta sage[33]d mujuddaken pamuja. Jaman rumiyin kathah para manungsa ingkang sami dados pamujannipun kadosta: muja laku, muja toya, muja teken dados sawer, tuwin muja tiyang éstri. Tegessipun: kabudi saking kabatossan kanthi pamanthengnging cipta, inggih punika tansah kaesir ngantos cumithakking panon temah kawawa narik ingkang kapuja dhateng piyambak, cipta saged nampénni sawarninning kawruh ingkang tinanggappan dénning poncadriya, sarta saged nerangngaken kawruh ingkang pagepokkan pangambet pangenyam pamirêng, tuwin paningal linta-lintunning poncadriya kawasésa dénning cipta. Sanadyan dumunung ing tebih ingkang boten  lumebet dhateng palawangnganning poncadriya, kadosta: ingkang dumunung sajawinning wewengkon ugi kénging kapetha saking raossing cipta ingkang umesat, déné tétéssipun samongsa pepethan wau sampun dumados kembar kaliyan  angganning manungsa ingkang wonten salebetting wewengkon jer wontennipun wewengkon jawi lebet saki kémawon, makaten santosanning cipta ingkang minongka pralambang. Wekassan babarring cipta dados wiwaranning pariwara ingkang cocog kaliyan kahanannipun sarta tétés kaliyan nyatannipun.

[34]2. RASA

Rasa punika sarinning cipta, saya langkung dénning alus, lumarappipun sumebar sarta landhep saget bilih kapusthi kawawa anggubah raossipun tiyang sajagad temaha roroncén sami gagancangngan raos ing ngriki saged dumugi sapinten tebihipun pukassanning raos ing ngrika. Upaminnipun: ing ngriki bentér ing ngrika  ugi saged kadadossan bentér, bilih ing ngriki asrep ing ngrika inggih asrep punapa déné bilih ing ngriki gandrung, ing ngrika ugi kayungyun dados kényut ing ngriki saged  andadossaken kumenyutting ngrika. Pancerringraos kawawa nyarambahi sakathahing panadhang. Kadosta: tumrapping sato tuwin manungsa, sanadyan nandhang punapa  kémawon tamtu raossipun ingkang kajibah nyanggi, amargi kapandukkan rasa ingkang kapusthi wau. Déné pupulling raos kawawa ngukud jagad lirripun: tumindakking samubarang jalarran wonten raossipun ingkang sumarambah. Sakathahing tutuwuhan bilih tanpa raos saéstu boten saged semi. Makaten babarring raos ingkang sumebar.

3. JIWA

Jiwa, tegessipun: nyawa, sukma utawi gesang. Punika tukking wiji ingkang mahananni murninning mani. Inggih punika wiji gesangnging cipta rasa, kawawa mujuddaken kasangkeppan upakartinning gesang. Upaminnipun wiji bonggol pisang, diwasannipun dados ron papah, tuntut sarta woh, tuwin liyan-liyannipun, makaten kadadossannipun wiji jiwa.

Wonten sawenéhing pamanggih, jiwa punika kawontennannipun langgeng. Tegessipun: boten risak, tumrapping Pangéran kaupamékaken kados déné latu kaliyan urubbipun latu minongka Pangéran urubbipun minongka jiwa. Wiwit sumorot jiwa tansah majeng tumandang ngudi kasampurnannipun ngantos pinten-pinten yuta taun dumugi sasirêppipun saweg sampurna.

Satengngahing pamanggih, anyondhongngi dhateng pamanggih ing nginggil punika, bilih kawontenannipun jiwa punika langgeng.tegessipun: boten éwah gingsir. Nanging boten  tumandang ngudi kasampurnannipun, awit pancén sampun sampurna. Tumrapping Pangéran kaliyan jiwa tansah gesang dados satunggal, [36] manawi manungsa kaliyan Pangéran kaupamékaken kawula Gusti sampun mémper, seksinnipun para Nabi. Déné manawi Pangéran kaupamékaken latu murub jiwa kaupamékaken sorottipun punika kados déréng anyéplessi. Sabab saben sorot punika  ébah, urubbipun inggih ébah. Saben jiwa punika tumandang, Pangérannipun  inggih tumandang. Samubarang ingkang tumadang punika ébah, sok ébaha inggih éwah, sok éwaha inggih badhé nemahi risak, dados boten saged  neteppi kados tegessipun langgeng tanpa éwah gingsir.

Sajatossipun ingkang tumadang punika kawulannipun inggih punika: raga, cipta, tuwin rasa, jalarran kaprabawan saking kuwasanning sukma. Déné Pangéran  langgeng boten barang-barang. Mila ingkang kajibah ngraossaken mulya tuwin sangsara inggih namung dumunung wonten ing kawula. Makaten gotékkipun  para ingkang sami marsudi kawruh jati, wusana kedah sumarambah sadhérék kathah, ngéngetti babasan: sapandhita samapanemu.

Wonten malih satengah kaol jiwa punika kawujud dipun wastanni: sipat, mongka wujud punika Dat tegessipun: [37] ana. Ana punika sayektossipun: kanggé nembungngaken barang ingkang ana, manawi ana kaéwokaken sipat ora ana inggih sipat , kados punapa wujuddipun si ora ana, wujuddipun ora ana. Punika boten limrah, limrahipun ara ana punika  boten wujud, mila nalusur suraossing kawruh punika boten gampil kedah buntas dhateng ulahing basa, awit  ing ngriku palawangnganning katerangngan ingkang ambolongngaken ing panampi, tétélannipun jiwa punika namanning barang ingkang gesang, kuwasa mahananni samubarang, wiwit babar dumugi bibar.

TETEPPIPUN PANUNGGAL

Panunggal punika barang kalih dados satunggal déné wujuddipun barang kakalih wau, 1. Sukma; 2. Raga. Punika nunggil padunungan dados sawiji. Mongka raga kaliyan sukma wau tebih sanget darajattipun  sarta béda sanget kahanannipun, sukma barang alus raga barang wadhag, sukma suci, raga rêget, sukma mulya, raga sangsara. Sukma kuwasa, raga apes, sukma gesang, raga pejah, nanging nalika raga kadayan déning sukma  sawarni gesang [38] piyambak sarta mémper wawagunnipun mila winastan: kawula gusti. Sukma gustinnipun raga kawulannipun nanging sami tetep tineteppan jumenengngipun sukma dados gusti, kateteppaken dénning raga, makaten ugi raga, dadossipun kawula kaaken dénning sukma. Babasannipun : sijinning ngaloro, loronning ngatunggal.

Saréhning sakalih kalihipun sami kaulah dénning budi, dados budi tansah mobat-mabit amargi ngladossi  barang kalih ingkang  tebih sanget darajattipun mongka kaangkah panunggallipun supados saréng majengngipun sarta sami empannipun makaten pakartinning budi anggVnnipun nedya nunggillaken kawula gusti. Awit budi ingkang winenangngaken masésa tumindakking manungsa gesang dumugi pejahipun.

Prakawis nunggillaken jiwa raga, punika pipindhannipun kados déné tiyang damel suwasa, babadhénnipun kancana kaliyan dembaga, dados kedah kalebur rumiyin, menggah pangleburripun sarana nucénni rêrêgedding angga, inggih punika nyirnakaken mamalanning sarira, déné wawatonnipun  santosanning karsa, siyang dalu anggung manungku cipta, ingkang kaésthi boten liyan namung [39] mawang kahananning sukma. Ngantos kasupén dhateng tatacaranning ngagesang, banterring pangésthi temah sirna rasa rumasannipun sampun boten wonten kawula gusti, kantun madeg sajatinning manungsa namung sawiji jiwa, pamorring dembaga  kaliyan kancana mancorong dados suwasa mulya, ingkang makaten punika saéstu punjulling ngapapak kénging winastan : janma mustakanning jagad pipindhannipun kados Sang Rama Wijaya, kasebut  dados bapa babunning bawana.

Ing jaman purwa kathah kémawon para manungsa ingkang kombul darajattipun saking pamanthengnging cipta, temah katarimah sami dados jawata ing suranadi, inggih punika manungsa ingkang linangkung budinnipun, pamorring raga lan sukma dados maya-maya boten katingan kuwadhaggannipun, lah makaten ingkang tetep nama nunggal kahanan, ya gusti ya kawula, ya kawula ya gusti.

Sasampunnipun makaten kahanannipun manungsa lajeng kuwasa manukma sakajengngipun sabab saking nembadanni hardanning karsa, temah dados wangsul ulah panggesangngan, lirripun: taksih rêmen gesang klanthi seneng wonten  ing donya, nedya mangun éca tuwin sakéca sasaminnipun, punika kedah énget sanadyan sa[40]mpun jumeneng manungsa ingkang linangkung. Lirripun: sampun boten kacuwan punapa sakarsannipun sami kasembadan, nanging saréhning taksih purun wangsul ngraossaken kados limrahing manungsa, inggih punika kapéngin unggul kapéngin luhur, kapéngin mukti wibawa, sasaminnipun, kados sadaya ingkang dipun lampahi badhé wonten wawangennipun bibar. Awit sakthahing kahanan tampu wonten titimbangngannipun, unggul  kaliyan kalindhih, luhur kaliyan asor, mukti wibawa kaliyan kacingkrangngan makaten sapituruttipun.

Dhuh ingkang ingkang makaten kados pundi, déné tiyang anggayuh panunggal teka taksih nglampahi sengsara malih.

Mugi kauninganna, panunggal ingkang kasampurnakaken punika lajeng rampung. Sampun boten nadhang kasangsaran kantun lulus dumunung wonten ing kamulyan, sarêng ingkang sampun kasembadan  panunggallipun mongka taksih nedya mekarraken kamurkan wonten  ing donya, sampun tamtu nandhang kados limrahipun tiyang walaka. Déné bédannipun bilih tiyang linangkung jinurung sakajengngipun, bilih tiyang limrah samongsa gadhah kajeng tansah mubeng, teteppipun kados lampahing nyakra manggilingngan.

[41]Menggah kasampurnanning panunggal punika samongsa sampun sami mantuk dhateng asallipun piyambak-piyambak ingkang kawasitakaken: raga, wangsul dhateng siti, jalarran pralaya, cipta, wangsul dhateng tirta prawita suci, jalarran menep manjing dhateng kaweningngannipun, rasa, wangsul dhateng kokosottanning akasa, jalarran ngirup pencarring rasa sami pupul dhumateng tukkipun, jiwa, wangsul dhateng wiji sawiji murninning mani, jalarran sampun maligi boten kamomorran, sadaya wau wangsul dhateng santosanning daya, déné ingkang kagungngan daya: Pangéran Ingkang Maha Kuwasa.

Ingkang makaten punika, pakartinning budi boten liya kaulah saking luhurring pambekkan ing nalika gesang wonten ing donya. Santosanning tékad mejahi sakalir-kalir, lah samanten rungsitting panggayuh tumrap kasampurnanning ngagesang.

PANGRUWAT RUWETTING LALAMPAHAN

Manawi manungsa sampun sami gadhah panggep dhateng sulangnging piwulang ingkang sampun kawedar, sarta purun anglenggahi darajattipun pi[42]yambak-piyambak lirripun: drajat ngriki boten nyangkut drajat ngrika, drajat nginggil boten nyangkut drajat ngandhap dados boten songkat-sangkuttan ing darajat kados-kados wudar bubundhellannipun inggih punika pangruwat ruwetting lampahan anuwuhaken bagya raharja dumugi ing wusana.

titi

————————————–

[1] Pangésthi, (tegennaken)
[2] Panepi, (dipun kiwakaken)
[3] Nginggahaken panggayuh.

PIWULANG PATRAPING NGAGESANG


PIWULANG PATRAPING NGAGESANG

Pupuh I
DHANDHANGGULA

  1. [1] ||Mrih sarkara pamêrdining siwi | pinurwaka dénira manitra | nujwari Salasa Wagé | triwêlas sasi Mulut | kasanga Dal sangkalèng warsi | winêling anêngaha | saliranta iku | mring iki wasitaningwang | marang sira putrèngsun jalu lan èstri | muga padha èstokna||
  2. ||Rèhning sira wus diwasa sami | sumurupa lakuning agêsang | sun tutur ing kamulané | manungsa èstri jalu | pêpantaran dènya dumadi | nèng dunya nut agama | jalu èstri dhaup | mangka kanthining agêsang | lawan kinèn marsudi dawakên wiji | ginawan budi daya||
  3. ||Yéka mangka srananing dumadi | tumanduké marang saniskara | manungsa apa kajaté | sinêmbadan sakayun | yèn dumunung mring wolung warni | ingaran asthagina | iku têgêsi[2]pun | wolung pédah tumrapira | marang janma margané mrih sandhang bukti | kang dhingin winicara||
  4. ||Panggaotan gêlaring pambudi | warna-warna saka conggahira | nuting jaman kalakoné | rigên ping kalihipun | dadi pamrih marang pakolih | katri gêmi garapnya | margané mring cukup | ping pat nastiti pamriksa | iku dadi margané wêruh pawèsti | lima wruh étung ika||
  5. ||Watêg adoh mring butuh saari | kaping nênêm tabêri tatanya | ngundhakên marang kawruhé | pêpitung nyêgah kayun | pêpénginan kang tanpa kardi | tan boros marang arta | sugih watêgipun | ping wolu nêmên ing sêja | watêgira sarwa glis ingkang kinapti | yèn bisa kang mangkana||
  6. ||Angêdohkên durtaning kang ati | anyêdhakên rahayuning angga | [3] dèn andêl mring sêsamané | lan malih wêkasingsun | aja tuman utang lan silih | anyudakên darajad | camah wêkasipun | kasoran prabawanira | mring kang potang lawan kang sira silihi | nyatané angrarêpa||
  7. ||Luwih lara-larané kang ati | ora kaya wong tininggal arta | kang wus ilang piandêlé | lipuré mung yèn turu | lamun tangi sungkawa malih | yaiku ukumira | wong nglirwakên tuduh | ingkang aran budi daya | têmah papa asor dénira dumadi | tanpa mor lan sêsama||
  8. ||Kaduwungé saya angranuhi | sanalika kadi suduk jiwa | èngêt mring kaluputané | yèn kêna putraningsun | aja kadi kang wus winuni | dumèh wus darbé sira | panci pancèn cukup | bêcik li [4] nawan gaota | kang supaya kayumananing dumadi | panulak mring sangsara||
  9. ||Rambah malih wasitaning siwi | kawikana patraping agêsang | kang kanggo ing salawasé | manising nétya ruruh | angêdohkên mring salah tampi | wong kang trapsilèng tata | tan agawé rêngu | wicara lus kang mardawa | iku datan kasêndhu marang sêsami | wong kang rumakêt ika||
  10. ||Karya rêsêp mring rowangé linggih | wong kang manut mring caraning bangsa | watêg jêmbar pasabané | wong andhap asor iku | yêkti olèh panganggêp bêcik | wong mênêng iku nyata | nèng jaban pakéwuh | wong prasaja solahira | iku ora gawé éwa kang ningali | wong nganggo têpanira||
  11. ||Angêdohkên mring dosa sayêkti | [5] wong kang èngêt iku watêgira | adoh marang bilahiné | mangkanasulangipun | wong kang amrih arjaning dhiri | yèku pangolahira | batin ugêripun | ing lahir grêbaning basa | yéka aran kalakuaning kang bêcik | margané mring utama||
  12. ||Papunthoné gonira dumadi | ngugêmana mring catur upaya | mrih tan bingung pangèsthiné | kang dhingin wêkasingsun | anirua marang kang bêcik | kapindho anuruta | mring kang bênêr iku | katri gugua kang nyata | kaping paté miliha ingkang pakolih | dadi kanthining dunya||

Pupuh II
KINANTHI

  1. ||Déné wulang kang dumunung | pasuwitan jalu èstri | lamun srêgêp watêgira | tan karya gêla kang nuding | pêthêl iku datan dadya | jalaran duka sayêkti||
  2. ||Têgên [6] iku watêgipun | akarya lêga kang nuding | wêkêl marganing pitaya | déné ta pangati-ati | angêdohkên kaluputan | iku marganing lêstari||
  3. ||Lawan malih wulangipun | margané wong kanggêp laki | dudu guna japa mantra | pèlèt dhuyung sarat dhêsthi | dumunung nèng patrapira | kadi kang winahya iki||
  4. ||Wong wadon kalamun manut | yêkti rinêmênan laki | piturut marganing wêlas | mituhu margining asih | mantêp marganirèng trêsna | yèn têmên dèn andêl laki||
  5. ||Dudu pangkat dudu turun | dudu brana dudu warni | ugêré wong palakrama | wruhanta dhuh anak mami | mung nurut nyondhongi karsa | rumêksa kalayan wêdi||
  6. ||Basa nurut karêpipun | apa sapakoning laki | ingkang wajib linaksanan | tan suwala lan baribin | lêjaring nétya sa[7]ronta | tur rampung tan mindho kardi||
  7. ||Déné condhong têgêsipun | ngrujuki karsaning laki | saniskara solah bawa | tan nyatur nyampah maoni | apa kang lagi rinênan | opènana kang gumati||
  8. ||Wong rumêksa dunungipun | sabarang darbèking laki | miwah sariraning priya | kang wajib sira kawruhi | ujud warna cacahira | êndi bubuhaning èstri||
  9. ||Wruha sangkan paranipun | pangrumaté den nastiti | apa déné guna kaya | tumanjané dèn patitis | karana bangsaning arta | iku jiwanta ing lahir||
  10. ||Basa wadi wantahipun | solah bawa kang piningit | yèn kalahir dadya ala | saru tuwin nglêlingsêmi | marma sira dèna bisa | nyimpên wadi ywa kawijil||

Pupuh III
M I J I L

  1. ||Wulang èstri [8] kang wus palakrami | lamun pinitados | amêngkoni mring balé wismané | momong putra maru santanabdi | dèna ngati-ati | ing sadurungipun||
  2. ||Tinampanan waspadakna dhingin | solah bawaning wong | ingkang bakal winêngku dhèwèké | miwah watak pambêgkané sami | sinuksma ing batin | sarta dipunwanuh||
  3. ||Lan takona padataning kang wis | caraning lêlakon | miwah apa saru sêsikuné | sêsirikan kang tan dèn rêmêni | rungokêna dhingin | dadi tan pakéwuh||
  4. ||Tumraping rèh pamanduming panci | tatané ing kono | umatura dhingin mring priyané | yèn panuju ana ingasêpi | yya kongsi baribin | saru yèn rinungu||
  5. ||Bok manawa lingsêm têmah runtik | da[9]di tanpantuk don | déné lamun ingulap nétyané | datan rêngu lilih ing panggalih | banjurna dérangling | lawan têmbung alus||
  6. ||Anyuwuna wulang wêwalêring | gonira lêlados | lawan êndi kang winênangaké | marang sira wajibing pawèstri | anggonên salami | dimèn aja padu||
  7. ||Awit wruha ukumé Jeng Nabi |kalamun wong wadon | ora wênang andhaku darbèké | priya lamun durung dèn lilani | mangkono wong laki | tan wênang andhaku||
  8. ||Mring gawané wong wadon kang asli | tan kêna dèn êmor | lamun durung ana palilahé | yèn sajroning salaki sarabi | wimbuh rajatadi | iku jênêngipun||
  9. ||Gana gini padha andarbèni | lanang lawan wadon | wit sangkané [10] sangka sakaroné | ngiwawéning isih ana laki | marma yya gêgampil | rajatadi mau||
  10. ||Gana gini ékral kang darbèni | saduman wong wadon | kang rong duman wong | lanang kang darbé | lamun duwé anak jalu èstri | bapa kang wènèhi | sandhang panganipun||
  11. ||Pama pêgat mati tuwin urip | gonira jêjodhon | iku ora sun tutur ukumé | wawênangé ana ing surambi | ing mêngko balèni | tutur ingsun mau||
  12. ||Yèn wusira winulang winêling | wêwalêré condhong | lan priyanta ing bab pamêngkuné | balé wisma putra maru abdi | lawan rajatadi | miwah kayanipun||
  13. Iku lagi tampanana nuli | kang nastiti batos | tinulisan apa saanané | ta[11]dhah putra sêlir santanabdi | miwah rajatadi | kagunganing kakung||
  14. ||Yèn wus slêsih gonira nampani | sarta wis waspaos | aturêna layang pratèlané | mring priyanta paraning kang kapti | ngêntènana malih | mring pangatagipun||
  15. ||Kang supaya aja dènarani | wong wadon sumênggoh | bok manawa gêla ing batiné | bêcik apa ginrayangan mélik | mring kayaning laki | tan yogya satuhu||
  16. ||Ing sanadyan laki nira bêcik | momong mring wong wadon | wékanana kang mrina liyané | jêr manungsa datan nunggil kapti | ana ala bêcik | ing panêmunipun||
  17. ||Lamun kinèn banjur ambawani | yya agé rumêngkoh | lulusêna lir mau-mauné | aja nyuda aja [12] amuwuhi | tampanana batin | ngajarna awakmu||
  18. ||Êndi ingkang pinitayan nguni | amêngku ing kono | lêstarèkna yya lirip atiné | slondhohana lêlipurên ing sih | mrih trimaning ati | kêna sira tuntun||
  19. ||Yèn wus cakêp kacakup pikiring | wong sajroning kono | lawan uwis mêtu piandêlê | marang sira ora walang ati | iku sira lagi | ngêtrap pranatanmu||

¤¤¤