Category Archives: SERAT PARTADEWA

SERAT PARTADEWA Pupuh XIII – XXVI


~ PUPUH XIII ~
S  I  N  O  M 

  1. Antara mèh bangun rina/ munya dhêdhêt Erawati/ sato wana sêsauran/ umung swaraning kang pêksi/ katon pucaking wukir/ soroting surya manêmpuh/ rêsmining kang pradapa/ wênèh wungu pita wilis/ anrang baya mring sang pinarjayèng rimang//
  2. Rumrang gandaning puspita/ dahat sinrang dening angin/ têbah [80]tumanduk mring sang dyah/ wimbuh gambuh amranani/ manyura munya dumling/ nyangungkung pindha manguwuh-/ ira Sang Bayuputra/ trênyuh tyas Arimba ari)/ kasangsaya kontab naratab tab-taban//
  3. Datan kêna sinayutan/ tyasira Dèwi Arimbi/ mijil saking pamêlêngan/ mêsat saking ing wiyati/ wus wignyaning rasêksi/ kang samya trahing aluhur/ bisa ngambah dirgantara/ tanpa lar pang kadya pêksi/ kang sinêdya tumamèng praja Mandura//
  4. Tan kêna yèn kinirowa/ tikêle ngambah wiyati/ tuwin linakonan dharat/ gêlis angambah wiyati/ gantya ingkang kawarni/ ing Mandura SangAprabu/ Mahraja Baladewa/ iya Basudewa aji/ apêparab Sri KusumaWalikita//
  5. Mahendra putra surèng rat/ Kakrasana Narapati/ ajêjuluk Jaladara/ ratu titising dewa di/ nênggih Sang Hyang Basuki/ pan jawata nayaka gung/ kacrita gêng wiyoga/ wit murcane ingkang rayi/ Sri Bathara Danardana ing Dwaraka//
  6. Sadalu anungku puja/ nèng pamêlêngan sêmadi/ antuk sasmitaning dewa/ têrang tyase sribupati/ byar rina surya kèksi/ luwaran gyannya manêkung/ têdhak mring langên tirta/ ujwala rêsmi sarwa sri/ sawusira sang nata umanjing pura//
  7. Ing sawusira busana/ alênggah srinarapati/ satata lawan kang garwa/ Kusumayu Erawati/ atab kênya ing puri/ kunêng gantya kang winuwus/ Arimbi sang kusuma/ kang anjok saking wiyati/ kang jinujug wurining daturêtnendra//
  8. Tan taha tu-[81]mamèng pura/ angrangu pipining kori/ prameswarindra tumingal/ tan samar umyat sang dèwi/ matur mring sribupati/ dhuh pukulun sang aprabu/ punika ri paduka/ Arimbi ing Pringgodani/ pramèswari tumêdhak tundhuk sang rêtna//
  9. Kang rayi nulya cinandhak/ sukèng tyas Dyah Erawati/ dangu-dangu kawistara/ yèn kang rayi marbês mili/ cuwèng tyas sang rêtna ngling/ paran yayi kang dadya gyuh/ alon binakta minggah/ ya ta Kusuma Arimbi/ ambruk lunggwèng pangkoning raka sang nata//
  10. Alara dènnya karuna/ sêsambate amlas asih/ kadruya srinaranata/sungkawane raja putri/ ya ta srinarapati/ anglêlipur mring sangamongkung/ ngrih-arih ing wacana/ mênênga aywa anangis/ yèn kadurus ing sungkawa tanpa karya//
  11. Bok ngantên sira pajara/ paran darunaning tangis/ umatur rêtna juwita/miwiti prapta mungkasi/ sirnaning Pandhawa ji/ wong sapraja lirtinulung/ dhahat pan karya eram/ ngandika srinarapati/ satêmêne yayi apan padha-padha//
  12. Sira kaelangan garwa/ layak akarya tyas atis/ dhuh bok ngantên mung sapira/ gunge susah ingkang ati/ kadangira yayi aji/ sirnane lawan arimu/ Sri Rara Bratajaya/ buh praptane rara pati/ sapiraa yayi rasaning tyasingwang//
  13. Nanging ana dayaning tyas/ kang ngadhêm-adhêmi ati/ adat yèn lunga barêngan/ lawas gêlis pasthi mulih/ ipemu yayi aji/ lir wangke kentar ing ranu/ iku samangsa-mangsa/ timbule pas-[82]thi barêngi/ wus adate bok ngantên ping pira-pira//
  14. Marma ywa kadora susah/ mêngko sun kang angulati/ ing sirnane garwanira/ pisah dènjênak atunggu puri/ ana kinarya pilis/ gêguyon kang kakangamu/ lêlungsèn angantia/ ing purnane padha nis/ srinarendra angandika mring kang garwa//
  15. Yayi Erawati sira/ dèn bisa ngaling-alingi/ sun arsa atinggal praja/ bok wadya tanya mring mami/ sun warahên lagya gring/ lawan tan sinawang wagu/ ywa karya sadayèng tyas/ sigra sang nata umanjing/ pamêlêngan asêmadi karsanira//
  16. Angêningakên ing driya/ panca waranya kawingkis/ sirna kang rasa pangrasa/ yèn Baladewa sang aji/ agampang dènnya murih/ kumpuling rêncana catur/ binuwang tan kêmrosak/ ya ta wau sribupati/ wus amuwus sirna saking pamêlêngan//
  17. Tan winarna lampahira/ sakêdhap pan sampun prapti/ ing wanci surya manglayang/ pan eyube sribupati/ jujug sajroning puri/ ing gyan pramèswari sêpuh/ garwa Narendra Krêsna/ kang ngadhaton Dwarawati/ sang rêtnayu Jêmbawati kang panêngran//
  18. Sang kusuma duk umiyat/ ing rawuhe sribupati/ gurawalan praptanêmbah/ parama radèn timbali/ Sêtyaboma Rukmini/ agupuh wus samya rawuh/ kalih sungkêmi pada/ sang rêtna karuna ririh/ luhira nêlêsi pangkoning raka//
  19. Sambate amêlas arsa/ adhuh kakang narapati/ mring pundi rayi paduka/ puwara aninggal dasih/ susulna awak [83] mami/ yèn têksih kêng aji njujug/ lamun rayi paduka/ bok wus tan kêna inganti/ gya ngêlalu kawula malbèng pancaka//
  20. Akathah sêsambatira/ sang dyah pramèswari kalih/ ya ta nata Baladewa/ angrês tyas miyarsa tangis/ surya bang maratani/ kumêmbêng netra kêbakluh/ jangga srêt gung manênggak/ datan bisa angangsuli/ panabdane sang rêtna mung têbah jaja//
  21. Jêmbawati wlas tumingal/ mring sambate ari kalih/ dadya lon ingkang wacana/ dhuh ariku wong rêspati/ tan beda sira yayi/ wulanguning tyas lan ingsun/ de padha among putra/ kabèh pan durung akrami/ mangka noradrêman tinunggu ing wayah//
  22. Balik mungguha pawaka/ kang lagyarda hruning hagni/ kang mangka sirêping panas/ ing rawuhe sribupati/ prasasat maosa di/ tirtamaya gungtumanduk/ yayi mring jiwanira/ ilang prabawaning kang gêni/ yènmungguha bantala kataman surya//
  23. Karya kang bumi bêlah/ prabawaning Sang Hyang Rawi/ mangka nulikawênangan/ ing rawuhe sribupati/ prasasat kang tirtaning/ bun raturatuning bun/ lumaku kapêtêngan/ jêng sinuhun angobori/ wong lumakulunyu srana lêlantran//
  24. Balik yayi payo padha/ nyawang karsaning sang aji/ paran ta ing karsanira/ dèn mituhu ywa gumingsir/ iku yayi kang pêsthi/ patut tinakon wong têlu/ tanpa karya karuna/ mung mundhak abêbingungi/ pakolihe gugah tyas kang gung rêncana//
  25. Inguni jêng srinare-[84]ndra/ kang lagya migêning dasih/ wanti-wanti ingpamulang/ mring sira kalawan mami/ dènsabar barang budi/ lantêguh sabarang wuwus/ panyimparing kagetan/ pikukuhing wong dumadi/ ing samêngko wong têlu barêng anyandhang//
  26. Marma yayi dèn narima/ mring hyang kang misesa kami/ sêranane ing panrima/ saranta lan na ya manis/ barang wêtuning budi/ kudu sarèh ing panêguh/ kang mêlêng ing pamawas/ iku margining patitis/ ywa sinêngguh ingsun mêmulang ing sira//
  27. Rèhning wong ginawe tuwa/ sapakoleh mituturi/ nahan Prabu Baladewa/angandika mring kang rayi/ Kusuma Jêmbawati/ timbalan sutaningsun/ ing prabu kadipatyan/ ana dayaning kang ati/ watarèngsun pantês yèn padha linakyan//
  28. Sang rêtna wus mijil sigra/ pawongan kang animbali/ mring putra Rahadèn Samba/ kang liningan wus lumaris/ kang kawarna ing margi/ duta wus panggih sang bagus/ wusnya matur ing karya/ gya kêrit tumamèng puri/ dyan ngabêkti ing uwa srinaranata//
  29. Ngandika Narpati Bala-/ dewa mring sang narpasiwi/ kulupangkatku sing praja/ karkatingsun mung angungsi/ ngupaya trangingati/ nèng wisma kataman bingung/ katêkan bibekira/ yayi Dèwi Pringgodani/ ambruk pangkon panangise tanpa kira//
  30. 30.     Mêngko ngungsi mring Mandura/ buh sor ungguling tangis/ umatur sangrajaputra/ mring uwa srinarapati/ pukulun jêng wa aji/ paran darunaning muwun/ bibi Arimbi sang dyah/ angandika sribupati/ lir dêdongènging purwa madya wasana// [85]
  31. Andikane srinarendra/ lir usadaning akingkin/ mring sang rêtna katri samya/ pamuwuse anêlahi/ ngandika sribupati/ saiki ing karsaningsun/ bok ratu katri padha/ sun gawarsa angulati/ usadaning tyas wong kataman cintaka//
  32. Parandene anèng praja/ ya anggung ngandhut wiyati/ anguran sun gawalunga/ tan nganggo suka prihatin/ sumambung Dyah Rukmini/ gumujênganyablèk jêngku/ luhung yèn makatêna/ aprasasat wus ngêmasi/pintên bêngi ing têmbe manggih raharja//
  33. Ngandika Sang Baladewa/ sira kulup dènabêcik/ tutupmu mring prapunggawa/ aja nganti akarya tis/ ngandika sribupati/ dènage yayi katêlu/ manjinga garbaning wang/ sigra buka sribupati/ pranajane ngalela katon gapura//
  34. Maneka warna rêtnendah/ awan sang rêtna umanjing/ kawangwang rêsmining pura/ katiga sênêng ing galih/ wus mentar sribupati/ anggêgananyamut-nyamut/ lir taruka pawanan/ saparan katubing angin/ ya ta kunêng gantya ingkang kawuwusa//
  35. Satriya Partatênaya/ kang linggar saking jro puri/ purendra Cintakapura/ kacarita pitung ratri/ dènnya ngambah wana dri/ murang margamunggah gunung/ lawan tri kawanira/ yèn lêrêm nèng jurang trêbis/ salin gambuh mari têmbange lêgondhang//

~ PUPUH XIV ~
G  A  M  B  U  H 

  1. Yèn rina anrang gunung/ lamun sayah lêrêm ing garumbul/ datan ajrih bêbayane ing wana dri/ kèh swara pating galêbrug/ singa barong tinggêlarong//
  2. Ya ta rahadyan sunu/ aningali rêsmining kang gunung/ tan patya gêngmiwah datan pati inggil/ [86] mung ujwalane ngênguwung/ ruyu-ruyuneingkang ron//
  3. Sumbaga raning gunung/ ana dhukuhe banjar anglangut/ tinon saking dohkaton wiwaranya sri/ tumrun akêkayon têpung/ tumpang pangngrêmbuyung kang ron//
  4. Sawetaning dhêdhukuh/ ana pasar swarane wong umung/ padolanemawarna saengga nagri/ kali mili mubêng têpung/ tirta mili tinonnyarong//
  5. Satêngêning dhêdhukuh/ pasawahan arata kadulu/ ana ingkangmrêkatak miwah mlêndhuti/ kalis ama lêmu-lêmu/ tinon lir jaladangayom//
  6. Ing ngarsa kang wana gung/ kêkayone akèh manggis dhuku/ jambu jirakpêlêm pakèl myang kuwèni/ pijêtan durywan kapundhung/ rambutan lan gowok dhompyong//
  7. Tan ana kang buron gung/ naming kidang kancil lan tarwèlu/ sakèh buron ama tan wani ngênggoni/ tikus luwak rase wêrgul/ padha manggon kangdoh-adoh//
  8. Yèn manuk mung drêkuku/ cocak kuthilang parênjak dêruk/ johan kathiksikatan putêr barênggi/ suwung walang ulêr sêmut/ mung kèndhêla lan kinjêng dom//
  9. Rêrênggyan jroning wangun/ kêkêmbangan kang samya ganda rum/ warna-warna ana bang kuning myang putih/ nèng jêmbangan gêdhah wungu/ sinêling traping pandokok//
  10. Dene pinangkanipun/ pisungsunge satriya gung-agung/ kang padha sihmrih puruhita sang yogi/ balumbang binata têpung/ mili swaranegêmrojog//
  11. Wadêr mas kang dèningu/ turut pinggir amangani lumut/ [87] ana umbulmancur muncar malbèng puri/ wisma lit piranti lamun/ sang wikusiram nèng kono//
  12. Tan kasêbut ing gunung/ mung dhukuhe pratapan ranipun/ Yêksaratapasebutan wong ngarani/ jêjulukira sang wiku/ Jayawilapa kinaot//
  13. Tan pêgat amanêkung/ tranging paningal wacana tuhu/ saking deningsinihan ing jawata di/ nèng ana rêsmining wangun/ wuwusên sang andon lamong//
  14. Tan sinêdya kalamun/ umarêka marang sang awiku/ kadi sakingkarsaning dewa linuwih/ apa sabdaning sang wiku/ lampahe sang prawira nom//
  15. Kadya wong mêndêm gadhung/ galuyuran tan ngambah dêlanggung/ dhasar sami tan dhahar tanapi guling/ saking sêdyane anglampus/ angupaya tan antuk don//
  16. Ya ta wau sang wiku/  mijil ing wisma marani gupuh/ ya ta wauKusuma Jahnawisiwi/ duk tumingal ing sang wiku/ lumayu nungkêmigupoh//
  17. Ing padanya sang wiku/ nulya binekta tumamèng dhukuh/ ingkangana ing wisma Endhang Palupi/ ibunira sang aprabu/ ingrancang Mas Gambiranom//
  18. Kagyat ing praptanipun/ ingkang rama anganthi Bimanyu/ dyan rinangkul radyan tansah dèntangisi/ Bimanyu manêmbah sampun/ sumungkêm padaibu nom//
  19. Pamuwune sang bagus/ de warna kathah empêring ibu/ rada widhung Kusuma Dèwi Palupi/ bawane kusumèng gunung/ cahyane padha mancorong//
  20. Sakêdhap Sang Bimanyu/ winasta-[88]nan kang putra Sang Prabu/ Gambiranom dêdêg pangadêge sami/ kulit angron pisang pupus/ solah tandang bawa kaot//
  21. Tandang tindaking suku/ solah asta twin obahing lambung/ bawawijiling sabda sora myang ririh/ ganggas bêrgas Sang Aprabu/ Bimanyu luruh pasêmon//
  22. Wusing purna pamuwus/ Dyah Palupi pangandikanya rum/ KakangSemar saanakira dènanglês/ ngasoa marang ing pungkur/ bok ana bukti ing pawon//
  23. Sigra-sigra wong têlu/ mring padhangan sumaji kang sêkul/ têlung bodhag jangan bobor rong kuwali/ kuluban nêm panjang munjung/ salayah sambêle lêthok//
  24. Linadèn cantrik pitu/ kontrang kantring prandene krêp kantu/ sayah muluk jaluk dulang turon miring/ gulu anggung tinalusur/ balêdhèh wadhuk ing oyog//
  25. Panakawan tri tuwuk/ kamlakarên tan bisa lumaku/ arsa marang kali ginendhong mring cantrik/ prentah adang godhog jagung/ nyambêl kukus kêlan kelor//
  26. Winuwus Partasunu/ anèng Yêksarata tigang dalu/ esuk sore suka myatlangêning wukir/ nèng botrawi siram kungkum/ mêntas myat puspitèngkêbon//
  27. Tumingal sêkar gadhung/ agrêronce manduk gandanya rum/ gungwinawang katon mêlok yayah bibi/ gandrung-gandrung myat malêtuk/malathi karya wirangrong//
  28. Ya ta sang kusumèng rum/ myat ing putra tansah amangunkung/ pinarpêkan pamuwuse nga-[89]rih-arih/ rinangkul binakta kondur/ praptèng dhepok arawat loh//
  29. Radyan salaminipun/ nèng pratapan tan kongsi umatur/ lêlakoning Pandawa sampun udani/ sang pandhita gung pitutur/ ing purwa madya praptèng don//
  30. Winulang wantu-wantu/ ing kadibyan pamunahing satru/ mibêr tan lar garing yèn angambah warih/ tan gèsang lamun katunu/ prabawane linuwih wong//
  31. Ngandika sang awiku/ sun pitutur kulup mring sirèku/ kalamun trahSaptarêngga iku pasthi/ lamun kataman rubiru/ sinikara padhaning wong//
  32. Walêse tikêl gulung/ tan ngamungkên kang sikara iku/ ing satêrah sumungkêm padaning sikil/ mring trah Saptarêngga suyut/ mangkaganjaran Hyang Manon//
  33. Kaya ta sang aprabu/ ing Ngastina lali mring sadulur/ asikara nyuraya para narpati/ tan kinêcêng walêsipun/ jêr Ngastina sasat rumpon//
  34. Ratune kadang satus/ minangka ram wadya lir bêkatul/ SribupatiBaladewa Si Sapwani/ ing Mandraka Sang Aprabu/ Dewabrata rêsi katong//
  35. Pagêr wiwide brukut/ Durna panggiringe kang mina gung/ ingkang mangka mina sagung pra narpati/ ing sabrang kabèh ngalumpuk/ mringPraja Ngastina rumpon//
  36. Yèn wus mina ngalumpuk/ sang narpati Pandhawa kang ngirup/ darahira ing têmbe ingkang ambukti/ tumêrah turun-temurun/ tan kasêlan jêr wis manggon//
  37. Paran margane luput/ Jêng Hyang Soman kang mong Pandhusunu/ Sang Hyang Soman mustikaning pra dewa di/ nuli kinanthèn [90]wakamu/ Badranaya dewa katon//
  38. Panyimpar pra karya dur/ panawa wisaning Hyang Naga gung/ marmakulup turutên pitutur mami/ mringa sukolima dhukuh/ pasanggrahan sabrang kono//
  39. Ana putrine ayu/ Suryadiwati rupa pinunjul/ iki pan mèh timbuleArya Pamadi/ ambilên putrine iku/ sira mulih sakaloron//
  40. Sapira bae kulup/ pangudange ing ramanta besuk/ kesthi têmên ayoga bisa nêtêpi/ kêkudangane ramèku/ watak Arjuna kang dènnggo//
  41. Sigra Sang Abimanyu/ ngabêkti mring eyang sang awiku/ lan ngabêkti mring ibu Dèwi Palupi/ sang rêtna ngaras ing êmbun/ anggung drês waspanya miyos//
  42. Wus lèngsèr sang bagus/ prapta jawining sanggar pra glitung/ ting jêrawil mangayubagya sang pêkik/ endhang ngadhang ing dêlanggung/ anyaoskên gantèn rokok//
  43. Sakèh ingkang pisungsung/ para endhang tinulak sêdarum/ nangismarang pra endhang gumulung siti/ ana lulur-lulur suku/ tan ngeman jaja ginablok//
  44. Sêmar saanakipun/ gurawalan anusul sang bagus/ ana endhang têlu samya anututi/ gujèk mring Ki Lurah Petruk/ nagih utange bêrondong//
  45. Kêcandhak pinggir lurung/ ginagewèng Pretruk salah ambruk/ anênapuk jêjak dugang anggabloki/ bêbêt kathok ora ngukup/ ting saluwir jendral katon//
  46. 46.     Garèng dènnya lumayu/ malbèng pasawahan tan kadulu/ ingkang potangsaking doh samya balangi/ sirah Garèng nora luput/ kêna balang cêplascêplos// [91]
  47. Ya ta sang among gandrung/ sirna pêpêtêng ruwêting kalbu/ kunêng wontên ingkang kawuwusa malih/ sinimpên têmbange gambuh/ durmarangsang kang gumantos//

~ PUPUH XV ~
D  U  R  M  A

  1. Kawarnaa sribupati ing Gumiwang/ sakundurira saking/ Batanakawarsa/ sangêt cuwaning driya/ cinarita tigang ari/ kadya kantaka/ atajin dhahar guling//
  2. Ingkang mangka sandeyaning driyanira/ ing karsa bok tinampik/ de sirnaning mêngsah/ tan mawi sarana prang/ marmanggung sumpêking galih/ mung Dahyang Druna/ kang anggung bêbolèhi//
  3. Ya ta wau wusing sirna duka cipta/ enjing miyos tinangkil/ anèng pasanggrahan/ pêpak punggawèng ngarsa/ kang cakêt kya patih kalih/ tan lyan sinabda/ mung dènnya cuwèng galih//
  4. Tan pantara ing jawi swara gumêrah/ praptaning catur mantri/ kang pinatah têngga/ kutha Cintakapura/ sigra tinimbalan aglis/ kapat wus prapta/ ngarsaning sribupati//
  5. Angandika Sang Prabu Suryaanggana/ mring punggawa kang prapti/ hèh pagene sira/ mulih dudu karsèngwang/ tan karana sun timbali/ manawa ana/ karya kang angluwihi//
  6. Ya ta matur manêmbah catur bupatya/ pukulun sribupati/ pramila kawula/ mundur saking pajagan/ wontên sinatriya prapti/ saking aldaka/ Kelasawarna giri//
  7. Ingkang apanêngran Bambang Partadewa/ atmajaning maharsi/ Sang Kilatarupa/ prapta jujug jro pura/ kawula dipuntimbali/ kang abdi sowan/ sakanca malbèng puri//
  8. 8)Amba lawan kanca sami dhinawuhan/ makatên kang wê-[92]wêling/ wis padha muliha/ ingsun kang ngrêksa praja/ sun iki mitra sapati/ lawan Pandhawa/ dudu karyamu yêkti//
  9. Matura mring gustimu Si Suryanggana/ dene kongsi mungkasi/ aturing punggawa/ sigra narik musala/ kapat punggawa binabit/ dening musala/ kapat sirah gumlinting//
  10. Sinampar ing suku sirah kapat mêsat/ tibèng glundhung tiba têbih/sigra Satrutama/ nyandhak gêmbung punggawa/ ginèrèt mêdal ing jawi/ ya ta sang nata/ dukane tan sinipi//
  11. Angandika marang Gajah Antisura/ sira dangdana aglis/ lawan anggawaa/ prajurit sawatara/ kêpungên Cintakapuri/ lawan miliha/ bocah buta kang bêcik//
  12. Buta mangka pangarêping lakunira/ nanging sira ywa kongsi/ wani malbèng praja/ dene ing karyanira/ bok Si Partadewa mijil/ têka jro pura/ iku sun kuwayani//
  13. Lakunira yèn kapranggul trah Pandhawa/ aja nganti sumingkir/ bandanên awya wal/ yèn budi patènana/ mrênaha papan kang bêcik/ sun dhewe seba/ mring rama sribupati//
  14. Sigra mundur Gajah Antisura/ sapraptanirèng jawi/ miji kang punggawa/ buta wusnya siyaga/ mangkat buta andhisiki/ sang nata budhal/sumiwa ing rama ji//
  15. Duk satêngah dina lampahe ki patya/ panganjur ingkang yêksi/ myatingkang sujanma/ lèrèn ngisor mandera/ buta gêbayan nulya glis/marpêki arsa/ têtanya kang lumaris//
  16. Kunêng ditya wuwusen Partatênaya/ lèrèn sor man-[93]dera sri/ lankawan têtiga/ myarsa swara kêmrêsêg/ lan mambu gandaning yêksi/18)sigra rahadyan/ jêjagan abêbiting//
  17. Abêborang nglumpukkên prajuritira/ têpung ngalang ngubêngi/ngisor myang gêgana/ Bimanyu wus kajiwa/ mring Hyang kangmisesèng bumi/ nahên saksana/ yêksa kèh andhatêngi//
  18. Pangarêpe yaksa pun Kala Prêmeya/ kang akèh jagèng wuri/ sang yaksatêtanya/ babo sapa ranira/ lan apa karyamu dening/ liwat nglêngkara/ lumaku marang margi//
  19. Anauri Bimanyu sun Partasuta/ sira buta ing ngendi/ lan sapa ranira/ tingkahmu gora godha/ kang tinanya anauri/ sun buta dêmang/ ayer ngiras pulisi//
  20. Sira apa sêntananing wong Pandhawa/ ngakua aja mukir/ yèn sirabêlaka/ dak-ganjar lungguh dêmang/ ngiras dadia gêlidhig/ Bimanyunabda/ sun putra Pandhusiwi//
  21. Kaponakan dening narpati Pandhawa/ arêp apa siranjing/ wil Prameyalatah/ kalingane ta sira/ bêburone gusti mami/ andadak minggat/ mring êndi gonmu ngungsi//
  22. Angungsia mring têlaking sang nagendra/ tuwin ing Suranadi/ mangsa ta wurunga/ kêcanthil nyawanira/ lah nuruta sun talèni/ Bimanyu mojar/ sira buta pêkathik//
  23. Kewan alas padhaning jêjinisira/ tan mawang myat sujanmi/ sun baguswarata/ sakojur tanpa cacat/ rupamu pating bêsasik/ pantês mung mangan/ bê-[94]buron ukur cacing//
  24. Krodha nyandhak suligi Kala Prameya/ Bimanyu kang binabit/ sumêbut akebat/ Partatanaya oncat/ kinayang dènira babit/ antuk landhêsan/ yêksa lir ginalintir//
  25. Tiba klumah yaksa sru angathang-athang/ Petruk kêbat nututi/ mripate Premeya/ cinocok ori carang/ yaksa anggung gobag-gabig/ tangi narajang/ tumandang mung andèrpati//
  26. Netra wuta anggung numbuk gora rupa/ ginuyu dening yaksi/ yêksa wira mangsah/ têlu barêng tumandang/ kinarubut Partasiwi/ dening tri yaksa/ tinubruk nganan ngering//
  27. Radèn Jayênggati tan kewran ing solah/ kinarubut ing yaksi/ anapuk andugang/ nampiling nêbak jêjak/ saya kèh yaksa ngêmbuli/ sigra rahadyan/ trêngginas anarik kris//
  28. Ditya ingkang ngarubut sinrang gumlimpang/ kagarut ganja mati/ Bimanyu malumpat/ mamrih papan kang padhang/ sigra amusthi jêmparing/ kang narawantah/ lumêpas mring wiyati//
  29. Kêthèn wendran bêlêg sumawur ngawiyat/ tibane lir garimis/ sêrsêg tumpa-tumpa/ nibani kang raseksa/ ting gulimpang bangkening wil/ atumpa-tumpa/ kang mlayu dèntututi//
  30. Sayêkti doh de rosaning kang [95] panawa/ wuwusên kyana patih/ têtindhih ing wuntat/ senapati manungsa/ manggala pangirit baris/ Sang Antisura/ kanggêg dènnya lumaris//
  31. Buta ndhêlik ing êrong tinuding panah/ ting talêsêp ngulati/ kacandhak tinanam/ mung busêk gumalimpang/ panah baut mandi-mandi/ upama udan/ binuncang dening angin//
  32. Sayêkti doh de rosaning kang [95] panawa/ wuwusên kyana patih/ têtindhih ing wuntat/ senapati manungsa/ manggala pangirit baris/ Sang Antisura/ kanggêg dènnya lumaris//
  33. Myarsa swara gumuruh gora gurnita/ kadya manêngkêr langit/ sumiyuting wrêksa/ ron kabur kamarutan/ tan dangu udan jêmparing/ adrês ing wiyat/ nibani kang prajurit//
  34. Wus anyakra Patih Gajah Antisura/ yèn wadya wil ing ngarsi/apranggulan kang/ satêmah wawan ing prang/ garjita rêkyana patih/ sigra amênthang/ panulaking jêmparing//
  35. Musthi ingkang bramastra nyandhak wisesa/ minantra wus umijil/ dahana angalad/ sungsun atumpa-tumpa/ dalêdêg wijiling hakni/ kumantar-kantar/ wrêksa wana kabêsmi//
  36. Kang sanjatanira wantah sirna gêmpang/ pinangan sanjata hagni/ kagyat Partasuta/ myat prabawa dahana/ sukèng Dyah Jahnawisiwi/ èngêt kataman/ cobaning sang maharsi//
  37. Ingkang eyang Begawan Jayawilapa/ tambah sudirèng galih/ sigra-sigra nyandhak laras/ ingkang panah warayang/ mênthang langkapnya gumêrit/ tumêngèng wiyat/ sanjata mijil angin//
  38. Gumaludhug prahara gora sinêrang/ bayu bajra tumindhih/ kèh patih sulaya/ wrêksa rubuh kaharah/ bramastra kabuncang angin/ hruning warayang/ sumêbut mobat-mabit//
  39. Sumpêk nampêk kapalêpêk wadya sabrang/ gègèr lumayu ngisis/ ngungsi senapatya/ Ki Patih Antisura/ têtêg tan nêdya gumingsir/ Bi-[96]manyu sigra/ marpêki senopati//
  40. Asta kiwa wiraga ngasta kang langkap/ têngên Hardhadhedhali/ alon atêtanya/ hèh sabrang ranmu sapa/ sikara nyidra ing jurit/ apa wus adat/ tan parikramèng jurit//
  41. Kagyat mulat mring bagusing radyan putra/ gèdhèk-gèdhèk ki patih/ gung angunjal napas/ nyakra dudu manusa/ groyok dènira nauri/ yèn tambuh mring wang/ ing sabrang sun pêpatih//
  42. Raningsun Patih Gajah Antisura/ taliti sutèng patih/ marmèngsun labuh prang/ jêr buta kancaning wang/ sapa aranmu wong sigit/ manawa sira/ jawata pindha janmi//
  43. Anauri ingsun putra Madukara/ satriya Plangkawati/ Bimanyu raningwang/ ya Arya Partasuta/ atmaja surayèng widhi/ Hendratanaya/ Badra siswa ya mami//
  44. Apèparab kyatingrat Jahnawisuta/ Pamadyasuta mami/ Sang Arjuna Weka/ Tenaya Widasmara/ atmaja Prabu Kalithi/ prawinaning prang/ Suraya andon rêsmi//
  45. Kadangingsun putra waranggana Surendra/ kabêh nêmbah ing mami/ Patih Antisura/ malongo duk miyarsa/ nauri gumuyu ngikik/ asugih aran/ tumpuk atumpang tindhih//
  46. Lah nututa wong bagus sira sun gawa/ milih mring praja mami/ ywa nganti kawêngan/ ing gusti srinarendra/ rabènana anak mami/ punjul sapraja/ têmbe dadia patih//
  47. Lurah Sêmar matur mamrih tumulia/ matêmpuh ing ajurit/ nyêmpal pang mandera/ pinanduk kêning jaja/ kagyat Antisu-[97]ra narik/ curiga nrajang/ Bimanyu pinrang kêris//
  48. Wanti-wanti panggocone kyana patya/ Bimanyu datan busik/ gigir lambung jaja/ jimpe rêkyana patya/ kang curiga gurèwèli/ akon malêsa/rahadyan narik kêris//
  49. Kalanadhah ki patih jaja kataman/ gumêbruk wus ngêmasi/ sigra pra punggawa/ wruh lurahe palastra/ gumrubyuk têmbang ginanti/ durma sinimpar/ pangkur ingkang gumanti//

~ PUPUH XVI ~
P A N G K U R

  1. Nêngna untabing kang bala/ kawuwusa Rahadèn Bimasiwi/ lalu pangupayanipun/ ngêmbara ing awiyat/ tyas kumêpyur myat lêbu mulêg lir lesus/ gumrah alas kaêbêgan/ garjita Sang Bimasiwi//
  2. Sangsaya niyub mangandhap/ kawistara kang udrêg ing ajurit/ tan samarpaningalipun/ kang rayi Partasuta/ kinarubut  kang mungsuh langkung sèwu/ dyan wong agung Pringgacala/ mangkrak krodhanya mawrêdi//
  3. Nguwuh sêsumbaring ima/ prabawa gung kumêlun gung kukus mijil/ dalêdêg wêtuning tutuk/ lir mêndhung kamarutan/ tinumpa ing prahara tumamèng mugsuh/ gumlêgêr swara gurnita/ rug kontrak kang bumi gonjing//
  4. Hèh kodhik sun tan pêpeka/ sapa ingkang sikara ing ajurit/ tadhahana wêwalêsku/ sun putra ing Pawênang/ Prabu Anom Têtuka jêjulukingsun/ iya Arya Bimasuta/ wong agung ing Pringgadani//
  5. Bêbayaning jumantara/ andhanu lar Arimbatmaja mami/ sun atmaja Bayusunu/ kapitra anrang têngah/ dènprayitna sigra Bimaputra niyub/ narajang têngahing [98] mêngsah/ dhupak napuk anêmpiling//
  6. Ngancik pundhak muntir sirah/ gulu jêbol jêrohan katut mijil/ kèh sinawatakên mungsuh/ mati ingkang katiban/ bubar kuwur ting salêbar kawur mawur/ wênèh ngungsi malbèng jurang/ dhrêsêl garumbul ori//
  7. Wuwusên Partatênaya/ Garèng Petruk miyat sirnaning baris/ lan akèh sirah gumlundhung/ gêmbung kèh gumalimpang/ wus anyakra yèn kangraka kang têtulung/ sigra Sang Partatenaya/ nguwuh sarta amrêpêki//
  8. Wus tundhuk lawan kang raka/ samya lênggah anèng soring waringin/ kalihe rangkul-rinangkul/ tanya Arya Têtuka/ witing aprang lawansangkaning kang mungsuh/ satriya Jahnawisuta/ matur purwa amungkasi//
  9. Lan matur wêlinging eyang/ Rêsi Jayawilapa andhawahi/ kinèn manjing purèng mungsuh/ pinriha manuhara/ lan putrining Suryanggana sangaprabu/ nuladha adate bapa/ jayaning prang olèh putri//
  10. Gathutkaca ngandika/ yèn mangkono  ingsun milu sirèki/ nadyan tumêka ing lampus/ aja pisah lan sira/ kasok têmên bok kaya kang wis kapungkur/ Bimanyu alon aturira/ mrih Rahadèn Bimasiwi//
  11. Kakang sih paduka mring wang/ sakêlangkung tumanêm pulung ati/ kalingga têlênging êmbun/ mugi sampun dêduka/ wit kawula lênggana yèn tinut pungkur/ bantu wuwus Lurah Sêmar/ ngaturke wêlinging kaki//
  12. Ing karyane rayi dika/ mangka pikat [99] rama dika kang anis/ timbalane sang awiku/ benjing prang pasanggrahan/ ing timbule rama dika radènbagus/ miwah rama jêngandika/ rahadèn ing Jodhipati//
  13. Ya ta Radèn Gathutkaca/ duk miyarsa aturing Saronsari/ kalangkung trusthaning kalbu/ lêsah-lêsuning ilang/ angandika mring kang ari Sang Bimanyu/ wis yayi payo binagya/ ing karya dimèn tumuli//
  14. Yayi maring pasanggrahan/ ingsun ingkang sumiwi Parta rêsi/ Gathutkaca sigra mumbul/ dêdêl ajumantara/ lamat-lamat lir kaendra nggayuh mêndhung/ jalada malang tinrajang/ buyar mawur katut angin//
  15. Partatênaya umangkat/ alon-lonan anggung nyilip ing margi/ kunêng gantya kang winuwus/ Sang Prabu Duryudana/ risêdhêngnya tinangkil pêpak pra wadu/ miwah para kamituwa/ Kurawa samya sumiwi//
  16. Karsane srinaranata/ mung anggunêm sirnaning Pandhusiwi/ eloke barang kadulu/ sabarang kari wadhah/ tan antara praptanira sang aprabu/ ing Gumiwang Suryanggana/ tan palarapan sumiwi//
  17. Ngarsaning Sri Duryudana/ rêrênggosan kadya soring ajurit/ angling Duryudana prabu/ mring Prabu Suryanggana/ hèh ki prabu dene agita praptamu/ kaya kang anêmu karya/ umatur sang narpasiwi//
  18. Pukulun srinaranata/ kawula tur uninga jêng rama ji/ abdi paduka kang tunggu/ Praja Cintakapura/ jinudhag mring satriya sajuga rawuh/ wasta Bambang Partadewa/ pinangkane saking [100] wukir//
  19. Pratapan Kelasawarna/ yoganira Sang Kilatrupa rêsi/ sêsumbare mila purun/ gusah catur punggawa/ pun Pandhawa ingakên mitra satuhu/ alabuh sabaya pêjah/ mêkatên gènira angling//
  20. Sira dudu mungsuh ingwang/ gustinira dènage konên prapti/ mantri jagi samya mantuk/ gita sanjang ing kula/ kamipurun lumancang karsa pukulun/ mantri pangrêksa sakawan/ sami kawula pêjahi//
  21. Pukulun jêng srinarendra/ sowan kula nyuwun pangèstu mugi/ kaèstrèna para sêpuh/ nyêpêng pun Partadewa/ kalilanana kawula amale ukum/ lan kadhaton ing Ngamarta/ yèn parêng kawula bêsmi//
  22. Ngandika narpa Kurawa/ mring Sang Wiku Dahyang Durna maharsi/ bapa paranta ing kayun/ karêpe putranira/ kudu-kudu anyêkêl kang anèng kadhatun/ matur Baratmadyaputra/ dhuh pukulun sribupati//
  23. Yèn putra paduka nata/ kang umangkat nyêpêng kang anèng puri/ kabaranang ing bêbêndu/ kang nama Partadewa/ kawula jrih ngarokos ingkang saèstu/ yèn karsa karaya-raya/ bok mênawi nêniwasi//
  24. Pun bapa botên angina/ kadibyane putranta sribupati/ prayogi sarèh ing kalbu/ waspada ing paningal/ kêdah ingkang sagêd matawis ing wangun/ ngandika Sri Duryudana/ manira bodho sirèki//
  25. Kang prayoga anyêktèkna/ Dhahyang Druna umatur mring sang aji/ raka paduka Sang Prabu/ Ngawangga Basusena/ kados bo-[101]tên dêdugining kalbu/ waskitha ing panggrahita/ lêbda mawang ing tyas lantip/
  26. Yèn pamawrate pun bapa/ Partadewa langkung saming janmi/ wondene sumanggèng kayun/ ing karsa Srinarendra/ Duryudana alon angandikanipun/ ring raka Dipati Karna/ nêdha kakang adipati//
  27. Jêngandika lumakua/ marang datulaya Cintakapuri/ yêktining jroning kadhatun/ ing mêngko ana ingkang/ wani ngrêngkuh wijiling wong têka gunung/ aran Bambang Partadewa/ ngaku sinudara dening//
  28. Rayi andika kang muksa/ yèku kakang jêngandika timbali/ paran sêdyane satuhu/ bangga rinampungana/ Bapa Suman pakênira dèn sabyantu/ lan kakang Dipati Karna/ Kurawa kang gantung kardi//
  29. Trusthèng tyas Dipati Karna/ piniji mring rayi jêng narapati/ dhêku sarwi lon umatur/ yayi srinaradipa/ dènsakeca ing galih pun kakang sanggup/ anggèndhèng pun Partadewa/ dènnya muwus Suryasiwi//
  30. Goyang jêngku sru sêsumbar/ mèsêm- mèsêm mangkana dènira ngling/ dhuh yayi ingwang sinuhun/ lamun benjing pun kakang/ botên bêkta mustakane wong ing gunung/ tan sumiwi ing paduka/ wirang miyat ing sujanmi//
  31. Eman alungguh dhêdhampar/ pêpantêse nguni awor pêngarit/ Rêsi Bisma lon amuwus/ Dipati Basusena/ yèn cêlathu ilang parikramèng ratu/ pêpantêse binalika/ Partadewa ingkang nyangking//
  32. Murdaning radetyatmaja/ ora patut ka-[102]soran ing ajurit/ Karna kucêm sigra mundur/ datan kongsi nyamêkta/ praptèng jawi nyengklak kudhanira mamprung/ pangkur kari panangkilan/ pucung têmbange gumanti//

~ PUPUH XVII ~
P  U  C  U  N  G 

  1. Kawarnaa kang nèng jroning têmbang pucung/ Bambang Partadewa/ lawan garwa wranggana di/ tuwin putra Sang Prabu Anom Têtuka//
  2. Partadewa ngandika mring garwanipun/ ingsun iki bakal/ dhayohan dhutèng narpati/ kang dinuta adipati ing Ngawangga//
  3. Sira iku mirantia ing sêsuguh/ ing jro miwah jaba/ ywa nganti ngisin-isini/ Kandhiraras mijil angrukti sugata//
  4. Partadewa angandika maring sunu/ Arya Gathutkaca/ kulup sira sun tuturi/ ingsun katêkan ing dhayoh anangsara//
  5. Poma kulup dèn mituhu lêkasingsun/ lamun duta nata/ arêp sikara mring mami/ sira aja wani têtulung maring wang//
  6. Aja ngaton sira dhêlika ing pungkur/ sigra Bimasuta/ mentar dhêlik ngintip-intip/ ing tyas kudu wêtu atarap ing karya//
  7. Ya ta wau Bambang Partadewa sampun/ mijil saking pura/ jumênêng soring taritis/ kawuwusa Adipati Basusena//
  8. Tanpa kanthi manjing palataran wong agung/ Sêngkuni nèng wuntat/ nusul napas kêmpis-kêmpis / jinaganan Kurawa angunjal napas//
  9. Bambang Partadewa mêndhak lon umatur/ nêdha carakendra/ paduka manjing puri/ kula ingkang nglêladosi ing paduka//
  10. Sribupati Karna bêngis ngandika sru/ apa sira ing-[103]kang/ jênêng Partadewa rêsi/ gya umatur tan kalih naming kawula//
  11. Nama Partadewa mung kawula tuhu/ miwah kang Pandhawa/ yêkti tan liya kang abdi/ ingkang rusak kang rinusak mung kawula//
  12. Adipati Karna mèsêm nolih pungkur/ angling mring kang paman/ nêdha paman dika pikir/ punapi ta wontên wong angrangkêp karya//
  13. Gèbès-gèbès kyana patih lon umatur/ bêbasan ngalêntar/ bok gih sampun dipungalih/ gya tumuntên dhawuhna kang pangandika//
  14. Partadewa ngrumiyini manabda rum/ bok inggih sumangga/ lajêng umanjing jro puri/ ing sakarsa supadi nuntên kalakyan//
  15. Sigra wau wus manjing pura wong agung/ tata dènnya lênggah/ atembokparêkan cèthi/ ingkang samya ngrakit samya ajuning sugata//
  16. Ingkang rasa sêgêr lêgi myang rum-arum/ Sang Narpati Karna/ durung nganti dèncarani/ ting karompyang Kurawa dènira nadhah//
  17. Partadewa alon panêmbramanipun/ dhuh sang adipatya/ kawula atur basuki/ duk nèng praja ing marga praptèng wusana//
  18. Anauri Karna mring atmaja wiku/ ya Ki Partadewa/ bangêt panarima mami/ ingsun malês pambagya marang ing sira//
  19. Hèh Ki Partadewa ing karya sun cancut/ wit ing praptaningwang/ dinutaing sribupati/ amaringakên sabda pangèstu mring sira//
  20. Gya andhêku wiku putra lon umatur/ sabdaning rayinta/ asih pama ing basuki/ sakalangkung kapundhi kalingga murda//
  21. Mung mênawi wontên karsa kang mrih ayu/ Narapati Kar-[104]na/ pangandikanira bêngis/ hèh Ki Parta timbalane Srinarendra//
  22. Sapa ingkang nyuraya marang sirèku/ apa karêpira/ dene liwatkumawani/ anrang baya kuwanènmu tanpa taha//
  23. Praptaningsun animbali ing sirèku/ yèn nuntut dak banda/ sira bangga sun patèni/ mèsêm-mèsêm wiku putra lon turira//
  24. Dhuh sang prabu mila amba kamipurun/ tingkah kang mangkana/ anrang baya kumawani/ anjudhag ming mantri kang rumêksèng praja//
  25. Awit pun Pandhawa pawong mitra ulun/ tan mantra mêmitra/ lir nunggal sayayah wibi/ liya saking mêkatên tyasing pandhita//
  26. Pakartining têtulung ing kawlas ayun/ sami lan narendra/ wajib angrêksa kaswasih/ yèn narendra têtulung sarana aprang//
  27. Yèn pra wiku mung puja miwah pitutur/ mangka pun Pandhawa/ tan dosa dhahat pinurih/ sinangsara marma kawula sumêngka//
  28. Sapikantuk nanggulang pakaryan pra dur/ lan pamyarsa kula/ Sri Duryudana Narpati/ nak ing dulur lan narpati Ngamarta//
  29. Datan eman têka kolu murih lêbur/ nanging dhatêng layak/ awrate rêbut nagari/ pantês supe rinewangan mèt suraya//
  30. Jêr wadyane sadaya pan êmpuk-êmpuk/ arêp mêngku praja/ wêdi ananggulang jurit/ golèk sraya olèh ratu atos jênang//
  31. Malih dipun têrang tan nyambut pangrungu/ paduka punika/ sadulur anunggal bibi/ gumrahing wong dadi têka aji mulya//
  32. Duk winatêk Kunthi wêtêng-[105]e malêmbung/ liwat dora cara/ aji bisa dadi bayi/ congèr-congèr linabuh marang samodra//
  33. Wontên malih mêdal saking adatipun/ lair ingkang jabang/ marmane mijil sing kuping/ saparane kinelenan gagang lanang//
  34. Sadèrènging dewasa gorohe ngumbuk/ mangka rahsaning hyang/ dumunung ingkang prakawis/ kenging uga kinaryan rahsa sêkawan//
  35. Tutuk grana karna parji cangkêm catur/ manggone kang rahsa/ nanging parah kang umanjing/ lêgi gurih ning tutuk manggoning rahsa//
  36. Rahsèng grana bangêr bacin wangi arum/ mung rahsa nèng karna/ mèh padha kang nèng parêji/ yèn kêlêbon kêkilar rahsaning nikmat//
  37. Yèn parêji mung salumrahing winuwus/ wit punika mangka/ kaelokaningHyang Widhi/ yèn kataman lêgi gurih tanpa rasa//
  38. Kula sirêping atur bok kajalungup/ kados yèn kolua/ mring Pandhawa wus tanpa sih/ jêr paduka kadadosaning sukêrta//
  39. Sadangune sang wikuputra dhoreng wuwus/ Narpati Ngawangga/ miwah Ki Patih Sêngkuni/ pra Kurawa ngantuk ngorok sêsênggoran//
  40. Ing wêkasan wiku putra dènnya muwus/ Sri Karna anyêntak/ gêbyak asta asru runtik/ tan saranta sinikêp Sang Partadewa//
  41. Pan gumapruk lir sidhakêp udrêg kukuh/ nanging tanpa lawan/ mêksa wanti-wanti banting/ Patih Soman jumbuh susure malêsat//
  42. Kawuwusa Bimaputra kang nèng pungkur/ myarsa swara gita/ [106] sigra dènira umanjing/ pinapakên ing rama Sang Partadewa//
  43. Rinarapu dènira arsa têtulung/ nahan wiku putra/ Kurawa wus dènsabdani/ padudona Kurawa lan sanakira//
  44. Mung Sri Karna kang inguja karsanipun/ riwusnya sinabdan/ Kurawa lir turu nglilir/ barêng ngêbyak barêng surak barêng mêngsah//
  45. Niba tangi ing palataran padha gêlut/ kang jambak jinambak/ dhupak nyongkol anampiling/ gêgamane kabèh padha kapalêsat//
  46. Kang dènidak gulune ilate mêtu/ kèh mripat kasipat/ irung buntus kuping suwir/ Arya Soman binuru ubêng-ubêngan//
  47. Kaku tyase manjing urung-urung banyu/ kalèn nuju matang/ mukanggung kasaban warih/ nglangak sundhul bali mundur sinogokan//
  48. Kawuwusa nata Karna langkung bêndu/ nyandhak kang sanjata/ narawantah wus kapusthi/ duk lumêpas wiku putra tangkis asta//
  49. Kang sanjata prabawa tinulak wangsul/ nibani Sri Karna/ kumarutuk lir garimis/ wusnya ambruk Karna karoban ing panah//
  50. Kakuning tyas têmah kantaka sang prabu/ Kurawa ting glimpang/ ting galêrêng ting karêmpis/ Patih Soman mundur saking marga toya//
  51. Duk umiyat Kurawa pating galuntung/ sigra Partadewa/ marpêki Patih Sengkuni/ alon nabda hèh palibaya dènenggal//
  52. Pra Kurawa dènmota ing ngekrak gupuh/ [107] Narpati Ngawangga/ tinumpangna ing turanggi/ rinompoha tumuli sami mundura//
  53. Palibaya  umatura ing sang prabu/ manira suwuna/ pangaksama mring sang aji/ dene para Kurawa manggih sangsara//
  54. Nanging dede saking manira satuhu/ wit karsa priyangga/ dhêndhaning sikaring janmi/ lan katura kawula asung yu bagya//
  55. Kawuwusa Sangkuni sawadyanipun/ sabên saonjotan/ lèrèn kang samya lumaris/ mêmêtèki Kurawa kang munggèng ikrak//
  56. Nata Karna ing samarga-marga kantu/ kondur mring Ngawangga/ ning marga têmbange salin/ mari pucung kang gumanti maskumambang//

~ PUPUH XVIII ~
MASKUMAMBANG 

  1. Kawarnaa kang tapa gupita giri/ pratapan Sumarma/ kiwaning pinggir jaladri/ adoh dhukuh mung prak alas//
  2. Kèh bêburon banthèng andanu mêraki/ singabarong warak/ tuwin kang buron jaladri/ gung saba midêr pratapan//
  3. Garudha gung mibêr midêr anganglangi/ tan ana tanduran/ kêpoh randhu alas wringin/ pinggir samodra siwalan//
  4. Dhuwur-dhuwur jajar tan kêna winilis/ padha sinusuhan/ garudha munya ting krêlik/ marga sinaba ing janma//
  5. Kang martapa pandhita awarna yêksi/ adêdêg pidêksa/ têgêse sêdhêng gêng inggil/ netra apindha baskara//
  6. Grananya gung tutuk cawak waja ngrungih/ siyung ngapurancang/ karnanya apindha hèsthi/ jaja gêblak sêmu wijang//
  7. Gumbala gêng godhèg wok simbar jaja brit/ asta meng-[108]kol cêndhak/ dariji gêng sakurahi/ kênaka gèpèng lir bêndha//
  8. Susu kopèk wêtêng jêmbluk bokong nyênthing/ suku penthong cêkak/ kêbak wulu klangsrah siti/ dlamakan pindha pêpisan//
  9. Ajêjuluk Kesawa sang maharêsi/ lawan cinarita/ arine sajuga èstri/ warna sor wrangganèng swarga//
  10. Kang panêngran Kusuma Humandadari/ wus tan kêna ngucap/ candraning sang ruming sari/ sabarang bêcik kang tinrap//
  11. Kabèh-kabèh sakojur rêtuning bêcik/ tapaning sang rêtna/ lan kang raka anyarêngi/ arêpa nadhahana//
  12. Lamun dalu dêdamar ujwalèng sasi/ mangkya sang pandhita/ lagya amêsu sêmèdi/ tapa mati jroning gêsang//
  13. Anyirnakkên pancadriyanya sang rêsi/ tan myat tan miyarsa/ rasa pangganda piningit/ cipta osik kabèh sirna//
  14. Mung angêmpêl kumpule ywa kongsi gêmpil/ lan angga priyangga/ lamun panêmbahe milih-/ milih kang êndi sinêmbah//
  15. Yèn nêmbaha ing sêsamaning dumadi/ dene tanpa ngrasa/ yèn nêmbah ing dewa luwih/ dewane sapirang-pirang//
  16. Lawan dewa yinoga Hyang Ujwala tri/ iya Sang Hyang Jagad/ mêngku wiji misesani/ bantala miwah akasa//
  17. Wujude kang dènrasani/ marma kasangsaya/ subratane sang maharsi/ waspadaa warnaning Hyang//
  18. Marma wus samadya candra sang maharsi/ dènnya tapa pêjah/ datan obah datan mosik/ anglir tugu sinukarta//
  19. Mêmpêng dènnya mrih sampurnaning du-[109]madi/ pamoring Hyang nunggal/ ywa nganti silih-sumilih/ sanalika sang atapa//
  20. Adrêng mêrdêng jiwa linggar saking jisim/ marma ingaranan/ jisim wus koncatan dening/ Hyang Suksma linggar sing angga//
  21. Duk maksihe dumunung ingaranan jalmi/ cuwèng tyas Kesawa/ miwah Dyah Uman Dadari/ myat ing raga karigana//
  22. Panuruning caritaning dhalang ringgit/ pêcating kang nyawa/ suwe yitma anunggoni/ sru dènnya anguman-uman//
  23. Gumarunggung ngundhamana yitma kalih/ marang raganira/ duk tinurun sastra warih/ nuju têmbang maskumambang//
  24. Kang mangkono nora dèntulisi/ mrih bok tinuladha/ têka yitma  muringmuring/ saiba duk aran janma//
  25. Wusing purna yitma dènnya muring-muring/ tumulya lêlampah/ kèh dinulu amarnani/ yèku pan uga tiningal//
  26. Hyang wisesa yèn wis lingga saking gaib/ paran nganggo marga/ têka nganggo amêmilih/ rêp mring wisma sangka ngomah//
  27. Arêp lunga mêntas ingkang dènparani/ mêngkono ing rasa/ antêpe kang mardi tulis/ ing driya tan sêmang-sêmang//
  28. Parandene isih ana kang pinêthik)/ jêr ginawe sêpa/ tuladha sasmitèng pati/ mangkana kang cinarita//
  29. Sang Kesawa lan Kusuma Mandadari/ anon pakarangan/ saking doh dinulu asri/ katon munggul gapuranya//
  30. Gapura mas pinathik-pathik rêtna di/ tuwuhan têmruna/ ya ta wau Mandadari/ kèndêl dènira lumampah//
  31. Lon matur mring kang raka ngasih-asih/ iku kakang sa-[110]pa/ kang dumunung katon iki/ Kesawa lon lingira//
  32. Iku rara pêpancèning pra maharsi/ tuwin para raja/ sanadyan wiyahing  janmi/ bisa dumunung ing kana//
  33. Yèn pandhita kang tansah muja sêmèdi/ tan lyan kêring kanan/ mungkul ing tyas anêtêpi/ sapakartining pandhita//
  34. Yèn narendra uga padha lan pra rêsi/ mung sejening patrap/ pandhita alul sêmèdi/ betah luwe cêgah nendra//
  35. Ora mêngêng pangèsthine marang dewa di/ gêlising pangucap/ tuladhane wus mrêpêki/ narpati miwah pandhita//
  36. Ingkang padha ngantêpi karsaning widhi/ kaya ta pandhita/ sang Begawan Wrahaspati/ Bagaspati kalaludra//
  37. Iku padha tinitah sipat rasêksi/ tan mung iku rara/ yèn kang jumênêngnarpati/ Mantili Prabu Janaka//
  38. Srinarendra ya padha raja narpati/ kang padha ginanjar/ suwargane kêna milih/ padha aloka sawarga//
  39. Kang siranon iku tan kêna pinilih/ ujêr wis pinacang/ ing wêca pinanci-panci/ kang bakal duwe sawarga//
  40. Lamun ana satriya lêbda sêmèdi/ têranging paningal/ luwih kang para maharsi/ sinuraya ing jawata//
  41. Yeku ingkang pancèn kêna angênggoni/ siniwi wranggana/ umaturUmandadari/ ngêndi araning sawarga//
  42. Angandika yaksa Kesawa maharsi/ araning sawarga/ gapura kang dinomêri/ ran sawarga Tejamaya//
  43. Ya ing Tinjomaya swarga dènarani/ ya ta ngandika/ Kusuma Mandadari/ bok aku iki lan sira//
  44. Ginanjara sawarga ingkang kadyèki/ lah saiba kakang/ mêthangkrusku angênggoni/ angling Bêgawan Kesawa//
  45. Seje têmên lan karêpku iki yayi/ sèwu no-[111]ra sêdya/ tinikêle ping sakêthi/ rupendah kang luwih ika//
  46. Lo kapriye kakang ujarmu nyalindhit/ kakang kaya ngapa/ pangarêparêping ati/ mêtua ingkang mangkana//
  47. Sang Kesawa ngujiwat alon dènnya ngling/ yayi kadangingwang/ pindha karya ing pamikir/ winanti-wanti pinajar//
  48. Wèwuruke priyangga marang pribadi/ minangka pusaka/ tan ngalèwèng sun antêpi/ tan rêna lamun ginanjar//
  49. Sapa ingkang ginanjar sapa ingkang paring/ malah agawea/ kang dadi sênênging ati/ jêr ika kabèh ya ingwang//
  50. Mangka têmbe ana kang suka pinaring/ swarga Tejamaya/ sun tarka kurang patitis/ kêna sinamuring dewa//
  51. Basa teja wêwayangan kang sayêkti/ mayèku ujwala/ têgêsing ujwala yayi/ cahya kang gumilang-gilang//
  52. Matur malih sang raka lirih/ sun kêpingin kakang/ lumêbu sawargan iki/ saiba endahing warna//
  53. Nulya laju lampahe kang yitma kalih/ kunêng kawuwusa/ kang nèng jroning mandragini/ salin têmbang dhandhanggula//

~ PUPUH IXX ~
DHANDHANGGULA

  1. Cinarita kang nèng jroning puri/ puranira Sang Hendratanaya/ jawata nata lungguhe/ anênggih ajêjuluk/ Sang Bathara Prabu Karithi/ siniwèng para garwa/ pangarsanya catur/ jêjuluk Rêtna Supraba/ putra Hendra Wilutama ingkang rayi/ Sambu ingkang pêputra//
  2. Lêng-lêng Mandanu ingkang sumendhi/ Lêsmanantaka jangkêp sêkawan/ Brama ingkang ngyogakake/ punika kinawayuh/ lawan Drê-[112]sanala kang rayi/ kang anèng jroning garbanira Pandhusunu/ akathah garwa ampeyan/ cinarita tiga ingkang wus sêsiwi/ kapat Wara Supraba//
  3. Supraba wus pêputra kêkalih/ ingkang sêpuh Sang Bimawicara/ luruh jatmika solahe/ nunggil watêkanipun/ lan kang rama Prabu Karithi/ karêm mring kasatriyan/ kondhang linalancur/ kêkêmbange Surantaka/ kèh  pra widodari brangta mring sang pêkik/ sumêngka tur pralina//
  4. Ingkang rayi Dyah Minangkawati/ nunggil ibu lan Bismawicara/ lan kang ibu kèh èmpêre/ muka kulit amulu/ tindak-tanduk sabawa sami/ marma dadya laela/ kèh jawata gandrung/ Rêsi Wilutamaputra/ mèh sawarna lanraka Suprabasiwi/ Nayamurdhama atrang//
  5. Tyas ngumalaa mustika manik/ angluri mring pambêkaning eyang/ lumuh mring pakaryan rame/ karêm puja manêkung/ ingkang rayi Radèn Wisagni/ Tenaya Drêsanala/ miwah arinipun/ nama Rêsi Wisangkatha/ ambêranyak bawa tênagane nyami/ cahya andiwangkara//
  6. Cinarita Sang Prabu Karithi/ kang siniwi pra garwa wranggana/ salami tan kadi mangke/ netya kucêm mawêlu/ lir purnama ingkang mangsa tri/kataman ing jalada/ ing satêmah kusut/ dadya tyasing kang pra garwa/ samya labuh kamigênaning prihati-[113]n/ rêrêp sirêp nir bawa//
  7. Datan ana kang girang ing galih/ ting palongo kèh ngalalar jangga/ anguwêt-uwêt drijine/ ngunjal napase ngangsur/ kèh bêbisik rowange linggih/ duk nèng gupita rêtna/ bok kèh tan sinarju/ ya ta dyah Hendratanaya/ anrangbaya nir weka umatur ririh/ asrêt kadya karuna//
  8. Dhuh pukulun Hyang Bathara mami/ sampun dhahat akarya sandeya/ rêngu paran darunane/ taha kawulanipun/ yèn ajriha kataman runtik/ nadyan praptèng pralina/ kawula umangguh/ sumêlaning manah amba/ yèn paduka tan kawuryan duk sumiwi/ ing ngabyantara nata//
  9. Lêpating atur kawula mugi/ tinrapana tikêl ing patrapan/ kumawawakawulane/ atanapi kalamun/ giyuhing tyas èngêt kang rayi/ rumêksèng Madukara/ adhuh paran sampun/ rikuh têmah karya rimang/ myang paduka kawula rêksa sayêkti/ lulusing tyas kawuryan//
  10. Yèn kadurus sungkawaning galih/ botên wande karya rênguning rat/ kèh gara-gara têmahe/ dhuh wêlasa sinuhun/ kayangane pra widodari/ kapanduk ing blêkdaba/ kawah lir katunu/ dhaharên atur kawula/ angowêla pukulun panutan mami/ têmbe praptèng wasana//
  11. Nahan tuwuh wêlasing kang galih/ dadya arum ing waca-[114]nanira/ kabèh kêkasihku dhewe/ aywa na salah surup/ taha lamun dinukanan dening/ sang hyang siniwèng dewa/ miwah panangguhmu/ yèn kangên mring garwa putra/ iku luput satêmêne iku yayi/ kataman ing pawarta//
  12. Wus kawêntar dewa kang anangkil/ yèn dewaji ing Cintakapura/ lumèngsèr saka prajane/ kajudhag dening mungsuh/ têka sabrang prawira sakti/ prajane ing Gumiwang/ jêjuluking ratu/ Maha Prabu Suryanggana/ abêbala bacingah guna ing jurit/ marga bêdhahing praja//
  13. Katuwone yayi awak mami/ anèng Tejamaya wus wibawa/ siniwi wranggana akèh/ tan eling mring sadulur/ pijêr rinob pra widadari/ gabug têmên mring kadang/ kalingan linuhur/ nèng sawarga mong asmara/ iku yayi kang dadi susahing ati/ saiba loking dewa//
  14. Ênêngna Sang Prabu Karithi/ kawuwusa yitmaning Kesawa/ lan Mandadari yitmane/ wus tumamèng kadhatun/ tyas kumêpyur Umadadari/ miyat sang awibawa/ mèsêm jroning kalbu/ sang dyah matur ing raka/ sapa iki kang pinarêk widadari/ ngêdhèngkrèng lir jamita//
  15. Sang Kesawa alon nauri/ aja baribin pangucapira/ yèn karungu lalar gawe/ sêmune kaya wêruh/ marang sira tuwin mring mami/ angling kusuma yitma/ patute wong iku/ [115] maripate kabuwanan/ calinguke budhêge ingkang ngranuhi/ kêtara ing lêledha//
  16. Apa iku kang sira arani/ satriya kang katrimèng panêdha/ sapa kakang ta wong kuwe/ Kesawa alon muwus/ iku yayi Prabu Karithi/ satriya Dananjaya/ ya Tenaya Pandhu/ pamadyaning kang Pandhawa/ ya mulane tinarinan widadari/ mukti nèng Tejamaya//
  17. Pinutra mring Sang Hyang Surapati/ nalikane katêkan prangmuka/ ing Imantaka prajane/ nanging arupa diyu/ Sang Nirbita araning aji/ iya Prabu Newata-/ kawaca jêjuluk/ tapa ning wukir Drakila/ sinuraya amunah sang narpa yaksi/ margane katarima//
  18. Anauri yitma Mandadari/ iku jawane kang aran Parta/ eman têmên ing baguse/ sêkti prawira punjul/ linuwih lan samining janmi/ nganti pinutra marang/ sang jawata prabu/ jawane wong iku kakang/ ora ana wong bagus têrusing ati/ akèh bagus nyênyêlang//
  19. Topèng kayu ginawe nutupi/ nadyan gruwung picak tan kawangwang/ sok katona dhèngklèh-dhèngklèh/ Kesawa jawil muwus/ ah lo sibèng aja baribin/ mêngko rak kapiyarsa/ nolih sang rêtnayu/ sangsaya sru dènnya mojar/ sira kakang maido pitutur mami/ iku wong yèn mungguha//
  20. Woh-woh-[116]an kang sinawang wêrna di/ wohing bolu tuwin wohing ingas/ dinulu ngêpengenake/ tanpa rasa woh bolu/ yèn woh ingas têmah gatêli/ bagus jaba jro wisa/ èmpêre wong iku/ watêkke goroh lalenan/ rada dhêndhêng imul bêcike sathithik/ maido rada cupar//
  21. Marmaningsun gêlêm angarani/ goroh lalèn saèn dhêndhêng cupar/ wis ubaya lan bojone/ sinêksèn ing dewa gung/ melik mukti rabi habsari/ lali ing pangrêncana/ gampang binalilu/ prajane kênèng sangsara/ ora wêlas bungah myat brana hapsari/ kinasih ing jawata//
  22. Ya ta sadangunira samya ngling/ yitma loro narpa Hendraputra/ datan samar satêmêne/ rinasan trang pangrungu/ langkung krodha Prabu Karithi/ nalikarsa tumandang/ yitma sang don wuwus/ kang rayi binêkta mlajar/ Sri Karithi tan ngandika anututi/ saparan tinut wuntat//
  23. Lamun rikat dènira nututi/ yitma loro umêsat lir kilat/ sayah kêndho pamburune/ yitma tamban lumaku/ Sang Arjuna sangsaya runtik/ wuwusên waranggana/ sadaya wulangun/ têmah matur Batharendra/ tan winarna gunême Hyang Surapati/ ya ta Hendratanaya//
  24. Sinêngka dènira anututi/ yitma kêbat umêsat lir kilat/ tan antara ing praptane/ inggyan raga sih lungguh/ datan owah ra-[117]kit sêmadi/ ya ta ing praptanira/ yitma ing tyas ngungu/ mangkana andikaning tyas/ hèh rubaya paranta karêpirèki/ de karêm amigêna//
  25. Sun kapati asih mring sirèki/ sun rewangi têkên-têkên jaja/ suku janggut pocapane/ ênggonku) analusur/ marang sira supaya bêcik/ sumuk sira sun guyang/ sukêrta lumuntur/ gung sun trapi gandawida/ supayane rêsêpa kang myat sirèki/ mèmpêra ran manusa//
  26. Lamun atis sira sun kêmuli/ arêp tumindak sun tuntun sira/ arsa myat sun tuduhake/ arêp myarsa ing wuwus/ sabdaningsun kang anggung mêtik/ arsaa sapocapan/ padhaning tumuwuh/ ingsun kang paring sarana/ arsa lêbda ing ganda kang arum bacin/ supaya wignya wijang//
  27. Tumraping tutuk bisaa milih/ rahsaningsun gumadhuh ing sira/ têmah mangkene dadine/ paranta wêwalêsmu/ gonsun asih mring sira iki/ sun saguh tarubaya/ tuhu prasêtyamu/ ujare tan gêlêm pisah/ mulya papa wêkasana karsa pribadi/ angêmbari maring wang//
  28. Dhuh rubaya tan roro sun iki/ tan bisa lamun sirarsa nimbang/ sira ing êndi sangkane/ sirarsa ngudi tuwuh/ ulihira marang ing êndi/ ananira saking wang/ ulihmu maringsun/ sinigêg wuwuse yitma/ ri kang jisim tumênga kadya ningali/ Kesawa anggarjita//
  29. Apan yitma karo wis umanjing/ marang raga ka-[118]gèt wus waluya/ lir supêna sakarone/ lênggah apungun-pungun/ Mandadari angêjum weni/ wênga nanggung ing ucap/ pinaripurna wus/ ujwala pindha purnama/ gya sumandhing ing raka sang yaksa rêsi/ sêsèndhèn bau kiwa//
  30. Tan antara Sang Prabu Karithi/ dumarojog ngarsane sang dwija/ ing tyas arda dêdukane/ de kang garwa kadulu/ lèyèh-lèyèh bauning yaksi/ dadya sru angandika/ marang rêsi diyu/ hèh sirèku buta apa/ dene wani alungguh lan garwa mami/ baya bosên myat ing rat//
  31. Sang Kesawa gumuyu sarwa ngling/ hèh ko janma mojar nora pakra/ yèn kang sabênêr-bênêre/ rak aku sing cêlathu/ wèh pambage marang kang prapti/ mangsa kayaa sira/ wuwuh ngaku-aku/ sira ngakua ranira/ Sang Arjuna nauri sun iki/ narendra Hendraputra//
  32. Sun Pandaming rat surayèng bumi/ winênang ganjar nyiksa pra dewa/ Arjuna iya Pamade/ Parta Palguna ingsun/ Dananjaya Wira Jahnawi/ Janaka ya Pamadya/ Arya Pandhusunu/ mlengeh Bêgawan Kesawa/ asru mojar olèhmu kulak nèng êndi/ ing sajinahe pira//
  33. Wis ping pira sun mring pasar ngiri/ golèk jênêng satu tidhak angsal/ bok ya nêmpil têlu bae/ pilihna sing radampuk/ angling malih sang yaksa rêsi/ hèh biyêt apa ingkang/ kok sêja praptamu/ yèn mung nguyangake aran/ Sang Arjuna nauri [119] wacana wêngis/ hèh buta praptaningwang//
  34. Duk ing mau sun lagi alinggih/ nèng suwarga anèng wong kang prapta/ sun sêngguh dewa têkane/ bok arsa banjêl wahyu/ kari-kari anganggo kanthi/ kanthine kang ginawa/ iku pan garwaku/ tur garwaku sing pêng-pêngan/ jaka lara atmaja Basudewa ji/ panêngran Dyah Sêmbadra//
  35. Nusul sun sêngguh kangên mring mami/ mung sadhela kalepat alunga/ wong lanang bêbarêngane/ sun nut saiki jêbul/ malbèng kene iku kang linggih/ sun jaluk garwaningwang/ Kesawa sumaur/ aku tan wruh garwanira/ nanging iki mau ana wong kang prapti/ aran Sang Jatilingga//
  36. Prapta banjur angwènèhkên rabi/ iya bênêr arane Sêmbadra/ jare wis bosên ujare/ Sêmbadra sinrah mringsun/ ewadene tarinên dhisik/ lamun Sêmbara arsa/ milu ing sirèku/ yèn tan gêlêm bae aja/ sira pêksa sun rewangi takêr gêtih/ singa ingkang tiwasa//
  37. Sang Arjuna dumadak nuruti/ angrêrintih patanyaning garwa/ biyung kulup ayo muleh/ pagênê ta sirèku/ kadingarèn têkonmu salin/ gêlêm winêngku ing lyan/ tur asipat diyu/ lali mring ubayanira/ apa ora wêlas mring sutanirèki/ sapa ingkang momonga//
  38. Sang rètna sumaur cumalêkit/ sapa ingkang tan wêlas ing putra/ dhuh sintên ingkang kasupèn/ sintên ingkang salin kalbu/ yêkti kula botên mijèni/ mung manut ing sakarsa/ mituhu mring [120] guru/ wong wadon atine rupak/ tininggal ing bojo lawas nora mulih/ yêkti ngupaya garwa//
  39. Nadyan warnaa diyu rasêksi/ lamun rêsêp amêngku mring kula/ sun ngèngèri têkèng têmbe/ yèn putrane si kulup/ sugih biyung tur widadari/ wangsul badan kawula/ sintên ta kang masgul/ pun lêrês rupane ala/ apêsing wong wadon ginonjak ing janma/ sintên kang mrinanana//
  40. Tansah lêndhotan sang ruming sari/ tumênga myat mukaning kang garwa/ dènira ngling sasuwene/ mangkana Pandhusunu/ sumung-sumung mawinga wêngis/ mijil krodhaning driya/ pamuwusira sru/ hèh Sêmbadra bêcik sira/ lah sadhangên sigra jumênêng sang pêkik/ salin têmbanging durma//

~ PUPUH XX ~
D  U  R  M  A 

  1. Arjunarsa nyandhak astane sang rêtna/ Kesawa nyandhak aglis/ astaning Arjuna/ binabit kapalêsat/ têbih tibanya kêbanting/ ngêjum busana/ nyandhak gandhewa aglis//
  2. Musthi ingkang jêmparing gêng narawantah/ prabawane linuwih/ pinanthêng minantram/ mêtu maneka warna/ gêgaman sarwa mêpêki/ dalêdêg mêdal/ saking pucuk jêmparing//
  3. Pira-pira kèhing gêgaman lumêpas/ Kesawa mituruti/ kilaping Arjuna/ sigra nyandhak sanjata/ Nagastra raning jêmparing/ pinanthêng sigra/ sarpa lar kadya pêksi//
  4. Kang sarpa lar mijil ing bedhoring panah/ naga gêng gêgirisi/ lahèng a-[121]lap-alap/ nyambêr cucak kuthilang/ rangkêp satus èwu tapis/ nguntali panah/ sirna ingkang jêmparing//
  5. Ting kulamêt naga kurang kang minangsa/ jawata kèh ningali/ suka myat ing sarpa/ kang samya gacar panah/ gada bindhi dènuntali/ limpung myang watang/ lag lêg datan mindhoni//
  6. Akèh dewa sangu alu lumpang gantar/ ginawe mêmakani/ kurang alu gantar/ dewa binuru ula/ tumbukan lumayu gêndring/ ngungsi Kaendran/ ya ta Sang Pandhusiwi//
  7. Sigra nyandhak risang sanjata Bramastra/ wisesa wus kapusthi/ ingangkat minantram/ Parta tumêngèng tawang/ dalêdêg dahana mijil/ kumantarkantar/ kumêlun mring wiyati//
  8. Lir jalada kabuncang ing samirana/ sumêbar ngêbar abir/  gumolonggolongan/ ambujung sarpa naga/ kunêng gantya kang winarni/ Narpati Bala-/ dewa kang gung lumaris//
  9. Ing nalika angkate saking Mandura/ nalika têngah wêngi/ tansah rêrikatan/ praptaning jaban kutha/ tan arsa anut ing margi/ alas jêjurang/ gunung kèh dènunggahi//
  10. Kèh pratapan wasi ajar tinakonan/ datan wani mangsuli/ angungak samodra/ ujwala tan kawangwang/ ribèng tyas Baladewa Ji/ kèndêl sakala/ osik sajroning galih//
  11. 11.     Kaya paran anggoningsun angupaya/ kalamun tan na panggih/ lawan ariningwang/ tan mulih ing Mandura/ nèng paran suka ngêmasi/ wiring umiyat/ warnaning kang sujanmi// [122]
  12. Katalika Baladewa myat ing wiyat/ ana ingkang kaèksi/ dahana gêng mubal/ lir sundhul jumantara/ wagu gêng tyasnya sang aji/ miyat dahana/ kumêlap angêlêbi//
  13. Ciptaning tyas bok giri mijil dahana/ mangkana sribupati/ arsa mrêpêkana/ cipta ge) waspadaa/ têlêng ulading kang agni/ sigra umangkat/ tigang tindak lumaris//
  14. Kang winangwang têlêng urubing pawaka/ ya ta ana sujanmi/ ngadêg ngasta langkap/ kumêlun kukus ingkang/ mijil pucuking jêmparing/ dahana mubal/ garjita sribupati//
  15. Pinarpêkan tan samar paningalira/ kalamun ingkang rayi/ pamadya Pandhawa/ Sang Arya Dananjaya/ gitaning tyas sribupati/ arsa tulunga/kanggêg èngêt ing wêling//
  16. Ing prang nora kêna tulung tinulungan/ anjaba dènsambati/ ya ta Baladewa/ mêmêt gon mrih kawangwang/ lan waspada mrih pinurih/ pranging Arjuna/ kasor jayaning jurit//
  17. Lamun unggul wus tan kêna winicara/ kalamun soring jurit/ barênga pralina/ mangkana èsthining tyas/ kawuwusa kang umjil/ Bramastranira/ Sang Arya Pandhusiwi//
  18. Mubal-mubal gumulung agêgolongan/ tinundha wanti-wanti/ angêbyuki kirang/ prabawa kang nagastra/ sarpa sirna tumpês tapis/ brastha minangsa/ dening prabawa gêni//
  19. Sigra Rêsi Kesawa musthi sanjata/ Barunastra linuwih/ langkapnya pinênthang/ Kesawa nêngèng wiyat/ jalada dhêdhêt nglimputi/ mijil kang suba/ manggala drês niba-[123]ni//
  20. Sirêp ingkang prabawa panah Bramastra/ Arjuna sru prihatin/ sigra dènnya nyandhak/ Pasopati nèng langkap/ saha sru dènira angling/ hèh yaksa sira/ tan wurung angêmasi//
  21. Pucuking jêmparing mawa ujwala/ muncar sakonang cilik/ wijiling sanjata/ siyunging Hyang Birawa/ rambut binêthot sawiji/ dadi wisesa/ marma ampuh ngliwati//
  22. Wus lumêpas sanjata kang pasopatya/ tumanduk angemasi/ sirnaning Kesawa/ katon Bathara Krêsna/ wuwuse Baladewa ji/ tan samar umyat/ mring ari Sri Rimurti//
  23. Gya lumumpat sumêbut pan kadya kilat/ prapta ngarsa sang ari/ Narapati Krêsna/ sigra arêrangkulan/ Baladewa sru anangis/ kalara-lara/kèh sambat kang mlas asih//
  24. Sang Arjuna ngênthir mring gyaning Sêmbadra/ sinambut sang rêtna di/ pan anggung mêminta/ ing rèh kang pangaksama/ sang rêtna luluh ing galih/ sarêng praptanya/ ngarsaning Sang Rimurti//
  25. Sri Kusuma Walikita) apêpajar/ sangsaraning kang rayi/ nata ing Cintakapura/ pura kèngsêr ning praja/ kawit prapta amungkasi/ kadya caritane/ saha waspa umijil//
  26. Dyan lon-lonan wong agung tiga lumampah/ katiga gênti-gênti/ dènira carita/ lêlakon kang linakyan/ sarwi têmbange sinalin/ lèrèn durmanya/ asmaradana ganti//

~ PUPUH XXI ~
ASMARADANA 

  1. Sri Baladewa lingnya ris/ mring ari Narendra Krêsna/ kaya paran wekasane/ tanya [124] tur bêdhahing praja/ lan jêngkare rinira/ ing Pandhawa kang wus murut/ puluh-puluh kaya ngapa//
  2. Sun iki tuntunên yayi/ dènkaya bocah tratèan/ prayogane kang linakon/ trêsnèngsun maring Pandhawa/ ubayaning wardaya/ jagad nêksèni wuwusku/ yèn kongsi cidrèng ubaya//
  3. Pandhawa kataman janji/ mulih kabèh mring kamulyan/ sun mung binarêngna bae/ mangka pura ing Cintaka/ ana trêsna Nangkula/ ngungsir wong sabrang kang ngrêngkuh/ papat bupati miruda//
  4. Lo mung iku yayi aji/ kang dadi kodhênging driya/ ya saking tyasingsun bodho/ mung kang aran Partadewa/ sih têmên amêmitra/sêmono anggone labuh/ sokur kalamun lulusa//
  5. Bok loro-loro ing pikir/ luru êncik olèh babah/ anêlabung pamurihe/ lêgine wong ngêmut gula/ eman yèn linêpeha/ lan mênawa yayi prabu/ wus wruh gone amêmitra//
  6. Yayi ing Cintakapuri/ lan kang aran Partadewa/ ngong durung wruh salawase/ umatur Sri Padmanaba/ lamun ari paduka/ ing Cintakapura prabu/ arêmit sabarang karsa//
  7. Sang Arjuna anambungi/ umatur mring Padmanaba/ mung sakêdhik ing lepate/ saking pamanah kawula/ dadak nis tilar praja/ punapa inggih ta sampun/ kantenan sor ungguling prang//
  8. Pocapane dèrèng busik/ têka lajêng tilar praja/ dahat damêl bingunging wong/ Sêmbadra nolih ing garwa/ sarwi lon aturira/ sintên kang wit damêl bingung/ dadak anutuh mring [125] kadang//
  9. Milane kula kapati/ anrangbaya nêmpuh ing byat/ kang minihi gih slirane/ kang raka masa bedaa/ mila nis tilar praja/ nglalu tinilar sadulur/ nglawana prang mêsthi kalah//
  10. Kêrêngan seje pinikir/ duwea aji sagrobag/ parak yêktine kêlalèn/ pundi margane jayèng prang/ aluwung ngocatana/ kêdhungsangan sing anusul/ sing disusul ngenak-enak//
  11. Kok baut têmên ngarani/ wong slirane ingkang murwa/ gawe bingunge wong akèh/ Krêsna nolih mring Sêmbadra/ sarwi nyalênthik pundhak/ ngandika sarwi mrêngut/ kok sing-sing kang winicara//
  12. Arjuna gumujêng ngikik/ sarwi bêksa lincak-lincak/ ngiwi-iwi melatmelot/ sang rêtna rêngu mring garwa/ nyuklèk pang kayu pilang/ ginêpyok pungkuranipun/ Parta dèngkèng sarwi milar//
  13. Pungkuran kathah tatu ri/ ngêsas-ngêsês Sang Arjuna/ mingkar nêbih ing lampahe/ kunêng gantya kawuwusa/ kang nèng Nagri Ngastina/ Duryudana sang aprabu/ enjing wus miyarsa warta//
  14. Praptaning Arya Sangkuni/ sang nata mijil mandhapa/ nulya mijil pawongane/ ingkang kinon nimbalana/ mring Dahyang Kumbayana/ lawan Arya Sangkuni wus/ kalihe praptèng ngarsendra//
  15. Cakêt dènira alinggih/ sang nata lon angandika/ paman matura dènage/ paran laku pakênira/ lan kakang ing Ngawangga/ têka tan barêng sirèku/ lan apa margane pisah//
  16. Umatur Arya Sangkuni/ [126] anggèr sang srimaharaja/ lampah kawula wiyose/ dinuta mangka kêkondhang/ ing raka jêng paduka/ Basusena sang aprabu/ mring Nagri Cintakapura//
  17. Sayêkti sampun pinanggih/ lan kang nama Partadewa/ pinanggihan jro kadhaton/ sinugata warna-warna/ sangkêp kang sêsêgêran/ dhatêng kawula pukulun/ sampun miranti sugata//
  18. Duk raka paduka prapti/ panêmbramane prayoga/ andhap alus wicarane/ nor raga amêlas arsa/ dènira amèt prana/ kadi nilakramèng wiku/ amanis wijiling sabda//
  19. Sawusnya sami pambagi/ raka paduka Sri Karna/ dhawuhkên timbalan katong/ sabda paduka tan gethang/ malah gung pamriyoga/ têlas wijiling pamuwus/ tumuntên Sang Partadewa//
  20. Ngangsuli timbalan aji/ amanis wijiling sabda/ rèrèh netya sumèh/ sinuhun kawula eram/ pan botên gung-gung mêngsah/ umatur sayêktosipun/ ing naya tan mantra-mantra//
  21. Tampi dêdukèng narpati/ srêng sabdaning kang dinut/ yêktining pratingkah awon/ bok inggih mawi kwatgata/ ing netya cêlum miwah/ kabranang hardaning kalbu/ têtêg tanggon ing pangucap//
  22. 22.     Makatên dènnya mangsuli/ rubaya dhatêng katêdha/ pangandikane sang katong/ paring pangèstu mring amba/ kang murih ing kamulyan/ kawula sangêt pangêmbun/ matamaning jiwa angga// [127]
  23. Namung sabdaning ing wuri/ kawula kataman tarka/ darbe manah melik ing don/ mêngku nagri ing Ngamarta/ punika amangkana/ êmbok inggih sang aprabu/ sampun mawi hardalepa//
  24. Rubaya pangraos mami/ sang nata tan kêkilapan/ saobah osiking kang wong/ wondene saking kumêdah/ minihi ing dêduka/ punika mêdal ing catur/ adrênging manah kawula//
  25. Milamba purun ngêkahi/ praja ing Cintakapura/ wit Puntadewa sang katong/ tuwin sagotra Pandhawa/ mitra sae kalayan/ tanpa dosa mitra ulun/ sinikara mring wong ing sabrang//
  26. Marmamba tan nulungi/ pikajêng srinaranata/ Ngastina jêr sadhèrèke/ pantês lamun mrinanana/ satêmah tinêmaha/ awrating arsa amêngku rat Jawa siniwèng raja//
  27. Sinuhun dènnya ngangsuli/ mring sang dipati Ngawangga/ dadak mèsêm pamuwuse/ ngrêrogoh kang jroning guwa/ tan mawi winaranan/ tumanduk ing tyas cumlêkut/ raka paduka sru duka//
  28. Duk arsa ngasta nak aji/ kumlawe lêngên cinandhak/ kang katuju gêlugêle/ kinipat malêsat têbah/ enggaling tur kawula/ raka paduka sangprabu/ mêdalkên sudiraning tyas//
  29. Krodha wangkingan tinarik/ wanti-wanti panggoconya/ wangkingan malêndho mleyot/ Parta atadhah lêgawa/ sarwi mèsêm ngujiwat/ Kurawa ambyuk têtulung/ kenging ing pa-[128]ngaribawa//
  30. Têmah salah ing pangaksi/ udrêg ulêng sami rowang/ sami liwung ing krodhane/ dangu samyambruk ing papan/ anak Dipati Karna/ kantaka satêngah lampus/ mundur sarwi rinarampa//
  31. Marma pun kakang dipati/ ing Ngawangga tan sumiwa/ wit sangêt ing kantakane/ ing mangke kula sumangga/ pun bapa tadhah duka/ lêgêg ing tyas sang aprabu/ ngandika mring Dahyang Durna//
  32. Nêdha bapa kadi pundi/ sintênta ingkang prayoga/ anutugna ing karyane/ kakang Narapati Karna/ umatur Dahyang Durna/ anjawi karsa sang prabu/ yèn pamanggihe pun bapa//
  33. Lamun linawan ing jurit/ dènbyuka tiyang sapraja/ tanpa damêl sayêktine/ ing ngajêng sampun nuladha/ kasore pra Kurawa/ padudon lan rowangipun/ ing wingking mangsa sandeya//
  34. Wong lêksan banting-binanting/ prasasat karya klangênan/ tuwas ngunggar tyasing mungsoh/ ngandika srimaharaja/ bapa mangsa bodhoa/ prayogane kang tumanduk/ lêlawan lan Partadewa//
  35. Lumawana ing ajurit/ awya nganti mindho karya/ punapi wayahe dhewe/ anak prabu ing Gumiwang/ gumuyu Dahyang Durna/ sarwi lon dènnya umatur/ dhuh-dhuh adhuh prabuningwang//
  36. Pun bapa botên ngilani/ dibyane pun Suryanggana/ têmên langkung lan pra katong/ ananging linêbêtêna/ ing duking Partadewa/ prasasat rêncêk katunu/ sulung malêbèng tumangan//
  37. Kawula myarsa pawart-[129]i/ sêsumbaring Partadewa/ ing manah kathah karaos/ dhukuhe Kilasawarna/ putra Kilatarupa/ punika pêtênging kalbu/ twin pangintêne pun bapa//
  38. Awrat sinanggi ing jurit/ marma yèn parênging karsa/ klilana kawula mangke/ badhe yêktoskên kewala/ warana myang solahbawa/ upami tiyang dêdumuk/ latu kang munggèng tumangan//
  39. Miwah anyabrang bênawi/ pun bapa anjajag-jajag/ cêthèk utawi lêbête/ yèn saupami pun bapa/ èstu sagêd lumawan/ kawula mrih saking alus/ punika manawi pasah//
  40. Angandika sribupati/ hèh bapa ing Sokalima/ ing pratingkah mangsa borong/ manira pan wis pitaya/ bapa mring pakênira/ miwah marang kaki prabu/ mung sauga kêlakona//
  41. Umatur Durna maharsi/ pukulun srinaranata/ mung pangèstu paduka nggèr/ mugi pun bapa sagêda/ malês sih jêng paduka/ Dahyang Durna sigra mundur/ sang prabu kondur ngadhatyan//
  42. Laju sowan nata rêsi/ umatur karyaning Karna/ ing sasolah-solahing wong/ ngungun Prabu Dhêstarata/ nahên lampahing Durna/ saking panangkilan mundur/ praptèng Dhukuh Sokalima//
  43. Lan kang garwa wus kapanggih/ Rêtna Karpini lan Arya/ Karpa Swatama rowange/ awit kang surya giniwang/ sadalu pagunêman/ ya ta ing wanci mèh bangun/ gumrah swaraning kang sata//
  44. Kumrusuk swaraning paksi/ Dahyang Durna wus umangkat/ mung Aswatama rowange/ eling tyase [130] Kumbayana/ aji jaya maruta/ winatak sakala mamprung/ ing lampah kadya pawaka//
  45. Mung sawatara wus prapti ngambah jajahan Ngamarta/ linêrêm-lêrêm lampahe/ samarga awirandhungan/ lumampah lawan muja/ pujane maruta sunu/ muga hyang miji misesa//
  46. Anglilanana pun patik/ buwang wong murka candhala/ sagung titah ing hyang manon/ byar rahina kawatgata / myat srining pasawahan / kèhing wong padesan mêtu / gawa pirantining karya//
  47. Baskara lumampah wukir /sakala ana maruta / umung gumuruh swarane/ barat angirit jalada/ pêtêng ing sanalika/ prapta udan awor lesus/ kèh wrêksa kombul kabucang//
  48. Durna saliranya atis/ anggung dhêrodhog wel-welan/ monyor-monyor sêsambate/ kinêkêp dening Swatama/ lumaku taruntunan/ lir wong dhèmpèt èsthinipun/ rikuh dènira lumampah//
  49. Kèndêl dènira lumaris/ anèng Dhukuh Kadêmangan/ antara sirêp udane/ kèndêl sami abêdhiyan/ ngiras ngêpe busana/ malêm-malêm sang awiku/ lajêng dènira lumampah//
  50. Sinêrang lampahing prapti/ sabêt sapuning Ngamarta/ winangwang sêpi ing wonge/ tan tumingal raja kaya/ ana wisma jênggarang/ tinon saking jaba suwung/ tan ana bawaning janma//
  51. Ribèng Baratmadyasiwi/ anggung dènnya ngunandika/ bayèki biyèn tuture/ Ki Prabu Suryaanggana/ tan ana ingkang wing [131] wang/ kunêng gantya kang winuwus/ kinanthi salining têmbang//

~ PUPUH XXII ~
K I N A N T H I 

  1. Ya ta ingkang pindha wiku/ lawan Arya Bimasiwi/ miwah garwa sang wranggana/ Partadewa ngandika ris/ mring garwa dyah waranggana/ hèh yayi dènamiranti//
  2. Sun bakal katêkan tamu/ pandhita ing Ngatasangin/ nutugkên lakuning Karna/ saiki pan wus mèh prapti/ sira sadhiyaa dupa/ ratus worên wangiwangi//
  3. Nyêbara kêmbang rum-arum/ sang dyah mundur nyadhiani/ adan Partadewa mêdal/ duk prapta ing srimanganti/ myarsa panguwuhing Durna/ Partadewa marêpêki//
  4. Tundhuk asta sarêng ngrangkul/ Partadewa ngacarani/ sumangga lajêng kewala/ tumamèng sajroning puri/ kinanthi astaning Durna/ aywa ta manggung kêkinthil//
  5. Ing sapraptanira dhatu/ wus tata dènira linggih/ ning babut kinêmbangkêmbang/ sinêbaran puspita di/ kinêpyuran ganda wida/ kumêlun kukusing hagni//
  6. Bêlêg mulêg jro kadhatun/ ganda lir ngayuh wiyati/ matur Bambang Partadewa/ mring Durna sang maharêsi/ pukulun sang dwijawara/ dahat langkung kumawani//
  7. Anilakrama pukulun/ pêpuja puji basuki/ ing marga praptèng wusana/ Dahyang Durna anauri/ bangêt panrima manira/ palibaya wèh pambagi//
  8. Katampan ing asta kumpul/ ngalingga pulunging ati/ ing panyarwe pakênira/ paranta palibaya nggih/ basuki rumêksèng praja/ hèh sang sih mêmitra yêkti//
  9. Parta ngling sakêlangkung nuwun/ wusana umatur malih/ rubaya sintên sina-[132]mbat/ miwah sasana ing pundi/ paran ing karsa paduka/ katêmbèn manira panggih//
  10. Dahyang Druna lon sumaur/ hèh palibaya sun iki/ Pandhita Sokalima/ binapa srinarapati/ Ngastina Sri Duryudana/ kang ginuru-guru nadi//
  11. Rubaya ing praptaningsun/ ingutus mring sribupati/ Ngastina Sri Duryudana/ kang dhihin paring bêsuki/ pindho manira dinuta/ ngyêktèkkên kang wus kawuri//
  12. Punapi ta gih sirèku/ kang aran Partadewa di/ dènawalèh aturira/ sang apindha lon nauri/ rubaya inggih manira/ Partadewa akêkasih//
  13. Durna bêngis ing pamuwus/ yèn mangkonoa sirèki/ kang wani karya sangsara/ mring dutane sribupati/ tur iku duta narendra/ ing karya mung mamrih bêcik//
  14. Unduring Kurawa saru/ lir mêntas kasoran jurit/ Narpati Karna kantaka/ paran pakênira wani/ akarya pangewan-ewan/ Partadewa matur aris//
  15. Rubaya ingkang saèstu/ manira tan kumawani/ sarta yèn mamrihsangsara/ niaya dutèng narpati/ saking karsaning priyangga/ padudon samining kanthi//
  16. Dene Sang Radeyasunu/ wêtawis kakuning galih/ ningali para Kurawa/ sami rowang rame jurit/ rubaya lamun manira/ tan sumêdya akarya tis//
  17. Guguk gujênge sang wiku/ têkêm sirah ngolang-aling/ ngandika hèh Partadewa/ samêngko padha wong bêcik/ manirarsa cêcangkriman/ rubaya ingkang mêrdèni//
  18. Tih among tugêling gulu/ yèn pakênira ta-[133]n bangkit/ narbuka ing cêcangkriman/ sun karya pangewan benjing/ nèng alun-alun Ngastina/ Partadewa matur aris//
  19. Dhuh sang siniswa pra ratu/ prayogi ingkang tumuli/ amêdhar kang cêcangkriman/ ing karya dimèn tumuli/ jatining pangarsa-arsa/ rawuh ing sang maharêsi//
  20. Dahyang Durna sigra muwus/ hèh rubaya dènatampi/ ywa kaliru ing tarbuka/ ing satêmah mêmirangi/ cangkriman sinawung têmbang/ gurisa dèn ngati-ati//

~ PUPUH XXIII ~
G  I  R  I  S  A 

  1. Durna sigra ura-ura/ cangkriman têmbang gurisa/ swara rênyah gêtêr êrak/ jangga bêdodong ngêlangak/ yèn ngêlik uwang sinangga/ mêcicil idu ting ciprat/ apêrak dènnya pinarak/ sigra dènnya narbuka//
  2. Rupa swara pawakarda/ jodho pisah tan wangênan/ kang pêrak nora gêpokan/ wujud tan ngranuhi warna/ dumadi sangkaning apa/ ngucap tan kêna sulaya/ ana urip gung migêna/ yèn pisah aji waluya//
  3. Guthaka pringga sinamur/ isining jro luwih samar/ purna mijil kaya gita/ tan kêna yèn tinuladha/ lan ana kinêmbar rupa/ yèn liningga têmah oncat/ pinarpêkan lir sumiwa/ rinasuk seje kang kêna//
  4. Hèh ta palibaya nêdha/ kang cangkriman jinawaba/ taha punggêle kang murda/ yèn pakênira tan bisa/ narbuka kang cêcangkriman/ ginawe pangewan-ewan/ mèsêm Bambang Partadewa/ sigra dènnya anarbuka//

~ PUPUH XXIV ~
K I N A N T H I 

  1. Dhuh Rubaya sang awiku/ [134] kalilana amêrdèni/ cangkriman kang sapta lingga/ ing jangji manira tampi/ rinanjama wor lan kisma/ yèn lêpata ing pamêrdi//
  2. Dene kang sampun sinêbut/ ing ngarsa punika gampil/ tan wontên brojol sing badan/ tan pisah ing siyang ratri/ manggèn salira paduka/ marmamba umatur gampil//
  3. Lan sawiyah lare dhukuh/ tan pêgat ing sabên latri/ sring kadamêl dêdolanan/ pamancat arsa aguling/ ing sabda punika kirang/ kêkalih tutup satunggil//
  4. Dene rupa kang winuwus/ kang ni swara tan kapyarsi/ punika karsa paduka/ nèng jalada ing pamêrdi/ dumunung wontên paningal/ purnama tanapi warih//
  5. Sadaya prabawa ayu/ nglêrêmkên sadaya runtik/ lir tyang kataman ing wulan/ dhasare purnamasidhi/ dora yèn botên karênan/ aras-arasên ngoncati//
  6. Toya tan kenging winuwus/ dhasare prabawa atis/ baboning akèh sanepa/ mripat sinêpakkên warih/ kadi panêmbahan duka/ asring sandeya ing runtik//
  7. Mangka kang kataman bêndu/ kawistara ing pangaksi/ rubaya dora kewala/ kang sèstu dukane lilih/ ping kalih ingkang suwara/ wujude datan kaèksi//
  8. Rubaya ucap ing punggung/ punika winastan angin/ sintênta ingkang wuninga/ warna wujud ingkang angin/ anjawi mung kapiyarsa/ suwara gora ngajrihi//
  9. Rosa kaprawiranipun/ gurda gung katêmpuh angin/ punggêl sol [135] sêmpal kaprapal/ yèn mulêg barang kapuntir/ bisa kumbul ngantariksa/ katon cilik kêthip-kêthip//
  10. Gronangin dènnya dumunung/ prawirane dènbubuhi/ sabarang kang mawa ganda/ amêmijang arum wangi/ yèn ing lyan pan baya bisa/ amastani arum bacin//
  11. Pawakarda malihipun/ pawaka wêrdining gêni/ harda bangêt tanpa mêndha/ anggèn kawula mêrdèni/ dumunung dhatêng talingan/ surya nêpsuning sujanmi//
  12. Mangka wong lamun ngarungu/ ujar kang boya prayogi/ prabawaning kang talingan/ bêrbabak salira gêni/ krodhane boya sakira/ ing purwa tan dènkawruhi//
  13. Tan samar akarya lampus/ anut pamyarsaning kuping/ nanging sor prabaweng netra/ cihnane yèn wus kaèksi/ lilih duka têmah mêndha/ sor lan pigunaning warih//
  14. Jodho pisah doh anglangut/ rubaya bumi lan langit/ dumunung tutuking janma/ pangwasane angawruhi/ sabarang kang rasa-rasa/ yèn ing lyan boya nitèni//
  15. Mung tutuk ingkang kadunung/ mijang rahsa pêdhês asin/ rubaya catur prakara/ mangka wakiling Hyang Widhi/ kadunungan sowangsowang/ pangwasane andhèwèki//
  16. Kang pêrak tanpa dinumuk/ punika tan wontên malih/ mung Hyang jagad amisesa/ sintên kang sagêt mêstani/ doh pêrak Hyang Wisesa/ lan warnane kadi pundi//
  17. Yèn prak dene pan kadumuk/ lamu-[136]n têbiha Hyang Widhi/ yêkti lir pring tanpa rosan/ ngêlowong kita puniki/ myarsa obah osik tanpa/yèn wontêna kang mêstani//
  18. Hyang Suksma wontêna wujud/ dora têmên kang mêstani/ iba kèhing tyang sumewa/ yèn sonya pan kadi pundi/ dumadi saking punapa/ rubaya kita puniki//
  19. Badan tan ngawruhi wujud/ lo ing agêsang puniki/ kêdah wruhe sihing badan/ prayoga miwah bêbêrsih/ nanging pilih tiyang ingkang/ angrêksa badanirèki//
  20. Durna sadangunya wau/ saure mung inggih-inggih/ mung sumaur alahiya/ Partadewa angling malih/ dumadine ing agêsang/ miwah sabarang kumêlip//
  21. Tuwuhan sêsaminipun/ punika saking ing pundi/ kados tan mêdal Hyang jagad/ kang misesa ing dumadi/ marma amba kêdah wruha/ maring kang akarya urip//
  22. Kang tan sulaya ing wuwus/ sabda sabarang dêra ngling/ têgêse sabda pan nyata/ kang ingaranan sayêkti/ irêng ingaranan seta/ yêkti mêmplêg dadi putih//
  23. Marma yèn kang para wiku/ tan samar karêping janmi/ paitan tuhu wêcana/ mirsa sadèrènging lahir/ urip anggung amigêna/ yèn pisah kadi tan mikir//
  24. Lupa badane ngalumpruk/ nir pangupajiwa ênting/ maligi madhêp sajuga/ punika kang dènwastani/ kasêbut Sang Hyang Pramana/ dumunung pranaja kering//
  25. Uriping pramana iku/ tan lyan amung anê-[137]nêmpil/ lir simbar munggèng ing wrêksa/ pramila dipunwastani/ gêsang manggung amigêna/ dene karêm bêbarungi//
  26. Anyênyiwo angrubiru/ ananggulang tyas kang bêning/ ngubungi panggawe ala/ sok karya gitaning ati/ dununge kang ingaranan/ pinisah raga ngalinthing//
  27. Rubaya tiyang puniku/ dènpramana angoncati/ dahat katungkul ing gêsang/ tan darbe cipta mêmilih/ mèh kadi têkoning kewan/ pangupanyaning sirnanting//
  28. Lan wus pinasthi dewa gung/ gèsanging manungsa nènggih/ pae lan gèsanging kewan/ manungsa anandhing milih/ adhêm bisa gawe panas/ kêcut bisa dadi lêgi//
  29. Yèn kewan sêsaminipun/ êndi kang pêrak binukti/ lan tan sagêd ngreka daya/ sawontêna kang binukti/ botên andarbèni akal/ mila pinangan ing janmi//
  30. Guthaka pringga sinamun/ punika kawula wêrdèni/ guthaka wrêdine guwa/ rong lèng babahan kang sami/ pringga têgêsipun samar/ sinamun ing aling-aling//
  31. Naming karsaning sang wiku/ dumunung tiyang garbini/ awit babahan ing jabang/ sinamun miwah piningit/ lan duk ning garbaning biyang/ sintên ta ingkang udani//
  32. Mijil karya gitèng kalbu/ luwar saking ing kuwatir/ ilang kang rasa sumêlang/ tinuladha pan tan kêni/ têgêse sintên kang bisa/ ngèmpêr eloking Hyang Widhi//
  33. Lan ana kinêmbar wujud/ yèn lininggar) ango-[138]ncati/ pinarpêkan lir sumiwa/ rinasuk seje kang kèni/ rubaya pambatang kula/ tiyangamawang ing cêrmin//
  34. Kados pundi ta sang wiku/ pambatang kula puniki/ lêrês lêpat kêkêncêngan/ ing karsane sang ayogi/ punapa sampun atêlas/ ing wingking mênawi tasih//
  35. Yèn tan sampun wontên kantun/ karsa paduka pêparing/ ambêbadhe coba-coba/ rubaya kawula pundi/ Dahyang Druna tan ngandika/ lingak-linguk salira tis//
  36. Naya aclum kusut amêsum/ aputih tan darbe gêtih/ tan miyarsa turing Parta/ yèn tan tinanya krêp angling/ pamuwuse tan na liyan/ mung hêm sandika lo inggih//
  37. Rahadèn Tênaya wiku/ nèng wuri kêrêp anjawil/ sinauran gih sandika/ Partadewa duk miyarsi/ pangucaping Dhanghyang Durna/ dahat wlasira ing galih//
  38. Wusana alon umatur/ saengga angarih-arih/ rubaya jêng panêmbahan/ manira matur sayêkti/ sampun dhahat sandèyèng tyas/ kabatang ingkang cêcangkrim//
  39. Manira tan ngrasa unggul/ mung rumangsa kataman sih/ wêwulang jêng panêmbahan/ ing toh tan nêdya katampi/ linirua ing panabda/ jaya wusanèng dumadi//
  40. Raosing tyas kang satuhu/ yèn lawan rênaning galih/ manira arsa jêjanggan/ supadi kapanduk ing sih/ ing mangke wus salin têmbang/ kang kangge sinom [139] pangrawit//

~ PUPUH XXV ~
S  I  N  O  M 

  1. Ya ta Dhanghyang Kumbayana/ myarsa tur kang wor mêmanis/ prênthul-prênthul tuwuh ing tyas/ wusana ngandika aris/ êlo anak bokinggih/ awon jamurên ning wadhuk/ lamun pakênirarsa/ tadhahana nêm pêdhati/ ing kadibyan manira mangsa têlasa//
  2. Kunêng lingnya Kumbayana/ obah jêngku amalangkrik/ Partadewa matur sigra/ mugi dènsih anjatèni/ manira nalika lit/ myarsa linge kang pra wiku/ lamun laladan sabrang/ prajane ing Atasangin/ kang jumênêng narendra ngiras pandhita//
  3. Jêjulukirèng narendra/ Sri Maruta maha rêsi/ têdhaking Bayu bathara/ saking Sang Rêtna Maruti/ ingkang kagarwa dening/ Hyang Karaba asêsunu/ Prabu Rêsi Maruta/ kangsaning Hyang Odipati/ kinarsakkên ambaboni pra pandhita//
  4. Ing sabrang suyud sadaya/ sungkême anggurunadi/ Rêsi Maruta pêputra/ Baratmadya kang wêwangi/ sumilih ing rama ji/ pandhita mêngku kaprabun/ tan pae lan kang rama/ ambêg santamartèng dasih/ Baratmadya yoga Bambang Kumbayana//
  5. 5.        Gumujêng Maharsi Durna/ anyêndhu dènnya nauri/ lo gih kula niki kula/ palibaya kang de angling/ Partadewa ngling malih/ Kumbayana tyas pinunjul/ langkung lan bapa eyang/ ing karsane angêjawi/ wit miyarsa ing tanah Jawa ing benjang// [140]
  6. Wontên prang ran Bratayuda/ Kurawa lan Pandhusiwi/ pandhita maharsi dewa/ pamêcane pêsthi-pêsthi/ sapa kang anglabuhi/ ing Pandhawa karyanipun/ pasthi nêmu suwarga/ saundhausuking panci/ Sri Bathara Krêsna kang minta nênimbang//
  7. Duk samantên wiku putra/ kasmaran miyarsa warti/ matrênyuh tyas tilarpraja/ ing tyas sumêdya nglabuhi/ ing Pandhawa karyèki/ duk praptaning muhara gung/ kramantuk admajendra/ kawit kêna ing pangingling/ tan cinatur ing lêlakon tan prayoga//
  8. Sapraptaning tanah Jawa/ kêna ing sangsara luwih/ anèng nagri ing Cêmpala/ sang wiku putra ubanggi/ sapa bisa matrapi/ ing sikaraning wong iku/ pratignya kinawulan/ lan wontên kinandha malih/ Pandhawa lan Kurawa nèng Jalatundha//
  9. Angupaya astagina/ kang arupa cupumanik/ pusaka Sang Parikènan/ tumrah Palasarasiwi/ Kurawa adrêng mamrih/ aminta pusaka cupu/ nanging Sri Dipayana/ ing batos datan marêngi/ astagina sinabdan mêsat gêgana//
  10. Dhumawah ing Jalatundha/ jumêgur lir ruging giri/ Kumbayana nulya prapta/ tulung nglêpaskên jêmparing/ Sang kaliardadali/ sêlulup jroning kang sumur/ jêmparing tanpa guna/ jêr sampun katampan dening/ dewa penyu parab Begawan Nala//
  11. Gumuning manah kawula/ sabdaning dipa maharsi/ tyas rilane mring Pandhawa/ dumadakan Madrimsiwi/ kramantuk widadari/ ananging arupa kêbul/ astagina katampèn/ de wruju Pandhu narpati/ [141] lan sêmantên wikuputra agawe glar//
  12. Nraju Pandhawa Kurawa/ sing abot dènsuwitani/ kang mêkatên lah rubaya/ gumliwange dèn katawis/ mangka pun Pandhusiwi/ gangsal Kurawane satus/ pasthi satus kang awrat/ Kurawa minggah rumiyin/ nuntên pun Pandhawa kantun dènnya minggah//
  13. Nalika minggah sêkawan/ rampak nanging dawêg silir/ nuntên Bima tumut minggah/ taraju jomplang ajênthir/ Kurawa ingkang sami/ nèng traju tiba kumrutug/ Kumbayana kataman/ ing ubaya karya malih/ Duryudhana ingkang karya amiliha//
  14. Narpati sèwu nagara/ lan sang prabu Dwarawati/ wikuputra manjing marang/ ing raja kang sèwu nagri/ Duryudhana narpati/ milih ingkang ratu sèwu/ inggih botên kadosa/ dora têmên kang sung warti/ dene maksih darbe milik kawibawan//
  15. Nanging layak makatêna/ nalika nyabrang jaladri/ kawêkèn tan angsal palwa/ nuntên wotên ingkang prapti/ awarni kapal wilis/ èstri cahyane umancur/ turangga tinumpakan/ bisane nyabrang jaladri/ langkung rêmên lampahing ingkang turangga//
  16. Ingkang nitih duk umiyat/ parjine ingkang turanggi/ krodha liwung anêmpuh byat/ turangga nulya garbini/ sarêng praptaning jangji/ mijil jalma warna bagus/ suku kiwa taracak/ soring karna mawi suri/ wus ingaran sira Bambang Aswatama//
  17. Dhahyang Durna duk mi-[142]yarsa/ Partadewa dènira ngling/ krodharsa angrangsang sirah/ karo tiba gumalinting/ gumlundhung praptèng jawi/ kabucang ing maruta gung/ karo lêpas lir panah/ anèng tawang jêlih-jêlih/ sang pandhita tiba jro pura Ngastina//
  18. Wuwusên dyah waranggana/ lan Gathutkaca nulya glis/ karone marpêgi sigra/ winartan karyaning tami/ purwa prapta mungkasi/ sang rêtna kalangkung ngungun/ ya ta Sang Partadewa/ angandika marang sori/ wruhanira bakal ana dhayoh prapta//
  19. Ananging dhayoh pamungkas/ garjita sang ruming sari/ ya ta sampun aluwaran/ kunêng kawuwusa malih/ Sang Parbu Arimurti/ jawi pamêngkang wus rawuh/ lan Nata Baladewa/ Sêmbadra myang Pandhusiwi/ lon umatur Sri Kresna mring Baladewa//
  20. Yèn parêng karsa paduka/ kula ingkang ngrumiyini/ nandangi pun Partadewa/ kula ujane ajurit/ angling Baladewa ji/ mung dèn prayitna ing pupuh/ yèn kongsi kasuwèn prang/ lilanana anusuli/ adan mangsah Narapati Danardana//
  21. Sapraptaning palataran/ sêsumbar srinarapati/ ndi rupaning Partadewa/ dulunên iki Kresna ji/ iki Sri Arimurti/ Danardana iya ingsun/ pêparab Narayana/ Kesawa anrang ing jurit/ iya ingsun Mahaprabu Padmanaba//
  22. Ya Bathara Narasinga/ kang mong si kalima siki/ gugup bungah nêmu praja/ yèn Si Basudewa siwi/ isih mong Pandhawa ji/ mangsa kênaa rinêbu-[143]t/ mêkatên nguyang warta/ aja ngucira ing jurit/ lah dènage mêtua tandhing sudira//
  23. Angêtog prawiraning prang/ angrok bandawalapati/ gathuk bau têpung jaja/ ukêl kol aliru kêris/ Partadewa miyarsi/ nyandhak samir sutra wungu/ sumampir ing wijangan/ gandrung-gandrung amarpêki/ Kandhiraras ambondhèti munggèng wuntat//
  24. Esthane pan kadi arsa/ anêmbrama mring dyah adi/ mrih rêsmi ge lumuntura/ Krêsna gita amalangkrik/ waspada myat kang mijil/ mungkur kukur-kukur pupu/ Kusuma Kandhiraras/ anggêtak saking ing wuri/ Krêsna jola niba ngrangkul Partadewa//
  25. Sakamantyan sukaning tyas/ Partadewa lan sang aji/ matur Rêsi Kamajaya/ lan kang rayi sribupati/ pukulun yayi aji/ ing lêpat kawula katur/ de sangêt kumawawa/ lumancang tan tur udani/ ing pangrêksa mring arinta pun Pandhawa//
  26. Sinêmbadaa paduka/ mêmêling winanti-wanti/ kasangsaya gitaning tyas/ gumujêng srinarapati/ dhuh kakang maharêsi/ sabda paduka kalintu/ lêrêse rak manira/ kang minta aksama yêkti/ dene kapilare têmah damêl susah//
  27. Umatur Hyang Kamajaya/ dhuh yayi jêng sribupati/ kados manira tan susah/ matur purwa amungkasi/ kados yayi wus ngèksi/ sadaya lampahanipun/ angling Bathara Krêsna/ manirarsa mêdal jawi/ asêsandi kasor prang lan Partadewa//
  28. Nahan Sri Bathara Krêsna/ mè-[144]yèg-mèyèg mêdal jawi/ saloyoran ngayang-ayang/ dupi praptane ing jawi/ panggih lan Pandhusiwi/ tinanya datan sinaur/ pijêr ngêsês angayang/ pamuwuse ringik-ringik/ Sang Arjuna gupuh mlajêng malbèng pura//
  29. Sêmbadra tansah tut wuntat/ prasasat tan ngambah siti/ wuwusên kang anèng pura/ Kamajaya lawan Ratih/ duk miyat yèn kang rayi/ sigra amarani gupuh/ tundhuk wus rêrangkulan/ lir kêkupu amrih rêsmi/ Dèwi Ratih wus panggih ngrangkul Sêmbadra//
  30. Wuwusên srinaranata/ Krêsna Baladewa maksih/ anèng jawining pamêkang/ tan darana angêntèni/ nusul wong agung kalih/ sapraptanirèng kadhatun/ myat kang rayi wus lênggah/ kapat Sêmbadra lan Ratih/ cuwa ing tyas angadu tan kadadeyan//
  31. Sigra Sang Arya Têtuka/ ngabêkti ing sribupati/ Mandura nulya manêmbah/ ing Bathara Arimurti/ nulya ngabêkti maring/ kang paman Sang Pandhusunu/ saha sru karunanya/ dangu anyungkêmi wêntis/ Sri Bathara Krêsna umatur ing raka//
  32. Sang Bathara Kamajaya/ pukulun sang maharêsi/ wus wancine anguculna/ mring ingkang sami piningit/ nahên angandika ris/ mring sang ari Pandhusunu/ kinèn manèh gêlagah/ kang tuwuh udyana warih/ dyan Sang Parta umangkat malbèng udyana//
  33. Winawas wus kasat mata/ kang warna galagah langking/ Arjuna sigra anyandhak/ jêmparing Ayahsêngkani/ lumêpas wus ngênèni/ purna sirna glagah wulung/ kawangwang Yudhistira/ tu-[145]win tiga kang para ri/ Bayuputra lumumpat nyandhak Arjuna//
  34. Ingumbulakên mring wiyat/ tibane katampan dening/ astanggung winangwang-wangwang/ gêdrug-gêdrug Bayusiwi/ lir bêlah kang pratiwi/ gêrêng swara gumaludhug/ lir gurnitèng ancala/ mangkana sang purnèng jati/ saisining kadathon sadaya mulya//
  35. Kusuma Dayita nata/ lan sagung kang para cèthi/ wus purna lan kadi saban/ isin pulih kadi nguni/ bêburon samya prapti/ paksi munya ting balêkur/ mina kèh samya polah/ wrêksa wohe dadi- dadi/ sinang-sinang ting gêrandhul dhêdhompolan//
  36. Kunêng mulyane sadaya/ Hyang Kamajaya bêbisik/ mring kang rayi Sang Arjuna/ yayi sira sun tuturi/ sutanira saiki/ manjing mring wismaning mungsuh/ karêpe manuhara/ sadulure ratu prapti/ anglakoni tuduhe martuwanira//
  37. Sri Rêsi Jayawilapa/ dèrèng dumugi dènira ngling/ Arjuna galêlês mentar/ Bima sigra anututi/ Sang Prabu Arimurti/ tanpa pamit nuli nusul/ sarêng Sang Gathutkaca/ Kamajaya wusnya pamit/ adan mentar lan garwa ajumantara//
  38. Nêngna Sang Hyang Kamajaya/ wuwusên kang anèng puri/ Drupadi lan Wilantênan/ tiga Kusumayu Kunthi/ cipta lir wong angimpi/ umyat rêsmining kêdhatun/ tambah endah ing warna/ kêbon-kêbon ngudyana sri/ puspitanjrah mawarna wangine tambah//
  39. Wrêksa wohe tuwa-tuwa/ rampa-[146]k tumpuk tumpang tindhih/ tuwin kang ngêning balumbang/ toyanya tambah awêning/ mina kang taksih alit/ muncul gêdhe ting calêbung/ banyak arak-arakan/ akarya langêning ati/ urang watang mangan lumut ting salengkrang//
  40. Kunêng gantya kawuwusa/ ingkang lêlana don jurit/ narendra gung ing Gumiwang/ kang anggung among wiyadi/ kasangsaya ngranuhi/ kapirangu amalatkung/ Prabu Suryaanggana/ supe maring pasanggiri/ mung Lêksmanawati kang katon gumawang//
  41. Kêna ing sêsandi karya/ bisane Rêtna Gêndari/ asêsandi ingkang wayah/ kêkintun rimong palangi/ pinanduk ing ganda mrik/ lan pratandha srat winangun/ têmbunge amlas arsa/ nor roga mêmulêt ati/ pangarahe supaya mêmpêng ing yuda//
  42. Nanging malah dadi wisa/ wisaning wong mangun jurit/ lali gawe sung kawangwang/ kang paring rimong pêlangi/ kadi katon sumandhing/ sasmita ywa anrang pupuh/ supe dhahar myang nendra/ tan arsa siniwèng  abdi/ guramean ngudrasa nèng pasarean//
  43. Gêguling karya sumêlang/ kang anggung liniling-liling/ sinepa kusumaning dyah/ sinabda rum angrêrêmih/ dhuh mirah jiwa mami/ asih têmên ing apunggung/ sidhat gung mawa karna/ wisma tan ingambah janmi/ dèntulusa asih mring wong kawlas arsa//
  44. Kagendra suwiwi pagas/ ayam kuncung taya rêsmi/ mina mananduk ing saya/ ayu gêgêg mêrak ati/ pêksi kang grana èsthi/ dêdalan tumanduk ngranu/ tan kondur ma-[147]rang sabrang/ sinangkala naya manis/ jênak têmên gusti anèng pamondhokan//
  45. Rêkatha lit ing udaya/ rambatan dèntaratagi/ wong ayu salina sinjang/ ing kene wus amiranti/ panêngran[sira manjing/ pêpantêsên busanamu/ aywa kapati abra/ eman rêsmining sotya di/ mêsum kasor ujwalane mukanira//
  46. Kunêng kang anggung migêna/ wuwusên Arya Pamadi/ patêmon lan Badranaya/ Sêmar lara dènnya nangis/ wus sirêp kang prihatin/ Arjuna alon andangu/ dhuh kakang anakira/ ing mêngko ana ing ngêndi/ alon matur Saronsari mring Palguna//
  47. Turene têng pasanggrahan/ karêpe angincim-incim/ têng adhine Suryanggana/ Arjuna sigra nututi/ ing wanci bangun enjing/ wuwusên kusumaningrum/ lagyarsa asêsotya/ ingiring pawongan kalih/ bêkta nampan isi sabuk lan pêsatan//
  48. Sang rêtna manjing patirtan/ Bimanyu prapta ing wuri/ wor pawongan bêkta nampan/ tan nyana lamun sinandi/ narka abdi kinasih/ pasatan tanapi sabun/ ngulungkên wus tinampan/ ya ta kusumaning puri/ saking jamban nguwuh amundhut kosokan//
  49. Bimanyu malbèng patirtan/ sang rêtna ngandika aris/ age simah kosokana/ wus lawas ora babêrsih/ sigra dènnya ngosoki/ sariranggung linalulur/ jaja gigir padharan/ bocong wêlakang myang wêntis/ nora gêlêm dikon wi-[148]s bok lara simah//
  50. Baskara mèh kawatgata/ ujwalane mananduki/ wus purna dènira siram/ mundhut pasatan sang dèwi/ ingaturakên nuli/ plengas-plengos Sang Bimanyu/ dangu-dangu kawangwang/ katon brêngose jlekithit/ sang kusuma arsa jrit nanging tan bisa//
  51. Lathi tinutupan asta/ ginèrèt mêdal ing jawi/ arikuh dènnya lumampah/ pijèr kasrimpèt pang garing/ satèmah minggrang-minggring/ asta ro anggung anyut/ ya ta abdi ro ingkang/ satêngga jawining kori/ pandulune mring sang dyah lir pinalara//
  52. Pawongan jrit lumaksana/ arsa tur uningèng gusti/ wuwusên Sang Hendraputra/ kagèt duk miyarsa panjrit/ linuru wus kapanggih/ ing putra Risang Bimanyu/ ngèwèng-èwèng wanodya/ kreyaban lumaku miring/ pinarpêkan tinanya saking ing wuntat//
  53. Bimanyu kagyat anjola/ ucul ngasta mring sang dèwi/ arsa mlayu dyan cinandhak/ ujunging pasatan kêni/ tèmah dheprok sang dèwi/ Arjuna tanya mring sunu/ paran purwaning arsa/ Bimanyu matur mungkasi/ angandika wong agung Hendraatmaja//
  54. Wis kulup nuli uculna/ tuwin kalamun sira sih/ gampang yèn wis sampurnèng prang/ kalamun unggul ing jurit/ tan wurung yèn sirambil/ parikramaning prang pupuh/ brana mangka jarahan/ panungkul para bupati/ sakèh ingkang putri minangka têtawan//
  55. Payo malbèng pasanggrahan/ wruh-[149]a rupane sang aji/ ing sabrang Sri Suryanggana/ kaniayane kêpati/ angiras sun tuntuni/ pakartining prang rahayu/ tan amigênèng guna/ wus manjing satriya kalih/ kawuwusa wus salin têmbange durma//

~ PUPUH XXVI ~
D  U  R  M  A 

  1. Suryanggana tan pêgat amriyêmbada/ guling gung linaliling/ dhuh pêpujaningwang/ aja tumuli nendra/ sapanên dasihmu gusti/ paran ta mirah/ dhahat tan nabèng dasih//
  2. Larang têmên biyadane wong Ngastina/ baya durung bisa ngling/ wuwusên kang prapta/ pawongan tur uninga/ yèn pura kataman dening/ satriya endah/ misesa ing sang putri//
  3. Gusti ari paduka linarak-larak/ kilap dadosing wuri/ ya ta srinarendra/ duk myat pawongan prapta/ gregah nulya amrêpêki/ sarwi mêndhapan/ wuwuse angrês-rêsi//
  4. Dhuh gustiku ing mangke kawulanira/ layak wurung ngêmasi/ yèn sirawus prapta/ mirah paring husada/ parêkan mundur sarya ngling/ gusti kawula/ dede sang raja putri//
  5. Kunêng ingkang anggung kandhuhan kung rimang/ wuwusên Pandhusiwi/ nèng jaban purendra/ arsa anêtêpana/ lungguhing satriya luwih/ utamaning prang/ yêkti nganggo tinari//
  6. Wani ora tinakon lawan prayoga/ dadi tan ngucirani/ yèn liyaning praja/ nganggo ambuwang layang/ ya ta Risang Hendrasiwi/ adan sêsumbar/ swara lir muksèng wyati//
  7. Aprabawa yayah kapilêng-[150]kang myarsa/ mangkana dènira ngling/ kèh Suryaanggana/ yèn sira tambuh mring wang/ sun wirèng rat wignyèng jurit/ samya Pandhawa/ trah Rêsi Bramamani//
  8. Sun atmaja Surapatindra Suraya/ ya Sang Prabu Karithi/ siniwèng wranggana/ lêlancuring surendra/ kinarya lananging bumi/ winênang ngrunah/ wil diyu myang rasêksi//
  9. Nadyan janma kang ambêg murka candhala/ tan parikramèng jurit/ kaya têkonira/ mukul prang murang dalan/ nir parikramèng aji/ kasusu arsa/ tampa putrining aji//
  10. Bungah-bungah panarkamu kadangingwang/ murut wêdi ing jurit/ hèh Suryaanggana/ rêbutên ing ayuda/ sotyèng rat ingsun Jahnawi/ ya Dananjaya/ ya iki Si Pamadi//
  11. Ya Arjuna ya Janaka ya Pamadya/ ya Parta Pandhusiwi/ ya Arya Palguna/ dènage Suryanggana/ mêtua sun kang anadhahi/ yèn nyata lanang/ sagêndhingmu ing jurit//
  12. Ya ta wau Sang Prabu Suryaanggana/ karna kadi pinêthik/ sirna brangtanira/ mring putri ing Ngastina/ gêgamaning prang cinangking/ mijil ing jaba/ wusnya myat kang nyumbari//
  13. Amêrpêki Parta cinandhak lambungnya/ nanging tyas datan gigrig/ singgan-singgun nora/ ya ta Sri Suryanggana/ angling hèh Parta dèn aglis/ apa nèng sira/ tibakna sun tadhahi//
  14. Anauri satriya Adananjaya/ langka ujarmu iki/ dudu watakingwang/ yèn aprang dhinginana/ kapindhone yèn sirèki/ sun dhinginana/ bok tan nga-[151]nti malêsi//
  15. Muring-muring sang nata narik curiga/ anggoco wanti-wanti/ Arjuna tan obah/ eca ngadêk ing ngarsa/ rusuh trape dènira mrih/ marjayèng Parta/ Arjuna mèsêm angling//
  16. Hèh sang nata aja kêsusu ing aprang/ sun tan nêdya ngoncati/ salina gêgaman/ anggonên marjayèngwang/ sang nata sugal nauri/ hèh Pandhuputra/ malêsa sun tadhahi//
  17. Sigra narik curiga Ki Kalanadhah/ pusaka Hyang Pramèsthi/ duk sinurayèng prang/ lan yaksendra Newata/ barêng panah Pasopati/ siyunging Kala/ loro pinuja dadi//
  18. Siyung ngisor dadi kêris Kalanadhah/ kang dhuwur Pasopati/ Arjuna ngandika/ hèh Sang Nata Suryanggana/ iki wêkasanmu urip/ age umyata/ ujwalaning hyang rawi//
  19. Ewadene sirarsa urip dènkêbat/ ambungên sikil mami/ anjrit Suryanggana/ sarwi amrang curiga/ tan sira dhewe pinaring/ jaya kadibyan/ pagene sun ngabêkti//
  20. Wus jamake wong bêcik lawanan aprang/ sapa sor angêmasi/ sang Padmèng Surendra/ mantukkên Kalanadhah/ pêcating yitma barêngi/ Sri Suryanggana/ gumlimpang wus ngêmasi//
  21. Surêm-sirêm gêgana alimêngan/ pracihna ratu mati/ jalada mangubyat/ gumlêgêr kang prabata/ gurnitaning jalanidhi/ bantala obah/ munya dhêdhêt rawati//
  22. Ing sadangunira wong agung dènnya prang/ Bimanyu ngintip-intip/ tuwin sang lir rêtna/ [152] anggung ngungak cêndhela/ duk rak kang ngêmasi/ anjrit karuna/ lumayu dèntututi//
  23. Cinandhak rikmane sang rêtna kalumah/ karuna dènlik-elik/ Sang Arjuna sigra/ sirahe Suryanggana/ pinagas murda gumlinting/ adana nyandhak/ sanjata Dadedali//
  24. Linêpaskên sinangên wus buncang sirah/ tiba ngarsaning Patih/ Gajah Satrutapa/ bubar ing panangkilan/ gumuruh kang pra dipati/ sadaya arsa/ bela patining Gusti//
  25. Gumarubuk lumêbêt ing pasanggrahan/ wuwusên Bayusiwi/ lawan Gathutkaca/ kèndêl ning soring wrêksa/ tan antara ingkang prapti/ narendra Krêsna/ prapta sru dènira ngling//
  26. Yayi Werkudara age têtulunga/ lan sira Bimasiwi/ ingkang rinêbut prang/ kaipe Madukara/ nèng jro kinêmbulan dening/ prajurit sabrang/ rajane wus ngêmasi//
  27. Bima Gathutkaca marang pasanggrahan/ sinambi turut margi/ anjèthoti sirah/ Sang Arya Wêrkudara/ mung gada kinarya babit/ rangkêp pat lima/ gélasah angémasi//
  28. Kang katênggêl gada ajur datan kalap/ suh ajur ting saluwir/ kêna tinêngêran/ tilas Bima Têtuka/ kang tugêl sirahe pêsthi/ sisa Têtuka ting saluwir//
  29. Kang sayêkti ginada ing Arya Bima/ wong sabrang kêkês wingwrin52)/ ya ta kawuwusa/ Sang Gajah Satrutapa/ umiyat Radèn Pamadi/ lumayu sigra/ prapta nungkêmi sikil//
  30. * Bima Krêsna Gathutkaca samya prapta/ miyat54) kang anyungkêmi/ ya ta Sa-[153]trutapa/ umatur wor karuna/ dhuh gusti sang jayèng jurit/ mugi pyarsakna/ ing ature pun patik//
  31. Yèn paduka anglajêngna ing dêduka/ tan wande tumpês tapis/ dhuh gusti ngemana/ mring kawula Gumiwang/ kawula ingkang kadugi/ nyirêp ing wadya/ kang sami labuh pati//
  32. Lawan botên adamêl sukaning driya/ mrih pêjahing cêcindhil/ ing prang tan linawas/ angling Sang Hendraputra/ pangucapmu lir garimis/ sun durung wikan/ aranmu kang sayêkti//
  33. Lawan apa lungguhmu ana ing sabrang/ paran karêpmu iki/ dene sira têka/ nungkêmi padaningwang/ matur Satrutapa Hèsthi/ gusti kawula/ ing sabrang lênggah patih//
  34. Kaparingan nama Gajah Satrutapa/ wondene ingkang abdi/ kamipurun nyêlak61)/ ing ngarsa jêng paduka/ yèn kaparêng karsèng gusti/ rèhne ing mangkya/ raja kawula lalis//
  35. Kaparênga kêng abdi ngaturkên praja/ Gumiwang mring Jêng Gusti/ minangka62) têtawan/ putrine srinarendra/ panunggul brana sotya di/ dêdamêling prang/ pratandha jayèng jurit//
  36. Pintên banggi kang abdi pinarêng gêsang/ sok sampuna ngabêkti/ lan ngaturkên praja/ saisine Gumiwang/ owêl tuwuh glagah grinting/ luhung têksiha/ sumiwi ing Jêng Gusti//
  37. Matur nêmbah Arjuna mring nata Krêsna/ pukulun sribupati/ kawula sumangga/ turipun Satrutapa/ sang aprabu ngandika ris/ ingkang prayoga/ Si Satrutapa patih//
  38. Dhawuhêna ngratoni [154] Praja Gumiwang/ angrèha pra bupati/ miwah manca praja/ kabèh padha renea/ ya ta Sang Arjuna aglis/ dhawuhkên marang/ sirèng rêkyana patih//
  39. He ta Gajah Satrutapa tampanana/ dhawuhing bathara ji/ yèn ing mêngko sira/ ginanjar mêngku praja/ ing Gumiwang angratoni/ labête lawas/ kawêngkuwèng sireki//
  40. Aja owah jenênge Sang Prabu Gajah/ Satrutapa narpati/ sira manèmbaha/ mring prabuku Ngamarta/ sira muliha dènaglis/ sakèhing brana/ kapraboning narpati//
  41. Lan sakèhe pusaka gêgamaning prang/ kadarbe ing sirèki/ mung bêndaranira/ Si Lara kang sun gawa/ cèthine aja na kari/ Sang Prabu Gajah/ sumungkêm sru anangis//
  42. Angrêrêpa ature Sri Satrutapa/ sumungkêm ing pratiwi/ dhuh gusti kawula/ lilanana atut wuntat/ Arjuna ngandika aris/ dènage sira/ muliha aja kari//
  43. Marma sira yèn ngantia lawas-lawas/ sadeyaning wong cilik/ tan wurung akarya/ rêtu rusaking praja/ sang nata manêmbah aglis/ sumungkêm pada-/ nira Sang Arimurti//
  44. Nulya nêmbah mring wong agung ing Pamênang/ nulya mring Sang Pamadi/ riwusnya mangkana/ sang nata agya budhal/ kêbut ing sisaning pati/ sang prabu anyar/ ing lampah mandhêg nolih//
  45. Kadya priya kasmaran ing wanodyendah/ samarga tawang tangis/ wuwusên Sri Krêsna/ angling mring Dananjaya/ yayi pasanggrahan iki/ sira basmia/ kabèh dimèn barêsih//
  46. Yèn wis tunu sira buncanga ing barat/ bangke dimèn barêsih/ [155] sigra Dananjaya/ musthi kang Bramastra/ kumêlun dahana mijil/ kumantarkantar/ wisma gung kang dènbyuki//
  47. Gumarubug saengga wana kawêlagar/ ngêbyuki nganan ngering/ sigra Hendraputra/ mênthang sanjata wrayang/ lumêpas nêmpuh ing agni/ mubal sumêbar/ sumyur sumawur mamrih//
  48. Bangkening wong kabuncang tibèng samodra/ kumrutug lir garimis/ minangsa ing mina/ kêmroyok ting kalobak/ kunêng wuwusên Sang Aji/ Krêsna lan kadang/ wus bubar kundur maring//
  49. Ing Cintakapura bêkta putri tawan/ punggêl kang dènsêrati/ lakon Partadewa/ ing Dhukuh Tejamaya/ sangalas Besar Dal warsi/ sastraningangka/ 9 9 7 1 mungkasi//

tamat

Advertisements

SERAT PARTADWA Pupuh I – XII


~ PUPUH I ~
A S M A R A D A N A

  1. Kawarnaa Sribupati/ Ngastina Sri Duryudhana/ dahat sungkawa ing tyase/ myarsa andikaning rama/ Sang Nata Pinandhita/ Dhestharata kang wus murud/ kaprabon ginantyan putra//
  2. Jêjulukirèng Narpati/ Mahaprabu Duryudhana/ Jayapitana parabe/ nalika sawiji dina/ Sang Prabu Duryudhana/ sumiwèng sang mahawiku/ karongron lawan kang garwa//
  3. Kusuma Ambanowati/ ya ta sang nata pandhita/ sakalangkung trusthèng tyase/ sawusira sinambrama/ satata dènnya lênggah/ kusuma dayita wiku/ rênaning tyas tanpa timbang //
  4. Kusumayu Banowati/ pinarak tan kêna têbah/ lan rama sang rêsi katong/ atap sunggata dhaharan/ pawèstri langên suka/ têbah tarab dènnya lungguh/ kadya panjrahing puspita//
  5. Kusumayu Anggêndari/ tansah ngacarani putra/ sinarweya dhadharane/ sang nata gung nor ing sabda/ ya ta sang wiku garwa/ matur mring sang sabdèng wuwus/ lon jêng putranta tan arsa//
  6. Dhadharan pijêr liniling/ sêmune nganti paduka/ dhuh inggih kados jêng kados/ bêktine darbe sudarma/ ajrih ngrumiyinana/ sigra wus bujana nutug/ sang wiku miwah sang nata//
  7. Wuwusên sang pandhita ji/ ngandika marang sang nata/ hèh ki prabu paran mangko/ pitutur ingsun mring sira/ bab Kraton ing Ngastina/ yèn gêmah arjane wuwuh/ atimbun pa-[2]ra narendra//
  8. Ingkang padha sih sumiwi/ sumurut soring dhêdhampar/ kabèh mêmpêng prasêtyane/ mung ana sandeyaning tyas/ ewuh pakewuh ing cak/ rêksanên ucaping wiku/ sumuyut ing lyaning praja//
  9. Ana bêbasaning jamni/ wrêksa gung sinêmpal kang pang/ sayêkti suda ayome tan karya kusuting praja/ yèn kataman ing barat/ balik sira kang marunggul/ kêna ing basan tanpeman//
  10. Arimu Si Pandhusiwi/ mungguha lakuning barat/ sangsayolèh turus gêdhe/ tumrap ulading dahana/tan sirêp dening tirta/ layak bae wong bêbruwun/ pangudine pasthi harda//
  11. Balikan kulup sirèki/ kalamun animbangana/ rong prakara ing lupute/ kang dhihin lawanan kadang/ kapindhonira tuwa/ kawêntar lyan praja saru/ ngrêrontog roning kang wrêksa//
  12. Sirnaning arinirèki/ marga ing sira priyangga/ rontog ron wrêksa pamane/ lan sira kaprênah tuwa/ wajib angalarana/ cêkake pituturingsun/ anata dayaning driya//
  13. Ngumpulna para maharsi/ nanging pratingkah dènsamar/ mungna kang piniji bae/ bisa tumuwuh ing sêdya/ kalakon têka puja/ yèn rosa purwaning kayun/ mêtu têka sayêmbara//
  14. Tanpa karya ing pamurih/ mijila ing sayêmbara/ têmah rame wêkasane/ ki prabu sira mijia/ mring paman ing Talkandha/ Sapwani sang mahawiku/ lan si adhi Sokalima//
  15. Purihên nungku sêmadi/ supaya dewa pa-[3]ringa/ nugraha gung mring siranggèr/ rupane ingkang nugraha/ wong kang saguh nyirnakna/ kamladèyaning prajamu/ bangên saparoning praja//
  16. Wayah gumlewang Hyang Rawi/ Dhêstharata angandhika/ kulup iki wus wayahe/ sira mundura ngadhatyan/ tumuli parentaha/ nimbali kang para wiku/ Duryudhana ngaras pada//
  17. Mundur ngarsèng sang palinggih/ dhasare pan wus tri dina/ ing sabên dalu sang katong/ nimbali kang pra pandhita/ kang sudibyèng pamuja/ Santanu putra myang wiku/ Rêksi Baratmadya putra//
  18. Muja nèng dhatu pamêling/ tan lyan gêng ning kang subrata/ jayaning karsa sang katong/ kunêng ingkang winursita/ winuwus kang praja lyan/ sumêla carita ngayun/ ana laladaning sabrang//
  19. Gumiwang araning nagri/ ingkang jumênêng narendra/ jêjulukira sang katong/ Sang Prabu Suryaanggana/ siniwi kang pra raja/ kèh raja atur panungkul/ putrine katur mawongan//
  20. Tan ana pinujwèng galih/ wus kasèp tan arsa krama/ ana arine sang katong/ putri warnanya yu endah/ kasor kang waranggana/ Suryawati kang jêjuluk/ diwasa tan arsa krama//
  21. Kèh pra narpati minta sih/ mêkathik sêdyaning driya/ nanging tan ana katampèn/ mangkana jêng srinarendra/ ing dalu pan supêna/ kramantuk putrining ratu/ angrênggani ing Ngastina//
  22. Jêjuluk Laksmanawati/ atmaja Sri Duryudhana/ sor waranggana citrane/ kadya wus sajiwasmara/ tan mantra yèn supêna/ lir satuhuning alulut/ marma tyasira sang nata//
  23. Kakênan sajroning guling/ ka-[4]lihe sami pratiknya/ sajiwa raga ing têmbe/ wunguning panendranira/ wong agung tyas mangarang/ kapirangu gandrung-gandrung/ amirangrong karurungan//
  24. Midêr mring taman ngrêrêpi/ mangkana udayaning tyas/ sangkal wadung parisibèng/ wignyaning barang pakaryan/ sela krêsnardèng tirta/ kapan sun bisa kêtêmu/ lan si manis ing Ngastina//
  25. Saron gung tinut ing gêndhing/ antara wuryaning mina/ mung sakêpriye polahe/ janma tanbuh ing asmara/ pamurih wus sanyata/ adate sang rêsmining rum/ tan kêna pisah sadhela//
  26. Ya ta wau sri bupati/ èngêt kondur mring puranya/ nimbali patihe karo/ wastane ingkang taruna/ pun Gajah Antisura/ jêjuluke ingkang sêpuh/ Patih Gajah Satrutapa//
  27. Kalihe manjing jro puri/ sumiwi ngarsa narendra/ angandika sang akatong/ hèh Satrutapa wruhanta/ karo sun piji padha/ sirnakna wiyoganingsun/ susah kêmbanging palastra//
  28. Nêmbah matur kyana patih/ pukulun jêng srinarendra/ paran purwa wiyogane/ manawi pun Satrutapa/ sagêd amulyakêna/ angandika sang aprabu/ sungkawèngsun anglêngkara//
  29. Patih tuwa matur malih/ jêmak panjênêngan nata/ pae lawan kawulane/ ing sabarange bineda/ yèn wong agung supêna/ minangka sasmita tuhu/ kang kalingling jroning nendra//
  30. Wahanane anampèli/ kalamun abdi paduka/ yèn tilêm ngorok sumênggor/ supênane kalayaban/ margi kèhing panggagas/ wahanane sêling sambut/ têbih dhatênging sasmita//
  31. Ya ta wau sri-[5]bupati/ myarsa turing patih tuwa/ kadya binerat susahe/ ngandika srinaranata/ hèh bapa wruhanira/ ing ratri goningsun turu/ ngimpi rabi putri endah//
  32. Panêngran Lêksmanawati/ putrining natèng Ngastina/ tanah Jawa laladane/ bapa tan mantra supêna/ kadi yêktine krama/ ing satanginingsun turu/ kongsi ana sêtêngah jam//
  33. Sih katon lungguh sumandhing/ sun punggêl ing karsaningwang/ sun jukuk ing rose bae/ impèn sun gawe sanyata/ lamun sun tan mêngkuwa/ kang dêlongèh jroning turu/ sêsotyaning wong Ngastina//
  34. Pratignyaningsun ngêmasi/ urip tan kinumpul lawan/ bojoku wong dlongèh-dlongèh/ sun tan bisa nanggulanga/ karsèngsun daya-daya/ wurung rabi sida lampus/ wirang yèn tan kalakona//
  35. Satrutapa karsa mami/ sun kêpung praja Ngastina/ supaya girisa tyase/ sang aprabu ing Ngastina/ mangsa sandhanga lima/ patih tuwa nêmbah matur/ dhuh gusti jêng srinarendra//
  36. Kamipurune kang abdi/ umatur ing jêng paduka/ saking katrêsnan èstune/ botên umatur nyênyamah/ mojar nèng srinarendra/ èstu paduka sang prabu/ ratu punjul tri bawana//
  37. Sintên ingkang animbangi/ kaprawiraning ayuda/ tuhu yèn ratu kinaot/ marma kathah kang pra raja/ nungkul tan sarana prang/ nglêlabêt-labêting enu/ tumêrah ing padukendra//
  38. Gunggunging kang pra maharsi/ sakawit rama paduka/ tumêrah dalah samang-[6]ke/ tan kenging yèn winicara/ manggung mangayubagya/ punika gusti sang prabu/ wit rêrasaning pra arja//
  39. Dibya prawiraning janmi/ kang sagêd nênuba wana/ ngêlêbi bantala bakwe/ yêkti sor lan tyas raharja/ sih ing rat paramarta/ punika dibya linuhung/ miwah rinangkêpan wiyar//
  40. Basan wiyar amriksani/ lêlabuhaning dumadya/ tan mung manusa èstune/ nadyan kewan walang taga/ yèn sampun kinawruhan/ saèstunipun piturut/ tur botên saking rêkasa//
  41. Ya ta wau sribupati/ myarsa turing patih tuwa/ sakala kanggêg driyane/ poma robing kang budaya/ Ki Tuwa Satrutapa/ pama Setu Banda Layu/ ngandheg isining samodra//
  42. Mangka bèr anganan ngering/ nêlêsi ing kyana patya/ kya patih maju ature/ dhuh gusti srimaharaja/ wontên dayaning driya/ ing karsa murih lêstantun/ prayoga ucaping praja//
  43. Lan wontên kirata malih/ traping arsa jatu krama/ sinangkan wicara asor/ sanadyan trahing ngawirya/ mangka mrih trahing pidak/ kêdah miluta ing ngayun/ supadyantuka ing karya//
  44. Kawula miyarsa warti/ praja Ngastina kancikan/ pandhita sabrang sangkane/ saking ing Ngatasmaruta/ putra Sri Baratmadya/ jêjulukira sang wiku/ wasta Dhahyang Kumbayana//
  45. Yèn ing sabrang tanpa tandhing/ ngratoni para pandhita/ binapa guru sakèh wong/ duk swargi rama paduka/ Sang Prabu Suryabrata/ puruhita mring sang wiku/ Nata Rêsi [7] Baratmadya//
  46. Rama paduka sang aji/ pinutra sinaudara/ lir nunggil bibi esthane/ lan Sang Wiku Kumbayana/ saking pamyarsa kula/ nèng Ngastina ginaguru/ binapa mring srinarendra//
  47. Obah osiking nagari/ mijil saking sang pandhita/ barang sang nata karsane/ mawi nantun têtarosan/ yèn sang wiku tan rêna/ sinalinan sêkaripun/ karêm ing sinom logondhang//

~ PUPUH II ~
S I N O M

  1. Dhuh gusti srimaharaja/ ing karya mamrih prayogi/ winawang lampahing praja/ tan pae margining warih/ karya enggal lêstari/ lahar lêbak marginipun/ pêpundhung tan tinrajang/ pae tingkahing sujanmi/ darbe reka tuwin darbe pamriyoga//
  2. Ewadene ingkang tirta/ lampahe têmah lêstari/ dumugi ingkang sinêdya/ makatêna sribupati/ prayogi saking aris/ purwa wasana rahayu/ yèn lir karsa paduka/ ingangkah sangkaning jurit/ anjawine yèn tan kenging pinrayoga//
  3. Marma paduka sowana/ mring ramanta sang maharsi/ kang dêdunung Sokalima/ ambêktaa bulu bêkti/ kaputrèn ingkang adi/ tumrapa mring sang rêtnayu/ lan brana guru bakal/ miwah dêdamêling jurit/ kang prayoga wêdalan nagri Gumiwang//
  4. Dwiradha4) turangga rata/ kang pantês katur sang aji/ punika gusti prayoga/ tan karya susahing abdi/ kenging sang raja putri/ adat [8] ing karsa sring lulus/ ngemana wadya tuwan/ sampun dumèh guna sêkti/ yèn sêsami-sami titahing jawata//
  5. Angamungakên Gumiwang/ kang sinèrèn guna sêkti/ tan beda liyaning praja/ ingkang sami guna sêkti/ yèn praja tanah Jawi/ malah kasusrèng jana gung/ pangungsèning aguna/ kêdhunging puja sêmèdi/ ulêkaning ngalêmpak nèng tanah Jawa//
  6. Sêktining tiyang Gumiwang/ prasasat toyaning kali/ miwah toyaning bangawan/ sadaya malbèng jaladri/ tan lyan ing tanah Jawi/ ingkang mangka samudra gung/ jêr Hyang Wisnu Bathara/ dumunung ing nuswa Jawi/ upamine pawaka wadya Gumiwang//
  7. Kang ngrêksa ing pra jawata/ Sang Bathara Wisanggêni/ nênggih Sang Bathara Brahma/ yèn maruta ingkang abdi/ ratuning angin-angin/ dumunung Bathara Bayu/ mangkya wus anèng Jawa/ prabuning prawira sêkti/ wus kinumpul ngêratu nèng Batharendra//
  8. Lêlajêr ing tanah Jawa/ pinutra Hyang Surapati/ ing pundi margane jaya/ prasasat mandêng Hyang Rawi/ kalamun sribupati/ tan dhaharing atur ulun/ kados yèn kalampahan/ padukantuk margi gampil/ srinarendra alon wijiling wacana//
  9. Iya bapa sun tarima/ pamrayogamu mring mami/ hèh Apatih Antisura/ undhangna sakèh bupati/ kêrigên ywa na kari/ tanapi prajurit ingsun/ gêgaman dènsamêkta/ sira manjinga jro puri/ kalumpukna kabèh brana ing Gumiwang//
  10. Andhungan gêgamaning [9] prang/ kang padha linuwih-luwih/ kumpulna ge dèn samapta/ kang bakal katur rama ji/ raja kaputrèn adi/ bakal agême sang ayu/ ruktinên gêndhaga mas/ rata titihan rama ji/ pangiride turangga ingkang prayoga//
  11. Busananing kang turangga/ pisungsung Ratu Sarwanti/ buntêlên baludru pita/ lan gajah Si Pamugari/ saplanane ywa kari/ rakitên wuwuhên bagus/ sêrati Ratu Mlawa/ kang wus wruh têkoning hèsthi/ parentaha sarupane bocah buta//
  12. Ing laku kaparêng wuntat/ ywa karya kagèting janmi/ sesuk samangsa samêkta/ tatanên lakuning baris/ aja numpang tumindhih/ sirêping karsa sang prabu/ Dyan Patih Satrutapa/ bukuh umatur sang aji/ dhuh dewaji wontên malih tur kawula//
  13. Yèn ngancik têpining praja/ kèndêla ing sawêtawis/ padukènggal utusana/ tur uninga ing sang yogi/ yèn wus kapriksan dening/ ramanta sang mahawiku/ manggèning pamrayoga/ saèstu saking sang rêsi/ kados botên sang wiku karya sangsara//
  14. Mèsêm sang nata ngandika/ sangsaya bolong tyas mami/ yèn mangkono sira bapa/ milua ing karya mami/ yèn arjaning pênggalih/ sira dhewe kang sun utus/ marga sang apandhita/ wis kulina ing sirèki/ dadi nora pinaido lakuning wang//
  15. Kya patih matur sandika/ wus kondur sri narapati/ sadalu datanpa nendra/ ketang aturing apatih/ pisung-[10]sung pinaranti/ kang badhe katur sang ayu/ ingasta juga-juga/ sinawang liniling-liling/ gung sinabda lir brêmara nguswa sêkar//
  16. Jêjimate wong Gumiwang/ agêmên pisungsung mami/ sêsupe maniking toya/ anggonên dariji manis/ sêngkang seta bang wilis/ sangsangna mênawa patut/ sêndarining kukila/ sêsawi tinraping nagri/ sun sawange dhewe gusti warnanira//
  17. Kunêng wau srinarendra/ sadalu tan antuk guling/ pijêr ngrungrum mriyêmbada/ raja kaputrèn liniling/ anggung ingarih-arih/ pinindha-pindha sang ayu/ èngêt srinaranata/ myarsa swaraning kang pêksi/ putêr seta srigunting kuthilang prênjak//
  18. Pan mèh rahina sêmu bang/ surya nèng pucaking wukir/ ujwalèng ron maya-maya/ pindha rêtnaning hèr gêni/ mijil saking botrawi/ myat ing mina runtung-runtung/ molah agêbyar-gêbyar/ kataman ujwalèng rawi/ srinarendra kacaryan miyat ing mina//
  19. Anggung dènnya angudrasa/ dhuh intêne wong sabumi/ myata rêsmining kang mina/ anganti sihira yayi/ marma gung marêpêki/ satêmah mangsa lêlumut/ lah gusti sêbarana/ bêrondong dimène bukti/ sinasambi sang nata ngundhuh puspita//
  20. Ana kang anjali seta/ mêgar gandane nêlahi/ ratuning wangi sadonya/ ngalumpuk mring wida putih/ pinêthik tinatinggil/ ingèsêman sêpêt madu/ anggung dènnya nêmbrama/ adhuh mirah ingsun gusti/ sangsangêna kang sêkar anjali seta//
  21. Kunêng ga-[11]ntya kawuwusa/ Kusuma Suryadiwati/ marpêki gyaning sang nata/ umatur saha wor tangis/ èngêta kakang Aji/ amicara kang buh-êmbuh/ tan nganti pitung kêcap/ gyanira matur sang aji/ angêting tyas  sigra rinangkul sang retna//
  22. Rara sira adandana/ sun gawa suwita maring/ jêng sinuhun ing Ngastina/ têlatah ing nuswa Jawi/ ratu pawira sêkti/ dhasar bisa dadi dhukun/ nambani wong kedanan/ pasthi bisa gêlis mari/ saranane putrane ingkang wanodya//
  23. Ayu punjul sêsamèng dyah/ jêjuluk Lêksmanawati/ kasusra gung sinuwitan/ ing narendra manca bumi/ matur sang raja dèwi/ jampine denekumênyus/ têmbe kula kènginga/ dhêdhèrèk tumut pêpilis/ sokur angsal jêjampi atising badan//
  24. Sang nata sampun busana/ sakapraboning narpati/ mijil saking prabarêtna/ tan pisah lawan sang dèwi/ orêg sagung kang nangkil/ mèt papan sajurujuru/ gumrah swaraning bala/ kadya trunaning udadi/ asrang sinrang gumulung agêgolongan//
  25. Patih Gajah Satrutapa/ mangka panganjuring jurit/ angrèh madya ing amanca/ dlêdêg lir ilining warih/ banderanira wilis/ aciri putri manêkung/ ing wuri gêgotongan/ pisungsung gêgaman jurit/ kinothakan tinêngran warnaning gaman//
  26. Kang isi rêtna busana/ dèncèt pi-[12]narada kuning/ tinulis araning brana/ ginotong wong manca bumi/ gamelan kang nambungi/ pelog muni ladrang mandu/ priyayi langên praja/ ngêlik nèng jroning bêdhati/ kadya pêksi cintaka sumêlêt rênyah//
  27. Têlas ingkang langên praja/ prajurit jro kang nambungi/ kang samya wahana kuda/ têtindhih para bupati/ longkang-longkang dèn goni/ naracak gêgaman ganjur/ jêjèbèng sang arêtna/ sarta busana sarwi brit/ yèn dinulu kadya kang wana kawlagar//
  28. Pinilih wayahing janma/ kang lagya nêdhêng birahi/ samya brêngos kêkêtugan/ solahe lir jayèng jurit/ ing wuri kang nambungi/ patih anom gêng aluhur/ ran Gajah Antisura/ sêmbada wahana hèsthi/ anindhihi sakèhing prajurit dharat//
  29. Watara mung sangang lêksa/ ing wuri srinarapati/ munggèng rata nawa rêtna/ jajar lan sang rêtnèng puri/ tinon kadi pênganti/ anggêbêl kang miyat nglurung/ sawênèh ana nyakra/ yèn akrama sribupati/ baya iki pangarake srinarendra//
  30. Wusnya budhal srinarendra/ ing wuri wadya kapilih/ bagus tur maksih taruna/ kang sinandhang mung jêmparing/ garêbêg rata rukmi/ busanane abra murub/ lir panjrahing puspita/ tinon sêmune nglangêni/ kapara doh untabing bala raksasa//
  31. Yeku buta têtêlukan/ prajane ing Jongbi-[13]raji/ rajane pan wus palastra/ aran Prabu Kalamurti/ anake kang gumanti/ aran Raja Kalamrêcu/ bala tanpa wilangan/ ing laku kinon mungkasi/ gora godha lampahing bala raksasa//
  32. Ana jungkir jumpalikan/ wênèh jêngking ngolang-ngaling/ kang prawira ngundha-undha/ tinadhahan lawan gigir/ miwah kang main bindhi/ gêgêntèn pukul-pinukul/ yêksa lit turut jurang/ ingkang jro banyune mili/ alêlangèn silulup ngupaya mina//
  33. Nêngna budhale sang nata/ ucape kawula kari/ jalwèstri angudarasa/ ing karyane sribupati/ akèh sandeyèng ati/ marma bingung ting bilulung/ wuwusên Satrutapa/ ing mangka laku pangarsi/ tan kawarna lampahe sukaning marga//
  34. Mèh ngambah têpining praja/ wus kèndêl cucuking baris/ kyana patih miyak wadya/ mêrpêki rataning gusti/ sêrati angèndêli/ kya patih ambuka pintu/ sang nata mèsêm mangwang/ Satrutapa matur aris/ dhuh dewaji ing mangke lampah paduka//
  35. Mèh ngancik praja Ngastina/ yèn parêng karsaning gusti/ prayoga kinèndêlana/ lan malih papan prayugi/ wana tur pêrak kali/ karya pasanggrahan agung/ gampil ngupaya boja/ lan sintên karsaning gusti/ ingkang utus malbèng dhukuh Sokalima//
  36. Angandika srinarendra/ bapa ywa tanggung ing kardi/ sira dhewelumakua/ sebaa mring sang maharsi/ matur-[14]a karya mami/ prayoganên ing aturmu/ sun bodho maring sira/ salining têmbang kang bêcik/ lumungsurèng sinom kinanthi saosna//

~ PUPUH III ~
K I N A N T H I

  1. Kyana patih sêmbah mundur/ praptaninggon sung udani/ karyane malêbèng praja/ mring pangarsane prajurit/ mangkana wus tilar kuda/ mung sêkawan kang tutwuri//
  2. Kunêng wuwusên sang prabu/ saungkure kyana patih/ nimbali mantri Prameya/ desa kinon angidêri/ nyêbar danane sang nata/ supayelang sanggarunggi//
  3. Kang ngubêngi catur wadu/ warata wong desa pinggir/ danane srinaranata/ wuwusên rêkyana patih/ tan pêgat pamurihing tyas/ ing laku aywa ngagèti//
  4. Kunêng patih mèh tumanduk/ ing dhukuhe sang maharsi/ nahan kang nèng Sokalima/ Rêksi Baratmadyasiwi/ pinarak nèng pacrabakan/ lan garwa Dèwi Karpini//
  5. Lan ipenira Sang Wiku/ Karpa Sang Suwedasiwi/ miwah Bambang Aswatama/ cinarita sang maharsi/ lagya mundur saking pura/ ing dhatu Ngastina puri//
  6. Pamêlêngan gyan mangumpul/ karsane srinarapati/ sagung kang pra kamituwa/ yèn dalu nungku sêmèdi/ lumakyèng karsa narendra/ ngandika Durna maharsi//
  7. Mring Sang Waranggana sunu/ kulup sira sun jarwani/ kang padha nèng pamêlêngan/ anutug kongsi sawêngi/ panêmbahan [15] ing Talkandha/ twin Sang Wiku Banakêling//
  8. Wit karsaning nata wiku/ ambêbangus marang siwi/ nanging rinangkêpan wulang/ umatur sang wiku siwi/ kang pundi karsa narendra/ marma subrata kapati//
  9. Ngandika malih sang wiku/ marma kulup sun arani/ pangasah ngiras pangampah/ sêmune liru ing galih/ andikaning mring kang putra/ sarirane mêmijèni//
  10. Ginalih wus anèng pungkur/ seje ingkang mikantuki/ pinurih pinêsu dahat/ sirnane ingkang kalilip/ mijila sihing jawata/ brasthaning rêncaking galih//
  11. Ing sirnane kang pra ripu/ mijila lyaning narpati/ sumambung Sang Harya Karpa/ dhuh panêmbahaning mami/ botên kadosa sang nata/ paribasan mungal-mungil//
  12. Yèn sampuna sang aprabu/ winastan hardèng pamêlik/ ing mangkya jrih mastanana/ sang wiku alon dènnya ngling/ umpama wong brangta mring dyah/ ing sêdya rada mêraki//
  13. Winarna langêning wiku/ manyura mencok pang wriwrin/ munya yayah asasmita/ adat mrak yèn wanti-wanti/ panguwuhe bèn asaban/ wontên kang sujamna prapti//
  14. Ya ta sang pandhita muwus/ mring putra sang wiku siwi/ kulup pariksanên jaba/ manawa na janma prapti/ sanadyan iku kukila/ jêr kêna yèn dititèni//
  15. Ing samangsa kêrêp ngungkung/ yèn rina dhayoh kang prapti/ [16] yèn bêngi klêbon dursila/ Bambang Swatama wus mijil/ dyan mangwang kang nèng sor wrêksa/ wong lima marbukuh linggih//
  16. Sigra pinarpêkan gupuh/ Swatama têtanya aris/ pundi wismane ki sanak/ miwah kang sinêdyèng galih/ kang tinanya rum mangrêpa/ umatur saha wor manis//
  17. Kawula tiyang martamu/ ing sabrang sananing abdi/ saking Nagari Gumiwang/ cinundakèng mring sang aji/ kang ngrênggani ing Gumiwang/ bêbisikirèng narpati//
  18. Suryaanggana Sang Prabu/ kunêng kang tanya ing Jawi/ sang maharsi ngungak-ungak/ myat sang tamu wus kaèksi/ ana karasa ing driya/ ing solah katamèng galih//
  19. Ing tyas mangu kadung-kadung/ gajêg supe gajêg eling/ osik jroning wardayanya/ sun sêsawure ta dingin/ yèn têmên panabdaningwang/ kang pasthi gêlêm nauri//
  20. Ya ta Ki Apatih Satru-/ tapa sadangunirèki/ tansah tumungkul kewala/ sadhela tumênging nginggil/ ing solah bawa tan samar/ mung warnasalangkung salin//
  21. Satêmah ing driya kadung/ tansah osik jroning galih/ sapa wonge kang wania/ solah-solah ngwangun panti/ ya ta Durna sru manabda/ hèhSatrutapa sirèki//
  22. Baya ta lali maring sun/ layak bae sira pangling/ jêr dhèwèk iki wis [17] tuwa/ lawas tan têmu sirèki/ kyana patih duk miyarsa/ tan saranta malayoni//
  23. Ambruk sumungkêm ing suku/ alara dènira nangis/ ciptaning tyas kyana patya/ èngêt gustine kang lalis/ Sang Aprabu Suryabrata/ kang siniswa sang maharsi//
  24. Baratwaja nata wiku/ marma sru rêkyana patih/ karuna nungkêmi pada/ alara dènira nangis/ Druna nglut dadya  karuna/ Ki Luhanti Sura Patih//
  25. Purnane ing galihipun/ wus rakit dènira linggih/ angling Dahyang Kumbayana/ hèh patih paran sirèki/ basuki ing praptanira/ ora nyana ingsun iki//
  26. Katêmu lawan sirèku/ umatur rêkyana patih/ pukulun sang pinandhita/ pangèstu paduka gusti/ dene sagêd asêmewa/ ing ngarsa sang narpa siwi//
  27. Ngandika malih sang wiku/ gustinira anak aji/ apata padha raharja/ mangkana rêkyana patih/ myarsa sabdane wakendra/ sumungkêm pada anangis//
  28. Lir wadon panjritira sru/ Durna ngartika ing galih/ nahan sirêping karuna/ Satrutapa matur aris/ rayi paduka sang nata/ sampun lami dènnya lalis//
  29. Antawis sêwulan taun/ putra paduka sang aji/ konduripun mring kamuksan/ wayah paduka gumanti/ mangrênggani ing Gumiwang/ pangèstu paduka gusti//
  30. Tan wontên ingkang barênjul/ [18] punggawa samya ngastuti/ nadyan abdi manca praja/ sadaya samya sumiwi/ tuwin sagung yêksa tawan/ mangayubagya ing gusti//
  31. Nalika jumênêngipun/ wayah paduka sang aji/ putra paduka ing Mlaka/ Sang Prabu Jayadimurti/ kang umadêgkên narendra/ lan kawula angalihi//
  32. Wusing ngastuti pra wadu/ kawula nyuwun lumingsir/ kang kinarsakkèn gumantya/ mangka patihing sang aji/ anak kawula pun Gajah/ Antisura kang kinapti//
  33. Rèhning kawula wus sêpuh/ nanging kalilan nuntuni/ ngandika Bêgawan Durna/ tan kayaa anak aji/ sêming bapa mring jêng rama/ kanyatanane nandhani//
  34. Gurune kondur mring dunung/ tan lawas nuli nututi/ akèh siswane jêng rama/ tan kaya mring anak aji/ krêp sinawung ing wacana/ Satrutapa matur manis//
  35. Sedaning gusti sang wiku/ sintên mangke kang gumanti/ ngrênggani Atasmaruta/ Dahyang Kumbayana angling/ o yayi ora kayaa/ sun dhewe ingkang karya tis//
  36. Nalika sugêng sang wiku/ ingsun kinèn gumantya ji/ lan nambut asilèng krama/ sun sugal tan mituruti/ têmah anis tinggal praja/ jêng rama dhahat sêmu runtik//
  37. Jêng rama tumamèng dhatu/ arda gone asêmèdi/ sanalika muksa mengkrat/ sirna Praja Ngatasangin/ purna jurang gunung alas/ sun iki kêtaman runtik//
  38. Kya patih ma-[19]tur nalabung/ ing wuwus lir mêmêgati/ mangkana ing aturira/ gusti Sang Tanaya Rêsi/ sowan kawulèng paduka/ ingutus maring jêng gusti//
  39. Wayah paduka sang prabu/ ing Gumiwang Sribupati/ Narpati Suryaanggana/ yèn parêng ing karsa gusti/ wayah paduka sang nata/ kenginga lajêng sumiwi//
  40. Ing jêng paduka sang wiku/ ing karya arsa minta sih/ mangkya nèng têpining praja/ marma kèndêl sribupati/ anganti lampah kawula/ kang dinuta tur udani//
  41. Kalamun èstu saharju/ ing galih paduka gusti/ wayah padukèstu sowan/ yèn paduka tan marêngi/ sayêkti wangsul kewala/ mung nênuwun ingkang mugi//
  42. Dohna dukaning sang wiku/ lêpata ing tulah sarik/ mandar aparinga mulya/ ing pangèstu sang maharsi/ ngrênggani Praja Gumiwang/ ya ta Kumbayana Rêsi//
  43. Miyarsa gumujêng guguk/ monyor-monyor dènira ngling/ adhuh putuku kêbapan/ ngandika matur sang yogi/ mring putra Sang Aswatama/ papagên sutamu kaki//
  44. Barênga lan pamanamu/ Si Patih Satrutawèsthi/ kang liningan samya linggar/ kunêng Karpa lan Karpini/ siyaga badhe pamboja/ wong sadhukuh amiranti//
  45. Kunêng kang siyagèng wangun/ wuwusên srinarapati/ Sang Aprabu Suryanggana/ kang kêkuwu jaban nagri/ karya kutha pacangkraman/ [20] sanega para bupati//
  46. Lan na karya tarub agung/ pasewakan wus miranti/ ngiras kinarya bujana/ karênan tyasnya sang aji/ banjêng wismaning bupatya/ ngubêngi prabaning aji//
  47. Mung rasêksa wil myang diyu/ bale nèng pinggiring kali/ mèt papan cêlak wanarga/ sabên dina dènlanglangi/ kang karya rusuhing tingkah/ winasesa dènpatèni//
  48. Tan wus karsane sang prabu/ nyêbar dana sabên ari/ lulut sih wong padêdesan/ wong desa doh samya prapti/ dodol laris kadi pasar/ têmbange salin rêncasih//

~ PUPUH IV ~
DHANDHANGGULA

  1. Wus misuwur mring jroning nagari/ lamun ing Dhukuhan Sokalima/ katêkan ing ratu gêdhe/ sabrang prajanira gung/ ing Gumiwang araning nagri/ jêjuluk Suryanggana/ praptane kumudu/ puruhitèng Dahyang Druna/ wus akarya kutha gung winangun asri/ layak durung kapirsan//
  2. Kèh panarkane kawula cilik/ wênèh-wênèh bêcik miwah ala/ suwe-suwe kèh bêcike/ lan ana critèng pungkur/ pagêdhongan lamun sang aji/ Srimaha Duryudana/ wus myarsa kalamun/ ana narendra gung prapta/ lan anjujug asramanya sang maharsi/ ing Dhukuh Sokalima//
  3. Lan wus nyundaka srinarapati/ nalika mantri lumaksana/ bali katur sasolahe/ kunêng wau sang prabu/ animbali Rêsi Sapyani/ prapta ing pamêlêngan/ [21] ngandika sang prabu/ paman Sapwani andika/ lumakua kapanggiha bapa rêsi/ mring Dhukuh Sokalima//
  4. Pakênira têmua pribadi/ paran nyatane ingkang pawarta/ yèn Bapa Durna samangke/ katamuan ratya gung/ têka sabrang paraning kapti/ anggawa bala wendran/ paman karsaningsun/ kalamun sang nata sabrang/ ing têkane kudua mêmitra bêcik/ manira arêp tampa//
  5. Lamun karêpe ratu kang prapti/ kumudua angayoni prang/ manira suguh yêktine/ ya ta wau sang wiku/ duk miyarsa sabdaning aji/ mèsêm lan aturira/ adhuh sang sinuhun/ paranta karsa paduka/ tan saranta kasêsa punapa kardi/ nir driya paramarta//
  6. Kirang sarèh kaecalan yêkti/ kaprawiran utamaning yuda/ kêdah awas pamawase/ mangka ratu kang rawuh/ wus sinêdya amangun jurit/ sanadyan dawêg prapta/ ing karya wus dinum/ duk angkate saking praja/ wus miranti ing upakartining jurit/ tan kadi jêng paduka//
  7. Têka gugup kudu ngajak jurit/ waos taksih sumladhang nèng plangkan/ punapa tinandukake/ dhuh anggèr jêng sinuhun/ katêlanjur pun bapa yêkti/ kamipurun nyênyampah/ ing karsa sang prabu/ taha lamun amêjana/ ing kadibyan paduka sêktining jurit/ matur saking gêng trisna//
  8. Jêng paduka ratya gêng linuwih/ tur siniwi [22] para raja-raja/ sor dhampar tanpa sêlane/ santana prawira nung/ wus kasusra ing manca nagri/ wil diyu myang rasêksa/ sumiwa sang prabu/ tri bawana jêng paduka/ jêng paduka ratu kêkasihing widhi/ bêg darma paramarta//
  9. Rayi paduka Kurawa sami/ asih lulut ambapa narendra/ paran manggung landeyane/ ing pundi marginipun/ yèn paduka dèrènga myarsi/ dhatênging nata sabrang/ sayêkti aluhung/ enggal paringa sêsêgah/ kang prayoga kautamèning miranti/ sênênging pasanggrahan//
  10. Kawistara santosaning galih/ raharjèng tyas mrih amigêna/ punika nggèr sayêktine/ lan malih jêng sang prabu/ bok kêsupèn ing karsa mamrih/ ngumpulkên prapandhita/ kinon amanêkung/ dene praptaning narendra/ ing Gumiwang kabule kang pra maharsi/ jawata sung nugraha//
  11. Miwah kathaha kang pra maharsi/ rama paduka ing Sokalima/ pinunjul ing sêsamine/ punika yêktinipun/ duk miyarsa srinarapati/ sukèng tyas ngayut asta-/ nira sang wiku/ ngandika kadya nêmbrama/ paman rêsi katampèn ing asta kalih/ sèwu lingga driyamba//
  12. Manira wus tan bisa mangsuli/ inggih palimarma jêngandika/ kabyantan paman sabdane/ bêjane wong tinunggu/ ing wong tuwa tan nganggo wigih/ nanggulang hardaning tyas/ sèwu-sèwu untung/ yèn boyaa pakênira/ kang pinuju kêtaman ing karsa mami/ dhuh [23] paman punapa//
  13. Ya ta wau Sri Duryadana ji/ animba ing Kya Patih Suman/ wus prapta ngarsa sang rajèng/ ngandika sang prabu/ bapa patih sira wus myarsi/ yèn ana ratu prapta/ anggawa bala gung/ têka laladaning sabrang/ ing Gumiwang jêjulukirèng Narpati/ Prabu Suryaanggana//
  14. Ing samêngko bapa wus angancik/ nèng pasisir jujug Sokalima/ Kya Patih alon ature/ sinuhun sang aprabu/ ingkang abdi sowan tur uninga/ kang paduka lir sabda/ paran ta pukulun/ pun bapa cumadhong karsa/ srinarendra arum andikanira ris/ hèh paman Suman sira//
  15. Sêsaosa sugata kang bêcik/ mêntah matêng miwah palakirna/ ing Ngastina saanane/ wong pikule nêm èwu/ anggawaa ingkang piranti/lan nganggo tindhihana/ bupatine satus/ manganggoa pacangkraman/wusnya têrang pangandikane sang aji/ wus lèngsèr kyana patya//
  16. Nêngna dalu enjing kyana patih/ wus miranti sugata pikulan/ binusanan mawarna kèh/ pradangga munyèng ngayun/ jinajaran bandera kuning/ ciri sarining sêkar/ tinon lir kêkuwung/ gawok kang samya umiyat/ ing rakita kantha-kanthaning lumaris/ lir sasrahan pikraman//
  17. Enêngêna sugata lumaris/ kawuwusa Bambang Aswatama/ wus praptèng pasanggrahane/ Sri Suryanggana Prabu/ patih tuwa juru basani/ panduking karsa nata/ si-[24]gra sang aprabu/ mêdhun saking palênggahan/ wusnya cakup-cinakup kang asta kalih/ satata dènnya lênggah//
  18. Aswatama maringakên gipih/ sabda mulya saking Dahyang Druna/ kèh pêpuja pêpujine/ sang nata gupuh dhêku/ wus umijil sugata mili/ kahanan saking sabrang/ minuman rum-arum/ wusnya bujana sang nata/ wiku putra matur karyane tinuding/ dening sang yogiswara//
  19. Gugup sang nata ngundhangi aglis/ budhal saking pasanggrahanira/ mring Sokalima karsane/ nanging kang pra wadya gung/ tan kalilan mèlu umanjing/ mung abdi kang kapêrak/ dharat lampahipun/ sang natawahana rata/ lan kang rayi Kusuma Suryadiwati/ katiga Aswatama//
  20. Rêmên sang nata dènnya lumaris/ urut marga ngiras pagunêman/ antara mèh prak lampahe/ mirêng pradangga umung/ dangu-dangu ana kaèksi/ wong mlaku arantaban/ mêmikul andulur/ akèh lêlayu sumêla/ kyana patih utusan mriksa lumaris/ lumaku gêgancangan//
  21. Wus kapanggih bupati pangarsi/ atêtanya puniku punapa/ lan dhatêng pundi jujuge/ kang tinanya sumaur/ pasugatan saking jêng gusti/ sinuhun ing Ngastina/ puniki kaatur/ sang prabu tamu ing sabrang/ kang tinanya gênti dènnya mitakoni/ sanak sintên punika//
  22. Kang nèng rata sinongsongan kuning/ mawi kepala agêm narendra/ kang tinanya lo-[25]n saure/ gih punika Sang Prabu/ Suryanggana ingkang ngrênggani/ kutha gêng ing Guwiwang/ wus nyangnglèng mentar wus/ wangsul matur ing apatya/ Dyantisura umatur mring sribupati/ têrang pamyarsanira//
  23. Langkung trusthanira sribupati/ kawuwusa Dyah Suryadiwatya/ kadya kêkayang polahe/ têtanya mring sang prabu/ kae apa gumandhul kuning/ nauri srinarendra/ layak iku têbu/ sang rêtna matur ing raka/ jikukêna age amiliha sing kuning/ tak ingune balumbang//
  24. Ya ta wau lampahe sang aji/ wus prapta ing Dhukuh Sokalima/ wus têdhak saking ratane/ parabdi pan wus ngumpul/ soring wrêksa dènnya mring atis/ wuwusên Dhahyang Druna/ ing sanggar tumurun/ mêthuk praptane kang wayah/ wus sinambut sang nata liniling-ililing/ muwus lir mriyêmbada//
  25. Sabên ngandika nolih ki patih/ Patih Tuwa Gajahsatrutapa/ dhuh babo putuku kiye/ mèh tan siwah sarambut/ ing wêrnane lah anak aji/ kang wus mulyèng sawarga/ layak anak prabu/ gêlis kondur mring kamuksan/ jêr putrane ing bawa warna ngêblêki/ têkan cirine padha//
  26. Lagya pangling Baratmadyasiwi/ lan kang wayah Sri Suryaanggana/ kasaru duta praptane/ anjujug mring sang wiku/ nêmbah matur duta bupati/ pukulun panêmbahan/ kawula ingutus/ putra paduka sang nata/ amaringkên sugata mring Sribupati/ Gumiwang Suryanggana//
  27. Putra pa-[26]duka srinarapati/ paring pangèstu mangayu bagya/ ing marga saha rawuhe/ lan malih sang aprabu/ mundhut ingkang aksama dening/ sêpi ing parikrama/ mung mrih ing pamuhung/ dening wayah padukendra/ wus misuwur kasujanane mumpuni/ rahayu tyas ngumala//
  28. Mardikèngrat mardikaning dasih/ sihing puja tyas andiwangkara/ mung samantên timbalane/ sora dènnya umatur/ ing pamurih kapyarsa dening/ sang nata ing Gumiwang/ sang wiku lon muwus/ hèh ki prabu sun tan susah/ anyarakkên pamintaning sih sang aji/ wisa dening cundhaka//
  29. Sang aprabu Gumiwang ngangsuli/ mring bupati caraka Ngastina/ hèh duta matura age/ mring rama jêng sinuhun/ pêparinge panganing abdi/ lan manèh paring sabda/ kamulyan mring sun/ matura mring srinarendra/ wus sun pundhi mangka pusakaning urip/ kalingga dadi jimat//
  30. Lan malihe kalilana dening/ cumanthaka nanging kaatura/ sungkême tyas ingsun kiye/ mring sor dhampar sang prabu/ wusnya nabda srinarapati/ pinisalin kang duta/ busana linuhung/ lan pêsangonnya gotongan/ duta mundur onêng tyas srinarapati/ sakala liru cipta//
  31. Kang tansah katon kumanthil-kanthil/ balêrêngi gêng têlênging netra/ gendhol-gendhol ting garêndhêl/ ting prênthol ting garandhul/ gêgondhelan mrênthil barêndhil/ thithil labêt pinêthal/ mangkana wong agung/ èngêt nimba-[27]li kya patya/ dhinawuhan sugata kinèn maradin/ mring sagung wadya bala//
  32. Kêbo sapi aja nganti cicir/ paringana mring kancamu yaksa/ nugraha gêdhe yêktine/ nyrambahi balung sungsum/ yuwanane sèwu ingkang wis/ kya patih lumaksana/ sugata sinawur/ sukèng tyas punggawa sabrang/ de katêmbèn lali ngambah lyaning nagri/ suka-suka rêbutan//
  33. Kawarnaa antuk pitung latri/ sang aprabu anèng Sokalima/ mranti bakal pisungsunge/ akèh mapikul-pikul/ raja brana bakal myang dadi/ gêgaman warna-warna/ èwu-èwu pikul/ sejene bangsa dhaharan/ lêlangènan suku pat suku ro mranti/ sangkêp isining alas//
  34. Palawija jalu miwah èstri/ barang anèh wêton ing Gumiwang/ pinantha lan panunggalane/ lan arine sang prabu/ Kusumayu Suryadewati/ pinrih anyaosêna/ kang mrih jro kadhatun/ Patih Gajah Antisura/ kang minangka senopatine lumaris/ ewonan wong angrêngga//
  35. Wus tinata lampahing prajurit/ kusumayu kang munggwèng jêmpana/ lan putri têtawan akèh/ samya wahana tandhu/ prajurit jro angapit-apit/ lugas tanpa gêgaman/ mung cinirèn kalung/ ban-êmban cindhe puspita/ ing wurine gêndhaga mas tur rinukmi/ isi rêtna di mulya//
  36. Asri pinikul para bupati/ sinongsongan pinarada jênar/ murub mubyar ujwalane/ginrêbêg pra manguyu/ padha nglaeng gu-[28]mrêmêng sami/ panêkunge pêpuja/ mring sang Hyang Dewa gung/ pasungsunge katampanana/ yèn luputa ing pangarah angêmasi/ isin myat ing Gumiwang//
  37. Ting sariwêt palawija wuri/ padha manggul kurungan kukila/ cilik-cilik bisa ngocèh-/ nya jodho bagus-bagus/ warnanira angrêspatèni/ wênèh manggul puspita/ jinêmbangan murub/ kang jajari buta bajang/ ting karêgol
  38. Kang tinuntun buron cilik-cilik/ gajah kate dhuwure rong kilan/ salombok cangak gadhinge/ pinlanan abra murub/ banthèng kêbo nyatêngah kaki/ matang dim kang mênjangan/ rangah cawang pitu/ jlarang bajing sajêmpolan/ ing wurine pikulan kang busana di/ bêrana warna-warna//
  39. Wuri anjrah gêgaman prajurit/ bêbongkokan pinikul wong wijah/ sarwa seta busanane/ kya patih munggèng pungkur/ angêdhangkrang wahana hèsthi/ sinongsongan laring mrak/ ting prêlok ting plancur/wus budhal kang munggèng ngarsa/ srinarendra nulya amarêk sang yogi/ lon matur angrêrêpa//
  40. 40.     Dhuh pukulun eyang sang maharsi/ rèhning dèrèng kalajêng kalampah/ yèn jêng eyang marêngake/ katur ingkang pisungsung/ mung wontêna kang mangka wakil/ sarirane jêng eyang/ pratandha kalamun/ wêdaling manah kawula/ wus kaèstrèn eyang paring pamrayogi/ sêkar dudha kasmaran//[29]

~ PUPUH V ~
P A N G K U R

  1. Sadaya kawula sabrang/ sanès adat tinimbang bangsa Jawi/ yèn kantosa katêlanjuk/ sumiwiyèng srinata/ botên wande ing pratingkah karya kusut/ wit mèh tanpa parikrama/ satêmah ngisin-isini//
  2. Pukulun jêng panêmbahan/ sampun tanggêl paduka aparing sih/ dene karya gugup-gugup/ tan kongsi tur uninga/ ing jêng eyang punika atur ing ngayun/ nganggo watêg tiyang sabrang/ duga wêweka yêkti nir//
  3. Yèn jêng eyang tan paringa/ amitulung kang anggung kawlas asih/ kang sèstu kawula antuk/ sêsikuning sang nata/ kang pikantuk ing pamilutaning kalbu/ sayêkti kawula merang/ tan sae mantuk mring nagri//
  4. Dahyang Durna duk miyarsa/ ing ature kang wayah sribupati/ sakêlangkung wlasing kalbu/ dadya lon angandika/ hèh ki prabu away sumêlanging laku/ mêngko sun kang mrayogakna/ kaature mring sang aji//
  5. Bagawan Durna ngandika/ mring kang putra sang arya wikusiwi/ hèh kulup sira sun utus/ marang ing kapatihan/ lancangana lakuning para pisungsung/ yèn wis têmu pamanira/  Ki Dipati Plasakuning//
  6. 6.        Warahên yèn sun kang duta/ marang sira sun purih wèh udani/ prakara babe pisungsung/ kang têka ing Gumiwang/ lan lêbune anakmu si rêtna iku/ sun jaluk pitulung marang/ pamanira ki dipati//[30]
  7. Si Rara Suryadewatya/ aja barêng lêbune lan si patih/ yèn wus katur kang pasungsung/ pasthi ana caraka/ wis ta kulup lumakua dèn agupuh/ tumuli anglancangana/ sutanira nini putri//
  8. Aswatama lèngsèr mangkat/ tan adangu ing lampah wus nututi/ piyak sakèhing wadya gung/ ya ta dyan wiku putra/ wus kapanggih kyana patih gupuh-gupuh/ angèndêlkên turangganya/ Swatama dhawuhkên aglis//
  9. Ing karsa sang dwijawara/ kyana patih sêndika wus miranti/ dèndhêg lampahing wadya gung/ Swatama laju mangkat/ tan kawarna ing marga laku sinêrung/ prapta dalêm kapatihan/ wus panggih lan kyana patih//
  10. Matur karyaning dinuta/ sakêlangkung sukane kyana patih/ Swatama wus kinèn wangsul/ Sangkuni sigra dangdan/ wus samêkta kya patih lampahnya laju/ ing wanci surya gumliwang/ kya patih malbèng jro puri//
  11. Wuwusên srinaranata/ mijil saking dhatu pamudya rêsmi/ wontên pawongan umatur/ dhuh gusti srinarendra/ yèn kaparêng ing karsa jêng sang aprabu/ abdi paduka pun paman/ parênga sumiwèng aji//
  12. Ngandika srinaranata/ lah dènage timbalana si patih/ ingkang liningan wus mundur/ tundhuk lan kyana patya/ wus dhinawuhkên timbalanya sang prabu/ radèn andika ngandikan/ jêng gusti srinarapati//
  13. Kyana patih sigra-sigra/ wus sumiwèng ngarsa jêng sribu-[31]pati/ Sêngkuni alon umatur/ dhuh gusti srinarendra/ duking wau pun Swatama kang ingutus/ mring pun Bapa Sokalima/ sung uninga mring kang abdi//
  14. Kula pinrih umatura/ ing paduka yèn parêng karsèng gusti/ putra paduka Sang Prabu/ Narapati Gumiwang/ angunjuki pisungsung mring jêng sinuwun/ adi-adi brana sabrang/ miwah dêdamêling jurit//
  15. Lan pratandhaning lêgawa/ sru sungkêming pada paduka gusti/ saengga têtawan katur/ rayèstri amawongan/ kang pêparab Suryadewati warna yu/ sumiwi sarêng lan brana/ paran ing karsa sang aji//
  16. Ya ta wau srinarendra/ dupi miyarsa ature kyana patih/ saklangkung sukaning kalbu/ ngandika srinarendra/ pakênira dhewe prayoga kang mêthuk/ lan bupati kang prayoga/ mumpung ing dina Rêspati//
  17. Putraningsun nini rêtna/ aywa barêng pisungsung kang umanjing/ sawêtara angrêrantun/ lan sira nimbalana/ Bapa Durna bêngi lumêbèng kadhatun/ manirarsa wruhing karya/ praptane sabrang narpati//
  18. Kyana patih mundur sigra/ kang winarna kawarnaa ing ratri/ Sang Sri Duryudana Prabu/ munggèng sanggar pamujan/ animbali para nujum kang wus tundhuk/ ingacaran tata lênggah/ kapat Sang Arya Sêngkuni//
  19. Marbuk kukusing kang dupa/ ya ta wau ngandika sribupati/ mring Dahyang Kumbayana wus/ bapa ma-[32]nira tanya/ kaya paran karyane ratu kang rawuh/ kaliwat akarya gita/ lêngkara kapati-pati//
  20. Umatur Bêgawan Durna/ marma ratu Gumiwang angajawi/ twin pun bapa kang jinujug/ mêkatên purwanira/ Suryanggana punika atmajanipun/ Sang Aprabu Suryabrata/ Suryabrata narapati//
  21. Rêmên pêparèng samodra/ katalanjuk dumugi Ngatasangin/ pruhita mring rama prabu/ ngabdi têmbunging krama/ mring kawula basa nanging lir sadulur/ ing mangke putra paduka/ Suryanggana narapati//
  22. Brangta loke pawartanya/ yèn paduka darbe putri yu luwih/ malah kasat nètrèng dalu/ marma mangke sang nata/ asrah praja ka\a\tura ingkang sinuhun/ kalilana manakawan/ anyaoskên pati urip//
  23. Akathah pratignyaning tyas/ lamun mantuk lêgan suka ngêmasi/ Rêsi Dewabrata matur/ pukulun srinarendra/ lamun saking cipta kawula saèstu/ sabdaning rama paduka/ jawata ingkang pêparing//
  24. Pamuwuse Rêsi Bisma/ sinasambi mring Bagawan Sapwani/ kadi pundi anak wiku/ saking pangintên kula/ Sang Sapwani umatur mangayu-ayu/ ngling malih Sang Dewabrata/ yèn parêng srinarapati//
  25. Pun bapa ing Sokalima/ andhawuhna ing karsa sribupati/ supadi sêpi ing kayun/ benjing-enjing sang nata/ ing [33] Gumiwang ngêmungna sumiwèng prabu/ trusthèng tyas srimaharaja/ angling mring Druna mangarsi//
  26. Nêdha bapa undurira/ ing ngarsèngsun dhawuhna karsa mami/  dèntêrang aywana kantun/ mring anak ing Gumiwang/ pakênira warahên sun kang wulangun/ bisa anuli pêpanggya/ wusnya trang karsa narpati//
  27. Pra wiku mundur sadaya/ srinarendra kondur mring jinêm wangi/ wuwusên Sang Mahawiku/ Sang Baratmadyaputra/ lir maruta lampahe wus praptèng dunung/ kunêng wuwusên sang nata/ wus dalu tan antuk guling//
  28. Mangu-mangunênging driya/ tan ana lyan katon mung kusumadi/ marma tansah kapirangu/ mirangrong karungrungan/ murwèng kidung gambas pait sating kayu/ sêsêbutan atmajendra/ paran polah ingsun Gusti//
  29. Kalamun tan nêmbramaa/ marang sira tan wurung angêmasi/ wadhah pamangsaning manuk/ rekatha rêruntungan/ ora mulih mring Gumiwang raganingsun/ bacuta mangsa dlamakan/ kawirangan ing dumadi//
  30. Dening dewasaning surya/ atmajèng dyah lan cêrak sribupati/ durung manira andulu/ wanodya kaya sira/ darnane budaya kang suku jungkung/ sapasang rakiting solah/ trêngginas lir Dèwi Ratih//
  31. Tulang tunjung ing warayang/ rênyêp ing tyas wadana nawang sasi/ miyogèng panggusah lêmut/ murti gung gora sandha/ bangkekane lurus lir pendah binubut/ pangawak kang sobèng tirta/ salira lurus aramping//
  32. Pakartining dwijawara/ sotyarêta ron arda anggatêli/ dhuh mirah pêpujaningsun/ roding tirta balumbang/ kukila lit ingkang sasmita tan ayu/ satmatanen dasihira/ mangka usadaning wingit//
  33. Kunêng kang anggung mong rimang/ kawuwusa praptane sang maharsi/ kagyat wau sang aprabu/ sigra angraup pada/ Dhahyang Durna ngandika winor rum-arum/ dhuh putuku siswaning wang/ putuku wong [34] anjêkithing//
  34. Sun mundhi kang pangandika/ ing ramanta Ngastina sribupati/ marang sira kaki prabu/ sang nata paring sabda/ lan pangèstu mangayubagya mawantu/ lire gèr sun tinimbalan/ andangu karyanta kaki//
  35. Sirik yèn ingsun goroha/ pakartining pandhita wuwus yêkti/ ing purwa madya wus katur/ têlênging karyanira/ gumarèwèl andikane sang aprabu/ mangkene kang pangandika/ ramanira sribupati//
  36. Bapa andika dhawuhna/ mring putrèngsun Gumiwang sribupati/ yèn nyata sih nrus ing kalbu/ muga tinêkanana/ patêmbaya manira kalamun besuk/ si rara kalamun krama/ tukone samodra gêtih//
  37. Pama lêbak ing Ngastina/ pinuriha dadi gunung brana di/ tinumpuk angundhung-undhung/ sumundhul ngantariksa/ yèn tan sirna kang mangka onênging kalbu/ caplak kêliliping mripat/ suka bêra nini putri//
  38. Nahan Sang Sri Suryanggana/ sakalangkung bingung onênging galih/ de ing tyas durung kabêntus/ dadya lon aturira/ dhuh pukulun eyang panêmbahan ulun/ kang mangka [35] radityaning wang/ katamakna ingkang yêkti//
  39. Yèn saking raosing driya/ brana pèni mung rangkêp tan dadya wit/ kang kawulèsthi ing kalbu/ tan lyan pêjah kawula/ nagri sabrang saisine ciptèng ulun/ mangka siyagèng pancaka/ prajurit gung kang mangkagni//
  40. Eyang mangka pandaming tyas/ dèntumuli amatamèng mring dasih/ Dahyang Druna mèsêm ngrangkul/ adhuh nggèr putuningwang/ dènatampa sun bêbisik ing sirèku/ maju mênglêng srinarendra/ Dahyang Druna abêbisik//
  41. Dhawuhe Sri Duryudana/ pêpanggile pikramane sang putri/ ing purwa wasana putus/ madêg suraning driya/ Suryanggana tan umiyat mring sang ayu/ katon narpati Pandhawa/ ing cipta sampun kapusthi//
  42. Umatur mring Dahyang Druna/ dhuh pukulun ing karsa sribupati/ prakawis kang wus dhumawuh/ dhuh sampun-sampun dahat/ sungkawèng tyas kawula ingkang sumaguh/ nyirnakkên narpa Pandhawa/ dangu anggitês kang mèrki)//
  43. Darbea nyawa salêksa/ botên wande pêjahe saking mami/ ing pundi pangungsènipun/ nadyan mring têlak naga/ angungsia ing Dewa Bathara Guru/ kula kadugi nyirnakna/ katêkan dewane tapis//
  44. Benjing-enjing kalilana/ angkat kula dhatêng Cintakapuri/ Dahyang Druna ngandika rum/ awya kasusu ing tyas/ sumiwia dhisik mring ramanta prabu/ sokur bisa sumiwia/ mring Destarata maharsi//
  45. Pangèstune lumuntura/ lan kapindho bakal martuwa kaki/ yèn wis kalakon sang prabu/ ngabêktia sang nata/ saya gampang sirnaning klilip sagunung/ dhuh babo salina têmbang/ maring pangkur dadi mijil//

~ PUPUH VI ~
M  I  J  I  L

  1. Muput sadalu sang maharêsi/ kalawan sang katong/ dènnya gunêm ing pangupayane/ mrih kalakon têmbayaning aji/ widagdaning rêksi/ bantêring sang prabu//
  2. Yèn mungguha nguladi kang agni/ sirêp tanpa dados/ [36] wus miturut ing sabarang kang rèh/ de sang wiku kang upama riris/ hardanèng kang gêni/ sirêp dening ranu//
  3. Wus rahina ya ta sribupati/ busana kaprabon/ ing undhangan sawadyane kabèh/ umung gumuruh swaraning baris/ bêda duk angkating/ saking nagrinipun//
  4. Sri narendra wus anitih hèsthi/ pinalanan abyor/ gung aluhur sêdhêng nom tuwane/ tur anjalma ing rèh mituruti/ panêngraning hèsthi/ pun Dewa Andaru//
  5. Sagung kapraboning prang wus munggwing/ bra pra bala kumpol/ ngandakara ujwalèng planane/ dhasar bêsus solah ngrêspatèni/ lir Hyang Surapati/ duk angrunah ripu//
  6. Anglurugi prajaning rasêksi/ Newata Sang Katong/ rinarampa wong Gumiwang kabèh/ lan ulading padupan manuhi/ lir jalada munggwing/ akasa kumêlun//
  7. Tan wus yèn ingucapna rêngganing/ asrining kaprabon/ wuwusên Sangkuni pamêthuke/ pisungsunging sabrang sribupati/ wus tundhuk kipatih/ lan tungguling wadu//
  8. Linêstari pranataning baris/ gumuruh swarèng wong/ joli rêtna ing ngarsa lakune/ anut karsanira sribupati/ mung murih patuting/ prayoganing laku//
  9. Anyêlani ucape sathithik/ rêngganing pasungsong/ kawuwusa radè-[37]n kadipatèn/ jêjulukira sang narpasiwi/ Lêksmana Mandradi/ Kumara linuhung//
  10. Jaka kumala-kala sang pêkik/ kêmbanging kadhaton/ brêgas banyak aruruh rekane/ jlalat-jlalat jênggilanging kapti/ asta lurus ramping/ mathekol ting brênjul//
  11. Netra jait wêwirone manis/ têmêne mandhêlo/ grana malicarma ukur sire/ satêmêne lir cupak garêsik/ mêlongo êlênging/ irung sêdhêng jambu//
  12. Wulu irung katon têlung nyari/ anglir duk nyêrodok/ bathuk nyela cêndhani andene/ pundhak jamur payung liring ati/ têmêne lir kêpis/ kang blêg kaya bestru//
  13. Jaja wijang bêbangkekan wangking/ nanging ethok-ethok/ pulungati manjêlut têmêne/ cinarita rahadyan putra ji/ arsa aningali/ lampahing pisungsung//
  14. Ngrasuk busana kaputrèn adi/ mêmantès pênganggo/ nyampinging abang cindhe anggêdhedher/ apaningsêt pathola tinêpi/ linuting barêci/ binara ngrêmbuyung//
  15. Clana rinenda satêbah sisih/ pinêkak karoncong/ gêgiligan salêngên gêdhene/ ajêjamang kinara wêstha di/ garudha ing wuri/ tinrap rêtna murub//
  16. Asêsumping gajah ngolang-ngaling/ dawala ngrêrompol/ mas tinrapi rêtna bang myang putih/ ilating garudha mas rinujit/ kêkalung tundha tri/ tinètès jumêrut //
  17. Ngagêm anting gung sabêndha miring/ panunggul saterong/ kêlat bau naga ilat [38] nglèwèr/ abêbinggêl sungsun pitu sisih/ gêng sajêmpol sikil/ watês dhuwur sikut//
  18. Driji kêbak ali-ali/ katêkan jêjêmpol/ watês kuku sinungsun patrape/ lir cinêkal tan bisa nêkêmi/ tinon angajrihi /  kadyarsa angrawut//
  19. Sigra agêganda burat kuning/ yèn tinon mancorong/ têkan suryane kuning pupure/ imba pinindih angus sanyari/ wus têdhak sang pêkik/ ningali pisungsung//
  20. Lêngut-lêngut lon dènnya lumaris/ arja plangi rimong/ dharat angrangkul punakawane/ kawuwusa lampahing kang baris/ gêbêl turut margi/ wong umyat pisungsung//
  21. Joli kang tinitihan sang putri/ kandhêg kori pindho/ gêgotongan pangurakan gone/ kawuwusa Jêng Srinarapati/ Sang Duryudana Ji/ siniwakèng wadu//
  22. Nèng pandhapa lunggwèng dhampar rukmi/ kang nèng ngarsa katong/ pêpak sagung pra Kurawa kabèh/ Dursasana kang munggèng ing ngarsi/ Durmahangsa tuwin/ Durmuka lawan Dur//
  23. Mayahangsa miwah Durmagati/ Durpraceka kang wor/ Kartamarma Kartasuwiryane/ Jayawikatha Kurawa sêkti/ Sri Karna Narpati/ Sapwani Sang Wiku//
  24. Dewa Barata Santanusiwi/ lunggwèng ngarsa katong/ kawuwusa Sangkuni praptane/ tur uninga marang sribupati/ pamêthukirèki/ agung kang pisungsung//
  25. Lan lêbuning Dyah Surya-[39]dewati/ myang brana kaprabon/ dyan wong agung miji pawongane/ paring uninga dayitèng aji/ praptane sang dèwi/ lan sagung pisungsung//
  26. Gumrah pawongan sajroning puri/ wênèh kang nênonton/ Banowati mijil sing purane/ kawuwusa Dyah Suryadewati/ tumamèng jro puri/ ingirit pra arum//
  27. Tinampèn mring Rêtna Banowati/ kinanthi manjing jro/ Lêksmanawati wuri lampahe/ atmajendra Lêksmana nut wuri/ miyak wong lumaris/ kang gêrbêg sang ayu//
  28. Saking sangêt gêdhedhering nyamping/ gung kidak dening wong/ nyamping sabuk èpèk jêbol kabèh/ kawirangan mlayu bopong nyamping/ wuwusên sang putri/ sumiwèng kadhatun//
  29. Sêsêk uyêl wong sajroning puri/ gumrumung swarèng wong/ dhasar katêmbèn ing pandulune/ Suryadewati tan kêna têbih/ Dyah Lêksmana wati/ rakêt dènnya lungguh//
  30. Kunêng wuwusên Arya Sêngkuni/ kang prapta manjing jro/ ngirit caraka sabrang praptane/ lan pisungsung sagung kang brana di/ pinantês kang warni/ umanjing kadhatun//
  31. Brana sotya nèng kêndhaga rukmi/ kang malbèng kadhaton/ palawija wadon pangampile/ warna-warna rupa ngrêspatèni/ bêburon sarwa lit/ sadaya pinikul//
  32. Buta bajang kang padha mikuli/ dhuwure saelo/ ana gombak kucir  myang pêpêthèk/ arêrapèk busananing para yêksi/ kinalunga-[40]n kêrbin/ binusanan murub//
  33. Palataran kêbak buta cilik/ akaryèng ram ing wong/ bangsa rowa lun-alun adhêge/ lir tinumpak wong Ngastina puri/ myat rupaning janmi/ wênèh myat pisungsung//
  34. Nêngna ramening jro miwah jawi/ kang samya nênonton/ têka lunga tan wontên bosêne/ kawuwuse dutane narpati/ Antisura Patih/ ing karya wus katur//
  35. Pisungsung wus samya dèntampani/ nayaka jaba jro/ linêbokke gêdhong sapantêse/ kang mring pura wus katur sang putri/ wong mikul rinukti/ têpining praja gung//
  36. Tan winarna ucape ing wuri/ mundur ing pisungsong/ kawuwusa sang prabu praptane/ Suryanggana kêrit sang maharsi/ gumuruh swaraning/ ya ta sang aprabu//
  37. Angandika mring Bisma maharsi/ eyang dwija katong/ bok mênawi punika praptane/ wayah paduka sabrang kang prapti/ sintên prayogining/ ing mangke kang mêthuk//
  38. Matur alon Dewabrata Rêsi/ yèn parêng sang katong/ prayogi raka paduka mangke/ putu ing Ngawangga Ki Dipati/ pun Gajagsa tuwin/ Saraba Saeku//
  39. Mêthuk kalêbêt ing Narapati/ Suryanggana katong/ kang liningan katiga lumèngsèr/ kawuwusa Gumiwang narpati/ wus tumêdhak saking/ dwirada sang prabu//
  40. Kang parabdi tan parêng nyelaki/ kendêla sang katong/ katongtona ing tyas prasajane/ mugi patih tuwa kang tan têbih/ kiwaning kang hèsthi/ pun Dewaandaru//
  41. Srinarendra gung dènnya manganti/ kang taksih gumeyong / [41] Kumbayana lawan wahanane/ tan adangu wus prapti sang rêsi / wus tumêdhak saking/ wahana sang wiku//
  42. Kawuwusa kang mêthuk wus prapti/ Basusena katong/ satriya ro kang mangka kondhange/ duk samana wus tundhuk anuli/ sêkare ginanti/ pangrawit pinatut//

~ PUPUH VII ~
S  I  N  O  M

  1. Watara kurang tri jangkah/ Sri Karna mèsêm marpêki/ sarêng ngayut asta/ Dahyang Durna ngacarani/ iku gèr wakirèki/ ing Ngawangga sang aprabu/ kaprênah paripeyan/ lawan Sri Duryudana Ji/ loro iku prênah arining yangira//
  2. Garwane Sri Dêstrarastra/ bok ayu Rêtna Gêndari/ atmaja Gêndarapatya/ Gajagsa ingkang wêwangi/ arine akêkasih/ Sarabasata waruju/ karo arine Soman/ wusing mangkana nulya glis/ sang aprabu Gumiwang kêrit Sri Karna//
  3. Agêng pakurmatanira/ sumiwine sribupati/ ing alun-alun lir bêntar/ gunging kawula ningali/ arantaban jalwèstri/ atub atêpung matimbun/ tan lyan Narpati Karna/ kang dadya ucaping janmi/ buh tikêling wiraganing Suryatmaja//
  4. Kawit ing kori pamedan/ sang nata dènnya lumaris/ ginarbêg para bupatya/ Sri Karna mangka pangirid/ lumampah munggwing ngarsi/ sinongsongan ing mas murub/ kampuh wangun karajan/ bathik modhang pinrada sri/ anggêdhedher lir paksi mrak anêmbrama//
  5. Atêtepong ting galêbyar/ ujwala angilat thathit/ praba lir [42] laring kagêndra/ barang sinandhang rêspati/ bêranyak tan wêwigih/ ing wurinira Sang Prabu/ Gumiwang Suryanggana/ yayah kinêmbar tan warni/ kaot Suryanggana ulate jêtmika//
  6. Gumbala lus kêkêtugan/ arja jamang tinundha tri/ rema ukêl supit urang/ kinancing garudha cilik/ sêsumping ngurang gadhing/ mas linuting sotya mancur/ kalung naga karangrang/ binggêl kêlat baunya sri/ sagung kang rinasuk karajaning sabrang//
  7. Song-song pinarada jênar/ pinucakan ing rêtna di/ tinrètès sotya bang pita/ yèn tinon angrêspatèni/ kasoroting Hyang Rawi/ ting paluncar angênguwung/ kang ngapit kering kanan/ arining Arya Sangkuni/ kalih pisan kang sinandhang kasatriyan//
  8. Gagah adêdêg pidêksa/ sinongsongan kêrtas putih/ winangun kadya pêpatah/ Dhahyang Druna munggèng wuri/ ngagêm cara maharsi/ jêjungkas panjalin wulung/ minggah mring sitibêntar/ bupati sabrang anangkil/ ing paglaran jajar Bupati Ngastina//
  9. Wus laju srimaharaja/ Kurawa amêthuk sami/ ning wiwara srimangantya/ supênuh pawongan cèthi/ kang samya nêningali/ plataran swara gumrumung/ prapta ngabyantarendra/ dhêdhampar wus piniranti/ tarab jajar \pa\lênggahan pra kamituwa//
  10. Ya ta Sri Suryaanggana/ gupuh dènira ngabêkti/ sumungkêm pada narendra/ yayah konjêm ing pratiwi/ sawusnya angabêkti/ Sri Duryudana lon muwus/ pakênira lungguha/ ing dhêdhampar wus sumaji/ anjajaran lan sagung pra kamituwa // [43]
  11. Sri Sabrang dhahat lênggana/ saha matur ngasih-asih/ pukulun jêng srinarendra/ sabda paduka kapundhi/ gênging sih sribupati/ kawula sèwu anuwun/ nanging raosing manah/ botên sumêdya atampi/ têbih saking pukulun ingkang punika//
  12. Sapintên nugrahaning Hyang/ ingkang martamaning dasih/ de kawula wis linilan/ angancik ing Nuswa Jawi/ mring nagri paduka ji/ tuwin sumiwèng pukulun/ punika kamayangan/ saking punapa pun dasih/ yèn puruna jajar lênggah lan paduka//
  13. Kang kawulaèthi ing manah/ wasiyate bapa kaki/ apanjang lamun katura/ ya ta Sri Duryudana ji/ karênan jroning galih/ myarsa ture sang aprabu/ dadya jinajar lênggah/ kalawan sang narpasiwi/ soring dhampar ing ngarsa kapering kiwa//
  14. Ngandika Sri Duryudana/ bagya ki prabu kang prapti/ anèng prajaing Ngastina/ kongsi patêmon lan mami/ lêlakon pirang ari/ dene lêtkang samodra gung/ gunung jurange gawat/ alas gung buron ngèbêki/ liwat saking anak prabu anrang baya//
  15. Umatur Sri Suryanggana/ dhuh pukulun sribupati/ kapundhi sabda paduka/ minangka jimat paripih/ ngalingga lênging ati/ nrusing balung mangka sungsum/ anjawi kang punika/ kawuningana sang aji/ milanipun sumiwi jêng padukendra//
  16. Wau sinuhun Ngastina/ têbih antaraning nagri/ ing Gumiwang lan Ngastina/ kalêbêt samodra tuwin/ wana prabata sungil/ nanging raose tyas u-[44]lun/ tinikêla ping sapta/ ing tyas kawula tan ajrih/ saugi sagêda sumiwèng paduka//
  17. Mangke pangèstu paduka/ kawula sagêd sumiwi/ dhahat ning rêncananing tyas/ lan kalilana] pun patik/ angrubiru ing Gusti/ angaturkên kang praja gung/ saisining Gumiwang/ darmi kawula angampil/ sokur lamun wontêna karsa paduka//
  18. Ananêmi mêngku praja/ kawula nrimah mêkathik/ sumêdya amunakawan/ lan wontên tawan narpati/ Jongmirah ingkang nagri/ Saktisura Sang Aprabu/ lan nata Gyantipura/ panêngran Sri Surasekti/ katigane prajane narpati yaksa//
  19. Winastan Nagri Saryana/ nama Prabu Kalamurti/ sadaya katur paduka/ Sri Duryudana nauri/ hèh kulup Sribupati/ abangêt panrimaningsun/ sakèh sihing prasêtya/ kabèh katêmu ing wuri/ prayogane anglêrêmakên sarira//
  20. Nata Duryudana/ ya ta Karna Sribupati/ ganti para kamituwa/ sun pambage ganti-ganti/ Lêksmana amungkasi/ tur pambagya wantu-wantu/ umatur Rêsi Bisma/ mring Sang Prabu Kurupati/ yèn kaparêng anggèr ing karsa paduka//
  21. Putu prabu ing Gumiwang/ kasowana nata rêsi/ ngabêktia lan supaya/ winantua ing pamêling/ ya ta Duryudana ji/ tyas karênan ngandika rum/ mring Arya Plasajênar/ hèh paman pakênirèki/ angruktia srimanganti bangsal wetan//
  22. Minangkaa pamondhokan/ aja nganti nguciwani/ si patih karone padha/ gawanên mring Plasakuning/ sakèh para bupati/ manggona wismaning wadu/ ngiras murih kulina/ prajuri-[45]te anak aji/ alun-alun ing lor kidul amanggona//
  23. Wusing trang kang pangandika/ kondur jêng srinarapati/ anganthi Suryanggana/ gawok kang samya ningali/ katon sihe sang aji/ sungkême narendra tamu/ dhasar bagus kang warna/ jêtmika angraras ati/ ting garêdêg parèstri kang samya umyat//
  24. Lêksmana cakêt lumampah/ mèsêm myat anganan ngering/ pawongan kang samya miyat/ tan taha wacana bêngis/ tobil bakna priyayi/ lêlewane ora nyebut/ ya ta srinaranata/ sapraptane mandragini/ ingkang garwa sinasmitan lumaksana//
  25. Kusuma Suryadewatya/ lan Sang Dyah Lêksmanawati/ garbêg Sri Dayintaraja/ Mandrakumara ing wuri/ bunguk dènnya lumaris/ tansah dhèhèm guyu tanggung/ karyèwuh kang lumampah/ dènlewaning narpasiwi/ gang sarisik ukêl asta tanjak glewang//
  26. Ting jrêlèh wong upacara/ Lêksmanawati anolèh/ wruh kang ratu kaya gila/ gumuyu têtawan putri/ rêngu lon amarani/ kang raka asring tinapuk/ susur kongsi malêsat/ rahadyan gupuh nututi/ wus tinêba linancangan ing pawongan//
  27. Ya ta kunêng kawuwusa/ Dhêstharata nata rêsi/ pinarak ing pacrabakan/ lan garwa Rêtna Gêndari/ pawongan tur udani/ gusti punika sang prabu/ lumarak jêng paduka/ lan gusti kusumèng puri/ narpa rêsi sigra manga-[46]tag ing garwa//
  28. Kèn mêthuk ing srinarendra/ wus tundhuk sigra lumaris/ prapta wus tata alênggah/ kang pawongan samya nêbih/ umatur sribupati/ ing karya narendra tamu/ purwa madya wasana/ sukèng tyas sang narpa rêsi/ dyan ngabêkti Sang Prabu Suryaanggana//
  29. Mring Sang Dwija Dhêstharata/ miwah eyang Dyah Gêndari/ Lêksmana prapta manêmbah/ ngabêkti mring sang maharsi/ ngandika Dyah Gêndari/ kathik ngabêkti wong bagus/ nora mulut tan sawal/ umatur sang narpasiwi/ êlo sampun kantun lan mantu paduka//
  30. Kusuma sêsangkaning dyah/ ngabêkti mring sang maharsi/ ngandika Sri Dhestarata/ ki prabu sapa kang bekti/ Lêksmana anyelaki/ nyêla matur mring sang wiku/ punika wayah tuwan/ pun Rêtna Suryadewati/ sumiwi ing paduka brangta mring kula//
  31. Marma nyanggung ura-ura/ dhuh gusti sang narpasiwi/ tulus asih ing mlas arsa/ kawula sumêdya nyèthi/ wong bagus mingit-mingit/ durung kongsi praptèng pupuh/ Banowati anyandhak/ karnane sang narpasiwi/ ginèrèt mring purane ing kadipatyan//
  32. Nêngna kang nyingitkên putra/ wuwusên Duryudana ji/ umatur mring Dhêstharata/ pukulun jêng rama rêksi/ kawula tur udani/ pisowane anak prabu/ Gumiwang Suryanggana/ bêdhol sawadyane kêrig/ bêbukane angaturakên prasêtya//
  33. Nyaoskên Praja Gumiwang/ saisi-[47]ne dènatapis/ raja brana wadyabala/ tiga tawaning narpati/ Jongmirah ingkang nagri/ onjo tinimbang pra ratu/ panêngran Sêkti Sora/ Gyantipura Surasêkti/ prajaning wil nama nagri ing Saryana//
  34. Jêjuluking narpa yêksa/ wasta Prabu Kalamurti/ katura Sri Mahbathara/ kang sarêng lan anak aji/ arinipun pawèstri/ kang wontên ngarsa pukulun/ nyênyêthi kaatura/ lan yèn sarêng rama rêsi/ kalilana amêkathik ing paduka//
  35. Wayah paduka pun rara/ kang mangka ros lênging ati/ ubayane wayah tuwan/ lulu awor lawan siti/ yèn tan pinujwèng kapti/ taha lamun kamipurun/ nglawan Praja Ngastina/ mung sumêdya nganyut pati/ angandika Nata Rêsi Dhêstharata//
  36. Hèh Ki Prabu ing Gumiwang/ awya dadi tyasirèki/ rèhningsun durung têtanya/ paran ta padha basuki/ nahan Suryanggana ji/ nêmbah-nêmbah lon umatur/ pukulun srinarendra/ ing sabda dhahat kapundhi/ de sagêda sumiwi ing padukendra//
  37. Tan lyan pangèstu paduka/ mring kawula anyrambahi/ sagung wadya ing Gumiwang/ ngandika sang pandita ji/ kabèh brana di-adi/ ingkang minangka pisungsung/ ki prabu atur praja/ twin têtawan pra narpati/ iku bangêt panarimèngsun mring sira//
  38. Nanging mungguh abojana/ ki prabu tan dadi daging/ pambanane ramanira/ Ki Prabu Duryudana [48] Ji/ iku bae ki aji/ kalakona dèn satuhu/ ingsun jumurung pujwa/ mangayu marang sirèki/ Suryanggana muka lir konjêm pratala//
  39. Umatur sarwi pratignya/ pukulun sang maha yêkti/ yèn kawula tan sagêda/ nyirnakkên rêtuning galih/ tan sae myat sujanmi/ suka jur awor lan lêbu/ benjing-benjing kawula/ mangkat mring Cintakapuri/ katamana ing pangèstu jêng paduka//
  40. Yèn kaparênga ing karsa/ kawula anyuwun kanthi/ jêng eyang ing Kapatihan/ minangka jimating jurit/ mênggah palwèng jaladri/ mangka kêmudhining laku/ nimbang awrating aprang/ mbotên kawula bên jurit/ mung nyalini sêkar dhêndha tejamaya//

~ PUPUH VIII ~
D  U  R  M  A

  1. Kadya cidra galihe Sri Suryanggana/ matur mring nata rêksi/ pukulun jêng eyang/ kawula nuwun sabda/ pangèstu madyaning jurit/ darmi ing karya/ karya sang mahayêkti//
  2. Angandika wiku nata Dhêstharata/ ki prabu sun sabdani/ sirantuk ing karya/ ratri sun datan nendra/ rina sun acêgah bukti/ iku minangka/ yuwananing ajurit//
  3. Angandika mring Narpati Duryudana/ kulup gawanên mijil/ iki sutanira/ Ki Prabu Suryanggana/ dêdimèn nuli miranti/ lan pamujinira/ yayi Arya Sêngkuni//
  4. Mung minangka kêkondhange sutanira/ Suryanggana nambungi/ eyang singidana/ sampun katingal mêngsah/ lêbura dènmor lan siti/ mungna kawula/ pukulun lawan malih//[49]
  5. Yèn kataman pangèstu jêng wiku raja/ kawula anyagahi/ sadintên kewala/ sirna narpa Pandhawa/ nagari katuju dening/ gunging wadyamba/ dhuhadhuh sribupati//
  6. Sampun dhahat sungkawa ing tyas paduka/ dene acandrèng bukti/ turing Suryanggana/ sarya nglulus gumbala/ ewa Rêtna Banuwati/ jumênêng sigra/ kondur mring langênpuri//
  7. Kawuwusa Sang Aprabu Duryudana/ mundur sing ngarsa rêksi/ saha Suryanggana/ datan kawarnèng marga/ wus makuwon sribupati/ ing sitibêntar binoja mawarna di//
  8. Pra Kurawa angêmbuli ing pamboja/ miwah Arya Sangkuni/ Gajah Antisura/ lan Gajah Satrutapa/ ing rahina gung miranti/ gêgamaning prang/ ya ta Hyang Arka manjing//
  9. Bubar sagung Kurawa ing bujana/ kawarnaa ing ratri/ Dhahyang Kumbayana/ Sapwani Dewabrata/ sarênging praptanirèki/ Sri Suryanggana/ gupuh mêthuk kang prapti//
  10. Sarêng ingacaran wus tata lênggahan/ gunêm masalah jurit/ tuwuk srinarendra/ binukan sabda mulya/ katri ing para maharsi/ sangsaya sura/ ning tyas sri-narapati//
  11. Kawuwusa atmajendra ing Mandraka/ satriya Madyapuri/ Arya Burisrawa/ duk nalika miyarsa/ Ngastina katêkan dening/ narendra sabrang/ ing ratri mentar saking//
  12. Kadi barat ing lampahe narpaputra/ dhasar trahing maharsi/ kaciwa ing warna/ mèh sarupa raksasa/ jiblês Kaki Bagaspati/ pambêkan padha/ tranging driya wis sami//
  13. Burisrawa ing ratri tumamèng pura/ nilip Dyan Bano-[50]wati/ ing wanci samadya/ ratri kusumèng pura/ karuna alantik-lantik/ ingkang sinambat/ madya kalima niki//
  14. Pan mangkana sambate narpadayita/ dhuh-adhuh sribupati/ liwat aniaya/ sikara wong tan dosa/ paran tinêmu ing wuri/ dhuh dewaningwang/ rêksanên Pandhusiwi//
  15. Duk samana pamuwusira sang rêtna/ wuwusên narpasiwi/ Arya Burisrawa/ dhèhèm jawi nêp lawang/ sang dyah sigra angaruhi/ sapèku jaba/ lir swarane si adhi//
  16. Dyan jumênêng mêngakkên inêping lawang/ sang arya wus kaêksi/ sèndhèn dènnya lênggah/ pitêkur marêp ngetan/ sang ayu nyandhak aglis/ astanira dyan/ malbèng kamar nulya glis//
  17. Wusnya lênggah ngandika kusumaning dyah/ paran karyanta yayi/ baya ana karya/ umatur rajaputra/ kakang bok kawula nêmpil/ wartining pura/ lan wau kulup nyilip//
  18. Ing sitinggil pinaranti pinakajang/ paglaran kêbak janmi/ napa Si Lêksmana/ kang bok sing arsa krama/ mèsêm sang rêtna ngling aris/ nora kayaa/ babo dhuh ari mami//
  19. Katuwone sira tan tinari karya/ mengko le sun jatèni/ ana ratu prapta/ têka Praja Gumiwang/ jêjuluke Sribupati/ Suryaanggana/ nglamar sutanireki//
  20. Glising rêmbug pêpanggile kakangira/ sirnaning Pandhusiwi/ saguhe si sabrang/ malêmbung lir canthuka/ sesuk untabing prajurit/ samangsa têka/ prajèng Cintakapuri//
  21. Sinaguhan lawase bangêt sadina/[51] sirna kalima siki/ tinumpês sinirna/ nadyan wadon jêjabang/ mèsêm rahadyan saryangling/ ratu kang prapta/ kang bok dika titèni//
  22. Aprasasat li-ili malbèng samodra/ sêsulung manjing gêni/ rèncèk mring tumangan/ sukaning Destharata/ dupèh sirna sribupati/ Narendra Krêsna/ Janaka sarwi anis//
  23. Pinapada lan cêblunge Si Kurawa/ sabên ilang nêbusi/ jêr kalah botohan/ maring gyan ronggèng wuda/ pahe murcaning Jahnawi/ Bathara Krêsna/ sirna ana kang pinrih//
  24. Layak bae Arjuna sirna taunan/ jêr mring Suranadi/ mêminta ing dewa/ kadibyan kanugrahan/ wong dewane mituruti/ Narendra Krêsna/ kang winênang mêmilih//
  25. Nadyan iki kang bok têkane wong sabrang/ jawata kang pêparing/ nugraha gung marang/ wong agung Panduputra/ Kurawa mangka gêlidhig/ mikul garobag/ katampana Pandhusiwi//
  26. Lah gih dawêg kang bok tiniten kewala/ pêndhak taun pinaring/ ganjaran wong sabrang/ opahe mênang yuda/ sirnaning sang narpayêksi/ Manikmantaka/ Sri Kawaca narpati//
  27. 38)Mari-mari nèkpun gêmêt ratu sabrang/ dityane Sri Rimurti/ sire wong Kurawa/ pinalusung wong sabrang/ tan wruh lamun angusungi/ milane kakang/ cubluk papaning wasis//
  28. 28.     Bojo dika dhewe tinuntun lir menda/ lir sapi dènkêluhi/ tinuntun jêmranthal/ anggêpe sinuwitan/ mring sagung pra maharsi/ para pandhita/ tan wêruh digêgêring//[52]
  29. Sire bungah sinuwita Dhahyang Durna/ Pandhita Ngatasangin/  mpun labêt punapa/ Kurawa têng Si Durna/ tan kadi Si Bayusiwi/ Si Hendraputra/ potange amêdhati//
  30. Pundi wontên wong dicicilake utang/ gêlême ngêlakoni/ Pandhita Talkandha/ Maharsi Dewabrata/ lair biyunge ngêmasi/ sagêde gêsang/ ngungsi Palasara Ji//
  31. Jêr barêngan lan laire Durgagana/ sinuson Durgandini/ malah dipèk garwa/ mring Sêntanu srinata/ pratignyane andhêrindhil/ rak gih Kurawa/ kang bok ginawe nicil//
  32. Si Sapwani umadêg sayêmbara prang/ têng Nagri Nglokabumi/ prang lan Diwangkara/ gih Wisabajrasuta/ kang rinêbut Dyah Lokati/ putriyu endah/ ampuna ditulungi//
  33. Maring paman aji Pandhu baya modar/ dipêndhêm ing pratiwi/ kapindho winehan/ anak Si Jayadrata/ walêse pasthi nêkani/ dhatêng Pandhawa/ anakan Kurawa ji//
  34. Têka bungah ngrasa tinunggu pandhita/ tan wruh ginawe nicil/ Adipati Karna/ napane lan Pandhawa/ kakang Baladewa aji/ dulur nak sanak/ pundi margane bêcik//
  35. Lir ngalindur pangucape Burisrawa/ tan kêna dènsêlani/ sawusnya ngandika/ angulat banjur lunga/ kadumêlan lir[wong baring/ gantya winarna/ kang mêkuwon sitinggil//
  36. Sribupati ing Gumiwang Suryanggana/ lawan Durna Maharsi/ Sapwani twin Bisma/ sawêngi pirêmbugan/ tan ana kang antuk guling/ ya ta miyarsa/ ana swaraning paksi//
  37. Bêbarungan mangsa woh wringin mandera/[53] ngungak ngetan sang aji/ myat ujwalèng surya/ lir manunu ing ngwiyat/ gugup tyasnya sribupati/ rêkyana patya/ karone dèntimbali//
  38. Kinen atêngara budhalakên wadya/ marang Cintakapuri/ gajahku saosna/ ning wetaning pamedan/ gumuruh swaraning janmi/ baris atata/ tan nganti dènabani//
  39. Taksih gègèr barise wong ing Gumiwang/ wuwusên sribupati/ manêmbah mring eyang/ sang pandhita têtiga/ angandika sang maharsi/ mangayu bagya/ dhuh putu sribupati//
  40. Katamana ing nugrahaning jawata/ ing karya dènlêstari/ ya ta Suryanggana/ manêmbah wus umangkat/ praptèng pamedan wus nitih/ dirada wasta/ dewadaru gêng inggil//
  41. Ting paluncar busananing kang matêngga/ kasorota Hyang Rawi/ têmpur lan busana/ nira srinaranata/ ting galêbyar ting parêlik/ tan wusing ucap/ rêngganing busana di//
  42. Duk samana Sang Aprabu Suryanggana/ nolih anganan ngering/ ing wuri kabêgan/ wadya bala sumahap/ sang nata wus nyasmitani/ dwipangganira/ anjrit tlale mangigil//
  43. Yèn angadêg lir tejane wiku tapa/ katon wênès amanis/ yèn malêngkung kadya/ kêkuwung minum toya/ yèn têlale mobat-mabit/ pan kadya kilat/ sinêrang anglir thathit//
  44. Patih Gajah Antisura wus grahita/ ngarungu Gajah muni/ anêmbang têngara/ gong beri abarungan/ badhe lir swarèng wiyati/ swara angangkang/ ulêngan kang prajurit//
  45. Winatara nêm ewu prajurit kuda/ bagu-[54]s prawirèng jurit/ prajurit ing ngarsa/ wignya sinranging guna/ nyandêr nututi sang aji/ bantala obah/ gumludhuk anggêtêri//
  46. Kang minangka têtindhih prajurit kuda/ sira Rêkyana Patih/ Gajah Antisura/ dharat lêksan awendran/ senapatining pra-jurit/ lêlajêring prang/ pun Satrutapa Hèsthi//
  47. Patih tuwa prawirèng prang ing aguna/ mangka sirahing baris/ sangsaya rahina/ akèh nusul kang wadya/ kang anèng jawining nagri/ ing pasanggrahan/ lumayu rêbut dhingin//
  48. Lir sadaya-daya jêjarah bêrana/ sasolahe gêgirisi/ wruh ratuna têbah/ marma tan ngrasa sayah/ wong kang wisma pinggir margi/ nyalini têmbang/ ingaran gula milir//

~ PUPUH IX ~
DHANDHANGGULA

  1. Tan winuwus lampahing kang baris/ kawuwusa wong Praja Ngastina/ kang pêrak marga wismane/ kèh samya andêdulu/ untabing kang baris lumaris/ dêlêdêg tanpa kêndhat/ sawênèh kang wêruh/ untabing prajurit sabrang/ akèh ingkang tutup lawange kinunci/ jrih solah gora godha//
  2. Ya ta ingkang kawuwusa malih/ pandhita ing Wukir Saptaarga/ ing Martawu pratapane/ trahing Hyang Brama Wisnu/ tan ingucap uruting ngluri/ ing carita rinupak/ mung kang dadi catur/ panêngraning kang pandhita/ Rêsi Krêsnadipayana lawan malih/ Bagawan Abiyasa//
  3. Apêparap Palasarasiwi/ pandhita trang anetra bathara/ jinurung barang ciptane/ kang durung mijil wus wruh/ lan winêca bakal baboni/ ing rat Jawa satêrah/ ing sabrang kinumpul/ wungu tyas Dipayana/ katêdha-[55]kan Hyang Wisesa amêmisik/ ing purwa myang wasana//
  4. Wusing purna wisiking dewa di/ nulya sêmedi Sri Dipayana/ anglela trang pamawase/ luwaraning panêkung/ pan sakala musna sang rêsi/ nunggal mring pinangkanya/ tan ngrika tan ngriku/ ya kabèh ya Dipayana/ wus kinumpul cipta rasa dadi siji/ ginulung kang bawana//
  5. Ya ta sanalika wus anunggil/ nata Pandhawa Sri Darmatmaja/ sirna mulih mring purwane/ sakadang garwanipun/ saisining Cintakapuri/ wêwêngkon jroning kitha/ kabèh sirna gêmpung/ bêburon siji tan ana/ kari wadhah isine kabèh wus mulih/ mring jaman kalanggêngan//
  6. Yèn ujaring wong kang ahli tèki/ larangan yèn ingucap sumewa/ mudharake bêbundhêlane/ paranta yèn winuwus/ nganggo seba Hyang Udipati/ miwah kang amisesa/ dating sira iku/ marêm lamun winasesa/ yèn karêpe sastra boya jajar carik/ mung ngumpul miwah nunggal//
  7. 7.        Kunêng muksaning Sri Pandhawa ji/ kabèh isining Praja Ngamarta/ Sang Biyasa sudibyane/ karya sasmita samun/ ana ingkang galagah langking/ tuwuh ing Balekambang/ gandanya rum marbuk/ akêmbang rêtna sumunar/ ujwalane surêm Hyang Pratanggapati/ mênuhi tri bawana//[56]
  8. Lan tan ana swara kang kapyarsi/ kêkayon gung tan ana kukila/ kupu kinjêng ilang kabèh/ tirta minane suwung/ mung pangliking jagat kapyarsi/ pindha karunaning dyah/ angrês-rêsi kalbu/ winasesa tanpa sesa/ mangsa naa wong myarsa mung winitawis/ lendhe mangsa bodhoa//
  9. Kang miyarsa caritaning tulis/ sampun duka dhatêng kang ngrumpaka/ endah punapa èstune/ wong juru tulis gunung/ rak alane wong duwe abdi/ kêmaruk ajang klapa/ kawruhe paruthul/ prayogane mung sapala/ de tan sêdya winêntar lyaning sujanmi/ mung rinasuk priyangga//
  10. Kadya taman kocape ing ngarsi/ têmbung nalika Sri Dipayana/ katêdhaka jawatane/ mung mrih prayogeng têmbung/ êndi ana Hyang Udipati/ anganggo têka lunga/ dene kaya dhukun/ satêmêne iku layak/ nalikane sang rêsi nungku sêmedi/ sirna Sri Dipayana//
  11. Sirna têng pundi ênggène ngalih/ sirna satuhu sarira tunggal/ kumpul kêmpêl sayêktine/ tuwin ucape wau/ Dipayana nganggo diwisik/ bisikan ajêng napa/ kapyarsa nyalimut/ kang satuhu Dipayana/ tanpa karna nanging pamyarsa tan gêmpil/ sèwu wong binisikan//
  12. Tanpa lidhah Palasarasiwi/ pamuwuse lir gêlap nêm kirna/ cêtha tan pelo wuwuse/ tanpa netra sang wiku/ sabuwana nglela kaèksi/ bok won-[57]têna punapa/ mas Biyasa gih wruh/ ingsêpe tanpa gêrana/ panggandane sajagad niki katiyubing/ anggêpe wasis wijang//
  13. Elo gih mas sampun salah tampi/ botên gruwung Rêsi Dipayana/ saès dènkapitan wanèng/ êmpun maneka banjur/ sakarsane gène mastani/ botên sasriking manah/ lo mas yêktosipun/ mung ampun kenging gêpokan/ kadursilan niku mas sing kula puji/ manjing mawon lak nêdha//
  14. Kawuwusa sang srinarapati/ ing Gumiwang sangsaya wus pêrak/ pan binantêr ing lampahe/ tan kandhêg rintên dalu/ kang kamargan wong desa miris/ jrih samya ngili marang/ jurang miwah gunung/ rajakaya tinuntunya/  malbèng wana gumrumung swaraning tangis/ rantab lampahing janma//
  15. Enêngna sangsaraning wadya lit/ natèng sabrang praptèng jaban kutha/ kanggêg manguning driyane/ myat ngiwa nêngên suwung/ nora myarsa swaraning janmi/ bêburon rajakaya/ sêpi tan kadulu/ pangumbaran jroning kandhang/ lan tan ana swaraning sata lan pêksi/ cuwa tyasnya sang nata//
  16. Saya nêngah ngambah jroning nagri/ sinalasah sang nata parentah/ wisma linebonan kabèh/ wonge nora kadulu/ gêdhong-gêdhong binukak sêpi/ wadhah kèh ginaledhah/ anggalodhang suwung/ isine kabèh tan ana/ inêbing kang lawang tan ana kinunci/ bingung tyas srinarendra//
  17. Taksih manggung gègèr munggèng èsthi/ kyana patih anung-[58]gal saplana/ sang nata lon andikane/ eyang paran ing kayun/ luwih anèh lakon puniki/ manira boya duga/ Sangkuni lon matur/ sinuwun watawis kula/ muwung ingkang janma ngalêmpak mring puri/ sumiwi ing sang nata//
  18. Ing kaparênging karsa sang aji/ sinêngkakna lampahe kang wadya/ lan kinêpungan purane/ saking watawis ulun/ sang aprabu Cintakapuri/ wus tan sumedya lawan/ jrih prabawèng prabu/ giris myarsa gunging wadya/ nanging wontên watawis kawula malih/ wontên purwaning lingga//
  19. Jêr Pandhawa sawung kang upami/ mangka ing mangke botohe minggat/ tan wontên kang nandhingake/ ngandika sang aprabu/ kadi pundi ngangge tinandhing/ Sêngkuni ngoso mojar/ sumangga sinêrung/ bok mênawi sêlak minggat/ dyan sang nata pun dewadaru ginitik/ anggrêng jumangkah rikat//
  20. Sawadyane pinêlak umanjing/ praptèng jawi lun-alun pamedan/ sang nata gêla ing tyase/ kanggêg tyas kapirangu/ lir kagêman kacuwèng rêsmi/ mêdhun saking dwipangga/ dharat sang aprabu/ nênggêl mangidul lampahnya/ ngalun-alun paglaran tan ana kang nangkil/ minggah mring sitibêntar//
  21. Suwung gomblang sang nata lumaris/ wus angancika praptèng palataran/ balinguh ing paningale/ janma myang swara suwung/ têbah jaja srinarapati/ sêsèndhèn wit drêsana/ gandrung amangkung/ kawangwang kusumaning [59] dyah/ salin cipta ngrêrêpa sabda rum manis/ dhuh intêning Gumiwang//
  22. Gambiring rat sadhat wisa mandi/ wrêksaning ron kang pindha tyas kamal/ karya gêla wêkasane/ manabda ing ngaluhur/ Minak Luyubraja ing ngarsi/ Kramasarana aprang/ mrih bêdhah praja gung/ wêwalêrtumraping sastra/ tyas kacuwan saha kang pinurih jurit/ wurung nêmbramèng sira//
  23. Sakala èngêt srinarapati/ sigra manjing mring jro prabasmara/ jinajah mring saubênge/ gêdhong-gêdhonge suwung/ sakèh wadhah wus tanpa isi/ mring kêbon lêlangenan/ tan ana kadulu/ Patih Gajah Antisura/ Satrutapa sarêng prapta awotsari/ lon matur ing sang nata//
  24. Dhuh pukulun sang srinarapati/ kawula wus jajah jroning praja/ èstu tanwontên banèke/ Sêngkuni lon umatur/ padukanggèr kataman ing sih/ saking eyang paduka/ Dhêstarata wiku/ miwah kang para pandhita/ rintên dalu tansah dènira sêmedi/ mangayu-ayu bagya//
  25. Estu ampuh sabdaning maharsi/ ing sirnane pun nata Pandhawa/ lan isining praja kabèh/ pinulung kinakêcut/ de mitrane Sang Hyang Pramuni/ inggih Bathari Durga/ jêr pun Pandhèwèku/ sinihan pinutraputra/ kados-kadosing dêdugi botên têbih/ marma jêng srinarendra//
  26. Sampun dhahat sungkawaning galih/ jêr drubiksa ajrihing linila/ sang nata lon andika-[60]ne/ hèh patih ro sirèku/ ingsun mundhut dayanireki/ prayogane linakyan/ kya patih umatur/ anjawi karsa paduka/ tinilara yèn tinêngga tanpa kasil/ dêduka tanpa lawan//
  27. Mung tinêngga acatur bupati/ lawan prajurit mung winatara/ pratandha kagêm prajane/ ing têmbe yèn wus katur/ ing ramanta srinarapati/ sakarsaning sang nata/ jêr paduka sampun/ anglampahi ing karyèndra/ lan kabêgjan tanpa prang rajane anis/ wus manjing dhatulaya//
  28. Namung sêrike gusti sakêdhik/ pundi ingkang winastan jayèng prang/ dene tanpa panrêngane/ rajane tan kapikut/ jêjarah têtawan sêpi/ katujune ki lurah/ Plasapita tumut/ ngêngondhangi ing paduka/ mangka sêksi bêdhahing Cintakapuri/ ing solah wus kapriksan//
  29. Lipur dukanya srinarapati/ wus ngundhangan lir ture kya patya/ amaju pat pabewake/ pinilih ingkang tugur/ bupati kang prawira sêkti/ nyatus prajurit dharat/ tur samya gul-agul/ risaksana srinarendra/ wus anitih dwipangga lawan Sêngkuni/ kêbut sawadyanira//
  30. Beda lawan angkate sang aji/ rêrikatan ing mangke lon-alonan/ mandhêk mayong kêrêp lèrèn/ mung agung kapirangu/ amirangrong saya ngranuhi/ munggèng rêngganing liman/ gandrung amangungkung/ manguna-[61]ndikèng wardaya/ kaya paran ing karya lamun tinampik/ suka matiyèng paran//
  31. Dhuh saiba ucape wong cilik/ yèn sun muliha Praja Gumiwang/ nora katon dhèncèng-dhèncèng/ kusuma wadung pantun/ prajurit prang anggung kalindhih/ dhahat anganiaya/ nora milu kondur/ tan sae myat ing sujanma/ puput jiwa bêdhug têngaraning jurit/ kataman matyèng rana//
  32. Saya liwung tyasnya sribupati/ sru kacuwan tan linawan ing prang/ tambuh-tambuh wiyogane/ mèh tan panon sang prabu/ anggulèyèh luhuring hèsthi/ gupuh Kya Patih Soman/ rinangkul sang prabu/ Patih Gajah Satrutapa/ amrêpêki matur mring Arya Sangkuni/ kados pundi ki lurah//
  33. Yèn kalawan pinujuning galih/ wayah paduka srinaranata/ prayogi kinundurake/ supados lêrêmipun/ liwunge tyas antuk panggalih/ nèng Dhukuh Sokalima/ kataman ing wuruk/ ing Sang Dhahyang Kumbayana/ mung ki lurah ngaturna lampah puniki/ mring jêng srinaranata//
  34. 34.     Pinujune ki lurah pinaring/ mangka pamomong wayah paduka/ dhuh lurah paran dadose/ tan bodho sang aprabu/ anauri Arya Sêngkuni/ kulup iya prayoga/ ngong61) iya miturut/ wus mudhun saking wahana/ nyengklak kuda kundêr lampahing turanggi/ dadya sowang-sowangan//[62]
  35. Kacarita Dyan Arya Sangkuni/ wus tumamèng ngabyantara nata/ katur kabèh pratingkahe/ lan undure sang prabu/ ing Gumiwang dhahat prihatin/ sang nata myarsa eram/ kunêng kang winuwus/ kang Kahyangan Cakrakêmbang/ Sang Bathara Kamajaya lawan sori/ Dêwi Ratih wranggana//
  36. Sang bathara angandika aris/ kaya paran wartane rinira/ têka jênak panunggune/ mukti anèng swarga gung/ siniwi mring pra widodari/ baya tan eling marang/ kang kari nèng dunung/ mokal yèn tan kawangwanga/ ing Cintakapura rinubiru dening/ raja têka ing sabrang//
  37. Ing samêngko yayi sribupati/ lan sagotra ing Cintakapura/ sinimpên trêtib ênggone/ praptaning ratu mungsuh/ tan umiyat janma sawiji/ isi wadhah binerat/ têkan sato suwung/ umatur dayita dewa/ yèn makatên prayogi sêkar sinalin/ kang sae salobongan//

~ PUPUH X ~
ASMARADANA

  1. Paran karsaning sang yogi/ sirnane yayi paduka/ pangrêksane ing karaton/ angling Sang Hyang Kamajaya/ yayi ayo lan sira/ nganglangi ngiras têtunggu/ kadhaton Cintakapura//
  2. Umangkat sang maharêksi/ kadi garudha manglayang/ alon-lonan ing lampahe/ ana kang jawata prapta/ kawangwang tanpa sangkan/ bagus cahyanya umancur/ jêjuluk Bathara Maya//
  3. Hyang Tunggal ingkang sêsiwi/ mula-[63]ne Bathara Maya/ prapta pitutur yêktine/ mring putra Hyang Kamajaya/ kulup dènage sira/ têtulunga mring arimu/ sang nata Cintakapura//
  4. Siniya mring Kurupati/ nyuraya mring ratu sabrang/ karêpe kinarya tèdhèng/ tangkis dêdukaning dewa/ ing mêngko arinira/ sinimpên mring Hyang Maha Gung/ ngenaki tyasing durmala//
  5. Umpama ora piningit/ kongsia têmpuhing aprang/ kêriga wong sabrang kabèh/ di margane sor ing aprang/ lare nêmpuh samodra/ sira salina jêjuluk/ arana Si Partadewa//
  6. Yèn ana takon sirèki/ minangka Kilasawarna/ Tejamaya parêpate/ sutaning Kilatbawana/ kadang Ujwalamaya/ wis mangkata sira kulup/ jujuga jro datulaya//
  7. Kamajaya wus lumaris/ Hyang Maya wus tan katingal/ bali mring pêrnahe manèh/ Partadewa praptèng pura/ wuwusên mantri sabrang/ kapat pinuju akumpul/ ngubêngi wêngkoning pura//
  8. Nalikarsa manjing puri/ kaparanggul Partadewa/ bupati kucêm ulate/ tanya lambene wel-welan/ gusti sintên paduka/ lan pundi pinangkanipun/ punaparsa mundhut nyawa//
  9. Kang abdi naming sadêrmi/ purun ngambah jroning pura/ ngêmban karsaning sang katong/ ngandika lon Partadewa/ yèn sira tanya mring wang/ sun iki têka ing gunung/ arane Kilasawarna//
  10. Gêng luhur jurange rumpil/ dhukuhku ing Tejamaya/ Partadewa aran I-[64]ngong/ garwèngsun iki wranggana/ panêngran Kandhilaras/ sutaning pandhita luhung/ jêjuluk Kilatbawana//
  11. Pandhita trang ing pangèksi/ kadanging ujwalamaya/ sira sayêkti kinongkon/ gustimu natèng Gumiwang/ Si Prabu Suryanggana/ kang brangta putrining ratu/ Mahaprabu Duryudana//
  12. Kang aran Lêksmanawati/ jaruman Pandhita Druna/ wis padha muliha bae/ tutura ing rakanira/ ingsun kang ngarsa-arsa/ paran ta gêlêm tinuntun/ miitênah wong tanpa dosa//
  13. Lamun tan gêlisa prapti/ sun tunu praja Guumiwang/ sun kang bakal malêsake/ niayane gustinira/ marang nata Pandhawa/ ujêr iku mitraningsun/ ing tyas wus saeka praya//
  14. Sandika aturing mantri/ manêmbah arsa umangkat/ padhambruk ting gloyor kabèh/ sakojure awel-welan/ ting karênggos barangkangan/ prapta sajaban kadhatun/ wus samya pajar rewangnya//
  15. Prajurit kabèh milyatis/ budhal lampahe ginêlak/ ing marga tan winiraos/ ganti ingkang winursita/ kang wontên Madukara/ garwa Arjuna waruju/ kusuma Drupadaputra//
  16. Iya kusuma Srikandhi/ kocap murcaning Arjuna/ duk sacandra ing murcane/ garwa kang sêpuh priyangga/ putri saking Madukara/ Rêtna Basudewasunu/ panêngran Rêtna Sumbadra//
  17. Kondur marang Dwarawati/ Srikandhi garwa ampeyan/ kang kari têngga purane/ Bimanyu putra Sêmbadra/ miwah Radèn Sumitra/ Su-[65]lastri ingkang sêsunu/ kang têngga nèng kasatriyan//
  18. Wong agung ing Pringgadani/ kang tugur ing Madukara/ dhasar kulina slawase/ Srikandhi miyarsa warta/ lamun Nagri Ngamarta/ katêkan parangmuka gung/ tèka Nagara Gumiwang//
  19. Malah gumrahing pawarti/ Sang Aprabu Darmaputra/ lolos sagarwa putrane/ ari katiga nut raka/ Bima lan Madrim putra/ tumpêsan kang para wadu/ malah praja wus kabêgan//
  20. Dening ratu manca bumi/ kang anglana saking sabrang/ ing Gumiwang gung wadyane/ ya ta Radèn Gathutkaca/ miwah Jahnawiputra/ wus samya kalih ingutus/ mring Praja Cintakapura//
  21. Angyetèkakên ing warti/ têmên doraning pawarta/ wus umangkat radèn karo/ mung lawan tri punakawan/ lumampah gêgancangan/ ciptaning tyas bela lampus/ paribara nêmu arja//
  22. Sira Radèn Bimasiwi/ mêsat mijil jumantara/ lir kaga raja ibêre/ krodharsa ngrabasèng mêngsah/ Rahadèn Partasuta/ tan kandhêg ing lampahnya wus/ umanjing sajroning praja//
  23. Miyat nganan ngering sêpi/ tan ana bawaning janma/ têkan manuk ora katon/ kêkayon wohe tan ana/ rinèng tyas Partaputra/ mèh sirna krodhaning kalbu/ wadya tumindak lon-lonan//
  24. 24.     Pamyarsa paningal sêpi/ prapta pinggiring pamedan/ lun-alun ngalela katon/ asêpi tan ana janma/ ngandika marang Sêmar/ kaya paran pamikirmu/ elok lakon Ngamarta// [66]
  25. Endi kang minangka saksi/ bêdhahe praja Ngamarta/ ora ana lêlabête/ tumpêsên wong ing Ngamarta/ tan ana sarah bathang/ kabèh omah padha suwung/ têkan isi kari wadhah//
  26. Bêburon tan ana kèksi/ sêpi tan ana sabawa/ Badranaya lon ature/ mila srêp manah kawula/ ningali têtingalan/ punika elok kalangkung/ dede pandamêling tiyang//
  27. Kados pitulunging widhi/ asih paring kanugrahan/ karya cawêngahing mungsoh/ kados sadèrènge prapta/ mêngsah sirnaning janma/ lurah kanthong manabda sru/ wuwuse iku wis ora//
  28. Rak mung gonmu ngathik-athik/ wong tan ana mungsuh têka/ minggat saduwèke brèsèh/ ya ta Arya Bimasuta/ prapta sarwi karuna/ kang rayi anggung rinangkul/ pamuwuse kawlas arsa//
  29. Dhuh ariku wong asigit/ iki ana dayaning tyas/ ayo lumèbu kadhaton/ yèn jêng uwa wus tan ana/ mêngko mrih budidaya/ aku nut ing sakarêpmu/ lara pati aja pisah//
  30. Ya ta rahadyan kêkalih/ tumindak arsa mring pura/ sangsaya onêng driyane/ de samarga tan umiyat/ sipating kang sujanma/ ing srimanganti wus rawuh/ laju malbèng palataran//
  31. Wuwusèn kang pindha rèksi/ Partadewa lan kang garwa/ Kandhilaras anulya ge/ mêthuk rawuhe kang putra/ Bimanyu Gathutkaca/ [67] akekehan sang rêtna yu/ kèndêl 40)têpining taratag//
  32. Sang rêtna awanti-wanti/ pamêluke mring Rahadyan/ Bimanyu naratap tyase/ ya ta Bambang Partadewa/ nabda mring Badranaya/ lurah warahên anakmu/ bok ing tyas saya gupita//
  33. Lurah Sêmar matur aris/ mring Radèn Jahnawisuta/ sampun kagèt gèr yêktose/ punika satriya ngarga/ mitrane rama dika/ Kilaprupa kang sêsunu/ nama Bambang Partadewa//
  34. Nyudara sinarawèdi/ kang tapa Ki Lasawarna/ mirsa kang dèrèng kêlakon/ ya ta Bambang Partadewa/ numpangi ing panabda/ kulup tuture wakamu/ kabèh iku apa nyata//
  35. Lurah mlêbua mring puri/ katemu lan sutanira/ sakarêpmu ana kabèh/dèn tutug ênggonmu nadhah/ Sêmar wus manjing pura/ myat boga nadhah sumrikut/ kunêng wuwusên mandhapa//
  36. Wus samya atata linggih/ radyan ro lan Partadewa/ kapat wranggana rowange/ Partanggung anyidhikara/ mring putra mrih lêrêma/ kalihe pan wus linipur/ linut siliring maruta//
  37. Ya ta rahadèn kêkalih/ lêsu lungkrahe wus ilang/ sumuking tyas sirna kabèh/ kadhaut pangaribawa-/ nira Sang Partadewa/ sêgêr sumrah angalumut/ ya ta Bambang Partadewa//
  38. Ngandika mring radèn kalih/ kulup sun wêca mring sira/ wong tuwamu lêlakone/ pamadya Endraputra/ tan kêna ing sangsara/ ing mêngko apan mèh [68] timbul/ têka sêsêngkêraning hyang//
  39. Besuk wong tuwanirèki/ mulih anggawa nugraha/ linuwih sajagad kabèh/ jêr dewanggung kapotangan/ mring ramanta Ki Parta/ unggahe sang yêksa prabu/ ngrabasa Endrabawana//
  40. Jawata anggung kalindhih/ yèn aja tinulungana/ mring wong tuwamu yêktine/ sida rusak Suralaya/ dêripun ing yaksendra/ ramanira kang mitulung/ mati Newatakawaca//
  41. Sabalane tumpès tapis/ dening hruning sarotama/ tinunu barêng kuthane/ marma gung sihe bathara/ kinudang linambana/ dene sirnane ibumu/ yèn mungguh palwèng samodra//
  42. Layare ibunirèki/ supaya lakune kêbat/ glisa têka pamurihe/ lan ana manèh upama/ sorog kuncining lawang/ wênganing sihing dewa gung/ pambuka nugraha mulya//
  43. Jêr ibunira linilir/ dening mustikaning dewa/ linuhur lan wranggana kèh/ besuk timbule barêngan/ miwah wakira nata/ Pandhawa tan kêna lêbur/ tur bisangsung mulyaning rat//
  44. Dalaning guna myang dhêsthi/ mung kêrêp matèni badan/ cêgah suka sapadhane/ anyimpar boja lan nendra/ sukaning aji jaya/ marga kawiryan pan kudu/ andhap asor wani ngalah//
  45. Ing pêpêsthèn dènkawruhi/ sumingkir barang jubriya/ gêdhe sabar panrimane/ marga gèr wong tuwanira/ durung pêdhot subrata/ anglêluri marang kang wus/ kang tèki ing Saptarêngga//
  46. 46.     Awit lêluhurirèki/ Sang Rêksi Manumayasa/ trah jawata parandene/ de arsa baboni ing rat/ Jawa lulus mêngkua/ tan kagèt yèn sinrang ing dur/ têguh bakuh ora obah// [69]
  47. Aja kaya sastra warih/ dhèk bayi ora digêbyag/ tan kêna kêmrêsêk kagèt/ sira kulup pêpacangan/ mijèni para raja/ dèn bisa mong sariramu/ têgêse mong ing sarira//
  48. Kinuwayan marantèni/ êndi lire kinuwayan/ ngawruhi bakal pakewuh/ kang tan mrih arjaning driya/ pantês yèn sinimpangan/ mangka wruh marga pakewuh/ yèn tinrajang aran maha//
  49. Têgêse wong mirantèni/ dumunung kang sihing badan/ mung rong prakara anggere/ yèn badan kataman panas/ lilingên witing ana/ ing panyirêp aja ngawur/ kalamun tan mêngkonoa//
  50. Ya ta rahadyan kêkalih/ kathah pamyarsaning sabda/ dhahat ayêming galihe/ nêmbah matur angrêrêpa/ pukulun dunungêna/ supados padhang ing kalbu/ nauri Sang Partadewa//
  51. Kulup gènira mêt krami/ yèn tan kêparênging driya/ ambapaa bae mring ngong/ mring soriku angibua/ mrih ilang tyas sandeya/ wit rêsêpe wong tuwamu/ kabèh lir nunggal sayayah//
  52. Ingsun ya mêngkono maning/ tan rumangsa amêmitra/ pama kataman pakewoh/ sun labuh sabayantaka/ yèn iki tan dadya pa/ sun cipta dudu pakewuh/ dewa kang paring nugraha//
  53. Dèn atampa sun jar-[70]wani/ goningsun micara panas/ dudu panasing srêngenge/ dudu panasing dahana/ kang sun pajar mring sira/ panasing panabda catur/ panyirêp kudu waspada//
  54. Lamun panasing Hyang Rawi/ kinudhungan bae kêna/ yèn gêni agampang bae/ dinihan bae pan tawa/ ilang rasaning panas/ bantêring pamyarsa iku/ sirepe têka istipar//
  55. Têgêse êninging ati/ dèncèngèng dimèn waspada/ saranta ing pamatrape/ wit gêni mijil ing karna/ êmbuh tikêling panas/ lir nalika sira krungu/ salin kinanthi kang têmbang//

~ PUPUH XI ~
K I N A N T H I

  1. Lir nalika sira ngrungu/ parangmuka nêkani/ ngrabasa Cintakapura/ kongsi kèngsêr wakira aji/ sêpira sumuking driya/ sêsêg napas tumpang tindhih//
  2. Sêpira kèhe kang mungsuh/ pama gunging jalanidhi/ ardhaning alun lumembak/ tan wêgah sira ngêbyuri/ layak sun tan maidoa/ trêsnane duwe sudarmi//
  3. Bantêr kawanèning kalbu/ tan nawa panasing gêni/ ing kawanèn lir sadaya/ daya alirua kêris/ têkèng don tan tuk landhêsan/ sêpira cuwaning ati//
  4. Bedaning warta lan wujud/ kanyataane bingungi/ prayoga winaspadakna/ kang kadya sira kawruhi/ yèn wis manjing ing panyipta/ ing dêduga wus kapusthi//
  5. Pinandêng ingkang kapanduk/ lêlakon ingkang kadyèki/ anèng elok mokal-mokal/ dudu panggawè-[71]ning janmi/ tan kêna yèn ginuyua/ mung kari narimèng takdir//
  6. Mangka kabèh wus kinawruh/ iku panyiraming gêni/ atising tyas kapindhonya/ tan angêt yèn dènkêmuli/ tuwin srana binadhiyang/ atis wong suwunging pikir//
  7. Dudu atising kang banyu/ miwah bawaning bun angin/ ati sabarang gyuhing tyas/ sêdhih ngênês-nêsi ati/ kêkêmule ora liwat/ mung sukur narimèng widhi//
  8. Lir sirnaning wong tuwamu/ karone mring badan atis/ anjaba sokur maring Hyang/ kudu pinurih patitis/ pinêsu pinuja-puja/ winawang dimèn kaèksi//
  9. Dene kulup praptaningsun/ nèng pura Cintakapuri/ ngalingi praja Ngamarta/ nanggulang mungsuh kang prapti/ sihku mring wong tuwanira/ sun labuhi lara pati//
  10. Marma nggèr karo wong bagus/ ing sungkêmira mring mami/ aja nganggo sêmang-sêmang/ dupèh lagi-lagi panggih/ dèntimbang lan trisnaningwang/ sun iki ora lêlamis//
  11. Cinarita pitung dalu/ rahadèn dènnya sumiwi/ marang Bambang Partadewa/ winulang winêling-wêling/ winulang jaya kadibyan/ kasampunaning dumadi//
  12. Saklangkung sihnya sang wiku/ mring radyan putra kêkalih/ tuwin rêtna waranggana/ tan mantra putra mêmanggih/ lan salamine ing pura/ busana mangka pisalin//
  13. Tan kirang malah atumpuk/ boja-bojana mênuhi/ woh-wohan mawarnawarna/ kèh cè-[72]thi kang nglêladèni/ gandanya marbuk rum ngambar/ nom- anom angrêspatèni//
  14. Lêlangên kêbon supênuh/ patirtan rinêksèng janmi/ pinilih kapara tuwa/ sipate abrêsih-brêsih/ panganggo pindha jêjanggan/ kêkêthu daluwang putih//
  15. Nyangkêlit kudhi ing ngayun/ kêkalung têsbèh kêrandhing/ asalendhang wastra seta/ piranti yèn angrêsiki/ bokor talam numpang kênap/ loro wong kang anjagani//
  16. Yèn sang rêtnarsa angundhuh/ woh-wohan kêmbang di-adi/ jêjanggan mènèk kang wrêksa/ anane mung sabên enjing/ yèn siyang wohe tan ana/ mulih maring suranadi//
  17. Gêlak kêmbang pênthilipun/ yèn esuk barêng sumiwi/ pating garendhol anèng pang/ rêbut êndhèk kang dèngoni/ woh kang kari tan tuk papan/ uyêl nèng tambining kang wit//
  18. Balumbang kasatan ranu/ kêkuwung kang angangsoni/ sabên sore ngangsu marang/ têlaganing suranadi/ mina manculat ing wiyat/ kataman ujwalèng rawi//
  19. Gêbyar-gêbyar ting palancur/ kadya andaru sisiking/ mina kang bang buntut seta/ tuwin wungu buntut wilis/ sirah ijo amardapa/ warna-warna mina prapti//
  20. Paksi raja wulu wungu/ gombak abang kuning wilis/ buntute sadhêpa ngayang/ ting parêlok lirik-lirik/ padha ngigêl ing plataran/ kadya tayaning sarimpi//
  21. Paksi dewata ing pungkur/ lan paksi kitiran putih/ pamanggunge kawlas arsa/ rênyah arum ngraras ati/ kalamun suru-[73]ping arka/ mulih maring Suranadi//
  22. Hyang Arka lalu sumurub/ ginantyan purnamasidhi/ pradangga munya ing tawang/ tan lyan gêndhing kaduk manis/ apês balêbês laela/ akarya ngrês tyas ngrêrujit//
  23. Ya ta wuwusên Bimanyu/ wungu sungkawaning galih/ tan lyan ketang mung ibunya/ tan rêna myat kang wêrna di/ anggung dènnya rawat waspa/ nanging nglêlimpe sang dewi//
  24. Angandika Sang Bimanyu/ marang Lurah Saronsari/ kaya kapriye Wa Sêmar/ rasaning atiku iki/ uyang kutu ambêlayang/ ing satêmah poyangpaying//
  25. Saya katon rama ibu/ ora kêna sun sabili/ umatur Ki Badranaya/ mring radèn putra Jahnawi/ kadi pundi karsa dika/ kawula dika jatèni//
  26. Angandika sang abagus/ sun iki arsa ngulati/ ing sirnane ibu rama/ tyas ingsun saya ngranuhi/ umatur Ki Lurah Sêmar/ dhuh babo momongan mami//
  27. Bok inggih andika anut/ rama dika muruk bêcik/ tan mèmpêr kapanggih rina/ rêsêpe angambil siwi/ wêwulange têng sampeyan/ lan wêcane amranani//
  28. Bimanyu adrêng ing kayun/ tan ngandika gya lumaris/ arsa nilapkên kang raka/ wong agung ing Pringgadani/ kang lagya tumamèng pura/ sumiwa mring sang awasi//
  29. Lan nalikanira wau/ nêlas wulange sang rêksi/ mring rahadèn kalih pisan/ Partadewa manjing puri/ sêmune kadi wus mawang/ mring tyasing sang Partasiwi//
  30. Sadangunira winuruk/ tinuduh purwa mungkasi/ Partadewa anggrahita/ mring batinira Sang Partasiwi/ jinarag datan ingajak/ kondure mring dalêm puri//
  31. Mung Bimasuta tut pungkur/ ciptanira sang a-[74]wasi/ supadi away cawêngah/ ing karsa bok mêmalangi/ ya ta Sang Partatênaya/ sigra dènira lumaris//
  32. Gancangan dènnya lumaku/ sumêlang bok dèntututi/ marma nyimpang tan nut marga/ glising carita wus ngancik/ jajahan karang padesan/ lumur jurang sungil-sungil//
  33. Kunêng Rahadèn Bimanyu/ kang anggung amurang margi/ kawuwusa Partadewa/ lan garwa twin Bimasiwi/ nèng pura anggung mêmulang/ mring satriya Pringgadani//
  34. Gathutkaca lon umatur/ mring sang rama sang pindha rêksi/ wuwuse kadya ngrêrêpa/ dhuh jêng rama sang maharsi/ kawula anyuwun lilah/ têtinjo mring Pringgodani//
  35. Kawula tan kongsi pangguh/ sowan kawula mariki/ jêng ibu kang kantun praja/ angiras atur udani/ rawuh paduka nèng praja/ mitulungi ing kaswasih//
  36. Awit sirnaning jêng ibu/ kawula gung anjagèni/ mringsun adhi Plangkarêtna/ kang anggung anganyut pati/ Partadewa lon sabdanya/ kulup sira sun lilani//
  37. Ananging ta wêkasingsun/ mung sira gêlisa bali/ wruha ênggonku rumêksa/ karatone yayi aji/ taha yèn sun sumêlanga/ mungsuha wong sèwu nagari//
  38. Tuwin kulup wruhanamu/ ana pêpeka gung prapti/ dutane Si Duryudana/ wakira Ngawangga puri/ tuwin Dhahyang Kumbayana/ karêpe ngayon-ayoni//
  39. Karêpe berat maringsun/ jêlirkên kadibyan sêkti/ iku kulup kawruhana/ sira ngiras sun bakali/ lan maninge ulihira/ mawanga arinirèki//
  40. Wruhanira Si Bimanyu/ wulangune angranuhi/ tan marêm pitutur ingwang/ malah saya angatoni/ kangêne mring bapa biyung/ nanging têmbe mêrangguli//
  41. Katêmpuhing bêbaya gung/ si-[75]ra wajib mitulungi/ girang ing tyas Bimaputra/ lumèngsèr sagêd ngabêkti/ mring uwa Sang Partadewa/ sapraptanira ing jawi//
  42. Mêsat jumantara mamprung/ lir paksi kardèng wiyati/ kang antara wus amawang/ kutha gung ing Pringgadani/ gantya kinanthining têmbang/ sêkar pucung angênggoni//

~ PUPUH XII ~
P  U  C  U  N  G

  1. Kawuwusa  sêkar pucung kang sinawung/ prajaning yaksendra/ kutharga ing Pringgadani/ kang ngratoni ing ngarsa Prabu Arimba//
  2. Sang aprabu ayoga kang priya catur/ wanodya sajuga/ wasta kusuma Arimbi/ kang panênggak wasta Arya Prabakesa//
  3. Pamadyane Arya Brajadhênta diyu/ kyat ing rat Sang Arya/ Braja Mikalpa sumendhi/ warujune Brajamusthi prawirèng prang//
  4. Ing patine yaksendra Arimba ngênu/ ngalabuhi wirang/ putrèstri ingkang nyalingkrik/ myang panênggak Pandhawa Dyan Bayusuta//
  5. Pinarjayèng pancanaka witing lampus/ yaksendra Tênaya/ nungkul samya angabêkti7)/ asrah praja saisining Argapura//
  6. Ing antara sang rêtna ayoga jalu/ warnanya tan siwah/ lan wong agung Jodhipati/ mung kaote sêsiyung pindha rasêksa//
  7. Ajêjuluk Arya Têtuka sang sunu/ iya Gathotkaca/ ya Sang AryaBimasiwi/ ya Kusuma Kapita Lumajang Têngah//
  8. Sawusira diwasa Sang Bimasunu/ jumênêng narendra/ ing Nagara Pringgadani/ nanging lulut mring kang paman Madukara//
  9. Jêr satriya Madukara krêp manêkung/ Radèn Gathutkaca/ arêmên marang sêmadi/ lan tinaman ing [76] wijaya kawidagdan//
  10. Cinêkak kang caritane Bimasunu/ wus niyup manglayang/ anjog lunggyèng pancaniti/ sigra laju sang prabu umanjing pura//
  11. Bab jumênêng Arimbi mêthuk mring sunu/ rinangkul kang putra/ mèsêm-mèsêm dènira ngling/ ayo kulup kene gèr padha linggihan//
  12. Gupuh-gupuh praptaning satriya catur/ wil narendra putra/ kangên mring Sang Bimasiwi/ nora mantra kalamun putra pulunan//
  13. Ya ta wau sang rêtna ngandikan sunu/ dhuh gèr kaya paran/ têka lalu gonsun nganti/ kaya paran ing murcane ibunira//
  14. Prabu Anom umatur sarwi rawat luh/ duk marang Ngamarta/ arsa labuhing ajurit/ amiwiti kongsi prapta ing wêkasan//
  15. Duk angrungu Arimbi panon sumaput/ aniba kantaka/ pawongan gumuruh anjrit/Gathutkaca gupuh nungkêmi sang sêtna//
  16. Ari catur gêro-gêro dènnya muwun/ ya ta sanglir rêtna/ wus èngêt napase aring/ lênggah rangkul mring putra asru karuna//
  17. Dhuh bêndara sira nggèr woding tyas ingsun/ katuwone sira/ tan sinayan ing sudarmi/ têka dhahat tan dêrman tinunggu bapa//
  18. Laha dene têmên bapakne si kulup/ paran dosaningwang/ têka muwara ngêmasi/ ora rêna dewa kari raganingwang//
  19. Dhuh Sang Pandhuputra paran dosaningsun/ aninggal pralina/ têka nora amêmêling/ ngenak-enak mukti nèng Ngendrabawana//
  20. Ya ta wau Prabu Anom Bimasunu/ ing tyas dènirarsa/ nglêlipur marang sang dèwi/ da-[77]dya alon umatur sarwi ngrêrêpa//
  21. Dhuh jêng sakecaning manah ulun/ sirnane jêng uwa/ botên sarana ing jurit/ isèn-isèn sirna naming kantun wadhah//
  22. Kawula lan pun adhi malbèng kadhatun/ myat Sang Partadewa/ ibu mungkirang sakêdhik/ kula rangkul dènwarni jiblês jêng paman//
  23. Solah bawa lêlewa pasêmon ngumpul/ panabda tan siwah/ lan pamaningkang lagya nis/ wêwulange kathah kaworan pamêca//
  24. Twin rêsêbe tan mantra dawêg kapangguh/ miwah ingkang garwa/ tumarêcêp datan kalih/ tênagane lir bibi Cêmpalarêja//
  25. Pamêcane raka paduka wa prabu/ timbul sêsarêngan/ lan jêng rama twin pra ari/ miwah ari paduka ing Madukara//
  26. Dene raka paduka jêng uwa prabu/ Sri Bathara Krêsna/ ibu Sumbadraupami/ panyoroging kunci nugrahaning dewa//
  27. Benjing timbul Pandhawantuk nugraha gung/ ibu mung punika/ sabdaangasrêp-asrêpi/ duk samana Kusuma Arimbatmaja//
  28. Berating tyas sungkawa marêm maruntul/ alon pangandika/ mring putra sang ayu siwi/ kaya piye mêngko kulup karêpira//
  29. Lon umatur Gathutkaca mring kang ibu/ Rêsi Partadewa/ wanti-wanti amêmêling/ kula kinèn jampangi putra paduka//
  30. Pun Bimanyu tanpa pamit kesahipun/ nanging uwa Parta/ dewanggung ngayêm-ayêmi/ pan makatên timbalane mring kawula//
  31. Sira aja dadi ing tyasi-[78]ra kulup/ lungane rinira/ Bimanyu tan bêbayani/ malah têmbe mulih gawa prawan sabrang//
  32. Para paman miyarsa pra samya jêtung/ Arya Prabakesa/ miwah ingkang para ari/ pamêcane Sang Maharêsi Partadewa//
  33. Dadya matur mring putra Sang Bimasunu/ anggèr ingkang nama/ Partadewa nyumêlangi/ ing wicara lêrês dora akaryeram//
  34. Bimasunu anauri wacana rum/ eloking paningal/ sakalangkung angebati/ mangka Praja Ngamarta isining gêmpang//
  35. Tan ngemungkên janma isèn wisma suwung/ tanpa woh kang wrêksa/ sinabda wohe ngêmohi/ ting tarèmplèk matêng-matêng dhêdhongkolan//
  36. Rintên dalu pawongan atab warna yu/ busana sarwendah/ tur dede pawongan lami/ punika kang ngladosi lamun adhahar//
  37. Pangratênging bojana rasa rum-arum/ ing pundi gyan molah/ kula paman tan mrangguli/ Prabakesa sumaur lo gih punika//
  38. Rak sangsaya mêdal tan kenging winuwus/ mung kandêling manah/kadosa jêng sribupati/ sinaryan mring jawata linuhuring lyan//
  39. Kasangsaya adamêl kandêling kalbu/ Bambang Partadewa/ tan umuk ngungalkên dhiri/ ujêr sampun wontên pratandhaning nyata//
  40. Ya ta wau tyasira sang kusumayu/ mèh tan kalêbêtan/ myarsa turing Bimasiwi/ alon nabda mring putra prabu taruna//
  41. Hèh ki prabu mêngko wis padhang [79] tyasingsun/ dènage nusula/ lungane Si Partasiwi/ ngêlakoni tuduhe Sang Partadewa//
  42. Pira-pira wong tuwanira padhantuk/ sihing kang jawata/ pratandhane apêparing/ pangrêksaning praja ing Cintakapura//
  43. Wusnya muwus sang rêtna dyan narpa matur/ mring ibu sang rêtna/kawula anuwun pamit/ anglampahi pitêdahing Partadewa//
  44. Wus matur Gathutkaca mijil sampun/ praptèng palataran/ sigra dêdêl ing wiyati/ tanpa kanthi lir grudha ing ngantariksa//
  45. Kêtap-kêtap ing gêgana nyamut-nyamut/ tutuking garudha/ kataman lakune angin/ sru mangangkang lir sêndhari kapawanan//
  46. Rêtnaning kang munggèng jêjamang pinagut/ ujwalaning surya/ murubmuncar anêlahi/ kadya lintang lingga sèwu bêbarêngan//
  47. Enêngêna Prabu Anom Bimasunu/ wuwusên sang rêtna/ sapungkure Bimasiwi/ ginagagas lêlakoning Partadewa//
  48. Lawan ari catur malah praptèng dalu/ duk gagat rahina/ para ari samya mulih/ agumanti têmbange sinom logandhang//

     

    Wonten Candhakipun Pupuh  XIII – XXVI