alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

SERAT SEH JABAR SODIK


® Pupuh 01 ®
ASMARADHANA

01. //Isun amimiti nulis / ing dina saptu (puni) punika / kaliwon iku karepe / ing sasi (a)pit punika / tanggal ping wolu (pun)ika / ing taun jimawal (pun)ika / wiwitanipun //

02. //Nedha punten kang anulis / den agung kang maca miharsa / den agung pangapurane / k(e)rana dereng tiyasa / anyerat lumayanan / wantu tiyang bodho bingung / boten uning tata karma //

03. //Bilih lepat ingakang tulis / mugi dipun apuraha / atuwin lepat padane / mugi dipun kira-kira / dhateng (ing)kang amaca / tuwin liwat langkungipun / den sami angaputaha //

04. // kacarita kang anulis / titiyang ingkang langkung masiyat / tan wonten padamelane, ambeke kaya wong nyata / paksa lancing bisa / tur melarate muput / culese kaliwat liwat //

05. // Reh manah kudu kumaki / sanggup nurun ing wawacan / kaya wong (bisa) bisaa (dhewek) / tur sastrane tan kantenan / awone kabina bina / bonggane kang akon turun //

06. // Sigegena  ingkang (a)nulis / kucap(a) gumanti ing tembang / tembang sinom gegatnine / sarta araneng wacan / Seh Jabar aranipun / wawacan ingkang tinedhak //

07. // Gentur tapane sang resi / sunat perlu den kalampah(an) / sarengat dhasar lampahe / tarekat ingkang den ambah / antepipun hakekat / maripat tarimanipun / (kang) lungguh ing wukir jumbelah //

08. // Kapindhone wus l(in)uwih / jejuluk Seh Wali Jabar / wus linuwih derajate / mangkana duk cinarita / sira Seh Wali Jabar / amuruk ing rabinipun / ing tekad (ing)kang sampurna //

09. // Nyai Mutmainah (ang)ling aris / kaula nuhun panduka / tudhuhena marga mangka / kawula lamon akarya / angantih nenun ika / sampun sirik awakipun / maring pangeran kang mulia //

10. // Seh Jabar nahuri aris / lamon ta andika karya / sakehe panggawe mangka / ngibarate raga nira / (lan) kang molahaken sira / tingalana sang purba gung / kang amolahen ing jasad //

11. //Yen angantih sira yayi / bebantal sangga buwana / tuhu tarwin kalindhene / tajug imanmu owah / (e)lar elar tanpa niyat / obelane panering laku / ubenge puji pujiyan //

12. //Kalindhen tetali urip / kukupinge pamiharsa / pancering tingal kisine / pupuh(e) kempeling rasa / sentute tobat s(e)lawat / lawane pandudut kawruh / ungkere panunggal tekad //

13. //Muson iki yar ing budi / mawure kilaping caya / pilihana ala becik(e) / pindi nem ujar lan warah / geblegen pamisesa / gulungen ecaning laku / wetara lawan duduga //

14. //Iku karsaning yang widi / aja kaliru ing tampa / tingalana kang agawe / iku karsaning yang sukma / tan (a)nyakra gilingan / bebethut minangka pemut / kekendheng kang ora samar //

15. //Lekap sangadhan adhani / likasana ya sarengat / kandheg miling rakangate / tobat (ka)lawan salawat / yen sampun kakyuwan / tugelena maring ngilmu / untiren lawan iktiyar //

16. //Godhagen lan banyu suci / geni mubal dat (kang) mutlak / manah selamet kayune / ombake puji kang samar / nanging dipunprayatna / entasana sabaripun / giraen ing jisima //

17. // Kepluk(en) den patitis / geblogen pamati raga / pepesen amoh budine / aja pedhot (t)ingalira / maring yang maha mulia / sekulana ka sing laku / ulinen lawan tawekal //

18. // Tengkere ing ngering budi / sikate pambilas raga / ilangena sesukere / ingkang ana ing sasrira / tan kena kawoworan / mila ragane pinesu / amrih awor lawan sukma //

19. // Angngulur ubenging ngilmi / undare ta kiblat papat / puji tan pegat alinge / amani semu graita / cukit suruping tingal / angelab pamudhar kawru(h) / (ing)kang patut pilihana //

20. // Dayane panggulung tokid / cacake ugering lampah / tan paweh gingsir tan pare / epor (a)karya timbangan / capit adeging tingal / sumbine kenceng (a)laku / lorongan ngaworaken raga //

21. // Pakane kang masuk parni / teropong retna sabita / trang ing nalaka letinge / wewuluh pandhesek lampah / cecelep tir tanggana / welira minangka ilmu, senthenge panetheg iman //

22. // Iku yen yatna ing wangsit / aja pedhot tingalira / tingalana kang agawe / surine nata sarengat / incing pandudut lawan / nigasi pamugas kawruh / pan jagat sampun gumelar //

23. // Kawula atanya malih / upamane awak ingwang / rineka dening yang manon / lir tulisana ing papan / kados pundi ing karsa / kawula anedha wuruk / sarwi (a)ngusap Sri Nata //

® Pupuh 02 ®
S I N O M

01. // Seh Jabar mangke awarta / parkarane wong ambathik / sayakti wise sadhasar / lamon dhasaripun becik / tulisen sawat adhi / tan pantes kang punang tulis / marmintane mulih mulih maring dhasar //

02. // Anuju dina utama / sang ngayu leksam (am)bathik / pegawangan alam jembar / kewalan semu ning kandil / malam merasa jati / maningkem / lalancengipun / cang(ci)thingnge kalamulah / dhasar lorek kang linuwih / polanipun (ing) ngaranan ayan sabitah //

03. // Kayunipun tafiriulah / geniro ilapi iki / kukusipun Nabiyulah / kerenipun (ing) ngalam sager / cacapite tan gingsir / tingale waspada narus / sinangga (ing) ngasta kiwa / ing lir bume (ing)kang batin / atingalan wawayanganing dat //

04. //Saderingipun tumiba / ing papan kang punang tulis / pan sampun rineka reka / dening juru basa(ning) ati / (da)tan salaya kapti / lahir lawan batinipun / katelad punang pola / rengrengan anuting warni / gemetena ing manah ingkang sampurna //

05. // Temboken ing suka lili / nanging ta den ngati ati / sampun (a)nerajang awisan / pan sampun den wawangeni / dening kang ahlul pasti / pernahe bebironipun / putihe wus tetela / irenge pan wus dumeling / gemetena salas rana sadaya //

06. // Wedalen ing alam arwah / dimene amalih warni / sirepen ing ngalam ira / dimene tamaninahugi / sumampira ing widi / iku karsaning yang ngagung / anarima satitah / lampahena manjing mijil / pirang bara sampurnane awakira//

07. //Benjang yen wus sij\nekulan / sedhenge ambehironi / yen sampun katrapan soga / aja kayata sireki / sasarenana yayi / nanging sampun dangu dangu / nganggeya sawetara / sira ngarepaken pati / pirang bara linorod susuke ira//

08. //Kang rayi matur anembah / dhateng kang raka (a)ririh / dhuh gustinipun pangeran / andika wong priya singgih / kang badhe amadhangi / dhateng kawula wong agung / kados pundi pangeran / kawula miharsa warti / ingkang aran jatineng nyawa (pun)ika//

09. //Seh Jabar mangke angucap / nyata jiwaningsun yayi / angger gustine si kakang / nyata sira wong (kang) singgih / yen paran dereng uning / kanga ran nyawa (pu)iku / nenggih limang prakara / ingkang ngaran nyawa yayi / kawruhana lungguwe sanunggal tunggal//

10. //Kawitane ana nyawa / saking enur kang dumadi / kapindho ingaran nira / ping tiga punika budi / ping sakawan iki / osik iku aranipun / (sa)gangsal kanga ran nyawa / batine badan majaji / iya iku yayi kang ingaran(an) nyawa//

11. //Mulane jumeneng sira / sing enur mulane dadi / iku sipating ngalira / mulane (a)duwe osik / saking eroh kang urip / mila jembar budinipun / saking ngakal punika / nyataning ati puniki / mula nira bisa ngucap saking Allah//

12. //Mulane ana paningal / sing enur mangke madhangi / mulane ana kang polah / saking eroh ingkang mosik / mulane ana budi / saking ngati purwanipun / mulane arerasan / saking Allah ingkang mosik / napsu nira jasmani mosik / napsu nira jasmani sampun karangkang//

13. //Yen dereng (kang) nyawa mukdas / napsune ora kepanggih / k(e)rana napsu(ne) nira / sampun nyateng anan dhiri / yen nyateng (anang) dhiri / (na)napsune wonten kanga nut / nora sawala karsa / sayaktine napsu iki / (inggih) punika ingaranan kurung nyawa//

14. //Asale sanunggal nunggal / sayaktine ora dadi / kang tumrap ing raga nira / mapan jajatineng dhiri / kaping tigane malih / karuhun ingkang cinatur / diri sendhine ika / ping tiga dhiri terjali / ping kalihe dhiri kaprah ingaranan//

15. //Sakawan dhiri ing ngucap / sirahe puniku malih / ganggangsal jalki ingaranan / puniku jatineng dhiri / iku minangka dadi / mulane manusa iku / yen sira wruh mangkana / katrapan manusa kang bangsa sukma//

16. //Sampurna sapolah ira / norana panggih pinanggih / dening adhiri punika / kawruh rasa (kang) sajati / endi kang nyawa yayi / iya diri wastanipun / dede rupa kang wayah / nyataning dhiri puniki / rasa iku yakti kurungan Mukamad//

17. //Mukamad wekasan tunggal / norana kang miyos malih / denin ta sampun wekasan / datullah ingkang kalingling / yen ana kang kalingling / sipat kang mulia puniku / Mukamad ora kocap / datulah ingkang kaesti / pan Mukamad kawitan angucap Allah//

18. //Dadine ana gumelar / sagung ngalam (ing)kang dadi / mangkana salat sadaya / Mukamad kang kang muni dhingin / dadine sira yayi / teka anut maring tutur / balik tetelak kena / jatinen Mukamad iki / kang atudhuh sampurna ing dhiri nira//

19. //Aja nut ing wong ngakathah / dadi lir tawon ning ngalih / ora alih kawekasan / jatineng kawula iki / den waspada ing dhiri / aja ta sira kasurup / emutena ing nala / jatineng kawula iki / kawruhana jatineng (kang) maha mulia//

20. //Kang rayi matura nembah / dhateng kang raka (a)ririh / dhuh gustinipun pangeran / andika wong wong priya singgih / kang yogya amadhangi / dhateng kawula wong ngagung / kados pundi pangeran / kawula miharsa warti / ingaran jatineng Mukamad (pun)ika//

21. //Kang nyampurnakaken jasad / kang anyelamaken dhiri / kawula ajeng uninga / jatineng Mukamad singgih / kalawan pinten malih / aksara ingkang alungguh / dhateng dhiri Mukamad / kawula ajeng udani / padhangena pun dasih ajeng uninga//

22. //Seh Jabar mangka angucap / dhuh mas mirahipun yayi / angger gustine si kakakng / andika wanodya luwih / dya (ta0 patakone singgih / baya yen nora angrungu / wanodya kayandika / pun kakang popoyan gusti / lamon yayi dereng awas ingkang nyata//

23. //Patang prakara Mukamad / kang tumrap ing raga iki / anenggih kawan perkara / pun kakang miharsa warti / kang rayi matur aris / kados pundi tudhuhipun / jati(neng) Mukamad ika / pundi aksara (kang) karihin / pan punika kawula ajeng uninga//

24. //Seh Jabar mangke wecana / wonten dening kang rumiyin / aksara mim awalika / pan kalih lawan mim akir / kaping tigane malih / aksara (he) puniku / nenggih catur kawarna / aksara (he) dal puniki / iya iku aksara aneng Mukamad//

25. //Sastra sakawan punika / angebeki bumi langit / norana tawang tumawang / jatine aksara yayi / kabeh wus angliputi / sakathahe kang tumuwuh / saking ing aksara (he) / (sa)tunggal samargi margi / tan pra beda Mukamad kalawan nira//

26. //Pundi tudhuhing aksara / kang catur punika malih / mimawal (puni) punika tuwan / ing pundi tudhuhe malih / miwah mimakir singgih / ing pundi gene lungguh(e) / kawula babarana / aksara ke puniki / aksara dal (ing) pundi enggene senathan//

27. //Seh Jabar mangke wewana / dhuh man jiwanipun gusthi / mustikaning pagulingan / andika (ja)jatining estri / nyata (pa)takone singgih / lamon paran dereng weruh / aksara mim awal ika / sirah ing Mukamad yayi / aksara mim akir ati neng Mukamad (ika)//

28. //Akasara he iku iya / dhadhining Mukamad yayi / anenggih Mukamad yayi / iku (kang) pasthi aksara / kalintang (ingkang) luhur / dening amawi ngalam / aksara (sa)kawan yayi / pan sakawan aksara kang pakumpulan//

29. //Kang rayi alon angucap / kawula matur ing gusthi / ngalame mimawal ika / lawan ngalame mimakir / kawula dereng uning / anedha tethelanipun / miwah (ingkang) dal / punapa malane malih / aksara ke (pun)ika ngalame punapa//

30. //Ngalamna pulwastha nira / tan mengeng maring pangasih / angrasa lamon wus tunggal / sembah puji kang kalingling / ngalam malakul (pu)iki / angesthu lamun ginunggung / panembah idep ira / tan mengeng maring pamuji / tan ing ngrasa siniyan dening pangeran//

31. //Aksara he iku iya / ngalam jabarul winarni / ingaranan sapaworan / sakehe sasita kepti / angrasa yen linuwih / jambaring manah tan surut / angagungaken ing dal(a) / aksara dal (kang) kinawi / ingaranan ngalam laut (kang) wekasan//

32. //Angrasa yen kawisesa / tan gingsir ing pangabakti / angrasa lamon kawula / tata karma kang den esti / punika kang pamanggih / dadi ing pitutur isun / saking aksara ika / kang anang Mukamad yayi / kawruh ana gelaring aksara papat//

33. //Kang yayi matur anembah / dhateng kang raka aririh / dhuh gustinisun pangeran / andika wong priya singgih / kang amuruk maring mami / saking kawula bodho bingung / kados pundi pangeran / kawula dika padhangi / ingkang muruk maring akerat//

® Pupuh 03 ®
K I N A N T H I

01. //Seh Jabar mangke amuwus / dhateng kang rayi aririh / pilih wanodya mangkana / pamurukane (i)lapi / (a)duh gustine si kaki / andika guruning estri//

02. //Ana dening kang minatur / aksara ingkang ginait / ing munira akasara / kang mungguh mimawal akir / ngaras kursi kang kinarya / dadine aksara dhingin//

03. //Wonten dening kawruhipun / aksara mimakir yayi / dadine loh kalam ika / (kang) kaping kalihe malih / den nyata ing ana nira / kawruhana kang rumihin//

04. //Wonten dening kang ing pungkur / aksara ka (ing)kang dumadi / sawarga lawan kagungan / iku minangkane dadi / kawruhana mula nira / jatineng sarira neki//

05. //Aksara kang mugeng suku / (kang) kadadiyane malih / sakehe jagat gumalar / madal saking aksara alip / iku tan pinangka nira / kang dhingin lawan kang kari//

06. //Woten dening kang winuwus / Mukamad mangke puniki / iku yayi ingkang ana / dadine gelaring urip / iku yayi den karaksa / para gusti den nastiti//

07. //Iya iku mulanipun / ana bumi ana langit / ana sawarga neraka / miwah ngarsa lawan kursi / dhing dhing jalal iku tunggal / iya sing aksara mim//

08. //Kawruh ana mulanipun / dadine jagat puniki / lawan sakehe kang ana / dadine jagat puniki / ing mangke sampun winedar / thukule ana ing bumi//

09. //Dadi agung sipatipun / engkaurahaning yang dadi / ora ana (ingkang) bingal / cukule jalma kang lahir / nanging yayi kawruhana / asale legine dhingin//

10. //Kang sampun umateng kawruh / kawruh ana kang dumadi / mapan sakehe kang ana / dadine jagat puniki / nanging yayi kawruhana / aksara (ing)kang jatim//

11. //Kang rayi anembah matur / saya mekulada malih / kawula nuhun pangeran / tudhuhe aksara iki / Seh Jabar mangke ngandika / iy ayayi sun wartani//

12. //Aksara tigang dasa iku / kabeh wus anang (ing) dhiri / lagi kumpuling aksara / insane kamil angliputi / iku yayi kawruh ana / lungguhe sanunggil tunggil//

13. //Aksara alip puniku lungguwe / ana ing ati / aksara be punika / lungguhe ing netra neki / iya ireng irenge netra / iku (wa)wayanganing urip//

14. //Aksara ba enggenipun / ing ngirung (pun)iku yayi / (a)nenggih aksara se ika ika / bahu kanan lawan keri / aksara jim punika / kuping kanan la(wa)n keri//

15. //Aksara he enggenipun / ing ngirung (pun)iku yayi / (a)nenggih aksara se ika ika / bahu kanan lawan keri / aksara jim punika / kuping kanan la(wa)n keri//

16. //Aksara keke puniku / lamkung kiwa tengen nenggih / aksara dal punika / suku kanan lawan keri / kurup ya reja punika / kempongan kakan (lan) kiri//

17. //Aksara sin sin puniku / lungguwe ing susu neki / kiwa tengen iku iya / aksara sad enggeneki / kalawan aksara bad / gigir iga kanan keri//

18. //Aksara te le puniku, lungguhe wonten ning pundi / kawula pajar rana / lungguwe sanunggil nunggil / Seh Jabar aris ngandika / iya mangke sun wartani//

19. //Te (a)neng jantung kanan iku / te le anang jantung keri / anenggih ngain keri / lungguwe ana ing ngati / aksara gin (pu)nika / kalawan (ing) pa (pun)iki//

20. //W(al)ikat kanan enggenipun / miwah lawan keri neki / aksara kap kap punika / tunggal lungguwe kap pakir / ing bathuk (kang) kanan nira / (ka)lawan bathuk (kang) keri//

21. //Aksara lam tenggenipun / ing otot ira (pun)iki / aksara mim lungguhnya / (a)nang amperun nira yayi / miwah kurup enun ika / lungguwe ana ing gigir//

22. //Aksara wawu enggenipun / lungguwe ana ing sikil / miwah kurupe punika / lungguwe ana ing daging / aksara lam alip ika / enggene suwara nira (iki) / /

23. // Aksara ambyah puniku / lungguwe ana ing pundi / kawula papajar ana / tuwuhe aksara iki / Seh Jabar aris ngandika / ing kala mungguhi reki / /

24. //Aksara iya puniku / lungguwe ana ing pundi / Seh Jabar mangke ngandika / iya iku ana (ing) kulit / dadine manusa ika / kalimah(e) insane kamil//

25. //Siti Mutmainah (a)matur / (ma),aring kang raka aririh / kawula (a)nuhun pandum / katudhu(we) aksara iki / jawa ngurat tabor kuran / kitab torat lawan injil//

26. //Wobten dening kumpulipun / tuwan tudhuhena gusthi / milane mawi sandangan / aksara jawa puniki / Seh Jabar aris ngandika / iya yayi sun wartani//

27. //Aksara jawa puniku / ana suku ulu iki / ana talingan tarongan / ulu pepet cakar iki / anenggih asuku pingkal / ulu layar wija nenggih//

28. //Aksara jawa toret iku / miwah jabur lawan injil / padha kabeh ngalih dasa / lulukuning kurup iki / tandhaning ulu (pun)ika / kalam mullah ingkang suci//

29. //Nora basa S(u)wara iku / kalamullah maha suci / anang lokil makpul ika / kalam panulis pribadi / saking kodrat lan iradat / ing ngaras enggene (nu)nulis//

30. //Munyer kalame puniku / anulis aksara jati / mangka dadi rupa aksara / bunderin ningalan iki / dada jabar jer (pun)ika / miwah apespi puniki//

31. //Sarta tinurana niku / puji kadim angrimangi / aksara kang awal ika / aksara ngarab kang dadi / mangke ing aksara ngarab / tan naganti lawan jawi//

32. //Nanging kari modalipun / aksara jawa puniki / pernahe ing kiwa nira / kang ing tengen niki / jawa ngarab dadi dammar / ing jagat kang wayang kawi//

33. //Purwaneng aksara iku / duktampa pangandikaning / (ing) Allah mulaning aksara / (kang) dadi nyata ing dhiri / iku ingaranan nekat / elloh kalam (kang) anang dhiri//

34. //Duk anang wawadhah iku / ingaranan kat gaib / duk dinumuk ing kalam / sinokat aran nyerahni / wiwit aneng ana alam / duk nekat ana ing kalam//

35. //(Kang) Gumilang gilang asruh / suwi warnih tanpa siring / (kang) wastanipun malih yah / tudhuwe sinakot iki / duk during t(um)iba ing papan / miwah rekeh during muni//

36. //Akadiyat aranipun / annuli tumiba iki / kang kamahana ing papan / tunggal ingaran nadrahni / mulane dadi aksara / tigang dasa anang dhiri//

37. //Sakehe aksara kumpul / amring alip tan puniki / aksara arab duk tumrap ing papan kang suci marnih / olih patang puluh dina / bunder kadya puniki//

38. //Ana gatrane puniku / dadi jabar jer (pun)iki / ana dadi pespika / sarta tinurunan puji / la ila ha illallah / puji sukma arimangi//

39. //(Iya) jatine aksara iku / iya ana kita iki / iku wiwitaning aksara / dadi ana kita iki / aksara jati iku tunggal / lawan aksara jawi//

40. //Kiwa tengen anggenipun / ing luhur ing ngandhap iki / lanang wadon iku iya / agama lawan drigami / mulane mawi sandhangan / duk mulianing drigami//

41. //Papahes ping karma iku / miwah agama (pun)iki / tata karma den anggawa / duk maksih aksara iki / wedaring pinadhar kama / miowah aksara kang dadi//

42. //Kang tanpa sandhangan iku / tan maprah pantering iki / aksara jawa lan arab / rebutan kadi ing mangkin / upama kadha sandhangan / tata karma lan drigami//

43. //Aksara mim ing rambut / kanga met tokoken getih / aksara kap (pun)ika / bahunira (pun)iki / aksara jim punika / bahu kiwa pernah neki//

44. //Aksara dal pernahipun / pupu tengen la(wa)n keri / anenggih re punika / pupu kiwa pernah wentis / Seh Jabar mangke angucap / kaya wuruk pisun dhingin//

45. //Kaya kagunturan pantun / pangandikaning wong singgih / pangeran gusthi kawula kang asawang nagasari / andika kang madhangana / dhateng kawula iki//

46. //Kawula anuhun atur / tuwan padhangana gusthi / temuning badan lan nyawa / (ing0 pundi enggene kapanggih / kawula nun panduka / kang ingaran kawin (ba)batin//

47. //Seh Jabar mangke amuwus / dhuh mas mirah isun gusthi / ora nyana isun mirah / yen sira wanodya luwih / ataken ujar larangan / kasmaran aturing rabi//

® Pupuh 04 ®
ASMARADHANA

01. //Nyi Mutmainah anangis / angrungu wejanging priya / kasmaran ing jro nalane / sarwi anyangkemi padha / lah tuwan padhangena / kawin batin wiyosipun / temaning badhan lan nyawa//

02. //Seh Jabar nahuri aris / patemoning badhan lan nyawa / jrone wetenge ibune / said he limang perkara / kabla kalawan bada / mengo lawan thata iku / gene pepsa ideng iman//

03. //Tegese kabla punika / ules ules pangandika / tegese bada dhawuhe / pan wus jumeneng ika / sipate pangandika / Tanana ora kaliru / iya mah sampurna ika//

04. //Badhan ginalonan iki / anenggih patang prakara / karuhun panarimane / kaping kalihe wawadhah / (ka)ping tigane tanpa polah / lawan rusak duwenipun / iku jangkepe sakawan//

05. //Gagawan nyawa puniki / anenggi patang prakara / karuhun budi ujare / angenangen ping kalihe / ping tiga eling (ing) rasa / kaping pat urip puniku / iku jatineng gagawan//

06. //Kang limang prakara iki / gagawan saking pangeran / (ka)karuhun pangucap mangka / kaping kalih pamiharsa / kaping tiga paningal / kaping pat rekek pangambu / kaping lima(e) ular ular//

07. //Esih minangka mas kawin / walinipun pangandika / rasa minangka saide / ajine sri kawin emas / kang (a)kawin nyawa ika / ijab kabulan pangulu / (a)ngucap sadat mutasita//

08. //sawuse sira akawin / kir nyawa kalawan badan / wus jumeneng ing sipate / sipateng manusa ika / aran urip punika / di(na)dekaken waked iku / jumeneng roroning tunggal//

09. //Pratingkaheng badan yayi / partingkaheng nyawa ika / polahing urip jatine / nugrahan tukone ika / kin nyawa maring badan / samakta pepek penuh / aningali ing kelokan//

10. //Aran roro dadi siji / tunggal polah tunggal karsa / makluk (pu)iku jenenge / duwene patang prakara / suka kalawan duka / lara pati duwenipun / badan nyawa anarima//

11. //Panarimane puniki / nyi badan kalih prakara / narima kapurba reka / ping kalihe tanpa polah / nyawa kalih prakara / ngelingaken badan niku / (ka)ping kalih weding pangeran//

12. //Ananing manusa iki / pasakarsaning pangeran / badan (pun)iku tingkahe / iku partingkahaning nyawa / polahing nyawa iku / badan nyawa tanpa polah//

13. //Ular ular panase iki / wasisan rinusak pisan / tegese rinusak mangka / ora ngulati Allah / ora ngulati Yang Agung / ora ngulati pangeran//

14. //Tegese ora ngulati / kang ngucap (pun)iku Allah / (a)pan iya Allah mangka / kang anebut Allah ika / iku pasthine Allah / kang ningali Allah iku / mapan iya iku Allah//

15. //Den sami ing ngawikani / aling aling (ing) ilmu rasa / kanga ran tetep kang mangka / kathahe (e)nam perkara / karuhunipun jasad / kaping kalih roh puniku / ping tiga tetep kang iman//

16. //Kaping pat tetep kang tokid / kaping limane maripat / amangeran kaping neme / yen wus awas kabeh sira / during weruh jatinya / during sampurna sireku / yen derng weruh (ing) jatinya//

17. //Yen wus awas kang kinunthi / tetep kang tan kocap ika / dening wus weruh (ing) jatine / sampurna kawruhe ika / jumeneng amardika / sampurna tingale wong iku / tasdik koruping tingal(an)//

18. //Pasthineng kawruh yayi / tan kakalih urip ira / tan ana pangucap roro / pamiharsa mung sanunggal / paningal manusa nunggal / tan ana roro pangambu / tan kakalih tikah polah//

19. //Sampurna jumeneng (sa)tunggil / pangucap tunggal punika / pamiharsa tunggal mangka / paningal tunggal (pun)ika / pangganda pan satunggal / polah karsa tunggal iku / urip ira mapan tunggal//

20. //Iku kawruh kang sajati / kang sampun  weruh (ing) uripnya / pan uriping Allah mangka / iku uriping sukma / pangucape punika / pangucaping sukma ga / Tanana wawaneh ayat//

21. //Pamiharsa nira iki / pamiharsaning Yang Sukma / lawan paningal ira mangka / paningaling sukma mulia / pangambunira ika / pangandaning sukma Agung / karep polahing Yang Sukma//

22. //Yayi kawruhana malih / yen wujud tigang prakara / den katemu tetelane / karuhun ngiski punika / ping kalih ngasikka ka / (ka)pi tigane wujud masuk / yayo den sami uninga//

23. //Tegese ngiski puniki / pangeran kang Maha Mulia / pangeraning jagat kabeh / tegese punika iya / sipat Allah (pun)iki / partingkah (kang) birahi iku / (a)karsa nganakaken asya//

24. //Tegese masuk puniki / iya maluming pangeran / (kang) bini raekaken mangka / nokap gaib punika / khakehating Mukhamad / kang jinatan rasa iku / kanyamadi ing sajagat//

25. //Iku kawruhana yayi / sipat(e) patang parkara / sipat kalam Allah reka / kaping kalih sipat ngakal / ping tigane punika / johar roh madi wadi lan madiku / iku jangkepe sakawan//

26. //Roh madi mani lan wadi / (pun)iku wungkul (pun)ika / annuli binencah rook / maka dadi sipat apat / barise iku iya / jabar jer apes lan naktu / jabar lam awal punika//

27. //Kang ajer puniku alip / iya rohkhani (pun)ika / kang aran naktu tegese / khakhekate nabuyullah iya nabi Mukhamad / rasulullah jenengipun / kawruh ing waktu lilima//

28. //Anebut kabla karihin / iku waktu kang kajabat / waktu surukhul watane / sembayang kali rakangat / ing jero ing ngulesan / tegese nenggih puniku / iya badan lawan nyawa//

29. //Kang rayi anembah aris / inggih tuwan guru amba / kang ranget asih ngabdine / kawula tekeng sampurna / kalawan tudhuh tuwan / amba mangke tuwan wuruk / sarta nembang rangsang prawa//

® Pupuh 05 ®
RANGSANG PARWA

01. //Kawruhana tingkahe wong sapatemon tatane / sapatemon ora kocap lanang wadon/sartane//

02. //Sapatemon kadya gene lanang wadon garwane / atata gonora kaya lan jaruman yakti kapanggih semane//

03. //Jarumane iman tokhid lan maripat sarate / yen wus awas jaruman yakti kapanggih semune//

04. //Sapatemon ora kocap lanang wadon sarate / yen kocapa lanang wadon dereng yakin tingale//

05. //Mantep dhewek norana panggih pinanggih pastine / ingkang ngawas pan norana pangerane idhepe//

06. //Yen ana apangeran pan dereng awas tingale / ingkang ngawas pan norana polahe dhewek jatine//

07. //Yen ana bayange dereng sampurna tingale / esak serik tan wruhe ing padha mangkin anane//

08. //Anggurayang pati pati titingali tan wruhe / sembayange pepekan uwar uwaren/idhepe//

09. //Kang wus jati tan rumasa pamujine awase / pamujine agung ginunggung dheweke sukmane//

10. //Iya iku salameting sembah puji nyatane / iya iku kang anukma ing nguripe semune//

11. //Kang sampurna pan wus weruh cakraning gulingan lakune / laku iman padha laku limang waktu sujude//

12. //Yen kareme sujude anukma sastrane tulise / tulis iku kirana munggeng awake/sastrane//

13. //Sastra iku atulis manusa dadi/papane / papan iku akathah warna warnane/sastrane//

14. //Aneng jagat anukma ingkang ngaurip jatine / jati iku anukma saka ing ngurip adhine//

15. //Kuran iku atulis manusa adi papane / dipunawase tulis papan kang adi/tudhuhe//

16. //Ingkang ngawas pan orana pamujine / tungkule tungkul iku / wus pinuji / lan pinuji enenge//

17. //Kang tan awas anggurayang salah dalil / salate kupur kapir / antepe lan pangerane ujare//

18. //Kang wus luhung tan rumasa ing sembahe / sirnane sirna luluh / anging sukma ingkang langgeng anane//

19. //Iya iku pujine sukma sajati / jatine nora lawan kang pinuji / lapinuji dheweke//

20. //Awak ira angarani ingaranan / wakhide aran iku / kang anguwuh pribane jatine//

21. //Jati nira nyatane ngulu dinulu awase / ing ngawase enting / tan ana kekalih dheweke//

22. //Anging rasa kang sadya langgeng angurip anane / urip tunggal pan orana malih malih/wiyose//

® Pupuh 06 ®
M  I  J I  L

01. //Weruh(e)na sampurnaning pati / lan jatineng wadon / sampurnaning wong agesang dene / lan sejatine wong lanang endi / lan dununge bakti / lawan bayanipun//

02. //Lan sampurnane kang sembah puji / babarana ing ngong / yen sisanggup ambabari kabeh / ki Seh Jabar gelem isun ugi / yen sira petha arabi / maring tuwan sakayun//

03. //Ki Seh Jabar wecana manis / anjaluk mengkono / iya ning ngansun babari kabeh / sampurnane sembah la(wa)n puji / gih punika yayi / ngadam badal wujud//

04. //Dening dununge sembah mas yayi / iku den waspaos / wujud badan ngadam wujude angger / iku lamon tinarima yayi / maring ing yang widi / iku dunungipun//

05. //Dening badane panembah yayi / batal tegese (yang) wong / matekaken ing panembahe / iku batale wong nembah muji / lan paranen apti / bener apa luput//

06. //Nyi Mutamainah aris nahuri / inggih mangsa borong / amba darmi anarima bae / sampurnane urip (kados)pundi / babarana mami / maya (a)tanggung//

07. //Ki Seh Jabar aris nahuri / iya rabiningong / sampurnane wong ngaurip mengkonen / pan karaksa islame sarengi / sampurnaneng pati / wong maripat tuhu//

08. //Wong sumarah ing lautan yayi / wus mati kang raos / pan nabi lah wong iku patine / Allah priye sira wus kadugi / Nyi Mutmainah angling / kawula anuhun//

09. //Sampurnaneng lanang wadon pundi / kawula dereng wruh / Ki Seh Jabar maka wuwuse / sajatine lanang wadon yayi / upamane paksi / (lan) kurunganipun//

10. //Sajatine lanang (kuwi) paksi / kurungan kang wadon / roh lan jasat (pun)ika jatine / apa bener yayi apa sisip / Nyi Mutainah angling / aleres wong ngagung//

11. //Pundi tunggale lanang lan estri / hamba dereng w(e)ruh / sampun tanggung babarana kabeh / Ki Seh Jabar anauri aris / manira manggih(i) / ujare wong ngaji nakhwu//

12. //Panunggale lanang la(wa)n estri / ing tasniyah kono / wayu sarikani iku lapale / sakuthu karone / jalu lan estri ngendi gone nunggil / lanang wadonipun//

13. //Lamir tasniyah gone (sa)nunggil / padha uma karto / lamir mudakar / uma lapale / tasnimu anas iya (sa)tunggil / tan prabeda sami / uma lamiripun//

14. //Tegese tasniyah roro yayi / apa lire loro / roh lan jasad punika jatine / lanang wadon tunggal dakil karij / kharij ingkang kharij / jisim jaba tegesipun//

15. //Jasad jaba roh ing dalem pasti / iku tunggal yang wong / lanang wadon tunggal dakhil kharij / lah kayapa yayi / apa sira pethuk//

16. //yen ora pethuk kadi pundi / padonana ing ngong / Nyi Mutmainah suka manahe / miharsa pitudhuh rasa (a)pekik / yata muwus aris / kawula ayun weruh//

17. //Pundi sirnane nyawa lan jisim / inggih weruh(e)na ing ngong / Ki Seh Jabar aris wuwuse / ujare wong ahlul nakwu yayi / tasniyah puniki / sirnane akumpul//

18. //Kumpule roh kalawan jisim / manawiyah kono / andheg anan manawiyah bae / ora kena munjuk maring mangani / lah kariye yayi / apa sira pethuk//

19. //Lapale tur pangubi lalipi / tegese mengkono / ana pon tasniyah ing rapane / sirnane roh lawan jisim (ika) / anunggil kanga lip / basa alip unpus//

20. //Nyi Mutmainah aris nahuri / inggih mangsa borong / pethuk pisan tuwan kawulane / sadya mendhek anikel (pa)warti / anjum asta sarwi / mangusapi lebu//

21. //Dhateng inggih sumangga ing kapti / langkung sukaning ngong / jiwa amba / sakarsane angreh / (Ki) Seh Jabar suka denira angling / lah apa den anti / dhangdhanggula ngayun//

® Pupuh 07 ®
DHANGDHANGGULA

01. //Kawruhana denira puniki / pamuruke Ki Seh Jabar (ika) / ing wukir tembang dhepoke / amejang rabinipun / kang ingaran Nyi Mutmainah / langkung denira utama / pan wus manjing guru / wau dhateng Ki Seh Jabar / pamuruke wau dhateng ingkang rayi / amurukaken tekad//

02. //Sapa ingkang padya ing ngabakti / maring Allah / poma kawruhana / sakehe wuru kiye / yen ngarepaken waktu / apikira sira ing ngati / den temen piker ira / wasuhen atimu / den wedi sira ing Allah / den rumasa / akeh doraka ing widi / den akeh tobat ira//

03. //Den akeh (akeh) tobat maring yang widi / den temen temen patobat ira / den asrah sanget wedine / den rumasa sireku / lamon sira wekasan pati / den akeh eling ira / maring yang (kang) agung / lawan sira den rumasa / lamon sira / ginawe dening yang widi / kang murba amisesa//

04. //Tegsese ana nira yayi / den anakaken dening (ing) yang sukma / lawan urip ira kiye / den uripaken niku / lan pangucap ira puniki / pan iya saking Allah / paningal puniku / iya padha saking Allah / pamiharsa / pan tunggal saking yang widi / lan pangawikan nira//

05. //Pangawika nira punika / saking yang widi lan pangawasan (nira) / (pun)ika saking Allah kabeh / lan karep ira iku / iya kabeh saking yang widi / tegese sira uga / tingkah polah iku / tingkah polah iku / iya iku saking Allah / ora pisan pisan / awak ira yen duweya osik / tang duwe tingkah polah//

06. //(iku) Ora pisan pisan yayi / yen duweya tingkah lawan polah / saking Allah pinangkane / ana nira puniku / sasat ora ana puniki / lir karya wewayangan / ana nira iku / satemen temene sira / yen den osikaken sira (pun)iki / datan molah priyangga//

07. //Yen den enengaken sira yayi / ora duwe tingkah lawan polah / iya sira meneng bae / ana nira puniku / (den) anakaken dening yang widi / yektine nuli ana / yen maring yang agung / yen den ilangaken ilang / satemene ana nira mangka yayi / puniku wuwujudan//

08. //Satemene ana nira yayi / upamane kadi wawayangan / ana ithok ithok bae / ana nira puniku / kadi ringgit wonten ing kelir / satingkah polah ira / pan saking yang agung / saosike ati nira saking Allah / kang ngosikaken ing dhiri / (lan) sakarenteging manah//

09. //Osik ira karenteging ati / saking Allah lawan urip ira / iya saking Allah kabeh / awas ira puniku / dudu awas ir apribadi / pan iya saking Allah ./ karep ira dhewek / iya iku pan tunggal saking yang widi / poma sira denawas//

10. //Pamiharsa nira mangka yayi / mapan dudu pamiharsa nira / iya saking Allah kabeh / dening khakekatipun / sira iki tan anduweni / ing sadra khakekatipun / oduwe pisan pisan / tarimanen / iya wuruk isun yayi / den temen piker ira//

11. //Yen sira (u)wis piker ing ati / lamon uwis kagem ing wardaya / nulis ira age age / amet tatanya wulu / aniyata sembayang yayi / yen arep ngangkat salat / angadeg sireku / iku ira den rumasa / ana nira / dudu ana nira pribadi / puniku saking Allah//

12. //Aja ngrasa duwe jisim / aja ngrasa yayi duwe gesang / aja ngrasa aduduwe / karentege atimu / obah ira ingkang lahir / iku arsaning Allah / lawan malihipun / wujud ira urip ira / (i)ya iku dudu urip ira pribadi / iku uriping Allah//

13. //Satemene ora ana kang urip / anging Allah ora ana kang ana / iya among Allah dhewek / ana nira puniku / satemene Adam khakiki / kaya lagi duk nora / ing gaibul guyub / pomata sira den awas / ana nira / kaya mangke du king nguni / aja sira kasamaran//

14. //Satemene ana nira yayi / ora wujud iku pisan pisan / arah dening khakekate / anging Allah kang wujud / anging Allah mangke kang urip / among Allah kang amiharsa / paningal puniku / mung Allah kang angandika / anging Allah / kang karsa kang angwruhi / mu Allah kang kuwasa//

15. //Lamon sira amaca usalli / tekad ira jrone ati nira / ora ana wujud liya(ne) / among Allah kang wujud / among Allah mangke kang urip / kang duwe tingkah polah / mung Allah kang luhur / ana dene awak ira / tarimanen punika ngadam khakiki / tan ana wujud ira//

16. //Lan maning ngesa jrone usalli / aniyata yen sira sembayang / niyata j(e)ro atine / parlu tegese parlu / luhur ngasar magrib lan ngisa / subuh punika / niyataken waktu / den weruh parlu la(wa)n sunah / dipun weruh / esah lawan batale puniki / aja koru ping niyah//

17. //Yen angucap arta rakangatin / kawruh ana kehe kang rankangat / waktu kang siji sijine / poma aja kaliru / den tetela sawiji wiji / lan yen maca adahan / kawruh ana iku / niyate (ing) ati nira / padha mengko / yen amaca imaman (ingkang) singgih / niyata dadi imam//

18. //Tet kalane angucap lillahi / tang Allah (pu)iku krana Allah / k(a)rasa rasul niyate / kalawan malihipun / lamon sira mangke abakir / sirna kena mangka den kebat / asya jagat iku / apa dening badan nira / sirna kena / tetepena jroning ati / aja sira ngrasa ana//

19. //Aja esak sira aja sirik / (tarimanen) tarimanen sakehe kang mojudat / iku ngadam sarap kabeh / among Allah kanga gung / among Allah (ing)kang angurip / kang murba amisesa ing sakabeh iku / ajana kang katingalan / among Allah kang salat ingkang atakbir / angucap Allahu akbar//

20. //Kang angucap Allah kang atakbir / data nana tingkahing kawula / iya among Allah bae / wong dening makhluk iku / sirna gempur kang ngadam sarpin / tan ana mantra nira / ara mambu wujud / ora ana pisan pisan / anging Allah kang salat ikang atakbir//

21. //Kang anebut asmane pribadi / angrawruhi maring dhewek ira / nembah muji ing dheweke / tan ana liyanipun / ingkang ora (ana) kakalih / kang esah ing dat ira / esah sipatipun / lan sah ing apngal ira / anging Allah / tan ana w(ju)d kekalih / tunggal tunggal tunggal (tunggula)//

22. //Sampurnaning takbir (kang) khakiki / data nana tingali ningalan / anane among (a)dhewek / tegese makhluk iku / sirna nglabur ngadam khakiki / kaya lagi duk nora / ingga lagi duk guyub / sira jagaman gamma / pan ing mangka / kaya lagi du king nguni / poma sira den awas//

23. //Dipen mantep ana nira yayi / aja mangmang / mangmang ati nira / mapan tan ana liyane / (ing)kang takbir puniku / datan liyan saking yang widi / dat sipat ing kawula / sampun sirna gempur / ingkang amaca patekah / ingkang rukuh / asujud ingkang alinggih / tan liyan saking Allah//

24. //Oranana wujud liyan maning maning / anging Allah kang molah atingkah / (ing)kang amuji ing dhewek / ngawruh ing dhirinipun / kang amuji pinuji nganggil / tan ana liyan nira / mung Allah kang wujud / tan ana kang liyan liyan / anging Allah kang ana wu(ju)d khakiki / (da)tan ana mamadha//

25. //Data nana wujud malih malih / among Allah anebut asalat / anebut asmane dhewek / kang pinuji puniku / mapan muji (ing) dhiri nireki / nembah pinembah tunggal / tan liyan yang ngagung / kang anembah iku sukma / kang sinembah puniku tunggal yang widi / (da)tan ana liya nira//

26. //(ing)Kang takyat awal lawan akhir / datan liyan saking yang maha mulia / kang salam punpa dene / tan liyan saking yang (a)gung / kang akarya bumi lan langit / kang amurba amisesa ing sakabeh iku / ana dene awak ira / ora pisan yen duwe ya osik / wujud silage ora//

27. //Yen wus salam awak ira yayi / den rumasa sira kawula / anglakoni parentahe / parentahing yang ngagung / ingkang kinon kang den cegah winegah / ing parentahipun / nuli sira nenedha amaring Allah / den temen sira awedi / nedhaa pangapura//

28. //Den temen sira ing widi / muga Allah mangke ngapuraha / sasakehe dosamu kabeh / den rumasa sira iku / lamon sira dosa kang widi / den akeh tabat ira / maring ing yang ngagung / sakehe panedha nira / nenedha maring yang kang maha tinggih / sawuse bada (sa)salat//

29. //Wong (kang) nenedha maring yang widi / lamon nora anglampahi salat / ora (u)sah panedhane / sidhekaha ping sewu / lamon nora ngabekti / iku tan katarima / maring ing yang ngagung / Seh Jabar mangke wecana / iya yayi (ing)sun wuruk ngabekti / sun kingdungeken salaksa//

® Pupuh 08 ®
KIDUNG SALAKSA

01. //Allah iku adheppen kalawan khulur / Allah iku pujinen lawan birahi / Allah iku sembahen kalawan suci//

02. //Kawruh ana patitising sembah puji / sembah iku den bener ing pernah ira / sembah iku aja mangmang ing ngalira//

03. //Puji nira den kawayang kang sinebut / den kasebut asmane lan masamane / asma iku minangka ugering tingal//

04. //Asma iku minangka warganing tingal / tingal iku den awas ing margane / mapan kapir dadi sasar jeneg ira//

05. //Yen wus awas tingale maring Yang widi / mapan iku olih jenenging wali mumin / yen wus olih sapangate nabi nabi//

06. //Mapan dadi sampurnan ing jenengira / badan nira bebalung ngiri / roh ira pan tan driya sampurna ing jenegira//

07. ///Asma iku den kabuwang den kapupu / den atinggal ing asma mapan munapek / yen tetepa ing asma / iku pan kupur//

08. //Akhadiyat khayate kalawan khayun / jisim ira uripe lawan pangeran//

09. //Wakdhat iku ngilmune lawan ngalimun / ati nira ngawruhi lawan Allah//

10. //Wakhidiyat ing date lawan muridun / napsu nira karepe kalawanAllah//

11. //Alamarwah kudrate lawan kadirun / anggaotan ira mosik meneng lawan rasul//

12. //Ngalam missal samane lawan samingun / kuping ira miharsa kalawan rasul//

13. //Ngalam ajesam besare lawan basirun / netra nira ningali kalawan rasul//

14. //Ngalam insane kamil  kalame mutakalimun / lathinira angucap kalawan rasul//

15. //Mpan iku sampurna ing laku nira / yen wus awas apa kang den ucap malih / eling eling den pakeling / kawruhana yen atakbir / den awas ing khurup ira / khurup iku wowolun kathah ireki / aksara alif lam awal kalawan tasjid//

16. //Khurup ehe alip akhir kap ebe / genep ira wowolu pan kurup re / Nyi Mutmainah / anembah wus api pada / Ki Seh Jabar ngandika maring kang rayi / iku yayi sun kanthi ngakerat//

® Pupuh 09 ®
K I N A N T H I

01. //Nyi Mutmainah amatur / maring kang raka ririh / sampeyan guru kawula / tuwan padhangena gusti / prantane wong (kang) (a)salat / lawan kakatipun malih//

02. //Sampurna akate (i)sun / Seh Jabar ngandika aris / pranteneng salat (pun)ika / limang prakara kathah neki / (a)pan sajatineng polah / angadeg lan lungguh nenggih//

03. //Arukuh kalawan sujud / aniyat sampurna iki / kang rayi aris ngandika / sajatine niyat pundi / Seh Jabar mangke ngandika / kang ana langgeng ing pasti//

04. //Siti Mutmainah (u)matur / tegese ngadeg punapa / Seh Jabar mangke ngandika / angadeg asaleng api / dudu api kenang pejah / pan dudu api kinardi//

05. //Dudu api saking watu / dede geni saking bumi / pan dudu geni neraka / dudu geni owah gingsir / pan dudu geni mujijat / sejati(ne) aksara alip//

06. //Iya alip tegesipun / urip (da)tang kenang pati / mapan sajatineng cahya / amadhangi ing jasmani / iku (ing) aranan sirullah / iku yayi wuruk mami//

07. //Kang rayi anembah matur / sarwi mekul pada kalih / inggih tuwan guru hamba / wonten atur hamba malih / asale rukuk punapa / Seh Jabar wuwuse aris//

08. //Yayi pamiharsanipun / arukuh asaleng angin / lam awal asale ika / Jabarai nure iki / ingkang rukuk lam awal ika / puniku dadine angin//

09. //Dudu angin barat lisus / dudu angin owah gingsir / dudu angin kenang pejah / dudu angin angatisi / dudu angin (ing) mujijat / dudu angin saking ukir//

10. //Dudu angin angruhaken kayu / iku sajatining angin / mosik ora kandheg sanalika / siyang dalu lumampah nenggih / yen rusak jagat nenggih//

11. //Kang amuji siyang dalu / angin kang sampurna iki / lir toya mili kang lampah / sajatine angin neki / iya iku angin napas / kang misesa maring jisim//

12. //Tatalineng urip (pun)iku / kathahe patang prakawis / ingkang karihin (a)napas / tanapas ping kalih neki / kaping tigane anapas / sekawan pupus sireki//

13. //Kang aneng ketetg iku / napas kang medaling kuping / kang medal ngirung tanapas / napas miyos cangkem nenggih / anapas akuning warnanya / kanga bang tanapas iki//

14. //Kang putih iku pupus / ingkang ijo napas nenggih / pujineng napas punika / inahurabna (pun)iki / ilallah pujineng (a)napas / pujineng tanapas iki//

15. //Lailahaillallah iku / pujineng napas iki / anenggih yahu Allah / sampurna kayapa (sira) yayi / iku pamanggih manira / Nyi Mutmainah ature inggih//

16. //Sampun tanggung awakipun / tuwan babarana malih / asale sujud punapa / Seh Jabar ngadika aris / iku pamanggih manira / kang sujud asaleng wari//

17. //Dudu toya asat agung / dudu toya (kang) kinardi / pan dede toya samara / dudu toya manis pait / pan dudu toya mujijat / miwah toya owah gingsir//

18. //Dede banyu keneng surud / sajtine toya nenggih / lam akir nuru bubiyah / iya nyawa jati neki / siyang dalu ora samar / saking nurullah madhangi//

19. // Sejatine wari iku / aneng patang prakawis / banyu wadi kang karuhun (ika) / maningkem sakawan neki//

20. //Paran karsa nira iku / Mutmainah awot sari / inggih nedha wejang tuwan / kadi pundi ingkang inggih / Seh Jabar mangke ngandika / alinggih asaleng bumi//

21. //Dudu bumi pulo gunung / dudu bumi owah gingsir / dudu wadhas karakal / dudu bumi nglebu wedhi / pan dudu mimujijat / dudu bumi putih kuning//

22. //Dudu bumi bata watu / dede guwa curang wurig / sajatine bumi ika / jisim nakirah aran nenggih / saking sepi epi nang kanya / nyawa sukma iku yayi//

23. //Jatine bumi (kang) luhung / kang lamon neraka lan swargi / yayi pan karsa nira / (pun)iku pamanggih mami / kang rayi matura nembah / anedha kawula gusti//

24. //Kawula estu aguru / maring tuwan isun gusti / andika kang madhangana / pundi asihe estu alaki / andika kang tudhuh marga / sarta nembang layon keli//

® Pupuh 10 ®
YON KELI

01. //Yayi muradipun malih / sejatine api ika / iya roh ilapi mangka / ratuneng nyawa sadaya / wenang aran datullah / langgeng pamisesanipun / iku kersandhaning Allah//

02. //Yayi sajatineng angin / rokhani ingangked taya / kang mimbuhi kahanane / kang pinung rasa surasa / wenang aran sirullah / kahanane asung wibuh / trasandane rasulullah//

03. //Yayi sajatineng wari / roh rabani (pun)ika / kanga gung purbane reko / rasa kang luwih sampurna / cahya ingkang apadhang / cahya (kang) purba nugrahan agung / wenang (kang) aran datullah//

04. //Yayi sajatineng bumi / iya roh jasmani ika / mapan kawi tuwan mangka / kalbu mumin bae tullah / kang tan pegat elingnya / kawisesa maring yahu / wenang (kang) aran wudullah//

05. //Murade kang asal lapsi / uripe (pu)iku sadaya / ingkang angin iku mangka / uripe napas kewala / kang asal toya ika / uripe pan dalu / langgeng ing paningal ira//

06. //Murade kang asal bumi / pasthi uripipun rasa / lan murade malih mako / asal api punika / he hidayatullah / lir komala cahyanipun / medal ati putih ika//

07. //Kang tetep tingali reki / kang asal angin punika / masum imane mangka / warnane limarcu ika / kadi wulan purnama / metu saking ati danu/ punika dipun waspada//

08. //Ingkang asal wari yayi / pasthi makbul imane ika / ing ngati puad margane / ijo warnane punika / kanga salami ika / imane rekeh puniku / sadrah (pun)iku aranya//

09. //Ya endah warnane singgih / lir dammar kurungan toya / ing ngati putih asale / murade api punika / langgeng tan kena owah / cahyane urip puniku / iya yayi lautan//

10. //Murade kang asal angin / iya madhep ing sarullah / kadi lintang ing cahyane / gumilang gilang apdhang / kadi sasi purnama / murade kang asal banyu / madhep maring rasa mulia//

12. //Datan kena owah gingsir / kang caya kadi purnama / ingkang asal api mangka / angaturaken caya / nur mani ingkang nama / kang asal banyu puniku / burhan kang katur (pun)ika//

13. //Murade kang asal bumi / roh rahmani kang atur ika / wus tekeng sang nata mangka / pangeraning wong sajagat / iku pamanggih ing wang / kang garwa nyungkemi suku / asruh denira karuna//

® Pupuh 11 ®
ASMARADHANA

01. //Dhuh laki nisun gusti / pangeran dunya akerat / kang estu asrih ngabdine / among tuwan guru amba / apa kang sun walesena / dating sampeyan pukulun / ngabdine tekeng (kang) sampurna//

02. //Kapundhi ingasta kali / katantebna ing rema / gumarit werdayaning ngong / wuruk sampeyan kakang / kalangkung Katarina / Seh Jabar mangke amuwus / yayi midela karuna//

03. //Ana muradipun malih / anenggih patang prakara / wujude kanga pi ing reko / ingkang dhingin dadi rupa / lawan jajantung ika / dadi utek kaping telu / kaping sakawane dat//

04. //Anenggih wujuding angin / limang prakara wujudnya / asma lan apngal mangkong / jinem (ka)lawan lilimsa / anenggih kaping lima / iya ingaranan paru / punika dununging sukma//

05. //Anenggih wujuding wari / patang parka wu(ju)dnya / getih sungsum lawan otot / karinget lan pancadriya / ati lawan wisesa / iya atipu wadiku / dununge rasa sakawan//

06. //Anenggih wujude malih / (pun)iku patang prakara / kang bumi iku wujude / kahanan kalawan sipat / daging babalung iku / ingkang karep maring kabalt//

07. //Dhadha tinapi gagir / tangan lawan pupu nira / lambung kiwa lan tengene / irung lawan kuping ira / cangkem kalawan sirah / sakehe kang kena lebur / iya iku aran kahanan//

08. //Aworing tekad puniki / sedating galling polah / takbir usali namane / kawruh ana denira / tan weruh pagurokenan / ing salate wong (kang) luhung / datan kena tiniruwa//

09. //Aja ningali kang wajib / lampahana kang rumaksa / waktu lilima kathahe / iku panggawening sukma / nyatane Rasulullah / iya salat limang waktu / iku laku kang siniyan//

10. //Kasrah nabi sinemir / mulane kinen asalat / anglairakan muliane / pepek anggaotan nira / saking waktu lilima / miharsa l(aw)an pandulu / waktu luhur gene nyata//

11. //Patang rakangat puniki / pamiharsa rong prakara / kalawan paningal mangkong / anenggih kang waktu ngasar / patang rakangat ika / gigir lawan dhawa iku / lambung tengen lawan kiwa//

12. //Anenggih (wa)waktu magrib / tigang rakangat salat(e) / ing nabidulah tandhane / grana kalih lawan muka / waktu ngisa punika sakawan rakangatipun / anenggih pupulan asta//

13. //Ing sarira Nabisinggih / waktu subuh rong rakangat / punika kanyataan / roh kalawan jasad / mulane asembayang / waktu lilima puniku / pepek aneng sarira//

14. //Nyatane Nabi kakasih / salat limang waktu ika / pan rumaksa ing ngumate / kang anukma ing sarengat / madhep ing Yang tan pegat / anglampahi limang waktu / iya lampah (ing)kang mulia//

15. //Kang ray amuwus aris / ataken dhateng ing priya / andika rabi maring (ing) ngong / kawula kinarya paran / lan ing ngaku punapa / yen patemon lawan isun / ing pundi yen kapanggiya//

16. //Lamon andika kapanggih / punapa andika aras / punapa dinulu mangka / andika cekel punapa / kawula dika wejang / kiyai panutan isun / inggih tuwan guru hamba//

17. //Seh Jabar (a)muwus aris / (ing)kang sunakua nira / asihe suncekel mangka / date sun tingali ika / lan sipat (ing)kang mulia / sukmane sun aras iku / kapanggih ing rakmatulah//

18. //Isun gawe sira singgih / kanyataan rasa mulia / isun lawan sira mangka / wedalan pasiyanulah / punapa karsa nira / punika pamanggih ingsun / (pun)iku jatine karma//

19. //Kang rayai (u)matur malih / wonten kari atur ingwang / sampun salah tampa mangka / kawula Tanya andika / tuhu estu ing tuwan / wus asare lawan isun / mulane andika siram//

20. //Punapa kawula najis / atawa makruh lan mubah / punapa khukume mangka / manira parlu dinupsan / mapan (a)wujud tunggal / alumuh manira iku / asare kalawan tuwan//

21. //Lan paran jinabat singgih / pira kehe mukaranah / pira ta kathahe mangka ingkang aran tukaranah / kiyai dika wejang / kadi pundi tingkahipun / Seh Jabar mangke ingucap//

22. //Krana isun adus yayi / ngestokaken turning johar / kang ingaranan johar mangka / banyu urip pinangkanya / tiba ing bumi rakmat / ing kiten roro puniku / mulane parlu dinusan//

23. //Kang milu dinusan singgih / sipatulah ingkang mulia / kalawan edate mangka / lan sipating prakara / kalawan wujud tunggal / nora ana liyanipun / ningyung jati (a)wisesa//

24. //Kang rayi asruh anangis / adhuh guru amba tuwan / sarwi guru amba tuwan / sarwi (a)nungkemi padane / among lakiku pangeran / ingkang asung sawarga / sampeyan karma rong puluh / kawula dadi pawongan//

25. //Pinembut wau kang rayi / kang nama Nyai Mutmainah / Seh Jabar lingnya (a)lon / among sira rabi ningwang / tekeng dunya akerat / den tan bakti maring isun / Allah megataken rakmat//

® Pupuh 12 ®
M E G A T R U H

01. //Ki Seh Jabar garjita denira muwus / guru ningsun yayi / (a)muruk mangke maring isun / den seru tanget ireki / angawula yang manon//

02. //Amangun kal siyang latri (pun)iku / aja pegat murakabah (iki) / maring pangeran kanga gung / anyirnakaken ing sirik / kang abarsa roro mangka//

03. //Kang abang saroro den uculi iku / cengeng madheping (kang) tunggil / kang nora roro (pun)iku / dat sipat mani (si)reki / apngal jumeneng mangka//

04. //Miwah panglipt ira inf asya iku / lir angganing karta iki / (ka)lawan puputihipun / tan ana ing jro ing jawi / datan kena ngucap karo//

05. //Datan kena ing ngucap kakalih iku / tunggal tunggal (da)tan tunggil / (rasa)ning wong kang sampun rawuh / tingale wong tekeng jati / den tingali kabeh mangka//

06. //Den tingali sakehe mojudat iku / den tingali pangeran neki / sakehe suwara kang karungu / kang mona moni (pun)iki / anudhuhaken (ing) yang manon//

07. //Pujining yang anebut maring yang agung / (a)nebuting dhewek ireki / anyatakaken asmanipun / lamon nama Allah iki / sampurna maripat kang wong//

08. //Sampurnaning mripat kakiki aku / iku ora aningali / iya maring dhewekipun / kanga ran liyan (pun)iki / sirna lebur adam tinon//

09. //Adam kakiki kaya lagi duk ora (iku) / ing gaibul guyub iki / aja kasamaran iku / pan ing mangka (pun)iku / kaya lagi kuna kang wong//

10. //Awas ira kawruh ana malih iku / dudu awas ira pribadi / saking arah khaketipun / dening abaran neki / ling miyangga warmin mangka//

11. //Paningaling miyangga maring sakibipun / tuhu kinarya wangsulan (iki) / (a)nyatakaken asmanipun / (a)nglairaken sipat neki / kinarya kalakuwan yang manon//

12. //Kalakuwan lahir batin (pun)iku / aja nyana sira iki / (ka)lawan kahananipun / sadrah asya (da)tan sepi / saking tajalining yang manon//

13. //Allah kang ngalah wisesa sang purba agung / poma tingalana iki / dipunawas ira iku / aja sira ora ningali / sampurna tingale punang wong//

14. //Sapa arep weruh(a) ing sajati iku / kawruhana sarira neki / kanga ran awak (pun)iku / dudu johar lawan jisim / pan kakekatepun ningwang//

15. //Mapan kakekat ika / kang tetep ana ing ngilmu / (ing)kanga ran ayan sabit / maluming pangeran iku / puniku kadim tabingi / langgeng tan rusak punang wong//

16. //Ana nira ing mangke sira den weruh / aja nyana sira iki / salaya lan kakekatipun / kang tetepana ing ngilmi / kang aran malum yang manon//

17. //Malum kakiki kalairan sipat yang ngagung / kanga ran jalalan tamil / egoning lair nama iku / lair ing isim ngalami / aja kasamaran kang wong//

18. //Sapa (kang) weruh wirasaning urip iku / satuhune kanga ran mumin / jenenge wong iku / kawruh ana den sayakti / jejuluk pangeran kanga gung / kang wajibul wujud ika / asipat kadim baka iku / langgeng sinom maijo//

® Pupuh 13 ®
S  I   N  O  M

01. //Lan malih kawula Tanya / anembang sinom pangrawit / amba nedha barkah tuwan / pundi roh ing salat nenggih / lawan tegese malih / napsu neng salat puniku / pundi ngilmuning salat / lawanipun Tanya malih / kaya paran kanga ran jasading salat//

02. //Lan malih isun atanya / kuripaning salat singgih / (men)apa badaning salat / sukuning salat (a)nenggih / lan atanya malih / astaning salat puniku / apa sira eng salat / kawula atanya malih / kaya paran bebalung suteking salat //

03. //Mangke padhangena tuwan / aja kaliru ing tangwal / amiyat napsuning salat / roh ing salat atakbir / ana coreke malih / sampurnaning takbir iku / atudhuh maring nala / kang angucapaken nenggih / angging tuwan (ing)kang maha luhur sampun//

04. //Dene ingkang aran niyat anenguhaken ning ngati / madhep maring arah ira / lan madhep ing wujud dakim / lan sipat kita iki / madhep maring ing yang ngagung / kalawan pingil kita / madhep ing pingil kakiki//

05. //Ngilmuning salat punika / nyataaken awal akir / anapon sirah ing salat / amaca patekah singgih / anenggih rukuk (pu)iki / bebalunging salat iku / lungguh jasading salat / kuripaning salat singgih / iya iku asujud kali perkara//

06. //Anapon badaneng salat / amaca takyat kang akir / anapon suku neng salat aweh salam kaping kalih / uteking salat singgih / nenggih astaning salat / amaca puji lan wirid / sampun jangkep kabeh sawelas parkara//

07. //Anapon maca patekah / atuduh ing wujud singgih / sampurnaha ing manusa / tegese ruku (kang) singgih / iku aselang angin / (a)ngilangaken ka king wujud / yane sujud punika / aja sira aningali / sakathahe labet (ing)kang bangsa riyah//

08. //Kaol pandhita stengah / salat limang waktu singgih / lapan nabine lilima / iku ingkang anderbeni / caya nira aputih / punika salat subuh / batas Nabi Adam ika / iku ingkang andarbeni / waktu subuh iya iku wijiling rasa//

09. //Waktu luhur kang kawarna / atas Nabi Ibrahim / akuning cayane ika / wijiling caya awarni / kang waktu ngasar nenggih / atas Nabi Yunus / iya ijo caya nira / Nabi Yunung kang darbeni / iya iku wijiling napas sadaya//

10. //(ing)Kang waktu magrib ika / atas Nabi Musa iki / cayane dadu punika / wijiling caya awarni / salat ngisa kawarni / atas Nabi Ngisa iku / iya abang caya nira / Nabi Ngisa kang darbeni / iya iku wijiling badan lan sipat//

11. //Yayi paran karsa nira / (pu)iku manira manggih / umatur Nyai Mutmainah / nyungkemi padaning laki / anging tuwan puniki / pangeran isun kang tuhu / tekeng dunya akerat / mojar Seh Jabar yayi / isun wejang anembang nglanglangi nala//

® Pupuh 14 ®
NGLANGLANGI NALA

01. //Sakehe urip puniki / kawruhana mulanira / mulane kang ngilmu reko / endi ta pinangkanira / sembahira duk nora / den awas sira ing surup / kang ngilmu pagurokena//

02. //Kang ngilmu mulane dadi / pundi ngilmu punika / dudu nyawa sukma mangka / pan dudu urip ira / iku lah takokkena / den awas sira ing ngilmu / (ing)kang ingaranan sahadat//

03. //Pagurokena den yakti / lagi sira tanpa bapa / miwah tanpa babureko / sing ngendi pinangkanira / duk lagi ora ana / lawan nglapas ing pangawruh / iku ingaranan sahadat//

04. //Miwah ugi nira uning / den nyata pagurokena / tan beda iku surupe / waktu mulanira ika / awasena den nyata / punika pangawruh ingsun / pamuruk(ing) sukma ring sira//

05. //Iku gaib ingkang singgih / ujar (pun)iku linarang bapa anak isun reko / iku yayi dipunawas / pan gaibing pandhita / tan kena winakrang kalbu / tampanira dipunwikan//

06. //Aja sira milang jisim / aja katungkul ing sastra / miwah sipating Yang reko / aja sira angucap / iman tokid maripat / iku pan katungkul angung / aja tungkuling dat sipat//

07. //Lagi sira tanpa jisim / den awas sira tumingal / nyatakena padha mengko / (pun)iku prapta manggesang / sampurnanen kasidan / kang singaran jasad iku / pagurokena den awas//

08. //Iku gaib ingkang singgih / yayi den awas ing pejah / bilih tekeng urip reko / kaping kalih dipunnyata / poma pagurokena / jatining awasing ngingilmu / ingaranan sadat sakarat//

09. //Iku den weruh sira yayi / ulihena tingal ira / du kana (ing) dalem kalbune / ingwang atuwanira punika / pujinira ing manah / ingaranan sadat sireku / tanpa sandhang pangan nira//

10. //Endi delanira uni / duk tumraping wong atuwa / sapa rong wongira reka / endi sembah pujinira / lawan sampurnaning kawruh / iku sadatira pejah//

11. //Pagurokena den yakti / sasmitaning anurat / kanga ran dadalan reko / duk tumrap ingwang ngatuwa / duk dereng tumrap ika / kang ingaken duluripun / ing ngendi duk during ana//

12. //Yogya kawruhana yayi / pan sira duk during ana / ingaranan dadalan reko / sasmitaning kang anurat / yogya pagurokena / sasmita puniku laku / ingaranan isining sahadat//

13. //Punika ingaranan isi / sayogya(ne) kawruhana / napsu gaib ingarane / den awas aja pepeksa / sasmita kang utama / yen sampun awas puniku / sapolahe dadi salat//

14. //Yen awas ing tudhuh singgih / pan sakehe iku salat / miwah sadat sakarate / nora uninga sembayang / sira duk lagi nora / den awas sira ing surup / mulia duk tanpa bapa//

15. //Singgihena marga sirik / edohena (ing) marga sasar / tudhuhena marga reka / den awas ing paran nira / sira duk lagi nora / sapa (ing)kang sira dulu / duk during badan lan nyawa//

16. //Iku gaib ingkang singgih / yayi den awas ing pejah / pilih tekeng urip reko / kaping kalih dipun nyata / poma pagurokena / Siti Mutmainah (a)matur / sasambat eku dhangdhangan//

® Pupuh 15 ®
DHANGDHANGGULA

01. //Ki Seh Jabar mangke wuwus aris / tarimanen yayi wuruk ingwang / maring sira iku mangke / aja ing ngrasa luhung / aja ngrasa bisa sakalir / aja ta ujub riya / s(um)uwah sira iku / aja kibir aja riya / drengki jail / aja kaduk sabdaneki / aja paksa bumisa//

02. //Aja lali ingkang sampun singgih / aja suwung aja ambubungah / puputan sira mangke / duk cipta nira iku / aja kadariyah sira iki / aja kabajariyah / aja kaduk iku / aja mbrasta ing ling tuwan / aja samar / yen sira reketan yakti / tan tulus adhepira//

03. //Ki Seh Jabar angandika aris / miwah ingsun dewata ing tilam / inten ing sawargi mangke / sadalu ora turu / rabi nira den wawarahi / pratingkang ing ngagesang//

04. //Bayanipun angrawuhi dhiri / sayaktine akeh wong kasasar / dening akeh rencunane / aja kaya sireku / sira malih ta yayi mami / dening dereng tumingal / jatineng kawruh / prayoga atatakona / aari ningsun / ing tingal kang nyata iki / iku den tekokena//

05. //Prandene anang j(e)roh sawargi / pan kagodha dening belis lanat / wong luhung akeh godhane / (ing)kang kaya sireku / sira malih ta yayi mari / dening derng atanya / jatineng kawruh / prayoga atatakona / ariningsun / (ing) tingal kang nyata ing dhiri / iku pagurokena//

06. //Nyi Mutmainah anuhun aris / singgih nuhun pangandika tuwan / muga mulasena asihe / saking bodho katengsun / sapa sinten ingkang madhangi / yen boten karsa tuwan / atulung margayu / Ki Seh Jabar angucap / pirang bara yen nansih ing Yang Widi / atulung maring sira//

07. //Pitutur ingsun ing sira yayi / lamon bejang / yayi asun pejah / andika den pened mangke / (a)krama antuk wong agung / ing wong luhung pandhita lami / andika ngabaktiya ing kakung / (pun)ika ana sambrana / ing pakone / iku yayi den astiti / aja langgane karsa//

08. //Aja watek sira andhingini / kang karsane babu laki nira / tuten saparentahe / bab ing najis asu / den ekon sira bukti / annuli lampah ana / iku parentah (ing) kakung / iku angger ora karam / sapa kang wong pawestri anuting laki / ngalammat manjing s(a)warga//

09. //Lamon sira asare lan laki / aja wani rayi tunggal bantal / den (ka)ping sor enggene sare / aja kaping dhuwur / aja padha genira muling / yen ora mawi karsa / iku dosa (a)gung / balik yen wus sawombana / laki nira sungana bukti / poma den kalampahan//

10. //Aja mawas wedanan neng laki / kenang dosa / babu ariningwang / den wedi gumati angger / sakawan parlu nisun / wong alaki tadi pun eling / abersih ana / sinjang kelambi lan kampuh / (ka)lawan gene sembayang / den karaksa / lan pernahe ta (a)guling / kelawan yen adhahar//

11. //Ambeg ira / nyawa den aresik / sega jangan ira (yayi) dipunpelag / pinggan pirange kabeh / kumbahen lawan banyu / ulam rada pun aresik / sadayanipun pelag / rakiten den bagus / nadyan tan ngangge ya ulam / den apura yen rakit ira abecik / iku wuruk manira//

12. //Poma iku wuruk mami / wuruk kena ing atmaja nira / sakehe (kang) wuruk iya / aja pepek(a) sireku / den astiti (a)ngawula Nini / lamon aduwe kaya / den yatna sireku / aja sira sumembrana / (ing) kayane lamon tinakonan ing laki / aja maringaken wong lanang//

13. //Lan raksanen wiwiranging laki / lamon sira adhedhayoan / ing sanak lan persanake / den becik sabdinipun / ulatira dipunaris / akengken rewngira / poma aja rengu / aja sira paendhalan / im bature akonen lan sabda manis//

14. //Poma poma sira Nini / lamon laki nira dhedhaharan / ajao doh sing pernahe / jagong ngasandhingipun / aja kesah karsa pribadi / yen maksih dhadhaharan / yen ora ing ngutus / mapan tilari ing priya kang maksih bukti//

15.//ana maning waktas isun iki / lamon kinamaru dewene sikaki / den amot sira angger / lamun anemu maru / angrasaha yen sira kari / akunen yaya rena / mara tuwa iku / den adhep sapolah ira / asprane maru nira priyen asih / den kalili ing sira//

16. //Andhapane den kadi siti /polahira maring biyang / lamon simicara dhewek / nadyan sampun weruh / apiapiya sira rumihin / priyen mamarahana / maring sira iku / yen dangu ora micara / marunira anulya sira pribadi / den enggal tatakona//

17. //Sira takon luwanging laki / bubudene maring marunira / wateke lan ringane / takona den putus / dhedhemene laki nira iki / lan doyane pisan / takokkena ing maru / ajana kang kaliwatan / marunira samba andhapana Nini / sangkane popoyana//

18. //Lamon sira nyawa sida (a)krami / lamon dadi rabi tuwa pisan / den amomot sira angger / iku sakarsaneng kagung / lah wengkunen denira nini / aja sira sebrana / (te)tetguhana ing kalbu / iku nyawa wuruk ingwang / angrasaha sira kinarya uwit / kinarya gugunangan//

19. //Sakathahe maru nira nini / ingkang panengah panggulu ika / wuragil miwah selira / lan dhedhemeneng kakung / padha kena putra wuragil / aja sira beda iki / sih ira den tulus / miwah yen anemu raka / maru nira maring sira iku gusti / poma teka menenga//

20. //Poma poma aja sira padhani maru nira kang wani ing sira / teka enengana bae / den amot sira ing kalbu / aja sira mona lan wani / aja ebot ulat ira / daserah ing guyu / yen darbe wewehana / ing karepe maru nira iku nini / yen teka pituturana//

21. //(Ing) karsane pituturana nini / parandene yen katutugan / iku teka kalah dhewek / poma ujar ingsun / lamon sira marusira tampi giliran / poma aja rengu / den abening ulat ira / balik lamon maru niratuwa iki / den tinggal wewehana//

22. //Atenapi yen ayun den gitik / maru nira dening priya nira / adhangana age age / dipunawani ngrabut / amadhani napsuneng laki / takoning marunira / den asih lulut / asruh n(a)rima becik ira / tur gumanti marunira wedi asih / sabab ing becik ira//

23. //Kakangira asruh ngengraming ati / maring sira katon mulat ira / maring maru k(a)liwat mule / katon atut memaru / asruh bungah kakung ireki / dadi sihe tumeka / (ma)ring sira tan surud / iku poma lakonana / wekas ingsun yen arep kanggo alaki /poma poma wuruk ingwang//

24. //Sira nyawa aja krana rahi / yen aweweh maring marunira / barang sira weweh akeh / aja ngareping kakung / lamn sira nyawa paparing / raksanen maru nira / wiwirange iku / wewe ya sisingidan / ing cupete marunira iku yayi / aja ngarep(ing) wong lanang//

25. //Maru nira dadi wedi / maring sira roh sira atuwa / anyampeni karsane / yen maru nira ngangluh / den gumatiya sira nini / angulati usada / dipun gupuh gupuh / yen tan warang dening sira / age age popoyanana maring laki / sira atetarene//

26. //Tarekena enggene sakit / marunira maring priyanira / nedha aparentahe / lamon kakangira muwus / (a)marentah maring sira nini / age age lakonana / sakarsaning kakung / yen maru nira sirna / ing sakite pan asruh gene ngabekti / tur sanget asih ira//

27. //Laki nira asruh ngeleming ati / maring sira tur piniti pinta / asihe tan ana sudane / nadyan botene purun / maru nira (ma)ring sira nini / kakangira tan suka / asruh enggene bendul / padha kinon angidhepa / maring sira sabab genira gumanti / maring maru maring wong lani//

28. //Yen laki nira duwe kekasih / sira uga age miluwa / maring dhedhemene / miwah asih ing maru / atanapi asih ing selir / teka sira miluwa / den asih kalulut / pasti miwah ganjaran / ing pangeran wong wadon bakti ing laki / ngalamat manjing s(a)warga//

29. //Kaping kalihe wong estri / angrabekaken maring wong lanang / manjing sawarga jangjine / (ka)ping tigane wong iku / wong estri bakti ing laki / anut ujareng priya / tan malang ing kadhum / (da)tan sumangga ing karsa / iku dudu wong wadon linuwih / kang kantuk sih nugrahan//

30. //Poma poma ujar isun yayi / lamon sira arsa anendrah / aja andhingini sare / balik kakang ngireku / lamon arsa munggah aguling / anulya wasuhana / padaneng kakung / lamon sira kurang toya / rema nira karya nem ngusapi sikil / mala ring ngapuraha//

31. //Sajenenge wong wadon puniki / raina wengi iku kenang dosa / sira den weruh ta angger / yen sira sare karihin / yen arip netra nira / aja sare ing kasur / (a)turuwa ana tundhangan / parandene yen kakangira aguling / munggah ing pasareyan//

32. //Prandene sira den timbale / marang kakang ira awas tuminga / nuli sira age age / tumurut (pun)iku / anedhaha apura iki / teka sira miluwa / nendreh aja kaping dhuwur / lawan sira ngabaktiya / pangapura si englaki / mala ring ngapuraha//

33. //Lamon sira ing ngajak aguling / dipun undang dening laki nira / nuli den bebata angger / lamon sasampunipun / sawombana kelawan laki / nadhaha pangapura / maring laki asruh / nadyan tan darbe ya dosa / sampun towong atobata saben wengi / muga ing ngapuraha//

34. //Satemene ing ngurip puniki / nora kena uwis ing panyana / yen ora sareh wuwuse / sarta lawan pitudhuh / ngulatana guru kang jati / ing sampun alungguh / kang patang prakara ika / ngulatana lamon sira tataki / wong kang patang parkara//

35. //Kang rumihin sareh wuwus neki / kaping kalih kelemang lampah / lan akeh pamujine / kaping pate wong iku / kang tan pegat amangun teki / atawa sih yen ana / ajangkeping pitu / wong kang adil pala marta / kaping neme ingkang anekani / sakarsaning atanya//

36. //Kaping patune wong kang pinilih / yen wong kang wus tan arsa engkaulyan / ana papa lalakone / yen ana kang kayeku / aja semang sira sing bakti / anedhaha sapangat / saujare tuhu / (a)sih ing jalma utama / (ing)kang mengkana iku wong kang priyatin / tandhane wong tumeka//

37. //(Sang) Pandhita boja kirana iki / datan pegat sira mangun tapa / amadhangi sarirane / anyegah napsunipun / datan pegat amangun teki / paciptane wus nyata / tan ana kang dudu / sampun waluya sadaya / pangesthine tan ana kawula gusti / wus karem maring ora//

38. //Kang aja sira guroni iki / sang pandhita sipat kang mikana / kang patang parkara mangke / pandhita sipatipun / anglampahi laku tan yakti / ping kalih marga cacah / kaping tiganipun / anggentong umes budinya / sakawane kata wang brana puniki / iku isun (a)miharsa//

39. //Pan tegese sawiji wiji / sang pnadhita sipat marga cacah / soko dayan sanja gawene / (a)ngumpet tatangganipun / doyan mangan wawatek neki / pangucaping wong doyan / marga cacah iku / gawene doyana utang / genthong umes gawene sok angrasani / tur jail tetangga//

40. //Kang aja sira guroni / iya iku cacadeng pandhita / drengken iren pepadhane / nyanane sugih ngilmu / kang mengkono dudu wong singgih / iku wong pakematan / tur duwe wong iku / panggawene ora ana / ngilmunipun den urupaken ing bukti / kinarya pangasilan//

41. //Saban dina lunga angulinthing / saking santri nira / ngilmune den gelar kabeh / nyanane apitutur / kitabipun den wolak walik / usul pekih lan sarap / miwah nakwunipun / den gelar ing wong kathah / nyamna nira sarira bisa ngaji / ujare nyana nira//

42. //Janma mangkin akeh ngimu wani / wong aguru akeh kang sambitan / dening akeh lelewane / sing akaton den jaluk / arep mundar wus ora olih / akeh wong ana lingsa / ing pangrungu nisun / (puN0iku wong sambewara / aguru anut brung tawon angalih / boya ketang ing temah//

43. //La(w)an ana pangandikaneng nabi / aja sira guru wong ampiran / lan wong linyok pangucape / yayi sayogyanipun / iya iku wong kang tinampik / sapa yogya miliya / kang waluyo tuhu / aja micara ngajiya / den enteg kitabe samasjid / iku wong pangambilan//

44. //Kang saweneh manira ningali / akeh ngagungaken kawibawan / akeh anggugung lakune / pan sami luhung / sesemone saparti nabi / kang ahlul asembayang / salate kang kaya mengkana / santri besar isun ing wong dunya suci / pan isun guronana//

45. //Kitab isun ana rong pethi / (pun)iku kabeh seseliran / padha guruwa marene / lamon teka maring isun / poma sira mikula pari / lawan ayam dhadhara / picise sasuku / sun wuruk ngilmu sampurna / yen ujare besuk manggah ing sawargi / luput ing kira kira//

46. //Kang mangkana lampahing mangkin / kang ingaran ngilmu pangambilan / kaprahing mangke lakune / yen ing pangrungu nisun / ingkang aran santri sajati / bahasa iku tunggal / tri iku tetelu / kawruh ing patang prakara / ing lakune kang papat wus den kawruhi / lungguwe kadi sira//

47. //Kadang dawan manira iki / angling nutur lampahing ngutama / lawan wong ina lakune / lan angling dhiri nisun / tan angrasa yen naurip / datan wruh sarira / angin tumuwuh / ngagungaken ing engkaulyan / iya iku kang utama iki / poma kawruh ana//

® Pupuh 16 ®
MASKUMAMBANG

01. //Ki Seh Jabar ngandika dhateng kang rayi / kang wolung prakara (ika) / patemoneng rasa jati / (ing)kang anang jasad ira//

02. //Nyi Mutmainah sumungkem  (a)ngabakti / sarwi ngusap padanira / kang rayi ngandika aris / lah tuwan tetelaken//

03. //Pratelane anang raga bira iki / nyata badan nira / urip nyawa iku singgih / patemon lahir batin (nira)//

04. //Ingkang dhingin mas kawineng Allah iki / lawan Mukamad ika / miwah ngaras lawan / kursi iku (lah) takokena//

05. //Kaping tiga mas kawin raina wengi / (ping) sakawane ika / ngalam lawan lintang nenggih / (pun)iku lah takok kena//

06. //Kaping lima mas kawin jalu lan estri / den takokena / ping neme puniku singgih / mas kawin serngenge lan wulan//

07. //Bumi lan langit takokena ugi / mas kawine ika / ping wolu mas kawin neki / sawarga lan naraka//

08. //Rakokena den tetela iku nenggih / lungguwe sanunggal nunggal / ujar iku tan den kawruhi / yayi pagurokena//

09. //Sapungkur isun takokena iku yayi / kang rayi ngandika / inggih nuhun kula gusti / andika kang madhangana//

10. //Kados pundi padhange ujar puniki / mas kawin nang Allah / lawan Mukamah (pun)iki / lintang lan ngilmu (pun)ika//

11. //Padhengena mas kawin ngaras lan kursi / lungguwe sanunggal nunggal / mas kawin rahina wengi / (pun)iku tetelaken//

12. //Ki Seh Jabar mangke (a)ngandika aris / lah iya pangeran / mas kawin Allah (pun)iki / kelawan Mukamad ika//

13. //Patemone nurullah lan urip iki / tunggal rasa nira / Mukamad lan Allah iki / patemone ing nurullah//

14. //Ana dening mas kawin jalu lan estri / patemoning jasad / lawan nyawa iku nenggih / iya iku panunggal ira//

15. //Ana dening mas kawin ngaras lan kursi / patemone ika / sungsum balung ira iki / tunggale nur ngaras ika//

16. //Ana dening mas kawin lintang singgih / lan ngilmu (pun)ika / muka garib mata garib / bakrm arane (pun)ika//

17. //Patemone getih lawan daging nenggih / tegese punika / osik ira iku yayi / ing jajantung ira ika//

18. //Ana dening mas kawin bumi lan langit / mas kawine ika / ati lawas esi nenggih / (ingkang) ingaranan sirullah//

19. //Ana dening mas kawin raina wengi / patemone ika / netra putih lan irenge nenggih / roh kiyat tegese ika//

20. //Patemone kawula kelawan gusti / iku campuh ing rasa / ing misarane iku nenggih / iku pamanggih manira//

21. //Wonten (dening) mas kawin neraka lan sawargi / patemone ika / napsu lawan budi neki / panunggale ing dhiri nira//

22. //Ing anane becik angtep ira urip / sangkono wetune / yen wus awas ira iki / prabedane la(wa)n tunggal//

23. //Tang bangsa manira angrungu iki / kang rayi ngandika / srengenge kalawan sasi / kawula dereng uninga//

24. //Ana dening mas kawin puniki / derngenge lawan wulan / ngarabiyahi iku yayi / patemone netra ika//

25. //Netra kalih kaliye samya ningali / ming kelokan nira / iku kawruhana malih / beda tunggale (pun)ika//

26. //Allah tangalah jisim nira (pun)iki / milane ana kahanan / angjisim puniki / mas kawin (ing)kanga tama//

27. //Sampun nyata (kang) jasad katrapan mas kawin / lan sipat sampun mukdis  / kang akeh tinemu ika//

28. //Sembah puji puniku sami duweni / asma hapngal ika / kabeh padha mojud iki / dening ta sampun sampurna//

29. //Pan jumeneng ana kakekating urip / sarta polahing nyawa / sakira polah ngabakti / iya nyawa kang darbe polah//

30. //Ora liyan puniku ingkang darbeni / mangka winuwuhan / ingkang aran nyawa malih / minangka sakawan//

31. //Kang kaetang tiga welas nyawa nenggih / kabeh iku nyawa / tedhak saking roh ilapi / minangka ta leleberan//

32. //Pan sakehe kang ana ing makluk dadi / gumelar ing ngalam dunya / iya saking rok ilapi / minangka asaleng jagat//

33. //Alam iku tan ucul saking puniki / pan sakehe kang dadi / (ing)kang gumelar agung alit / minangka sipat ira//

34. //Mulane ingaran baka nenggih / langgeng tan kenang owah / nora ana kang momori / mung Allah (ing)kang kuwasa//

35. //Satedhahe Mukamad iku kang singgih / dadi amandhita / wawayanganing dat sipat nenggih / tunggal anane (pu)ika//

36. //Anging akeh kalurung tekad sami / anging Allah kewala / kang wajibul wujud iki / Mukamad tan kaunangan//

37. //Dening tunggal anane ingkang den esti / kadi (ra)rasa nira / kang rayi amatur malih / ingkang raka masala eku dhangdhangan//

® Pupuh 17 ®
DHANGDHANGGULA

01. //Ulatana bumi pitung langit / miwah lapis ingkang pitung ngesap / endi sihana liyane / lah ora ana iku / dening jalma ingkang utami / sarta lawan kang wikan / ing wong bodho iku / tan weruh lampah putusan / apuwasa arang ingkang den lakoni / dening doraka nira//

02. //Nanging yayi pamiharsa mami / wong kang sampun sasmitaning sembah / ora ana ing sembahe / miwah ing lampahipun / ora ngrasa lamon duweni / miwah tingkah lawan polah / ing pangrungu nisun / yen sampun w(e)ruh selam ira / najan amor mudajil lawan si kapir / iku tanpa gepokan//

03. //Gawok isun ing jaman mangka iki / wong kang ahlul panembah punika / dening akeh lalawane / dhikire muluk muluk / tur den patut kalawan suling / sarta bedhuge pisan / awor lan keketuk / nyanane sira sah ing nala / dudu sembah maring pangen (ing)kang jati / kaya wong mendem waragang//

04. //Pan sakehe ing para utami / nabi wali muga kang utama / nora mengkono lakune / tansah meneng kalangkung / pamujine osiking ngati / suju ira tan pegat / waktune tan surud / nanging yayi kawruhana / jaman akir den kukuh sira pribadi / pacuwan aja gawokan//

05. //Kang rayi (u)matur angabekti / inggih nuhun saking (a)sih tuwan / pangeran kawula angger / tan wonten kang atulung / among tuwan ingkang madhangi / dating kawula / reh bodho kalangkung / kados pundit a ing karsa / wong angucap Allah kaesti / pundi nyataning Allah//

06. //Lawan pundi (ing)kang laki rihin / lan Mukamad Allah ta punika / kawula ayun w(e)ruh mangke / maksih bodho kalangkung / milu anut ujaring pawarti / dereng wikan (ing)kang nyata / ing basa puniku / lah tuwan tetela kena / ing nyatane aja nut marang pawarti / kawula nuun barkah//

07. //Ki Seh Jabar amuwus aris / ari ningsun mirahe pun kakang / dununge enggon kangenger / andika dipuntulus / bayandika juwita sari / atemu lan kusuma / guruning wong ayu / lamon yayi during wikan / ingkang aran Allah sejati / iya (e)dating Mukamad//

08. //Tatkalane Mukamad kang singgih / iya Allah kang den ucap ucap / endi si ana liyane / lamon Aallah (pun)iku / dadi nyata Mukamad iki / ing wenange iya Mukamad / Allah datan ketung / yen Allah anang jaba / sayaktine Mukamad ing j(e)ro yayi / tunggal wujud saana//

09. //Kagungane pangeran kang jati / kabeh yayi pan ana ing sira / malekat tunggal jatine / kang mukarabah rumuhun / maring Allah ingkang sajati / kabeh yayi wus ana / ora kena ucul / dadi kalampahan nira / kang malekat tan kena pisah sawiji / iku kagunganing pangeran//

10. //Kang Rayi (u)matur angabakti / inggih nuhun saking (a)sih tuwan / malekat endi nyatane / kang murakabah rumuhun / lawan tuwan ingkang sajati / kawula ayun wikan / ing sajatinipun / malekat kang murakabah / minangka potusan nira Yang Widi / kang tansah ingaranan//

11. //Ki Seh Jabar amuwus aris / ari ningsun mirah sun wawarta / malekat iku duwene / nenggih jarail iku / lan minkail israil iki / (a)nenggih ngijrail ika / kabeh nyatanipun / (a)nenggih Jabarail ika / wewayanganing datulah iki / Ngijrail papasangan//

12. //Ana dene Israil puniki /kakekate rasaning datulah / Minkail iku nyatane / rasaning datulah iku / lamon yayi dereng ngudani / yayi ingkang malekat / wau kang cinatur / kabeh wus ana ing sira / ing sakehe jir sira padha duweni / salah yen ana liyan//

13. //Pan kang rayi sumungkem ngabakti / sarwi mekul padane kang raka / langkung ajrih sanyatane / alon denira matur / inggih nuhun kula gusti / langkung dening kawuryan sabda dika iku / kawula matur pangeran / kados pundi kawula miharsa warti / ana wong ngucap mangkana//

14. //Kados pundi nyatane kang gaib / wong angucap jatineng Pangeran / kawula yun w(e)ruh nyatane / iradating Yang Ngagung / lawan mukdas puniki / paran gene nyata / pundi trapipun / kang ora pisah lan kula / pan kahanan nira puniki / nedha tetela kena//

15. / Ki Seh Jabar amuwus aris / ari ningsun dununge pun kakang / andika enggonku ngenger / yen paran dereng weruh / kudrating Yang kang anang dhiri / iku (pu)putihing netra / iradat puniku / iya irenging netra / sayaktine iku yayi / kang anang sira//

16. //Kudrating Yang (da)tan kena gingsir / ing aksara bismilah (pun)ika / cinangcang yayi ibarate / kaya aksara iku / ing bismilah aja kasilib / ayun wikan ing pinangka / mulane tan ucul / lan kanthete ing aksara / ora pisah den w(e)ruh kang den samitani / pacuwan aja samar//

17. //Kang rayi asruh ngabakti / inggih bnuhun saking (a)sih tuwan / kados pundi nyatane / kawula dereng weruh / ing bismilah cangcangan muni / iku wiyos ing aksara / pundi jatinipun kang den sasmitani / kawula (a)yun wikan//

18. //Ki Seh Jabar amuwus aris / ari ningsun dewata ing tilam / iku yayi sasmitane / keketeg ira iku / lan ambekan kang den semoni / iku jatining bismilah / ora kena ucul / kanthete ing urip ira / ora pegat yen ucul salah sawiji / gempal kudrating Allah//

19. //Pan tunggale angawruhi dhiri / ing nganane becik anggep ira / iku sing kono wetune / yen wus awas sira iku / prabedane lan tunggil neki / iku den kawruh ana / ing ujar puniku / garwane aris angucap / kadi pundi tunggale dadi sawiji / rarasan kang mengkana//

20. //(ing)Kang ingaran iman puniki / nyatane lan tokid (pun)ika / murakabah tegese / padhangena kateng sun / l(aw)an Islam panunggale iki / amba weruhena / wuwus kang kayeku / Seh Jabar mangke ngandika / insa Allah lamun binuka Yang Widi / lan barkaheng panuktan//

21. //(ing)Kang garwa (u)matur malih / kados pundi Pangeraning jagat / wonten wiraos mangke / duk lagi lara iku / pan siniyan dening Yang Widi / alam apa samana / paran imanipun / Seh Jabar mangke angucap / emas madu juwita puspita sari / (e)mas mustikaning nyawa//

22. //Yayi atma sira soca adi / inten widuri saneng sawarga / amung andika isine ayun nira atulus / bayandika wadon linuwih / emas pangeraningwang / wong wadon (kang)ayu / alam arwah wastane mangke puniki / tan langgana ing karsa//

23. //Kadi pundi duk lagi lara iki / pongah Pangeran alam apa punika / kawula dereng wruh mangke / punapa imanipun / miwah reke duk tengeng iki / alam apa samana / kawula yun w(e)ruh / sampun liwat (pun)ika / saking kono iki / annuli alam (pun)apa//

24. //Lawan wonten wong (a)ngucap singgih / kang mangkana pangucape ika / duk nyawa ing ngambil mangke / saking badan punika dadalan neki / duk si nyawa ing ngalam / miwah pecatipun / yen ora kadi punapa / nyawa ika ing pundi dadalan neki / apa rupaneng nyawa//

25. //Ki Seh Jabar amuwus aris / emas madu inten ingkang mulia / retna kencana widurane / ayun nira atulus / bayandika wadon linuwih / andika isineng sawarga / ganjaraning kakung / duk lagi pongah pangehan / alam barjah imane sadrah puniki / mirah iman andika//

26. //Duk lagine sira cengeng iki / alam laut sira duk samana / iman idayat wastane / sampun nglepas ing riku / nyawa nira ing  ngalap singgih / sekang jeriji nira / jempol suku iku / seksana nulya binakta / nyawa nira munggah ing segara kadim / pecat segara leka//

27. //Sasampune segara kadim iki / miwah mangke ing segara leka / segara playa rowange / sampun liwat sing riku / nulya mancad segara malih / segara istigna kang / kocap puniku / (ing) kono enggon pasenetan / nyawa iku kandheg ing segara urip / angenteni parentah//

28. //Rabinipun atur ira aris / he pangeran mustikaneng jagat / kadi punapa tegese / segara leka iku / lawan malih segara kadim / kawula dereng wikan / saking kawula bingung / Ki Seh Jabar angucap / emas madu juwita puspita sari / inten retna komala//

29. //Baya andika wadon linuwih / pan tan ana wadon kayandika / segara kadim tegese / wawanglu nira iku / gih puniku segara kadim / segara playa ika / dhengkul ira iku / kanga ran segara pana / sikut ira segara urip puniki / kang wasta pupu nira//

30. //Kang ingaran segara puniki / Istigna (pun)iku dhadha nira / segara winon ta mangka / weteng (an)dika aku / pan saka lir kawot puniki / sawarnaning rarasa / kabeh kawot iku / apa sikang ora ana / saniskara segara rante puniki / (pun)iku usus ira//

31. //Bayandika wong wadon utami / kang manang (ing) kaustikaning jagat / pun kakang asih ing tembe / sira sosotya nisun / pan kawula ing ngangken gusti / sira minangka lanang / wadone katengsun / rabine alon angucap / inggih nuhun Pangeraning ngalam kawir / tuwan retuning jagat//

32. //Kadi pundi padhange puniki / ingaranan dhingdhing jalal ika / muwah ngaras kursi mangka / kawula yun w(e)ruh / padhangena jisim puniki / Ki Seh Jabar angucap / dhingdhing jalal iku / kakekate anggan nira / jalan iku kakekate iku daging / iku kanga ran jalal//

33. //Ana dene kang kalam puniki / atinira eloh iku ilat / kuri uwang ngira mangka / ngaras pangambu nira iku / ingkang aran gunung medayin / punika cungur ira / kanga ran (pu)iku / sipat jalal kamal ika / sipat kahar estune puniku daging / jalal tur ula ula//

34. //Ana dene sipat kamal ika / kakekate yayi iku kulit ira / telaga iku tegese / kalkaosar puniku / tegese jantung ireki / kaliwat bening ira / enggone nyawa turu / juwita nira angucap / kadi pundi rupane nyawa puniki / kawula dereng wikan//

35. //Ki Seh Jabar amuwus aris / yen warnane si nyawa punika / kayandika lelewane / tan wonten bedanipun / mung seri kagedhe lan cilik / kadi umpaneng kembang / megar kudhup / kang kudhup puniku nyawa / ingkang megar puniku badan puniki / supaya jro lan jaba//

36. //Wetarane nyawa puniki / pan satawon gedhene (pun)ika / mung ta kayandika mangka / rabinipun amuwus / inggih nuhun kawula gusti / gustine wong sajagat / kadi pundi iku / mulane atinggal jasad / mapan iku Seh Jabar mangke nahuri / pan sampun jangji ningwang//

37. //Duk lagi Allah anabda iki / alam kawas tumuruning arwah / punya gumelar sakabeh / para nyawa puniku / ingkang dadi dhinginm puniki / saking getih punika / enggone nyawa iku / baya yen dereng wruh sira / kang rayi angucap yen kawula sampun mati / (ing) pundi enggoneng nyawa//

38. //Lan ing pundi dadalane dhingin / nyawa iku yen metuwa jaba / saking pundi dadalane / Seh Jabar amuwus / mapan ana nyawa puniki / bangsa alus punika / garwane (u)matur / yen angin angin punapa / dipun pasti Seh Jabar aris nahuri / angin antara mangsa//

39. //Wiwitane abang warna neki / angin iku kang teka wiwitan / mapan duk kuning kilate / ping tiga putih iku / kaping pat ijo puniki / (pun)iku angin kasan / garwane amatur / kadi punapa ing karsa / (ing)kanga bang bangsane Jabarail iki / kuning Minkail ika//

40. //Ingkang ijo Ngijroil puniki / ingkang abang Jabaraik ika / kuning warnane mangka / Minkail wastanipun / ingkang putih Isropil iki / iya iku dhiri nira / garwane umatur / kadi punapa tegesnya / nyawa iku Ngijroil lan Jabarail / Minkail Isropil ika//

41. //Tan adane Minkail puniki / kakekate rarasan punika / kang tan owah iku mangke / sampun prapta puniku / nyawa (an)dika nulya ingambil / pinecat saking jasad / nuli mancad iku / ing ngalam sakangti ika / ngalam kiyal ing kono enggone malih / malekat sampun prapta//

42. //Dadalane nyawa puniki / pan sakawan kathahe (pun)ika / (da)dalan sing irung wedale / lan malih puniku / awor lawan wedaleng wari / tegese wari ika / grahana (kang) muntuk / yen sira dereng waspada / takokena kang munjuk ing cangkem iki / iku asaleng nyawa//

43. //Nulya ngambah ingwang sakangti / nyawa iku mancad lawang kiyal / gulu iring pasenetane / rabinipun amuwus / kadi pundi partingkah singgih / alam akait (pu)ika / padhangena ingsun / Seh Jabar mangke angucap / inten dewi sosotya sinara wedi / kusma miran ingwang//

44. //Emas madu puspita sari / mirah jenar mustikaning jagat / komala inten widuri(ne) / ayun ira atulus / bayandika wadon linuwih / pilih kados andika / alam kiyal iku / kakekate bathuk ira / alam kangti tegese puniku gusti / iya gigithok ira//

45. //Sampun liwat nyawa nira iki / (kang) tinampanan dening malekat / saking Ngijroil ta mangke / Ngijroil sira sampun / wonten malih (kang) malekari / Israpil wasta nira / pan ana (pun(iku / Ngijroil reke punika / nulya mancad munggah maring pitu langgit//

46. //Sampun prapta ing langit (pun)iki / langit iki mirah atatanya / malekat (a)Tanya mangka / nyawa apa puniku / kang anggawa aris nahuri / nyawane wong Islam ika / tetep baktinipun / liwat saking kono ika / nulya munggah ing langit kapindho iki / nulya anjaluk lawang//

47. //Kang atunggu lawang langit iki / malekat sarya uluk salam / sarta aris panjawabe / den takoni sira sampun / nyawa nira den titih titih / partingkah ing jinabad / yen sampun (pun)iku / nyawa nira nulya liwat / lamon dereng sira balika maning / binakta ing malekat//

48. / Sampun prapta ing langit puniki / kaping tiga sira tinakonan / pratingkah sembahyang mangka / yen sampurna puniku / sampun prapta langit sakawan (iki) / anulya tumeka sampun / sarta sira tinakonan / pertingkahing puwasa iki / yen sampurna liwata//

49. //Yen dereng sampurna balik singgih / sampun telas nulya liwat / ing langit ping lima reke / binakta sireku / ing partingkah wiladah gusti / lamon ora kajawab / sira baliya iku / yen sampurna nulya liwat / wus andungkap ing langit kaping nem iki / munggah pitung sapta ika//

50. //Ki Seh Jabar amuwus aris / kang kinarya kursi rasa ika / ngaras caya iku rehka / sampun kadi puniku / pun sakehe sarya kekalih / bumi langit punika / mas kawine iku / Allah lan Mukamad ika / mas kawine tekekena siji siji / miwah mas kawine lanang//

51. //Lanang wadon tekekena iki / mas kawine aras kursi (pun)ika / endi ta ing patemone / lan dhingdhing jalal iku / tekekena dipun sayakti / serngenge la(wa)n wulan / takokena iku / mas kawine panunggal nunggal / mas kawine raina kalawan wengi / lah iku den waspada//

52. //Dereng sampurna yayi ta gusti / pangawruhe maksih kumalamar / galurung adoh dungkape / yen sira sampun weruh / ing mas kawin sawiji wiji / iku yen dereng wikan / ujare kang luhung / bejang yen (an)dika pejah / temah suker dating ing sakarat iki / sampurna yen uninga//

53. //Mutmainah aris nahuri / inggih nuhun pangeraning jagat / kang asih ing ngakerate / mangke pangeran ingsun / luhung baya tuwan linuwih / emas pangeran ingwang / kang pundi puniku / kanga ran mas kawin (pu)nika / w(e)ruhena kanga ran mas kawin sadhidhik / malar duluren ingwang//

54. //Dene bakale langit bumi iki / pan kudrat bakale ika / bumi iradat bakale / ngaras kursi puniku / pan (pun)iku enur puniki / iku kang dadi ngaras / iku sun angrungu / dhingdhing jalal caya Allah / iya iku kang dadi aksara alip / iku isun (a)miharsa//

55. //ana dene Mukamad puniki / kang kinarya (pun)iku lan awal / Mukamad iku bakale / kalam la(wa)n mangsiku / pan bakale wadon puniki / k(e)rana ora mbawah / (kang) wadon (pun)iku / asale kang dadi ika / asalipun kang dadi wadon puniki / ireng irenging netra//

56. //Ingkang dadi eong lanang puniki / ing gaibe puputihing netra / iya iku wiwitane / krana lanang (pun)iku / sapolahe terus ing ngati / dening saking kapdhang / (kang) wadon puniku / kang dadi irenging netra / krana pon (da)tan kena ngimam ngimami / dening petenging ngimam //

® Pupuh 18 ®
ASMARADHANA

01. //Lamon sira nembah muji / pujine katuring sapa / yen katura Pangerane / mapan ora warna rupa / lamon ora katura / tanpa gawe sembahipun / amur aja amujiya//

02. //Lamon ngaturaken puji / maring Allah sementana / mapan dudu papadhane / pan Allah (ing)kang misesa / kang amurba ing sira / den weruh (ing) wiwitanipun / kang anembah ing sinembah//

03. //Puji sapa kang duweni / pan puji pujining Allah / kawula pan ora duwe / lawase nora / kuwasa / miwah panggawe nira / lawan badane sakojur / ing ngingsukma kang akarya//

04. //Pundi ingkang aran puji / tegese puji punika / kanugrahan sajatine / kang tumiba ing kawula / (kang) aran kanugrahan / iy urip tegesipun / pan urip sapa//

05. //Lamon uriping Yang Widi tan urip kalawan nyawa / tegese nya(wa) jatine / kang tumiba ing kawula / (kang) aran kanugrahan / iya urip tegesipun / iku urip ing manusa//

06. //(ing) Endi tegese urip / wong anom angawruhana / den (a)becik tarimane / angel jeneng ing ngagesang / tegese wong agesang / kang katetepan tetelu / iman tokid lan maripat//

07. //Lamon ora duweni / kang langgeng telung perkara / iman tokid maripate / pasti pegat ing ngagesang / yen uga (da)tan wruwa / iman lawan tokidipun / lawan jenenging maripat//

08. //Tegese iman lan tokid / kang iman pangestu nira / ngestoken Pangerane / kang sukma wajib kang esah / tan ana roro tetelu / amung sukma ingkang tunggal//

09. //Ingkang ingaranan tokid / mapan tunggal kajatiyan / pangleburan ing rorone / gusti kalawan kawula / yen tunggal kadya apa / lamon beda bedanipun / mapan ora pisah pisah//

10. //Salamet olih ngawruhi / tegese tokid punika / tunggal maring kawulane / kawula iku tan ana / mapan jeneng kawula / sajatine jatine suwung / tanpa polah tanpa tingkah//

11. //Tegese maripat singgih / wongkang awas ing Pangeran / iku kaya parupane / kanga was (pun)iku sapa / pan jeneng(e) kawula / wuta bisu tuli suwung / tan ana kawula nira//

12. //Katuring sembah lan puji / pan katuring dhewek ira / dhewek(e) sukma jatine / tan ana sembah senembah / endi kanga ran Allah / asmaning dat wajibul wujud / sajatine ingkang ana//

13. //Iya kang nembah amuji / kanyataan dating Allah / dudu ana ing dhewek(e) / mantep jenenging tarima / tegese panarima / tanpa polah tanpa wujud / lir sarah aneng segara//

14. //Jeneng sembah lawan puji / pan asrah ing panarima / pan kuningan kuwasane / dening Pangeran kang mulia / cilik tekang tuw / den becik tarimanipun / angel jenenging tarima//

® Pupuh 19 ®
DHANGDHANGGULA

01. //Mertabate sadat (ing)kang dhingin / mutawilah jenenging sahadat / angawruhi ing dheweke / (lan) mutawasitanipun / ingkang aran sadat ping kalih / la(wa)n mutakirah / sadat (ka)ping telu / mutawasita tegesnya / kanyataan sipate (ingkang) angawruhi / ing ngatase dheweknya//

02. //Tegese mutakirah (pun)iki / angawruhi jenenging Pangeran / wus nyata ing kawulane / mapan jenenging rasul / lan ing ngangken rasa sajati / iya rasa (kang) tunggal / kang ing ngangken wujud / dadine anang kalimah / kinawruhan dening wong sajagat bumi / anuting rasulullah//

03. //Retuning sadat wajib angawruhi / pan sakawan kathahe punika / tasdik talim kaliwate / kurmah sakawanipun / tegesipun ingkang karihin / tasdik angestokaken / Pangeran kanga gung / kalawan tegese kurmah / amumule sira maring ing Yang Widi / (ka)lawan tegese (ki) lawat//

04. //Tegese amumule (pu)iki / angutusan jeng Nabi Mukamad / ora (ro)ro Pangerane / kalawan talimipun / angagungaken maring (Yang) Wido / pan retuning sajagat / ananing Yang Luhur / tan ana amadhanana / ingkang liyan (da)tan anjeneng kekalih / anging Allah katunggal//

05. //Angandika Nabi sinelir / angrasani jenenging (a)salat / arep weruh Pangerane / yen sira ora weruh / siya siya denya lampahi / partingkah ing ngasalat / nenggih kang satuhu / w(e)ruhe kadi punapa / yen weruha sameloke dadi kapir / tudhuh werna rupa//

06. //Lamon ora weruh ing Yang Widi / yakti wuta besuk ing ngakerat / kudu weruh samengkone / yogya sami aguru / ingkang weruhing kang sajati / partingkah ing ngasalat / den weruh ing tudhuh / jenenging salat (kang)tunggal / tunggal wujud kawula kalawan gusti / dadi wujud (kang) tunggal//

07. //W(e)ruhipun ing kawula gusti / jeneng niyat kang tingang parkara / kasdu tarul lan tayine / wruwa ing bedanipun / jeneng niyat sawiji wiji / dudu basa suwara / niyat kang amengku / ing ngadeg rukuhe ika / iya niyat sujud lawan lungguh iki / iku kalawan niyat//

08. //Kaping kalih tarul kang gumanti / lungguhipun bedaning rakangat / tan kena kaliru mangke / tayin ping tiganipun / nyatakaken subuh lan magrib / miwah luhur punika / sarta ngasaripun / den sami abedakena / iya iku sunah lan pralu (pun)iki / wajib abeda kena//

09. //Waler sengker pocapane iki / (ing)kang satengah ora anduga / dening ewuh bebasane / kang satengah gumuyu / paksa bisa ngowah ngowahi / angucap rada bengak / padune wong bingung / kudu ngajak kekerengan / kang satengah ngagungaken bisa napsir / katungkul tetembangan//

10. //Atakona ingkang padha mumin / jeneng kawruh jatineng (a)salat / den idhep sira pisahe / pundi kang mumin tuhu / iya iku ingkang ngawruhi / kang wruh jatineng salat / pisah kumpulipun / dudu salat ing kawula / sajatine nugrahan nira Yang Widi / kang t(um)iba ing kawula//

11. //Sapa tinggal reke ing sajati / mapan luhur kang atinggal salat / kaya apa partingkahe / yen teka ora weruh / takokena dipun sayakti / angel jenenging salat / menawi kaliru / den (a)nenggih tinggal sisan / ambayani atinggal salat sajati / pan wajib linakonan//

12. //Sapa reke tinggal salat iki / ora kena mayite dinusan / wong mati Bangka kukume / kalawan malihipun / ora tunggal abukti / ingkang atinggal salat / iku jangjinipun / kaping tiga ora kena / nenembeleh rusak kalimahe kalih / mungguh (kang) atinggal salat//

® Pupuh 20 ®
S  I  N  O  M

01. //Kpire wong tinggal salat / sajege ora lakoni / tinggal temen sarya angas / amemadha ing wong mumin / miwah ing ngisin isin / persasat guguyu rasul / dadi ratuneng doraka / kaya kapir wong yahudi / pasti gempur lebur anang neraka//

02. //Luhure kang tinggal salat / kadi pundi olih ngawruhi / wajib wong atinggal salat / wajibe pan kadi pundi / lahir batin (pun)iki / tan ana liyan kang ketung / miwah panggenan ira / mapan ora anduweni / anging sukma polahe ingkang (a)salat//

03. //Ilang jenenging kawula / sirna maring ing Yang Widi / mapan jeneng kawula / norana anduweni / ing sadaya (pun)iki / pan saking Yang Ngagung / lir lintang karainan / kasenenan ing Yang rawit / lintang ilang kasorotan ing raditya//

04. //Wong kang tumeka ing salat / tinggal kasdu rulyatin / iku iya kang sampurna / angawruhana ing budi / iku kalawan ati / anang ngati tegesipun / arep amarengena / kasdutarul wantawin / parengena ing wiwitan lapal akbar//

05. //Aksara asta parengena / wekasan wiwitan alip / alip kakekateng niyat / lam awal (ka)la(wa)n akir / pareng ing niyat singgih / atiba ing niyatipun / Allah jenenging dat / tibane miyat sayakti / pan ing akbar jeneng sampurnaneng niyat//

06. //Jeneng niyat punika / paleburan roro neki / gusti kalawan kawula / yen maksih gusti / pan ta utami / kapriye salametipun / rorone dadi satunggal / tunggale dadi kakalih / ora ilang kawula kaya Pangeran//

07. //Pangawruhe ing kawula / pareng ing sih ing Yang Widi / lawan atinggal kawula / tan ana ingkang ngarani / ingkang anebut gusti / tan liyan kawulanipun / dadi nyataning Pangeran / kang anembah kang amuji / mapan iku kawula enggoning nyata//

08. //Ing ngangken kahanan Yang Sukma / ing ngangken wujud tunggil / la kakalih ira / tunggal tan ana kekalih / amung ing wong ngabakti / kakasih ira Yang Ngagung / amung jenenging manusa / kang dadi kala ning (a)sih / ora ana amung jenenging kawula//

09. //Endi kanga ran manusa / ingkang terus lahir batin / kang narima ing Yang Sukma / tan darbe polah pribadi / anging karsaning Widi / kanga sung marga kang luhur / mapan tan ana liyan / Pangran kang angasihi / den narima ing (a)sih nugrahaning Yang//

10. //Utawi jenenging salat / lilima kathah ireki / kang dhingin salat jumuwah / kang lahir waktu ing mangkin / pakumpulaning jalmi / salat jemuwah puniku / sing ngaden basa kena / (ing)kang lahir saking / iya iku asale salat jemuwah//

11. //Pan sing ngaden ucapena / maksih lahir lawan batin / aja tinggal ing panutan / kangjeng rasul kang kakalih / ingkang ana asuci / punika ing lakunipun / yogya angawruhena / basa lahir lawan batin / iya iku kanga ran salat jemuwah//

12. //kaping kalih salat wusta / (kang) den elingaken ing ati / tegese kang ora pegat / sapa ningali ing ati / sapa temoning Widi / kados paningaling kalbu / pan jenenging kawula / gusti ora ana napi / nora darbe mapan kaganti yang Sukma//

13. //Salat kaji kaping tiga / norana tingal kekalih / roh jasad tan kawicara / jasad roh kadi pundi / mapan dadi gegenti / iya iku ingkang agung / pan sajatineng tunggal / tinggale pan kadi pundi / mapan (pun)iku iya roh iya sukma//

14. //Iku pan dudu rarasan / pan ewuh olih ngawruhi / luput kenering wicara / lupute kadi pundi / lupute kadereng dugi / benere yen sampun weruh / yogya aguro kena / pan akeh jenenging ngilmi / kawruhana jenenging salat jumuwah//

15. //Waler sengker (ing)kang atengah / yen ana saben ngilmi / ora nadya mupakatan / sanget kang pating barekis / olihe paben ngilmi / tan ana gelem kasusur / (ing) ngagungaken yen bisa / tan kasusu ora ngarti / kaluputan pangawruhe dadi sasar//

16. //Dadine waler wong kuma bisa / angrasa bisa pribadi / tan angrasa yen kapurba / ujare ngilmi sajati / poma den ngati yati / sajati ngrasa (pun)iku / tingkah polah ira / pan iku saking Yang Widi / aja ngrasa yen sira bisa//

17. //Salat daim kang kaping pat / tegese ingkang ngawruhi / nyatane maring Pangeran / ora mango saking ngati / awase aningali / maring Pangeran kanga gung / jenenging maripat / tan ana gusti kakalih / kang kasebut ing ngati / amung Yang Sukma//

18. //Aja ngarepaken roro (ika) / ing ngawal kang during ana / jenenge kang kari akir / jenenging jisim (pun)iki / jeneng eroh akiripun / pan dadi kanyataan / minangka paesan jati / iya iku minangka tetunggalan//

19. //Tegese kang kaping lima / kinawruhan kang sayakti / salat ngismungalam ika / jenenging roh (la(wa)n jisim / yogya sami ngawruhi / tegese maring Yang Ngagung / agung namaning Allah / tan pegat denya ningali / dadi jagat nyatane ika langgengan//

//Tamat ing dina akad pon wula sura / tanggal pitu likur ing taun je / hijrah nabi 1694//

Punika wacan boten kenging nyang kang ningali kedah tyang kang bengah krana bok salah tamping tekade punika wasiyateng//

//guru guru poma//

Lailahailallah mukhamadun rasulullah ala huma salli ngala sayidina mukhamadin wangala ngali sayidina mukhamad.

@@@

LUHUR DAN INDAHNYA BUDAYA JAWA


Didalam masyarakat Indonesia, masih ada sebagian orang yang percaya bahwa gamelan tertentu memiliki kekuatan gaib. Suara yang dikeluarkan dari alat musik gamelan seringkali dianggap mempunyai daya magis yang bisa mempengaruhi aura kehidupan manusia. Gamelan seperti ini biasanya bukan lagi sekedar alat musik tapi sudah dianggap sebagai pusaka, dan hanya dimainkan pada saat yang sangat istimewa. Oleh karena keistimewaan itu, gamelan demikian mendapat penghormatan sama halnya seperti menghormati leluhur. Sebenarnya, penghormatan seperti kepada leluhur itu tidaklah berlebihan jika kita melihat dari rasa (roso) dan energi yang terlibat saat sang empu menempa dan membentuk gamelan itu hingga menghasilkan nada yang begitu indah hingga terkesan magis; atau saat sang pemilik gamelan itu dahulu sering menumpahkan perasaan dan pikiran dengan memainkan gamelannya seperti halnya seorang pianis meresap dalam permainan pianonya.

Sebagai alat musik yang dipandang memiliki daya magis, gamelan pusaka seringkali digunakan untuk mengiringi gendhing-gendhing Jawa yang memiliki makna sangat “khusus”, yang seolah mengandung misteri seperti misalnya gendhing Tunggul Kawung yang konon untuk “menahan/memindahkan” hujan, atau sebaliknya gendhing Mego Mendhung yang untuk mendatangkan hujan lebat. Meskipun semua itu tidak dapat dibuktikan secara ilmiah, para pemain gamelan (karawitan) bisa membuktikannya dengan “rasa” yang mereka miliki.

Masyarakat Jawa adalah representasi dari harmonisasi dan pencapaian ekstase untuk sadar kosmis. Gamelan tidak sekadar perkara musik tapi menjadi pertaruhan orang Jawa mengolah rasa dan mengabdikan diri untuk sensibiltas kosmis (alam, manusia, dan Tuhan). Hakikat gamelan adalah hakikat kehidupan manusia lahir dan batin. Kesadaran atas gamelan bagi masyarakat Jawa ini mengarah pada kecenderungan mistik atau sakralisasi. Dan gamelan tidak sekadar urusan melodi, harmoni, dan dinamik. Keharmonisan dan keteraturan dalam gamelan merupakan representasi dari perjalanan suci menuju Tuhan. Ketukan gong bisa diartikan simbol pencapaian tingkat (maqam) tertentu setelah orang beralih dari suasana dzikir dan sunyi secara bergantian.

Dengan simbolisasi atas alam kerohanian Jawa maka sakralisasi terjadi dengan kesadaran batin dan laku. Pandangan mistik terhadap gamelan itu diterjemahkan oleh penguasa dan ahli agama dalam pelbagai ritus di keraton. Gamelan menjadi perangkat musik dengan nafas tradisi dan keagamaan. Ritus gamelan menjadi ritus dengan permainan jagad simbol dan anutan kepercayaan terhadap nilai-nilai kejawaan dan religiositas.

Selain itu gamelan merupakan salah satu jenis musik yang terdiri dari berbagai alat musik, diantaranya kendang, rebab, celempung, gambang, gong, dan seruling bambu. Komponen utama yang menyusun alat-alat musik gamelan adalah bambu, logam, dan kayu. Masing-masing alat mempunyai fungsi tersendiri dalam pagelaran musik gamelan. Misalnya, gong berperan menutup sebuah irama yang panjang dan memberi keseimbangan setelah sebelumnya musik dihiasi oleh irama gending. Pandangan hidup Jawa yang diungkapkan dalam musik gamelan merupakan keselarasan dalam berbicara dan bertindak sehingga tidak memunculkan ekspresi yang meledak-ledak serta mewujudkan toleransi antar sesama. Wujud nyata dalam musiknya adalah tarikan rebab yang sedang, paduan seimbang bunyi kenong, saron kendang dan gambang serta suara gong pada setiap penutup irama. Irama yang khas yang dihasilkan merupakan perpaduan jenis suara dari masing-masing unit peralatan gamelan. Secara filosofis gamelan Jawa merupakan satu bagian yang tak terpisahkan dari kehidupan masyarakat Jawa.

Sekar macapat ADI LUHUNGE KAGUNAN JAWI yang terangkum dalam pupuh dhanngula dan pupuh sinom, yang berisikan tentang piwulang mengenai falsafah gamelan Jawa. Semoga bait-baik macapat dibawah ini bisa untuk menambah wawasan serta merubah cara pandang kita terhadap budaya Jawa yang semakin hari semakin tersisih dengan budaya manca.

DHANDHANGGULA

Kang cinakup seni budya Jawi, rupa-rupa kalamun pinetang, basa lan sastra Jawane, sarta macapatipun, krawitan gamelan ugi, tuhu ngandhut falsafah, ingkang nyata agung, tumrap jejering manungsa, dadi tepa palupi ala lan becik, ing kauripanira.

Dene seni gamelan puniki, yasan dalem Sunan Kalijaga, kang kebak tuladhane, becik dadi panuntun, kanggo nggayuh urip utami, ingkang wus manjing dadya, kapribaden luhur, tumanduk mring bangsa kita, mangga sami ngleluri budaya Jawi, mamrih teguh santosa.

Jeneng GAMBANG ingkang mengku werdi, mbanyu mili kentir aneng sendhang, ngregengi tetabuhane, lir angin kang tumiyup, saya ngrangin rinenggeng gendhing, lamun bahan wilahan, asal saking kayu, mrih manggih hayu raharja, wit jatining urip mung ngudi basuki, donya prapteng delahan.

KEMPUL lumrah ingaran alit, mengku tetapsiran pirang-pirang, saka pakem sayektine, gandheng lan tembung kumpul, werdine gya samya nyawiji, manunggal cipta karsa, nut ugeranipun, iku tumraping agama, pranatan kang dadi wewatoning urip, ingudi mrih raharja.

Kalamun GONG kang araneki, wujud gamelan kang paling harda, memper kempul ingkang gedhe, dumadi saking prunggu, tinabuh ing panutup gendhing, tandha mungkasi pada, mangka werdinipun, yen gesang sampun pinungkas, dhawah ing gong wangsul ing kasidan jati, sepuh tanapi mudha.

S I N O M

DEMUNG sinebut balungan, saya greget mahanani, pindha jumbuhing tatabuhan, kang dadi peran utami, mligining wayang kulit, ateges andhamane mung, siji ra neka-neka, mantep manembah ing Gusti, kanthi manut miturut  reh parentah-Nya.

Bebasan bojone dhalang, nenggih GENDER araneki, baku ing babagan bawa, aneng pagelaran ringgit, mligine aninthingi, bawa wiraswaranipun, nambah ngrangin swasana, mengku falsafah kang inggil, aywa gampang tumandang nir sambekala.

Mangka jangkeping tabuhan, yeku SITER den wastani, saya gayeng nggo jineman, banget ngresepake ati, mungal swara thing-thing-thing, sinartan gender binarung, ingkang ngemu surasa, sing pinter weh sukeng galih, amemangun karyenak tyasing sasama.

Nora kleru byola Jawa, ya REBAB araneki, munggah kanthi sinenggrengan, nganyut rumesep ing galih, anggambar raos sedhih, mligining swasana tlutur, den samya ngrembag ing bab, sagung karya den rampungi, mrih sembada sadaya ingkang sinedya.

Minangka purnaning sekar, mangga sami anyawiji, angleluri kabudayan, budaya kang edi peni, wus dadi jati dhiri, langkung becik den sengkuyung, tan lirwa nembah muja, konjuk mring Hyang Maha Suci, kabudayan dimen lestari ngrembaka.

Terjemahan :

DHANDHANGGULA

Yang termasuk budaya Jawa, beraneka macam kalau dihitung, bahasa dan sastra Jawanya, serta tembang macapatnya, dan juga krawitan serta gamelan, semua mengandung falsafah, yang sangat luhur, terhadap penampilan manusia, menjadi tauladan baik dan buruk, pada kehidupan kita.

Sedangkan seni gamelan itu, hasil karya Sunan Kalijaga, yang penuh dengan contoh/teladan, baik untuk dijadikan petunjuk, untuk mencapai hidup yang baik, yang telah masuk menjadi, kepribadian yang luhur, sebagai pelindung terhadap bangsa kita, marilah sama-sama melestarikan budaya Jawa, agar  teguh dan sentosa.

Yang disebut GAMBANG itu mengandung maksud, air yang mengalir hanyut di sendang, memeriahkan alunan musik, ibarat angin yang berhembus, bertambah merdu alunan gending/lagu, kalau bahannya dari wilahan (kayu yang belah), berasal dari kayu, agar menemukan selamat dan sejahtera, hidup yang sesunggunya hannya mencari keselamatan, di dunia sampai dengan akhirat.

KEMPUL biasanya disebut kecil, mengandung penafsiran yang bermacam-macam, dari pedoman yang baku sesungguhnya, berhubungan dengan kata kumpul (bersatu), artinya segaralah bersatu, bersatu cipta dan karsanya, menurut peraturannya, itu apabila menurut agama, aturan yang menjadi pedomannya hidup, yang dicari agar selamat dan sejahtera.

Kalau yang namanya GONG, berupa gamelan yang paling besar, mirip dengan kempul yang besar, yang berasal dari bahan perunggu, ditabuh pada pada saat penutupan gending/lagu, sabagai tanda mengahiri pada (syair), padahal maksudnya, jika hidup itu telah diakhiri, jatuh pada gong kembali pada kesempurnaan sejati, tua atuapun muda.

S I N O M

DEMUNG disebut juga balungan, semakin bertambah semangat, ibarat telah sesuai dengan iramanya, yang menjadi peran utama, khususnya dalam wayang kulit, berarti hanya sebagai tokoh, hanya satu dan tidak bermacam-macam, mantab manembah pada tuhan, dengan patuh sesuai dengan perintah-Nya.

Ibarat itrinya dalang, yaitu GENDER namanya, sudah baku tentang bawa (pembukaan gending), pada pertunjukan wayang kulit, khususnya membunyikan (mengetuk), bawa wiraswaranya (penyanyi laki-laki), menambah merdu suasananya, mengandung falsafah yang sangat tinggi, janganlah mudah bertindak agar terhindar dari cobaan.

Padahal sempurnanya tetabuhan (irama), yaitu disebut SITER, bertambah nikmat dibuat jineman (irama lagu), sangat menarih hati, bunyi suara thing-thing-thing, seiring dengan suara gender, yang mengandung maksud, yang pandai memberi kedamaian, berbuat untuk menyenangkan hati sesama.

Tidak salah biola Jawa, yaitu REBAB namanya, meningkat dengan suara yang mengalun, hanyut meresap didalam hati, menggambarkan perasaan yang sedih, khususnya swasana tlutur (irama sedih), semua membahas pada bab (permasalahan), semua pekerjaan di selesaikan, agar semua yang diinginkan dapat terkabul.

Dan sebagai penutupnya lagu, marilah kita semua bersatu, melestarikan kebudayaan, budaya yang sangat indah, yang telah menjadi jati diri, lebih baik kita mendukung, tidak lupa kita untuk berdoa, kepada tuhan yang maha suci, agar kebudayaan kita lestari dan berkembang.

 

MARI KITA LESTARIKAN DAN PELAJARI BUDAYA KITA
SEMBELUM NEGARA LAIN MENGKLAIM
BAHWA ITU ADALAH BUDAYA MILIKNYA

@@@

KUNCI SWARGA (mifttahu’l jannati)


P R A W A C A N A                

Bismi’llahi’ rrahmani’rrahiem

Atas asma Dalem Gusti Allah ingkang maha Mirah ingkang Maha Asih.

KULA NUWUN, anggen kula cumantaka ngripta serat “Kunci Swargo (miftahul jannati) punika, boten saking bade ngongasaken kalangkungan kula ing babagan falsafah tuwin tashawwuf adedasar Islam, ingkang kula pancen boten gadah kalangkungan babagan punika, sayektosipun namung saking kaderenging achlaq, tumrap bangsa kita ingkang sampun uwal saking penjajah punika.

Saking pamanah kula: mubalipun panindak warni-warni ingkang mitunani masyarakat tuwin praja, ngrebdanipun panindak nyulayani wulangan agama ingkang dipun siyaraken para Rasul, tuwin tuwuhipun grombolan “Kabatosan” pinten-pinten ingkang sisip sembiripun cacad-cinacad : andadosaken karingkihaning bangsa, punika boten sanes, jalaran kita kesupen dating ingkang sinebut asma Allah.

Jalaran saking punika, amila serat punika, boten sanes inggih namung bade isi andaran iktikad ingatasipun pangeran ingkang Maha Esa, miturut salah satunggaling paham. Pangandaripun adedasar dalil naqli (kitabing Pangeran) tuwin dalil ‘aqli (akal pikiran) sagadugipun ingkang ngandaraken. Punapa dene kaurutaken wiwit saking tataran iman (percaya ingkang boten namung tiru-tiru) dumugi tataran ma’rifat (weruh, ingkang sanes weruhing netra), kagubah ing basa Ngoko adapur soal-jawab, dados 3 bab.

Sarehning ingkang kula andaraken punika nama satunggaling paham, amila saupami wonten ingkang boten nyuwaweni jalaran ngrungkebi paham sanes, nuwun inggih boten aneh. Ewadene kula inggih ngunjukaken suka sukur kula ing Pangeran dene serat punika, boten ketang namung panda latu sapelik, meksa wonten ingkang rumaos kasuluhan, katitik saking datenging serat-serat saking para maosipun “Kunci Swarga”, ingakang sami mratelaken mareming panggalihipun.

Nalika manitra ( cap-capan I ) sinangkalan : Tri Murti Salira Nabi ( 1883 Jawi = 1952 Masehi ).

Salamipun
PANGRIPTA

———————————————————————

BAB I.
WADARAN BAB SEJATINE DATING PANGERAN KANG WAJIB ANANE
( BABU HAQIQATI DZATI WAJIBI’L MAUJUDI )

1. MUDADAMA :  Mas anggonku sowan mrene iki, mumpung aku libur dawa, sida nyuwun diwejang ngelmu Kasunyatan agem-agemane kangmas.

Dawuhe kangmas nalika setaun kang kapungkur, wis tak lakoni: Aku wis meguru mrana-mrana, lan wis maca laying-layang babagan Agama lan Kebatinan.

Dadi sowanku iki wis kena dibasakake “wong ngangsu pikulan warih” kaya dawuhe kangmas biyen. Apa ora mengkono?

1. WREDATAMA : Sukur, sukur yen kowe biyen kae ora mung mandeg ana ing sedya tok.

Pancen, ora mung kowe dewe kang tak prayogakake kaya mengkono iku. Perlune supaya ora fanatiek. Awit saka panemuku, fanatiek iku dadi pepalang gede ingatase wong ngudi Kasunyatan. Jalaran deweke banjur sepi ing panimbang lan panglimbang, jer wis kedisikan panemu “emoh” marang kaweruhing liyan.

Luwih-luwih pitunane, wong ngudi Kasunyatan katik fanatiek marang sepadaning uwong. Apa pangandikane sang Guru mung tansah di-nun inggih lahir batin, tanpa dinalar babar pisan. Mangka senajan dawuhing Pangeran kang kasebat ing kitab-kitab Agama pisan, penampane iya kudu kanti akal lan pikiran.

2. MUDADAMA :  Aku lagi ngerti saiki, yen dawuhe kangmas iku mengku maksud kaya mengkono. Tak kira, anggone kangmas dawuh dek semana kae, jalaran aku digalih durung kuwat kanggonan ngelmu Kasunyatan, apa piye.

2. WREDATAMA : Durung kuat kepriye? Apa kowe duwe panemu yen wong ngudi Kasunyatan iku ana kang banjur ngengleng gendelang-gendeleng, jalaran durung kuwat? Upama ana ngelmu kang anjalari gendeng, wis kena ditemtokake yen iku dudu ngelmu Kasunyatan.

Cekake Kasunyatan iku babar pisan ora mbebayani lan ora mitunani. Dene yen ketrima maedahi lan murakabi ing ndunya lan ing ngakerat. Mulane ditembungake yen “ketrima” mestine ya ana kang “ora ketrima”. Yaiku pangudi kang ora bisa awoh iman (kapercayan) lan iktikad (gegebengan). Jer taqdir pepestening uwong mono siji lan sijine pancen ora pada. Tembunge kang bregas: “ beda-beda panduk panduming dumadi “.

3. MUDADAMA :  Tumrap kang wis kasinungan iman lan iktikad, apa isih perlu nanding-nanding karo kaweruhing liyan?

3. WREDATAMA : perlu banget, ora. Nanging ora ana alane, tegese ora bakal kapitunan. Kosok baline: yen nampik, kipa-kipa, emoh nyumurupi kaweruhing liyan, iku wis mesthi kapitunan, amarga banjur kecemplung ing jurang fanatiek mau kae.

Fanatiek kang mengkono iku jeneng ora ngrumangsani yen manungsa iku asipat apes, asipat lali, akeh kekurangane. Rumangsane wis bener dewe, wis sampurna dewe, sejatine saka ringkihe, kuwatir yen kena pengaruhing liyan.

Ngundakake kaweruh iku ora susah kuwatir yen imane lan iktikade bakal gempal. Upama kapercayane lan gegebengane iku banjur owah jalaran anggone nimbang lan nglimbang kawruhing liyan, iku rak mertandani yen imane lan iktikade mau pancen durung 100%. Iya apa ora? Rak ora kapitunan ta?

Ingatase wong kang ora fanatiek, upama kawruhing lian iku dianggep kliru, ora cukup mung nganggo waton “aku emoh”. Mesti kanthi alesan kang jelas: perangan endi kang dianggep kliru iku, lan apa sebabe dianggep kliru.

Hla saiki aku takon marang kowe: oleh-olehane anggonmu merguru lan maca layang-layang iku kepriye? Apa durung ana kang andadekake pamareming pikirmu?

 4. MUDADAMA :  Marem maneh yen marema, hla wong ngerti temenan bae: durung, mas. Sebab penampaku teka siji-sijine beda andarane lan tembung-tembunge. Embuh saka bodoku embuh kepriye. Mulane kangmas tak suwun kersaha madangake kabingunganku iki lan paring wejangan Kasunyatan iku.

 4. WREDATAMA : Bab bingungmu iku bisa uga saka salahmu dewe, yaiku madak-madakake barang kang pancen ora pada.

Siji-sijining guru utawa pengarang buku iku pancen ora mesti pada andaran lan tembung-tembunge ( istilah ) kang dipigunakake, mulane ora perlu kok padak-padakake. Panjurusamu gentenan bae. Mengko rak manggruli sebageyan akeh utawa setitik,  saka andaran mau, kang mak tepleg: cocok karo akal pikiranmu.

Nanging bisa uga kabingunganmu iku ora jalaran saka luputmu. Awit ora kurang-kurang juru aweh panerangan, kang mestine bisa anggamblangake perkara kang angel, tibane malah ambruwetake perkara kang gampang.

Sebabe mengkono iku, ana kang ora dijarag, lire pancen ora duwe dasar kabisan bab carane wong nerangake kang gampang tinampa. Ana uga kang pancen dijarag: gawe bingung.

Iki ana werna loro:

I. Deweke dewe pancen ora ngerti bab kang diterangake iku, dadi mung nularake andaran kang tau rinungu, kanthi awur-awuran bae.

II. Deweke dewe ngerti temenan bab kang diterangake iku, nanging pancen emoh ngeblakake; sebabe emoh: werna-werna. Ana kang saka kawicaksanane, ana kang saka…………….. peteken dewe.

5. MUDADAMA : Nyelani atur mas! Mau kangmas ngendika ( Bab I no.2 ) : ana pangudi kang ora ketrima, yaiku kang ora bisa awoh iman lan iktikad. Hla yen panerangan kang tinampa iku cetha gamblang, blak-blakan, tur carane nerangake pancen bisa, apa meksa ana kang ora bisa nampa?.

5. WREDATAMA : Nampane mono iya nampa, ngertine iya ngerti, nanging sanepane mengkene:

A. B lan C pada-pada tampa penerangan bab alane wong udud, sebab tembako iku ana racune kang aran nikotin (nicotine), kang gawe kapitunan tumprap kawarasaning badan.

Si A. ora nganggo ragu-ragu banjur medot anggone ngrokok, jalaran ngerti temenan marang penerangn iku, tur pancen sentosa bebudene.

Si B uga ngerti marang penerangan iku, lan iya percaya yen udud iku mitunani kawarasaning badan, nanging…………… ora bisa medot ngrokok, jalaran, kurang sentosa budhine; medot ngrokok iku rinasa abot banget.

Si C uga ngerti marang penerangan iku, nanging setengah percaya setengah ora. Batine: “perkara racuniku terkadang mung lagi kira-kira bae, hla wong ora katon. Sing genah bae, wong lanang ora udud ki katon saru. Mulane embuh bener ana racune embuh ora, aku iya udud bae, supaya ora katon saru”.

Iku pikiran. Lagi penerangan bab udud bae, ora pada uwohe. Apa maneh penerangan bab Kasuksman kang tikel pirang-pirang yuta pentinge lan paedahe, sebab dadi dalane wong kang bisa munggah  swarga  utawa kecemplung  nraka.

Upama iman lan iktikad iku kena digawe dening titah, hla rak jaman sugenge para Rasul biyen ora ana wong kapir. Iya apa ora?

Hla saiki butuhmu iku apa, kandaa kang jelas.

6. MUDADAMA :  Butuhku ora ana liya, kejaba nyuwun diwejang ngelmu Kasunyatan, kang kanggo ing kene kana (ndunya, ngakerat) bokmenawa aku bisa nampa. Sebab aku rumangsa durung duwe kapracayan lan gegebengan kang gumathok: senajan aku wis merguru-merguru lan maca layang-layang.

6. WREDATAMA : Iya uwis, yen wis terang sedyamu mengkono. Nanging mangertiya, sedulurmu aku iki ora tau “mejang” kaya kang kok karepake iku. Iku pakulinan cara kuna, kang kudu lungguh mori putih, utawa kang kudu ora keyuban wangon kae. Aku ora nindakake.

Becike nganggo cara soal-jawab bae. Kowe takona sak karepmu, apa kebutuhanmu, tak wangsuli sak bisa-bisaku. Yen wangsulane durung maremake, banthahen, kang nganti kowe marem.

Coba kowe saiki butuh arep takon opo?

7. MUDADAMA :  We hla, yen kaya kersane kangmas iku iya angel tumrap aku. Sebab gawe pitakon iku ora gampang. Mengko ta tak pikire: apa kang kudu tak disikake, jalaran saka akehe bab-bab kang arep tak suwunake keterangan.

7. WREDATAMA : Sukur, yen kowe wis sediya pitakon akeh. Takon iku satemene ora angel. Mung bae saka pitakon mau bisa ketitik sepira kawruhe sing takon.

Pancen, kang gampang luwih dening gampang iku, iya mung ngrungokake “wejangan” kaya karepmu mau. Nanging yen cara kaya mengkono iku kang kok kulinakake, nalarmu ora bisa mulur, lan ora bisa owah kapercayan lan gegebengan kang permathi.

Mulane becik nganggo cara soal-jawab iku mau bae. Lan prayogane soal-jawab iku catetana kabeh, bokmenawa ana paedahe tumrap sedulur liyane.

Cateten apa anane bae, ora susah wedi-wedi, jer Negara kita iki adedasar demokrasi : ora ana alangane ngetokake lan nyiyarakae panemu ing bab apa bae.

Supaya pilah ing pangrembuge, kowe ngertiya, kang diarani ngelmu (kawruh) Kasunyatan, Kajiwan, Kasuksman, ka-Rokhaniyan, ka-Allahan, Kabatinan, ana maneh kang ngarani kawruh Sangkan-paran utawa ngelmu Tuwa, iku bakune mung ana 4 bab, pamahame iya kudu urut, yaiku:

I.        Penerangan bab Gusti Allah.
II.      Penerangan bab tinggal dunya.
III.    Penerangan bab dalan makripat ing Pangeran.
IV.    Penerangan bab kang gaib-gaib.

Nanging akeh para sedulur, kang bokmenawa kuwatir selak tinggal dunya, kang

di perlokake iku golek wejangan: mung bab patrape wong arep tinggal dunya. Penerangan liya-liyane ora dadi pawigatene.

Ana uga kang setitik-setitik wis tau krungu tembung “makripat” ujug-ujug banjur anggladi  patrap kang dianggep dadi dalane makripat ing Pangeran. Uga ora duwe pawigaten marang penerangan bab liya-liyane.

Ana maneh kang pawigatane iku mung marang bab kang gaib-gaib, tanpa kanthi penerangan kang jelas. Bab liya-liyane kang luwih perlu ora dadi pawigatene.

Saiki takona sak karepmu, nanging prayogane miturut urut-urutane iku mau, bokmenawa wangsulanku bisa gawe padange lan mareme atimu.

8. MUDADAMA :  Matur nuwun, kangmas maringi ancer-ancer urut-urutane pitakonan. Nanging aku arep nyuwun pirsa disik: kang pangudine ora urut iku kapitunane apa?

8. WREDATAMA : Ora mung kapitunan bae, malah kalebu nempuh bebaya kang nggegirisi. Coba ta pikiren:

Tinggal dunya iku mestine rak: innaa lillahi wa innaa ilaihi raji’uun (Al Baqarah 156 = satuhune asal saka Allah bali marang Allah). Nanging banjur arep bali menyang ngendi, yen bab ka-Allahan deweke isih ragu-ragu imane lan iktikade?

Mengkono uga kang ngudi makripat (ma’rifat), mangka durung jelas bab ka-Allahan. Apa kang arep dimakripati, yen iman lan iktikade isih semang-semang? Hla rak luwih becik taberi nglakoni sembahyang sarengat bae, — miturut agamane dewe-dewe kang dicocogi — kang babar pisan ora ana bebayane.

Dene kang pawigatene marang bab kang gaib-gaib iku, yen nganti lali utawa tanpa penerangan kang jelas, mesti bae dadi begalan kang gede, amarga ora bisa ambedakake antarane “kang iya” karo “kang dudu”.

9. MUDADAMA :  Amit mas, nyelani nyuwun keterangan : ana pangudi kang nganggo ngliwati bebaya, ana kang ora, iku aku durung cetha ing panampaku. Hla yen pada-pada tekan kang, sinedya (bali marang pangayunaning Pangeran) mestine rak milih kang ora ana bebayane bae. apa ora mengkono?

9. WREDATAMA : Perkara pamilih, aku ora bisa ngebabi, gumantung seneng parenge kang milih dewe-dewe. Tekan utawa orane kang sinedya; gumantung kuwose lan adile Pangeran piyambak. Wallahu a’lam, mung Gusti Allah kang nguningani, nanging perkara panguden utawa panembah marang Pangeran, iku pancen ana tatarane 4, yoiku:

I.   S a r e n g a t (syari’at ) tegese: pranatan, awujud pranatan agama bab prentah lan cegah kang kudu diestokake. Dedasare mung kudu percaya, ora ika iki. Iku minangka ujian apa anggone kumawula marang Pangeran iku kanthi temen-temen.

II. T a r e k a t (thariqat) tegese dalan utawa pituduh, awujud pituduh kang aweh pangertining akal lan pikiran, saengga percayane mau ora mung anut grubyug, lan dadi anda panggayuhe marang kasunyatan.

III. K a k e k a t (haqiqat) tegese sejati utawa nyatha, yaiku wis bisa krasa ing ndalem alusing rasa bab bedane kang nyatha (haq) karo kang dudu (bathal), saka wohing pangudi adedasar pituduh mau. Awak liya wis ora bisa cawe-cawe maneh.

IV. M a k r i p a t (ma’rifat) tegese kaweruh, nanging dudu weruhing mripat anggone andeleng. Yaiku wis bisa nyatakake marang kasunyatan, kang nyatane mau babar pisan tanpa piranti. Hla iku kejaba awak liya wis ora bisa cawe-cawe maneh, awake dewe ora bisa nyritakake marang awak liya.

Mirit katrangan mau, dadi kang penting banget iku ana ing tataran tarekat. Nanging wong kang nglakoni sarengat tok, janji temen-temen, yen kepareng uga pinaringan pituduh kang ora lumantar wong liya, diarani ilham. Mulane K.N Rosul tau ngendika mengkene: Aktsaru ahli’ljannati albalhu wa illiyuuna lidzawi alalbaabi (hadis = keh-kehing wong kang ahli swarga iku wong kang bodo-bodo, lan kang ana ing illiyun – swarga kang luwih luhur, iku wong kang pinter-pinter).

“ Pinter “ ing kene dudu pinter babagan kawruh ndonya (mahir), apese babagan Tarekat iku mau. Awit kanggo netepake iki ilham apa dudu, iku kudu ana penerangan kang jelas. Hla upama ilham palsu banjur diantepi, rak iya wurung dadi ahli’ljannati (penghuni swarga).

10. MUDADAMA : Yen mengko, paringe penerngan kangmas iku, upama aku bisa nampa, lagi kalebu tataran tarekat, ya mas.

10. WREDATAMA : Hla saka rumangsamu kepriye?. Kabeh kang isih kena dirembug apa wujud soal jawab, apa dapur wejangan utawa wiridan, iku wis terang lagi kalebu ing ttaran Tarekat bae, mulane diarani tarek. Nanging kang dapur wejangan utawa wiridan, akeh kang tampa penerangan, sarta anggone nampani kudu kanthi tarek (tarikat, sesirik) anjalari akeh kang pada ketarik.

Dene tekane ing tataran Kakekat isih nyamut-nyamut. Tekane tataran Makripat saya nyamut-nyamut banget.

Mulane kowe aja duwe panemu, dumeh wis ngerti, iku wis tekan ing tataran Kakekat utawa Makripat, iku ora. Duwur-duwure mung lagi awoh iman lan iktikad, kang minogko ancer-ancer pangudining Kakekat lan Makripat kang nyamut-nymut iku.

Aja gumampang, nanging iya aja enggal “putus asa” lan aja ngapes-ngapeske diri pribadi

Kita anggayuh Makripat iku ora aran aneh lan nyleneh, amarga Pangeran piyambak andawuhake mengkene : kullamaa ruziquuwa minhaa min tsamaratin rizqan qaaluuwa hadzaa adzdzie ruziqna min qablu wa utuwabihi mutatsabihan (Al Baqarah 25 = menawa wong-wong iku diparingi rejeki saka woh-wohan swarga, pada celatu : “iku rak pada kang wis diparingake marang aku dek biyen”). Tegese wong-wong kang pada nemu kanikmataning swarga ana ing ngakerat iku, wis tau ngincipi kanikmatan (makripat) nalika uripe ana ing ndunya biyen.

Ana maneh dawuhing Pangeran kang mengkene : waman kana fiehadziehi a’ma fahuwa fiel akhirati a’ma wa adlallu sabielan. (Israa’ 72. = sapa wong kang ing kene wutha, mangka deweke ing ngakerat uga wutha tan weruh dalan).

Dadi wong anggayuh Makripat kang sabenere, iku ora liya mung sumedya ngincipi swarga ing sajronng isih kesasaban raga saiki iki, lan supaya ora wuta ana ing ndonya lan ngakerate.

11. MUDADAMA : Iya, iya, mas, aku wis ngerti. Nanging anggonku nyuwun keterangan bab panguden kang ambebayane karo kang orana bebayane mau kangmas durung paring wangsulan. Iku kepriye ta genahe? Mengkono uga kang dingendikake dadi begalan gede, nyuwun dijelaske pisan.

11. WREDATAMA :  Oo, iku pepindne mengkene : Wong kang kandeg ing sarengat tok, lire tanpa kaweruh babar pisan ing babagan Tarekat kang jelas, iku padane wong kang ora tau lelungan, ngumpukake sangu kanggo lunga adoh, upama lunga Haji menyang Mekah. Yen ta bener-benere, kejaba sangu kang wujud duwit, tan kena ora : kudu sangu kaweruh bab carane wong kang nunggang sepur,  carane nunggang kapal, carane sawise tekan ing tanah Arab, lan liya-liyane maneh. Rak iya ta?

Hla upama wong mau tita ora oleh kawruh,  mestine iya ora sida bisa lunga, mung mandeg ana ing omah bae. Nanging rak babar pisan ora ana bebayane, ta, malah wis berhasil bisa ngumpulake duwit kang akeh pigunane iku (‘amal shalih = penggawe becik). Kejaba ta yen banjur pinaringan ilham, iku ora kalebu ing pepindan iki.

Dene kang ngudi Makripat utawa ngelmu Kasampurnaning pati, mangka kurang jelas penerangane mau, padane wong lunga Haji, wis kebanjur ana sajroning sepur utawa sajroning kapal, nanging ora nganggo karcis utawa tiket, tur ora ngerti parane kang ditunggangi iku, lan ora ngerti Mekah iku ngendi pernahe. Wong iku ana kang sesangu ana ing babar pisan ora sesangu.

Apa mengkono iku dudu bebaya gede? Hla iya golongan iki kang adakane banjur nenacad wong nglaloni sarengat, kosok baline banjur diecap “klenik” dening para ahli sarengat.

Wong kang netepi pernatan, mituhu ing prentah, tunduk marang disiplin, . . . . . . .  hla kok dicacad ! iku rak iya kebangeten sing nacad ta? Mestine, senajan awake dewe ora nglakoni Sarengat, ora bisa nenacad wong nglakoni Sarengat iku.

Mulane, upama kowe anggayuh marang Makripat, prayogane uga nglakoni sarengat, agama apa kang kok cocogi. Iku dadi pondemen, lan anggampangake gegayuhanmu, saukuring drajat martabatmu. Yen ora bisa nglakoni, iya mangsa boronga, sok uga aja nyepeleake wong nglakoni Sarengat.

Kosok baline, upama kowe temen-temen panggayuhmu marang Makripat kowe ora usah kuwatir didakwa “klenik”. Saupama angger Makripat iku klenik, hla rak ora ana kang jeneng mu’min Khas, ora ana kang jeneng Wali, lan ora perlu para failasuf ngarang kitab-kitap falsafah lan para shufi ngarang kitab-kitab tashawwut.

Dene kang pawigatene mung marang kang gaib-gaib iku :

a. Yen wong mau wis oleh penerngan kang jelas, lan wis ngancik tataran Kakekat, padane wong lunga Haji, ketungkul nonton ramene kuta Jakarta.

b. Yen wong mau durung oleh penerangan kang jelas, serta durung ngancik tataran apa-apa, padane wong lungan kang sedyane mung arep nonton adi endahing paran, ora ngerti kang adi endah iku apa, lan deweke iku ana ing kuta ngendhi. Bab lunga Haji ora kepikir babar pisan utawa mung dipikir “sambil lalu” bae.

Wis, wis, semene bae, sajake kowe wis sediya pitakonan kang hebat. Mara arep takon bab apa?

12. MUDADAMA : Isih kagolong arep nyelani disik, supaya wuwuh pangertiku, mas. Kangmas mau ngendikake kawruh kasunyatan utawa kajiwan utawa liya-liyane mau kabeh, hla iku pancen pada bae, apa ya beda-beda? Yen seje ucape iku mestine rak iya seje wujude lan seje tegese, ora ketang bedane mung setitik. Apa ora mengkono?

12. WREDATAMA : We lha, yen ngrembug kasunyatan nganggo ngudi patitising tembung, iku ya rada angel. Awit tembung-tembung kang dipigunakake ing andaran Kasunyatan iku kang akeh-akeh tembung Arab utawa Sanskrit, kang wis pada mingsed karo tegese kang bener. Mulane yen kowe mahami salah sawijining andaran iku: rasakna maksude bae.

Mengkono uga bab jeneng-jeneng kawruh kang kok takokake iku, satemene ora mung beda setitik bae, ana kang bedaning tegese iku akeh banget. Nanging lumrahe dirayud bae, dianggep pada.

“Kasunyatan” tembung jawa, iku luguning tegese mung tekan ing tataran Kakekat bae, sebab asal saka lingga “nyata“ kang tegese haq. Nanging Kasunyatan kang asal saka tembung Sanskrit “sunyata“ (babagan surya babagan suwung), iku mengku teges wis tekan ing tataran Makripat (‘arifin).

“Kajiwan“ karo “ka-Rokhaniyan“ iku pancena teges pada yaiku kawruh babagan jiwa utawa roh, lire: badan alus. Nanging ing wektu saiki, tembung “jawi” iku akeh kang mung areges budi-pekerti, terkadang ateges semangat, malah ana kang mung ateges ………….. napsu (nafsu). Hla iku pancen rak dudu kawruh ka-Allahan, awit roh (jiwa) iku dudu Alloh.

“Kasuksman“ iku luguning teges: kailangan, awit “suksma“ mono tegese ilang utawa ora kasatmata. Nanging wis wiwit kuna Mula Gusti Allah iku sok disebut Hyang Suksma, mulane kawruh Kasuksman iku uga dianggep pada tegese karo ka-Allahan.

“Ka-Allahan“ tetembunge Indonesia ke-Tuhanan, iku kawruh kang nerangake bab Dat, Sipat, Asma, Apngaling Pangeran. Kena dijembarake maneh: uga bab carane ngabekti marang Allah, lahir lan batin, iya Sarengat, Tarekat, Kakekat, lan Makripat iku mau.

“Kabatinan“ iku luguning teges: sakabehing kawruh kang dudu babagan lahir. Dadi: sawernaning aji-aji lan kaluwihan iku kalebu kawruh Kabatinan kabeh. Hla iku pancen ora kalebu kawruh ka-Allahan.

“Sangkan-paran“ iku kawruh kang nerangake sangkane (asale) dek durung tumith kepriye, lan parane (ing tembene) kepriye. Dadi upama ora mlenceng iya pada karo Kasampurnan mau.

“Nelmu Tuwa“ iku karepe uga kawruh bab sampunaning pati. Awit wong tuwa iku lumprahe wis cepak matine, awur-awuran. Mengkon ringkese katrangan tumrap pitakonmu mau, miturut pikiranku.

13. MUDADAMA : Iya mas, ringkes-ringkes aku wis trima. Hla saiki aku arep nyuwun katrangan perkara kang baku, miturut ancer-ancere kangmas mau ( bab I no.7 ), yaiku arep nyuwun pirsa bab  Gusti Allah.

Ana kang duwe penemu, satemene Gusti Allah iku mung “asma“ anggep-anggepan utawa pengaran-aran bae. sejatine ora ana. Digolekana ana ing ngalam ngendi bae, ora bakal ketemu. Penemu mengkono mau mungguhing kangmas kepriye?

13. WREDATAMA :  Mengko ta, soale iku kudu dipilah-pilah, aja dicampur aduk, supaya ora kisruh.

Bab tembung “Allah“ iku mula bener pancen mung asma utawa aran yasane si manungsa iki. Dene si manungsa anggone yasa aran iku miturut basane lan panganggepe wong dewe-dewe. Kang yasa tembung Allah iku wong Arab, tegese: kang  disembah. Yen bangsa Jawa ngaturi jejuluk Pangeran, tegese: kang dikawulani (dingengeri). Ing basa Indonesia kasebut Tuhan tegese: “tuan“ utawa “de heer“ yaiku majikan (bendara).

Dadi aja kok-kira yen Allah iku asma eigennaam kaya dene jeneng suta, Naya, iku ora. Anggone nulis nganggo aksara gede (hoofdletter) malah diwuwuhi tembung “Gusti“ iku mung “tata karma“ bae. Dadi anggonmu ngarani mung asma anggep-anggepan utawa pengaran-aran iku  ora  salah.

Nanging wuwuhanmu kang muni “sejatine ora ana“ iku  ora  bener. Sebab sakabehing aran, ora peduli mung pengaran-aran utawa aran eigennaam, kang diarani iku mesti  ana.

Sarehning tembung “Allah“ iku kang yasa manungsa, mengkono uga tembung liya-liyane, mulane ana sawenehing wejangan kang muni: “Manungsa iku dadi kelawan pribadi, sadurunge Allah, malaekat, bumi, langit: ana”. Hla iku tetep mung rembug pokrul-pokrulan, ora perlu dirasakake.

Bah  ana  utawa  ora  ana iku, kejaba ora gumantung arane iku aran anggep-anggepan utawa aran eigennaam, uga ora gumantung ketemu utawa ora ketemu anggone nggoleki. Contone wiwit kang kasar tekan kang alus mengkene:

Baksil iku rak terang ana, ta? Nanging biasane kita yaqin anane, yen kita tonton sarana mikroskoop.

Atoom iku rak terang ana, ta? Nanging luwih lebut tinimbang baksil. Mulane anggone ngyaqinake anane, ora sarana mikroskoop, yaiku sarana piranti liyane kang misahake si atom saka barang kang ana atoome.

Rupa abang iku rak terang ana, ta? Nanging ditontona nganggo mikroskoop, dipisaha nganggo cara kepriye bae, ora bisa. Bola-bali mung bisa kepetuk karo barange kang ketempelan si abang, kayata kembang wora-wari.

Rasa pedes iku iya ana, ta? Nanging uga ora bisa dinyatakake nganggo mikroskoop utawa piranti pamisah, bola-bali kita mung bisa kepetuk karo barange kang kadunungan si pedes, kayata Lombok.

Hla dina Ngahad iku rak iya terang ana, ta? Nanging kepriye bisa kita kepetuk karo si Ngahad mau, kang luwih alus tinimbang karo si abang utawa si pedes?.

Yakin kita kepetuh karo si Ngahad, mestine ora kaya kepetukmu karo aku “tuk“ mengkene iki. Upama weruh kantor-kantor pada tutup,sekolahan lan gadeyan uga tutup, ndadak kelingan dek wingine sore mambu wong ngobong menyan, …………….. rak iya banjur bisa netepake yen wektu iki Ngahad temenan, ta?

Anadene bab Gusti Allah mau, yen mungguhing aku ; aku yaqin kang sak yaqin-yaqine, Gusti Allah iku ana. Iku ora mung ketarik saka tiru-tiru jalaran krungu tembung dzat wajibu’lwujuud (dat kang wajib anane) iku ora. Iya kaya yaqinku bab dina Ngahad mau kae.

Aku lan kowe ora bisa rembugan mengkene iki, cekake uwong iki ora bisa tumindak apa-apa, upama Dat kang wajib anane iku  ora  ana. Mulane ora percumah bae kaum Muslimin saben arep tumandang apa-apa ngucap bismilah utawa bismillahi’rrahmani’rrahiem (atas asma Allah kang Maha Murah lan Maha Asih). Emane, dene kang akeh-akeh, pangucape mau mung kagawa saka pakulinan bae, ora terus ing ati sanubari.

Mengkono uga ora percumah lapel kang muni : laakhaula walaaquwwata illa billah (ora ana daya kekuwatan kejaba kanthi pitulunging Allah). Emane, tumrap bangsa kita kang wuta tembung Arab, lapel mau anggone ngucapake dadi “ wala-wala kuwatta” sarta seje tegese.

14. MUDADAMA : Maaf, mas. Kangmas ngendika “uwong ora bisa tumindak apa-apa, upama Gusti Allah iku ora ana“, iku genahe kepriye? Lan apa ana andaran liyane maneh kang njalari kangmas yaqin sak yaqin-yaqine bab anane Gusti Allah iku?

14. WREDATAMA : Bener, orakena ja wigih-wigih, yen atimu durung marem !

Mestine sapa bae rak iya yaqin ta, yen deweke iku ora bisa tumindak apa-apa, kejaba kelawan pitungganing Allah? Tandane deweke ora bisa migunakake peranganing awake, — kang diaku duweke, — miturut sakarepe dewe. Kayata ora bisa nganggo mripate gentenan, siji turu siji melek. Ora bisa nggondeli umure semenit bae, yen wis tekan mangsane kukud.

Hla sajroning isih urip iki ndadak kadunungan sipat apes lan lali barang.

Iku kahanan kang ana ing badan kita. Saiki coba mikira kahanan alam kang gumelar iki, kayata:

Sapa kang nitahake rembulan lan srengenge serta mernata lakune kanthi ajeg, kang ora bisa dipengaruhi dening manungsa? Sapa kang nitahake bumi, segara, kali, gunung, dalah isine iki kabeh? Sapa kang nitahake udan lan tetuwuhan kang minangka pangane machluq iki? Cekake akeh banget tanda saksine, macaa Qur’an, saiki rak wis akeh kang ditarjamah ing basa daerah utawa basa Indonesia.

15. MUDADAMA : Katrangan iku aku durung marem, mas! Apa kang dingendikakake iku mau kabeh, kita rak mung kari nemoni barang kang wis gumelar. Sarehning rumangsa ora bisa gawe lan ora bisa mernata, banjur tuwuh pangira-ira kita miturut hokum ngadat : mestine ana sing gawe, kira-kira ana sing mernata, patute sing gawe lan sing mernat iku  kuwasa  bange t . Apa ora mengkono?

15. WREDATAMA : Hla mbok ngono ! iki jeneng diskusi (tukar pikiran) temenan. Nanging saiki aku genten wenehana katrangan disik : Perkara kahanan kang wis gumelar iki mau kabeh, mungguhing kowe : kepriye dumadine? Lire saka dayaning apa, lan apa sebabe dumadi ?

16. MUDADAMA : Dumadine iku  dengan sendirinya  (dadi pribadi), mas! Yaiku kang diarani Natuurwet utawa angger-angger Kudrat. Hla sebabe dumadi saka kumpuling adon-adon utawa kumpuling daya tarik-tinarik.

16. WREDATAMA : Bagus! Hla kang nganakake wet utawa angger-angger: yen iki kumpul karo iku dadi mengkene, yen kiye tarik-tinarik karo kuwe dadi mengkono, iku  sapa  utawa  apa  anggonmu ngarani?

17. MUDADAMA : Kang nganakake angger-angger Kudrat iku, ora liya kejaba  Kudrat. Kang nganakake Natuurwet, hiya ………….. Natuur. Hla iya Natuur iku daya kekuwatan kang duwur dewe. Sak nduwure Natuur wis ora ana kekuwatan maneh.

17. WREDATAMA : Mengko ta disik. Kang kok kandakake iku, kowe mung nirokake kapracayan lan gegebenganing liyan, apa kapracayan lan gegebenganmu dewe? Upama iku iman lan iktikadmu dewe, apa ya kowe wis mantep temenan? Wis ora tida-tida?

18. MUDADAMA : We hla konangan wadiku ! Upama aku wis duwe kapracayan lan gegebengan mengkono, rak ora perlu nyuwun penerangan mrene. Aku mung nirokake panemune golongan  Natuuralist  bae, kok mas! Aku dewe isih bingung, embuh-embuh kang tak antepi. Ana panemu kaya mengkono, kaya-kaya arep katut, jer ora bisa ngunggahi maneh, nanging kok hiya ora …….. wani, jer durung sreg.

18. WREDATAMA : Hla ngono ta genahe. Yen “kudrat” kang kok sebut-sebut iku mau kudrat tembung Arab (qudrat), iku pancen saperangan saka sipat-sipating Pangeran, dene tegese:  kuwasa. Sipat “kadiran” (qadiran) tegese:  kang kuwasa. Mulane ora kliru yen Gusti Allah iku sinebut Kang Maha Kwasa, nanging iku mung nyebut saperangan saka sipate bae. Sipat liya-liyane isih akeh.

Dadi:  dudu  si Kudarat iku daya kekuatan kang duwur dewe, benere: daya kekuatan kang duwur dewe iku hiya kang kagungan sipat Kudrat lan sipat Kadiran mau.

Hla…. yen kudrat utawa kodrat tembung Jawa, surasane rada akeh empere karo kang kok sebut natuur mau kae. Yen aku ora kliru “kodrat” tembung Jawa iku ateges  ya wis mengkono iku, dene “natuur” iku ateges  kabeh kang gumelar iki, Indonesiane  alam semesta.

Iku, uga durung sreg yen dianggepa daya kekuatan kang duwur dewe. Awit, upama kenaha tak tembungake makarti, iku mau kabeh mung uwohing makartining Pangeran. Dene Pangeran iku yen kersa nitahake sawiji-wiji : yaquululahu fayakuun (Al Baqarah 117, Maryam 35, Ya’sin 82 = angandika Panjenengane: “anaha”, sira banjur ana)’.

Hla saiki kowe ngertiya kang jelas bukti-buktine, yen natuur kang dianggep daya kekuwatan utawa panguwasa kang duwur dewe dening golongan Naturalist iku, sak temen-temene  dudu  daya kekuwatan utawa penguwasa kang duwur dewe:

(a). Kaum Naturalist duwe keyaqinan, yen kabeh kedadeyan (akibat) iku mesti ana sebabe, nanging nyatane ana pira-pira kedadean kang deweke ora bisa nemokake sebabe, alias ngambah dalan buntu. Sebab dipikir saka kumpuling adon-adon ora tinemu, saka kumpuling daya tarik-tinarik, uga ora tinemu. Kayata:

Apa sebabe watake si A. iku rupak, bingungan, sedihan, nanging si B. longgar, ora bingungan lan tansah gembira? Sebab adon-adone ora pada. Bener! Nanging apa sebabe adon-adone teka beda-beda? Wangsulane mung  k a p i n u j o n  utawa  d u m a d a k a n  (touvallig) mengkono!

Apa sebabe si C. sregep tuku lotre teka ora tau menang, barang si D. jajal-jajal tuku lot sepisan teka oleh pris nomer siji ? Wangsulane iya mung kapinujon utawa dumadakan iku mau.

Mangka kita kang percaya marang ananing Pangeran, ora tau ngambah dalan buntu mengkono iku, senajan kita uga yaqin marang ananing angger-angger sebab lan akibat (wet van oorzaaken gevolk). Kapinujon utawa dumadakan, kang sajak anggungu karepe dewe iku, mungguhing aku: ora ana. Jer iku satemene wis nurut garis kersaning Pangeran kang Maha Adil.

(b).  Natur iku sipate bisu, nanging Gusti Allah iku kagungan sipat Kalam (kalam)  kang tegese :  pangandika  lan sipat Mutakaliman (mutakalieman) kang tegese :  kang  ngendika. Mulane ana titahe kang oleh dawuhing Pangeran, yaiku para Nabi.

(c).  Natur iku sipate wuta, tuli, bodo, lan liya-liyane, cekake hla mbok tak kandakna sawengi natas, mangsa rampunga. Padane nanding wulane sealer gajah karo gajahe.

19. MUDADAMA : Iya, iya, mas, aku wis ngerti. Aku wis yaqin yen Gusti Allah iku  ana, lan Panjenengane iku daya kekuwatan utawa panguwasa kang duwur dewe.

19. WREDATAMA : Sukur, yen kowe wis kasinungan iman. Nanging kowe mangertiya, imanmu iku isih kagolong imane wong  taqlid, tegese mung tiru-tiru wong akeh utawa gugon-gugonen kakangmu, aku, kok piker: mangsa ta duwe maksud nasarake ora.

Syeeh Iman Ghazali, anggone nerangake bab iman iku ana telung warna:

(1). Imane wong gugon-gugonen iku mau, padane kowe percaya yen kampung sentul iku ana wong jenenge Mas Pawira, pawakane bagus, omahe marep ngidul, ngadepake dalan gede. Jalaran wong akeh pada nyritakake mengono. Iman kang semono iku, yen wong akeh kliru, kowe milu kliru. (Mulane iya gampang owah gingsire. Pengutip).

(2). Imane wong ahli kitab Agama (Usuluddin), padane wong kang percaya yen ing kampung Sentul mau mula bener ana wong jenenge Mas Pawira, jalaran wis tau liwat ing ngarepe omahe, lan wis tau krungu suwarane Mas Pawira saka ndalan. Iman kang semono iku iya isih bisa kliru, sebab suwara kang rinungu mau durung karuwan yen suwarane Mas Pawira temenan (Mangka omahe tanpa naambord. Pengutip).

(3). Imane wong Ahli Makripat (‘arifin), padane wong kang percaya yen ing kampung Sentul mau mula bener ana wong kang jenenge Mas Pawira, pawakane bagus, jalaran wis tau maradayoh lan wis tau ketemu karo Mas Pawira dewe. Iya iku iman kang sak bener-benere. Ewadene isih nganggo unda-usik, kayata; yen anganggone maradayoh iku wayah surup, mestine kurang ceta tinimbang karo sawise nyuled lampu. Patemon mawa dammar lampu mestine kurang ceta tinimbang karo mawa dammar srengenge (awan).

20. MUDADAMA : Kepriye nalare, kangmas  kagungan pangira: yen kapercayanku marang anane Pangeran iku lagi kalebu kapracayan kang gampang owah gingsire?

20. WREDATAMA : Mesti bae weruh ! Jer sakawit isih tida-tida, wusana  dengan mendadak sontak  kowe saiki nglahirake wis duwe kapracayan ingatase perkara kang gawat mengkono.

Hara, apa kowe ngerti : apa sebabe titah iki wajib bekti marang Pangeran? Upama kowe wis nindakake bekti, mesti ing angen-angenmu iku ana maksud ngarep-arep tampa ganjaran serta wedi bakal tampa siksa. Rak iya ta ? mangka ing Qur’an nerangake wamaa dhalamnaahum walakin dhalamuu anfusahum (huud 101, Al’ankabut 40 = Allah ora nganiaya kawulane, nanging para kawula kang nganiaya awake dewe).

Apa sebabe kowe ngarep-arep tampa ganjaran serta wedi tampa siksa iku???

Sebabe : Pangeranmu iku kok gambar-gambar wujud anjenggereg lenggah damper kencana ana ing langit. Utawa wujud Markas kang gede banget, kanthi anggota staf kang akeh banget: juru maringi dawuh, matedani ganjaran lan matrapi paukuman. Rak iya ta ?

Mulane yen kowe lagi nemu karibedan. Iyo sok nyenyuwun barang, dene yen lagi nemu kabungahan, adate kowe lali. Elingmu mung yen lagi ngabekti, luwih-luwih yen lagi karibedan iku mau.

Hla yen kowe nyenyuwun mangka ora kalaksanan, atimu kok peksa-peksa milu ngarani yen Pangeran iku  adil. Arep muni ora adil, ora wani. Nanging sak jatine atimu durung nrima, sebab kowe durung dong. Anggonmu ngarani adil iku mung tiru-tiru kandane wong akeh bae. iya apa ora ?

21. MUDADAMA : Aduh kangmaaaas ! Mula nyata mengkono iku pangangen-angenku. Hla gek kang sinebut Pangeran iku apa ? apa hawa ? dudu. Apa cahaya ? dudu. Apa daya ? dudu. Nyuwun diterangake kang sak jelas-jelase :  apa  lan  endi  ta Pangeran iku?.

21. WREDATAMA : Mesti bae kabeh-kabeh dudu, jalaran kang kok sebut-sebut iku mau kabeh barang anyar, kang kena ing aral owah gingsir. Balik Pangeran iku disik tan ana kang andisiki, sarta langgeng tan kenaning owah gingsir.

Cekake : aja maneh Zonnestelsel (wilayahing srengenge), hla wong sak njabaning Zonnestelsel pisan. Uga liniputan Dating Pangeran Kang Maha Agung. Mangka lagi anggambarake Zonnestelsel bae, nalare wong wis ora gadug. Rak iya, ta?

Pitakonmu “Pangeran iku apa lan endi” iku kadohan panjangkah. Becike ngawruhana sipat-sipate bae disik. Sipat-sipating Pangeran iku dipertelakake ceta ana ing Qur’an, sarta wis ana kang ngimpun lan wis dimupakati ing ngakeh : 20 kehe, yaiku:

 1.   Wujud                               =   ana
2.   Qidam                               =   disik tan ana kang andisiki
3.   Baqaa                                =   langgeng
4.   Muhaalafah li’lhawaaditsi =   beda kelawan kang anyar
5.   Qiyaamu bi nafsihi            =   jumeneng kelawan piyambak
6.   Wahdaniyat                       =   sawiji
7.   Qudrat                              =   kuwaos
8.   Iraadad                             =   karsa
9.   Ilmu                                  =   kawruh
10.  Hajjat                                =   gesang
11.  Sama’                                =   miyarsa
12.  Bashar                              =   uninga
13.  Kalaam                              =   ngendika
14.  Qaadiran                           =   kang kuwaos
15.  Muridan                            =   kang kagungan karsa
16.  Aliman                              =   kang kagugan kawruh
17.  Haiyan                              =   kang gesang
18.  Sami’an                             =   kang miyarsa
19.  Bashiran                           =   kang nguningani
20. Mutakaliman                   =   kang ngendika.

22. MUDADAMA : Nyuwun nyelani disik, mas ! Sipate kang angka 14 tekan angka 20 iku mau, kaya-kaya mung ambelani sipat angka 7 tekan angka 13. Apa ana bedane? Yen pada bae, rak kena diarani Pangeran iu mung mengku sipat 13 ora 20 ?

22. WREDATAMA : Kepriye ta kowe iku ? Bedane tembung kuwaos karo kang kuwaos iku rak wis terang : “kuwaos” iku araning kahanan kang andunungi, kaya dene putih, bunder, duwur lan liya-liyane. Dene “kang kuwaos” iku mratelakake kang kadunungan ing kahanan kuwaos iku. Tembung Arab  sipat  (shifat) iku tegese  pambeda, ora mung ateges  kahanan  bae, mulane uga kena ditumrapake marang kang kadunungn kahanan : kang kuwaos beda karo kang ora kuwaos. Iya apa ora?

Bab sipating Pangeran iku satemene akeh banget. Nanging ahli agama dek jaman samana duwe panemu : yen cacah 20 iku wis bisa ngemot sipat-sipat kang kasebut ing Qur’an kabeh, kayata sipat Maha Gagah, Maha Wicaksana, Maha Jembar, Maha Paring Ngapura, lan liya-liyane, apadene kang wis kerep kok rungu (lan uga kasebut ing Qur’an) : Maha Murah, Maha Asih, Maha Adil, Maha Agung, Maha Luhur, Maha Mulya, Maha Suci, Maha Wikan lan liya-liyane. Siji-sijine iku kalebu sipat endi saka 20 iku, mestine kowe bisa mikir dewe.

Sipat 20 iku diarani sipat  wajib, hla sipat  mokal  uga 20, yaiku kosok-baline sipat wajib iku. Banjur diwuwuhi maneh sipat  wenang. Dadi gunggunge sipating Pangeran iku kasebut ing wulangan ‘Aqaid ana 41.

Anadene sipat wajib 20 mau ana ing wulangan Usuluddin diperang (diringkes) dadi 4, yaiku :

a.  Sipat angka 1 diarani sipat Nafsiyah = kang dianggep awak.
b.  Sifat angka 2 tekan 6 diarani sipat Salbiyah = kang ngorakake kosok-baline.
c.  Sipat angka 7 tekan 13 diarani sipat Ma’ani = kang andunungi ing sipat Nafsiyah.
d.  Sipat angka 14 tekan 20 diarani sipat Ma’nawiyah = kang kadunungan sipat Ma’ani.

Ing layang-layang  w i r i d  ana kang pamerange mengkene

a.  Sipat angka 1 diarani sipat jalaal tegese Maha Agung.
b.  Sipat angka 2,3,4,5, diarani sipat Jamaal tegese Maha Elok.
c.  Sipat angka 11,12,13, serta angka 18,19,20, diarani sipat kamal tegese Maha Sempurna.
d.  Sipat angka 6,7,8,9,10, serta angka 14,15,16,17, diarani sipat qahaz tegese Maha Wisesa.

Ana maneh sipat-sipating Pangeran kang kerep kecangking dening para ngudi Kasunyatan, yaiku : gesang tanpa roh, kuwaos tanpa piranti, tan wiwitan tan wekasan, tan kena kinaya ngapa, ora jaman ota makan (makam), ora arah ora enggon, adoh tanpa wangenan cedak tanpa gepokan, ora njaba ora njero nanging nglimputi kabeh kang gumelar iki  ……………..  lan liya-liyane.

Senajan wis dicetak-cetakake kaya mengkono, ewadene kang nampi isih  …………. Bingung, jalaran batine isih madak-madakake utawa ngentha-entha sipating Pangeran iku isih kiwa tengene, yaiku barang-barang kang  ……..  anyar , iki.

Hla nggih tiyang , kok mas !

23. MUDADAMA : Nyata mas ! Pancen aku isih bingung, durung bisa ngecupi endi ta kang sinebut Pangern iku ?

Tak rasak-rasakake kok bener dawuhe para ahli Agama, kang maksude mengkene:

“Ing kaweruh Tashawwuf Islam ora ngrembug kakekate Dating Pangeran, mung aweh pituduh bab pangulahing ati, minangka panggayuhe ngelmu Makripat. Yen pituduhing Tashawwuf iku ditindakake kanthi temen-temen, ora mokal upama oleh pitulunging Pangeran, banjur binuka ing kawruh Kasunyatan, kang bisa terang marang gaibing Pangeran”.

Mengkono dawuhe. Hla panemune kangmas kepriye ?

23. WREDATAMA : Yen bab bener lan ora bener, sak temene mung gumantung seneng parenge wong dewe-dewe, angel anggone ngebabi. Yen bab gampange iku aku wani tanggung: pancen nyata kaya mengkono. Mau (Bab I no 9) aku rak wis kandha : Wong nglakoni sarengating agama apa bae kang dicocogi, janji kanthi temen-temen, yen kepareng uga bisa oleh ilham. Bedane karo kandamu iku mau, saiki nganggo tambah nindakake pituduhe kawruh Tashawwuf, iya luwih prayoga.

Nanging kang kok kandakake iku mau rak panemune pujangga utawa pandita dek jaman semana, ta? Yaiku dek jamane, kahananing masyarakat durung semene majune, ta?

Dadi dudu dawuhing Al Qur’an ! yen Al Qur’an, malah tansah nganjurake supaya uwong pada migunakna akal lan pikirane. Saka panemuku, migunakake akal lan pikiran mono iya ngrembug bab Gusti Allah barang, nganti sakjelas-jelase.

Mulane aku omong mengkono, awit dawuhing Pangeran ing Al Qur’an iku tetep salawase, nanging panemuning wong sok molah-malih, nuting jaman, kayata : Socrates diukum pati, jalaran panemune digelarake dek jaman semana. Bareng wis let pirang-pirang abad, wong-wong lagi pada yaqin yen panemune Socrates mau bener. Iya apa ora?

Para ahli agama dek jaman semna duwe panemu, yen bab Gusti Allah iku ora kena dirembug. Mula bener, sebab nalika semana durung ana Sekolah Menengah Atas, durung ana Universiteit, pikiraning wong-wong durung mletik kaya saiki, isih gampang mituhu dawuhing wong tuwane, deduwurane, penuntune.

Nanging saiki, gelem mituhu iku yen wis ngerti temenan, yan wis akal lan pikirane ngerepi.

Kayo dene maneh, senajan dawuhing ahli agama mau bener, yakin cocog karo kahananing masarakat dek jaman semana, nanging kepriye uwohe ?

a. Negarane Sang Pujangga utawa Sang Pandita kang kagungan panemu mengkono mau : dadi jajahaning liya ing babagan politik utawa ekonomi.

b. Agamane Sang Pujangga utawa Sang Pandita kang kagungan panemu mengkono mau  kususe, lan kawruh Kabatinan  umume  : ora saya maju, malah saya mundur.

Jalaran : panemune mau dadi  rem  mekaring nalar serta andidik marang para penganute Sang Pujangga utawa Sang Pandita dadi manungsa kang  passief   lan  pessimistis  : arep ngene wedi, arep ngono kuwatir, sapiturute.

Hla saiki aku mung sumarah karepmu : apa arep meneng bae, apa arep mersudi bokmenawa pinaringan ilham dewe, apa nerusake gegosokan karo liyan (aku) bokmenawa mundak dawruhmu?

24. MUDADAMA :  Anu, mas. Bokmenwa jalaran aku iki ala-ala iya uwong weton jaman saiki, kang kulina migunakake akal lan pikiran, apa-apa meksa milih ngertine disik, kang iku, yen kepareng, nyuwun supaya kangmas narusake maringi penerangn kang bisa tinampa ing akal pikiranku.

24. WREDATAMA : Iya sak karepmu, nanging akal lan pikiranmu anggonmu nenandingi Gusti Allah karo kahanan kang anyar iki, selehna dhisik. Ora saka bodomu, nanging insyafa, yen Gusti Allah iku pancen dudu bangsane barang anyar, kang kena kok gambar-gambar saran akal lan pikiranmu. Yen wis kok selehake, mengo rak ora bingung, ora barang; Mara, saiki kowe arep takon bab apa?

25. MUDADAMA : Iya mas wis tak selehake akal lan pikiranku anggonku nggambar-nggambar kakekate Dating Pangeran. Hla wong mikir endog pitik karo pitike disik endi bae : ora bisa, ndadak mikir Gusti Allah. Rak iya salahku dewe. Nanging aku arep nyuwun pirsa disik, apa kita iki ora kalebu golongan  Muktajilah  ta, mas?

25. WREDATAMA: Hlo, hlo, hlo kowe kok wis tau krungu tembung “Muktajilah” (mu’tazilah) barang!  …………………..

Tumrap wong kang aktief lan optimis iku insyaf, yen  nasibe  ana ing ndunya lan ngakerat iku tanggungane dewe, dudu tanggungane kana-kana. Mulane kang dianggo gondelan dudu kandane sapa-sapa, yaiku mung siji : wewarahing kitab agama kang rineksa ing owahe. Mangka ing Qur’an terang nganjurake  wola-wali, supaya pada migunakake akal lan pikiran, malah nerangake yen para jin lan manungsa kang pada kecemplung nraka Jahanan iku kang lahum quluubu laayafqahuuna bihaa (Al A’raf 179 = duwe ati nanging ora dianggo mikir).

Bab kalebu golongan Muktajilah utawa ora, iku sak temene gampang anggone anggagapi atine dewe (zelfkorreksi). Pancene ora perlu kuwatir : Samangsa pangulir muluring nalar iku ana ambu-ambune mungkur mungkir bab  ananing  Pangeran, utawa ngurangi ing ka-Agungane, kayata golongan Naturalist kang kok kandakake mau, hla iku mestine kalebu golongan ………… Qadariyah, tetep kasebut  kapir  (kafir). Anadene  Mu’tazilah  kang kok wedeni iku kaya-kaya durung mesti yen kapir. Awit saweruhku, andarane mung perlu dianggo ambantah lan anjajagi iktikade wong ahli  Sunnah, yaiku golongane wong kang panemune kaya pujangga utawa pandita kang mentas digunem iki mau (bab I no.23). Ahli sunnah kang kolot banget, ora mung Qadariyah lan Mu’tazilah bae kang dianggep kapir, dalah para  Failasuf  (ahli falsafah) uga dianggep kapir. Mangka perlune falsafah iku kanggo nandesake  iman, supaya imane ora mung  taqlid  (anut-grubyug) bae.

Ewadene yen kowe tansah kuwatir disalahake kana-kana, kang kok kira bakal nanggung nasibmu ing ndunya lan ing ngakerat, iya uwis, “selamat tinggal” tetepa passief lan pessimistis, aku tak mlaku dewe……………

26. MUDADAMA : Ora kok mas ! Kekuwatiranku bab Muktajilah iku mau jalaran durung ngertiku. Aku saiki wis ngerti garis-garise, mula arep mbanjurake nyuwun penerangan :

Ana golongan kang nekadake ing ndalem iktikade, yen Allah iku sak jatine ora liya kejaba  Ingsun. Hla iku kepriye ta genahe ? Yen iktikad mau cocog karo iktikade kangmas, aku nyuwun keterangan : kepriye gatuke karo bab anggone nitahake isining alam iki kabeh mau, lan kepriye gatuke karo sipat-sipating Pangeran kang wis dirembug mau kae (bab I no. 21,22) ?.

Hla yen ora cocog karo iktikade kangmas, perangan endi kang ora dicocogi iku ?

26. WREDATAMA : Oo, adiku nake si bapa karo sibiyung ! Kowe saiki takon Sastracetha Wadiningrat ? Mara prastawakna kanthi pikiran kang wening, saiki kita ngambah dalan simpangan : kang siji menyang swarga, sijine menyang nraka.

Ing pedalangan dikandakake, sapa kang ngerti marang Sastrajendra Hayunigrat iku, yen raseksa, patine awor lan manungsa kang sampurna, yen manungsa, patine awor lan dewa kang minulya. Mulane digandrungi banget dening Prabu Sumali, kasebut ing layang “Lokapala” mengkene (sinom) :

Sastrajendra Hayuningrat, pangruwat barang sakalir,
kapungkur sagung rarasan, ing kawruh tan wonten malih,
wus kawengku sastradi, pungkas-pungkasaning kawruh,
ditya diyu reksasa, myang sato sining wanadri,
lamun weruh artine kang Sastrajendra.

Rinuwat dening Batara, sampurna padinireki,
atmane wor lan manugsa, manugsa kang wis linuwuh,
yen manugsa udani, wor lan dewa patinipun,
jawata kang minulya, mangkana Prabu Sumali,
duk miyarsa tyasira andandang sastra.

Banjure (dandang-gula) :

Jog tumedak Sang Prabu Sumali, saking palenggahan nawaretna,
angrepepeh neng ngarsane, arsa mangraup suku,
Sang Pandita gupuh nedaki, pan sarwi kipa-kipa,
nyandak astanipun, duh yayi Prabu Ngalengka,
Sampun sampun paduka arsa punapi, anguncapaken asta.

Aturnya lon Sang Prabu Sumali, saking sukune manah kawula,
amiyarsa pituture, ing tyas langkung kapencut,
nugrahanen kakang pun yayi, Sastrajendra juningrat, pangruwating driyu,
pun yayi liwat druhaka, tinitah wil sato padane neng bumi,
pae lawan manungsa.

Sampun tanggung nggen paduka asih, ing kaswasih mbenjang Ngariloka,
cangkingen wosing deweke, prasetyamba pukulan,
sampun menggah nini Sukesi, nagari ing Ngalengka,
lan saisinipun, jro pura katur sadya,
nadyan pejah gesang tan ngeraos ndarbeni, langkung krasa paduka.

Prasetyane Prau Sumali iku ora anggumunake, jer gede-gedening bandane wong urip iku dudu karaton saisine, yaiku nyawane. Ewadene nyawa iku dianggep remeh bae yen ditanding karo ………  kapercayan.  Mulane umat Islam pada wani perang sabil, Umat Kristen pada wani perang salib, wong Jepang pada wani jibaku, sebab duwe kapercayan yen bakal munggah swarga.

Dene bab Sastrajendra iku mau, senajan luwih pengaji tinimbang nyawane, nanging perlu ditambahi :  yen ora kliru penampane.  Hla yen kliru ing penampa, iya raseksaha, iya manungsaha, bakal dadi endog amun-amun ana ing nraka. Hlo rak gawat ta ?

Jalaran saka gawate iku, mula wiwit biyen mula, ing tanah ngendi bae, agama apa bae, dadi larangan. Yen anggone nglarang iku jalaran saka pangemane marang kang kliru ing panampa, iku ya rada ana benere. Nanging ana uga kang anggone nglarangi iku jalaran nguwatake marang kang ora kliru ing penampa. Sebab kang ora kliru penampane iku apes-apese dadi wong kang tatag, tanggon, ora gugon tuhan, ora gampang di pengaruhi jer wis persasat nyekel  Kunci  Swarga. Namung durung mlebu swarga lan durung mangan rejeki woh-wohan swarga hlo (bab I no.10) aja gumampang.

27. MUDADAMA : Iya mas. Hla bebayane kang kliru ing penampa iku genahe kepriye?

27. WREDATAMA : Mau (Bab I no. 11) aku gawe pepindan wong lunga Haji wis kebanjur nunggang sepur utawa kapal, nanging ora ngerti parane kang ditunggangi, lan ora ngerti Mekah iku parane ngendi. Mesti bae bingung, lir kinjeng tanpa soca. Rak iya ta ?.

Hla tumraping Sastrajendra Hayuningrat iki, yen wong kliru penampane, pindane kaya wong lunga Haji, kang ora bingung ora apa, terus nunggang oto mengidul bae, ora menggok-menggok, sebab duwe panemu yen Mekah iku parane kidul. Serta kena diparani sarana oto. Mesti bae wusanane kacemplung ing segara. Mengkono pepindane sasaring pati, uga pepindane sasare nalika isih urip dadi penduduke ngalam dunya iki.

Contone sasar ana ing ndunya: Resi Wisrawa kang mejang Sastrajendra marang Dyah Sukesi iku, kacaritakake: Dyah Sukesi calon mantune iku banjur dialap dewe. Wasana dadi perang rebut rabi karo anake dewe, serta tampa paweleh anak-anake patutane karo Dyah Sukesi pada awujud raseksa, Mangka tindake Resi Wisrawa iku mung kagawa saka  lali; apa maneh tumprap kang  salah  tampa.

Dene salah tampa iku umume rumaket marang wong kang pamarsudine ora urut saka tataran nglakoni Sarengat disik. Awit ing tataran Sarengat iku akeh latihan-latian jasmani lan rohani kang perlu banget minangka pondamen.

Anadene pitakonmu bab wong kang nekadake : “Allah iku sak jatine ora liya kejaba Ingsun”, ……….. aku ora bisa ngebabi kepriye iktikade, embuh pada embuh beda karo iktikadku. Nanging mungguhing aku, ucap-ucapan kang mengkono iku tak anggep groboh lan cepak andadeake  salah panampa.

Hla iku ora perlu tak onceki, mengko kowe bakal ngerti dewe, sawise ngrungokake andaranku.

Ora mung ngerti ucap-ucapan siji iku bae, tak pestekake uga kowe bakal ngerti apa kang dikarepake dening para pengarenge layang-layang bab Kabatinan kang wis tau kok waca.

Ing andaran iki tak jarang ora bakal migunakake tembung-tembung kang wis kerep kok waca utawa kok rungu, kayata:

Ingsun , Aku, Aku-wutuh, sebab adakaning pamikir banjur dipahami: aku Suta, aku Naya.

Pribadi, bisa dipahami ateges: dewe, ijen, ora ana kancane. Manungsa Sejati utawa Sejatining Manungsa (haqiqatul insane) adakaning pamikir dipahami uwong kang krembyah-krembyah iki.

28. MUDADAMA : iya mas aku nderek bae, sok uga aku ngerti. Kepriye tak rungokne kang temenan.

28. WREDATAMA : Kowe ngertiya, sakabehing wong iku, ora pilih lanang apa wadon, tuwa apa enom, sugih apa mlarat ora pilih bangsa lan agamane, …….. adeging uripe kedadean saka :

(1). Dijumenengi Sang Alus,
(2). Badan alus dalah pirantine kang alus,
(3). Badan wadag kang kasat-mata iki, dalah pirantine kang uga wadag.

Dene beda-bedaning kelahiran wong-wong mau, ora liya mung jalaran saka bedaning  dasar  lan  ajar  tumraping si badan alus dalah pirantine lan badan wadag dalah pirantine mau; babar pisan ora merga kurang adile Sang Alus anggone anjumenengi.

Bedaning dasar tumraping badan (alus lan wadag) jalaran ora pada ukuraning adon-adone. Pepindane kopi susu, ana kang kepaiten, ana kang kelegen, ana kang kanyepen, ana kang sedengan.

Hla bedaning dasar tumpraping piranti (alus lan wadag). Pepindane  bekakase wong omah-omah iki, ana kane edi garapane lan awet anggone, ana kang ora.

Bab bedaning ajar tumraping badan wadag, kaya-kaya wis ceta : upama wong kang ora gelem ulah raga lan ora gelem njaga pangan lan papane, amesti kawarasane beda karo kang ulah raga lan njaga pangan lan papane. Hla senajan tumpraping badan alus uga mengkono, lire uga ana cara pangulahe lan penjaganing kawarasane.

Dene bedaning ajar tumraping piranti badan wadag, rak iya wis ceta ta : upama wong ora sinau, iya tangeh bisaha maca lan nulis; wong kang ora kulina memikir iya dadi ketul pikirane.

Hla senajan pirantine badan alus rak iya kaya mengkono uga. Upamane wong duwe montor apik, nanging ora ngerti carane ngrumat lan nglakokake, iya ora bisa migunakake paedahe.

29. MUDADAMA :          Amit sewu mas ! Kangmas ngendikakake “Sang Alus” iku aku ora ngerti babar pisan. Kang wis kerep tak waca lan tak rungu kae mung “badan alus” lan “badan wadag” mengkono bae.

Karo dene maneh, kangmas ngendikakake yen pikiran iku pirantinening badan wadag; mestine pancadriya — mungguhing kangmas — uga kaetung pirantining badan wadag. Mangka mungguhing aku, kang tak anggep pirantining badan wadag iku: kabeh kang awujud jasad jasmani iki; hla kang dudu jasad jasmani iku tak arani pirantining badan alus. Iku kepriye genahe ?

29. WREDATAMA : Mengko ta disik ! Kowe saiki durung ngerti, ora dadi ngapa. Nanging anggere anggonmu ngrungokake temenan bae, mengko rak ngerti dewe. Beda-bedane anggone ngarani, aja kok piker disik. Mengo yen kowe wis ngerti, rak banjur weruh : pada utawa bedane karo andaran kang kok wis tau kok woca lan kok rungu iku. Yen ana kang tinemu pada, padane ana ing perangan endi, hla yen ana kang tinemu beda, bedane ana ing bageyan endi.

Mara tak banjurne ya:

Sakabehing piranti (apparaat, alat) kang bisa kita pigunakake ing ndalem kahanan kita melek-melek biasa iki, tak arani pirantinig badan wadag. Wujude ora mung pancadriya bae, satemene asthendriya. Iku pada kailenan dening “rasa” nanging ing rasaning badan wadag uga. Yaiku:

(1) Blegere aran irung mesine aran pangambu makartine aran ngambu.
(2) Blegare aran kuping mesine aran pangrungu makartine aran ngungokake.
(3) Blegere aran mripat mesine aran pandeleng makartine andeleng.
(4) Blegere aran ilat mesine aran pangenyam makartine aran ngrasakake legi, gurih, sapanunggalane.
(5) Blegere aran kulit daging balung mesine aran panggepok makartine aran ngerasakake perih, linu, sapanunggalane.
(6) Blegere aran jantung mesine aran ati makartine aran ngangen-angen, nyipta lan liya-liyane.
(7)  Blegere aran utek mesine aran akal makartine aran ngeling-eling, mikir, lan liya-liyane.
(8) Blegere aran pringsilan, mesine aran napsu makartine aran muring, kepingin, lan liya-liyane.

Iku mau kabeh tak arani pirantining badan wadag. Dene pirantine badan alus iku mung siji, yaiku rasa-eling utawa rasa-jati. Kang alus luwih dening alus, kang anggone makarti ing ndalem kahanan kita  ora biasa  melek-melekan mengkene iki.

Anadene kang tak tembungake “Sang Alus” iku  ora  ngagem piranti apa bae, amarga Panjenengane iku qadirun bilaaalatin (kuwaos tanpa piranti).

30. MUDADAMA : Anu, mas ! Yen kang lima (pangambu, pangrungu, pandeleng, panganyem, pamggepok) iku dianggep pirantine badan wadag, iya uwis, aku nderek mupakat. Nanging kang telu liyane iku, kepriye, amarga panggonane rempit banget? Mulane ana kang ngiyas, yen ing kono iku dampar (‘arasy) palenggaha-Ingsun. Kang tengah diarani omah larangan utawa betalmukaram (baital muharram), kang nduwur diarani omah perame yen utawa betalmakmur (baital ma’mur), kang ngisor diarani omah pasucian utawa betalmukadas (baital maqdis).

30. WREDATAMA : Hlo, hlo, hlo, kok jebul ngetoni Wirid. Perkara “Ingsun” aku mau wis kanda ora bakal milu ngrembug hlo ! Aku mung arep nerangake bab tembung “palenggahan” karo “piranti” iku mau bae.

Yen dianggep palenggahan, mesti bae tansah genta-genti dilenggahi. Bisa uga dilenggahi bebarengan, sebab kang lenggah iku bisa mencala pira bae kaya Candabirawa. Hla yen kala mangsane telu pisan ora dilenggahi, iku banjur ing  apa  lan ana ing  ngendi ?

Dene yen dianggep piranti, iku rak genah. Amarga ana kala mangasane piranti tetelu pisan iku  dijarag  ora dipigunakake, yaiku menawa kang duwe piranti mau nedya migunakake piranti kang banget aluse, kang tak arani rasa-eling utawa rasa-jati mau. Ana kala mangasane uga, ora makartine piranti tetelu mau jalaran  ora dijarag, kayata ingnalikane lagi kataman lara kang luwih banget.

Hla anggonku tetep ngarani piranti badan wadag iku jer kita  bisa  migunakake lan  krasa  migunakake ing ndalem kajanan biasa mengkene iki.

31. MUDADAMA : Iya, iya, mas. Bab piranti kau wis nampa. Nanging bab Sang Alus aku meksa isih kodeg, geneya ora disebut Badan Alus bae kaya wedaran kang akeh-akeh ?

31. WREDATAMA : We hla, merangi total kowe iki ! Rak wis genah ta, yen Sang Alus iku  dudu  badan alus?  Awit?:

Kabeh kang sinebut badan (likhaam, awak-awak) iku arepa kepriye bae sipate, — kasar, rada alus, alus, alus banget, alus luwih dening alus, — mesti kedadean saka adon-adoning bebakalan (element, anasir), lan mesti mawa wangun (vorm, bentuk).

Kita bisa nyatakake sarupaning badan wadag, sarana piranti-piranti wadag: gawane utawa gaweayane manungsa. Dene badan alus uga kena dinyatakake sarana piranti alus “gawane” manungsa; tekan din iku durung ana piranti “gaweyane” manungsa kang kena dianggo nyatakake badan alus iku.

Anadene kang tak tenbungake Sang Alus mau sarehing  dudu  badan, anggone nyatakake  iya tanpa piranti. Piranti wadag maneh bisaha, senajan piranti kang alus luwih dening alus;  ora  bisa,  jer Panjenengan iku  tan kena   kinaya ngapa.

32. MUDADAMA : Iya, iya mas, wis rada ceta penampaku bab bedane Sang Alus karo badan alus iku. Hla nyuwun diterangake kang luwih jelas : kepriye konstruksine (susunan, dapukane) Sang Alus, badan alus, lan badan Wadag iku mau, saengga wujud manungsa urip kaya ngene iki?

32. WREDATAMA : Oo, yen bab mengkono bae ora pati angel anggonku nerangake.

Kabeh uwong kang bisa lungguhan lan omong-omongan iki, ora mbedakake kang bagus, gagah weton sekolahan luhur, akeh bayarane, dalem gedong gede, karo kang anjeginggis, buta huruf, gawene pepriman, manggon ing ngisor kreteg, …… samangsae dioncati dening “badan alus” dalah pirantine iku banjur ….. nglumpruk tanpa daya babar pisan. Irunge wis ora bisa ngambu maneh, kupinge, mripate, lan liya-liyane. Wis ora bis makarti kaya maune. Hla badane wadag sakojor iku banjur bosok, lebur dadi jasad kang lembut banget, aku lan kowe ngarani …. Mati.

Dadi kanga aran “mati” iku maung rusake si badan wadag iki. Hla si badan alus dalah pirantine. Sarehning isih dijumenengi dening Sang Alus dalah pirantine. Sarehning isih dijumenengi dening Sang Alus ora katut mati. Anadene yen Sang Alus mau ngoncat i, si badan alus dalah pirantine iya bajur sirna, kaya rusake si-badan wadag mau. Hla mung kari Sang Alus kang langgeng ing kahanane, mulih mula-mulanira ………

Yen kok arani “konstruksi”, iya kaya mengkono iku konstruksine. Nanging aja kok cakrabawa kaya dene jago ana ing kurungan, kurungane ana ing sajroning kamar, iku ora. Apese pindakna  banyu segara, kang kadadean saka banyu lan uyah. Hla  banyu  iku kedadeyan saka Hydrogenium (H = dat banyu) karo oxygenium (O = dat pangobong)

Mulane oncate badan alus saka wadag iku tanpa kaweruh iya ngrekasa. Padakna banyu segara dingerteni, uwale diedemake, banjur dadi uyah lan banyu. Hla oncate Sang Alus saka badan alus : saya nyamut-nyamut, padana anggone misahake si banyu dadi hydrogenium karo oxygenium mau.

Saiki Sang Alus mau arani nganggo tembung  Ikheid  utawa  Purusha, lan sabanjur bakal tak sebut mengkno iku, aja salah paham.

33. MUDADAMA : Ngendikane kangmas iku terang gamblang, wijang nanging aku meksa durung …………… damang.

Sak temen-temene kang disebut nganggo tembung Purusha iku apa  Roh  kita iki, apa Urip kita iki, tha mas ?

33. WREDATAMA : We hla kepriye ta kowe iku ? Purusha iku iya Purusha. Upama Purusha iku Roh kita utawa Urip kita, mau-mau aku rak wis muni mengkono, apa kowe perlu ndadak tak bebingung ?

R o h  (ar-ruuhu) iku kang tak arani nganggo tembung “badan alus” mau kae, yaiku bangsane bebakalan lan bangsane kang mawa wangun. Ing Ngayogyakarta kene akeh sedulur kang kasinungan kaluwihan bisa nyatakake kahanane Roh iku, unda-usih : miturut drajatee kang nyatakake sak timbang karo drajate kang dinyatakake. Hla mau rak wis tak kandake, yen Purusha iku  d u d u  si badan alus. Jer Purusha iku kasebut hayyun billaarauhin (gesang tanpa roh), dadi uga si Roh.

Dene tembung urip mau kae, aku ora ngerti endi kang kok karepake ? Apa “urip” kang tegese bisa  kruget-kruget ( kosok baline mati ), apa “kang Urip” apa “Sang Urip?” Nanging telu pisan  d u d u  kang sinebut Purusha. Urip lan kang Urip, iku mung saperangan saka sipat-sipating Purusha bae, dene Sang Urip iku mung salah sawiji saka jejuluking Purusha bae.

Terange yen telu pisan iku dudu sejatining Purusha, amarga Purusha iku sipate angliputi kabeh kang gumelar iki. Senajan watu kang ora bisa kruget-kruget, senajan badan wadaging wong kang wis bosok awor lemah ……….. uga kaliputan dening Purusha.

Upama kowe duwe pangira : Purusha iku napas kita, apa nyawa kita, uga kliru. Jer napas iku mung talining urip, nyawa iku mung pratandaning urip. Uga salah, yen kowe duwe pangira : kang sinebut Purusha iku tirta nirmaya utawa ma’ulhayat (aquaeductus sylvii), jer iku mung praboting urip bae.

Luwih-luwih sasare yen kang kok anggep Purusha iku angen-angen, rasa-eling, soroting mripat, lan liya-liyane maneh. Cekake aja kok goleki ana ing sak njabaning kita utawa sak njeroning kita !

34. MUDADAMA : Upama purusha iku kang kagungan sipat 20 kang wis dingendikakake kae (Bab I no. 21) ? Yen mengkono, hla rak iya Purusha iku kang nitahake bumi lan langit dalah isen-isene kabeh iki ?

Hla iku cocok karo sawenehing wedaran kang ngiyas: tembung “nitahake” iku ing nalikane kita  e l i n g  : gumelar pada sanalika (kun fayakun) ; ing nalika kita lali : sirna kabeh, kasebut kiyamat.

34. WREDATAMA : Purusha iku mula dasar nyata kang kagungan sipat 20 wajibe, lan 20 mokale, mau kae ! Mara rasak-rasakna, sipat endi saka 20 mau, kang dudu sipating Purusha ?

Nanging kowe mangertiya, Purusha iku  dudu  kang nitahake bumi lan langit dalah isen-isene iki.

Dene kang nitahake bumi  lan langit dalah isen-isene iki, kowe aja salah paham tak sebut asmane  Absolute   IK  utawa  Isywara.

Iswara iku, kejaba kagungan sipat 20 wajibe, lan 20 mokale, uga kagungan 1 maneh, yaiku sipat wenang (jais). Tegese wenang nitahake kabeh kang gumelar iki, uga wenang ora nitahake.

Dene kiyasane tembung nitahake kaya kandamu iku mau, trus terang bae mungguhing aku ………….… ora wani ! Rasane kok ya kaya pokrul-pokrulan (Bab. I No. 13)

Awit ngrembug ngono-ngono iku kudune aja mung wewaton akal lan piliran (dalil “aqli) bae, kudu gondelan unining kitab-kitab agama (dalil-“naqli). Mangka ing Qur’an nyebutake : Allahu alladzi chalaqa assamawati wa’lardla wamaa bainahuma fie sitiati syyaami (As Sajdah 4 Al Hadid 4 = Allah iku kang anitahake langit lan bumi dalah kang ana ing antarane ing sajroning nem dina).

Miturut ayat iki mau, tetela bathale paham eling; gumelar, lali sirna iku mau. Dene maksude lapel kun fayakun (anaha sira, mangka banjur ana pada sak nalika) iku sak temene mengkene:

Yen miturut angger-angger kudrating Pangeran kang wis gumelar iki, dadining kabeh kahanan iku mesti saka bebakalan. Nanging nalika sakawiting sakawit, disiking disik. Pangeran anggone nitahake kabeh kang gumelar iki  tanpa  bebakalan, mung sabda “kun” iku mau.

Menawa aku ora kliru kang duwe pangiyas kaya kandamu iku, ngolongane wong nekadake yen manungsa iku asal saka ‘adam (dudu Nabi Adam) kang tegese  suwung, dadi kalawan pribadi ,  sadurunge ana  Allah, malaekat, bumi langit, lan liya-liyane. Sebab jeneng-jeneng mau kabeh yasane si manungsa.

Mula bener jeneng-jeneng iku kabeh yasane si manungsa, …………….. nanging iktikad kang mengkono iku mungguhing aku : tak anggep rembug pokrul-pukrulan (Bab I No.13) aku ora wani temenan kae.

Dene iktikadku : Manungsa iku dijumenengi dening Purusha (Ikheid) kang kagungan sipat wajib 20 lan mokale 20. Hla kang nitahake langit-langit lan bumi iku Isywara (Absolite IK) kang kagungan sipat wajib 20, sipat mokal 20 lan sipat 1. Panjenengane iku jumeneng kelawan pribadi, serta pandamele kahanan kang gumelar iki kabeh : tanpa bebakalan.

35. MUDADAMA : Hla dalah, saiki aku ngerti, dadi kang sinebut Isywara iku sak jatine Pangeran Kang Maha Kuwasa, kang tembung Arab :  Allah. Hla Purusha mau tembunge Arab apa, lan apane Isywara ?

Karo dene maneh, kang uga ngagen tembung Ikheid lan Absolute Ik, hla iku apa ora pada tegese karo tembung Ingsun kang tak aturake mau (Bab I no,26,27) ?

35. WREDATAMA : Wah, wah, pitakonmu teka tirik-tirik, tur angel. Iya ta anggere ora kawohan sentiment bae !

Coba pikiren : upama tembung Purusha iku tak salini X, sarta tembung Isywara iku tak salini Y, rak iya ora ngowahake apa-apa, jer tembung-tembung utawa jeneng-jeneng iku kabeh,mung yasane si manungsa, ta ? Yen genah ora ngowahake apa-apa, pancena, Arab utawa dudu Arab iku ora perlu dadi soal.

Purusha lan Isywara iku tembung Sanskrit anggonku migunakake iku mung tak nggo tetenger  bae, kaya dene X lan Y iku mau,  supaya ora cawuh. Sebab yen migunkake tembung Arab, bok menawa agawe kisruhe penampamu, amarga Isywara iku ana ing Qur’an sinebut  Allah, hla Purusha iku ana ing Qur’an uga sinebut  Allah.

Coba tha wacanen kang teliti, banjur rasakna nganggo pikiran kang wening, kayata : kang mertelake Iblis iku satruning Allah, hla iku rak terang Allah-Purusha,  dudu  Allah-Isywara.

Sebab kakekate Isywara iku ra kagungan satru ora barang, jer kabeh-kabeh iku titahe Isywara piyambak. Iya apa ora ?

Hla yen Iblis ditembungake satruning Purusha iku : mula dasar nyata. Jer uwong kang manut panuntuning Iblis, tan kena ora,  mesti  ora kenal lan ora tunduk marang Purusha, iya dat Kang Maha Suci iku.

Dene Purusha iku ora liya yaiku …………..  wewayangane  Isywara. Poma-poma kowe aja salah paham : “wewayangan“ mono  dudu  cuwilan utawa plitikan, hlo !

Pangerten kang mentas tak kandakake iki mau, dek jaman wingi-wingi digawe wadi banget. Yen diwedarake sarana tulisan, tembunge diubeng-ubeng, ora diblakake. Yen anggone medarke sarana lisan, kudu tuk-tuk gatuk du batuk, tur mung cekak bae utawa dapur perlambang.

Iya pangerten iki mau sak jati-jatining maksude lapal laailaha illaallah muhammadur rosuulullah (ora ana Pangeran kejaba Gusti Allah, Nabi Muhamad saw. iku utusane Gusti Allah). Yen lapel mau diwuwuhi asyhadu anna (aku anakseni satuhune), aran kalimah syahadat  (= ucap-ucapan pasaksen), iya iku rukuning Islam kang “terdahulu dan terutama”

Anggone digawe wadi banget iku, kaya kang wis tak kandakake mau (Bab I no.26) jer pancen gawat keliwat-liwat. Awit saka kliruning penampa, bisa uga banjur ngaku ……………. Allah. Banjur ora perduli batal karam, lan nacad pernataning agama. Sebab pengirane “dosa” iku ora ana, anggere wis mati iya uwis “bar” mesti bali menyang asale.

Nanging kang ora liru panampae, amesti wuwuh bekti marang Pangeran, tumindake dadi wirangi (wira’i = kikrik, ora gumampang), asih marang sepada-pada,  rumangsa yen aku-kowe-deweke iku satemene ………..  siji. Sebab wis yaqin ing ndalem iman lan iktikade, yen Allah iku pranyata cedak luwih dening cedak, nanging ora gepokan, lan yaqin yen Allah iku pranyata nguningani saoba-osiking kawulane.

Anadene anggonku migunakake tembung Ikheid lan Absolute Ik iku, perlune ya mung kanggo mbedakake supaya aja cawuh iku mau. Yen kowe duwe penganggep tegese pada karo Ingsun, iya kena bae. nanging supaya aja cawuh, yen nganggo tembung “Ingsun” kudu diwuwuhi katrangan mengkene :

Ingatase titah : Ingsun iku tugase  dudu  sira. Nanging Ikheid (Purusha) iku : iya Sira iya Ingsun iya Deweke. Cekake Ingsun ora njaba ora njero, kang Maha Suci saka sipat anyar iki kabeh.

Dene Absolute Ik (Isywara) iku Ingsun kang ditekadake dening manungsa : Panjenengane iku kang nitahake, ngliputi, lan nguwasani gumelare alam iku, yaiku Maha Esa serta kagungan wewayangan aran Ikheid (purusha) mau.

Kepriye, bisa wuwuh terang, apa malah saya ruwet ?

36. MUDADAMA : Amit sewu, mas ! Ya sepira bae luputku aku nyuwun pangapura. Panjenegane ngendika Purusha (Ikheid) iku Allah kang mengku sipat 20 wajibe lan mokale, dene Isywara (Absolute Ik) iku Allah kang mengku sipat 20 wajibe, 20 mokale lan sipat wenang 1 . Yen mengkono, apa Allah iku luwih saka siji.

36. WREDATAMA : Kepriye dene kowe duwe panemu mengkono ? Aku mau rak wis kanda, yen Purusha iku mung “wewayangane” Iswara bae, ta?

Upama ing wayah tengange, ing satengahing alun-alun ana jembangan 1000 pada isi banyu kabeh, amesti siji-sijining jembangan ana “wewayangane” srengenge. Rak iya ta ? Apa kowe banjur ngarani yen srengengene loro, telu, utawa 1000 ? Iya kaya mengkono iku pepindane Isywara karo Purusha mau.

Hla siku mesti kowe wis bisa mangsuli dewe pitakonmu bab pada utawa orane : iktikadku karo iktikade wong kang ngucapake “Allah iku sak jatine ora ana liya kejaba Insun” mau kae (Bab I No.26). lan tak kiro kowe ora bakal salah paham marang unen-unenkang bokmenawa wis tau kok rungu, jalaran pancen popular (kerep kocap) banget. Lapale mengkene : waman ‘arafa nafsahu faqaq’ arafa rabbahum, waman ‘arafa rababhu faqad jahila nafsahu (= sing sapa weruh ing Pangerane temen-temen bodo ing ngelmu deweke iku).

Yen penampamu wis terang, banjur kepriye ? kang perlu luwihdening perlu iku ………………..  ber–amal  (tumindak), supaya banyu kang ana ing jambangan mau  bening. Sebab yen banyune butek, amesti wewayange srengenge  ora  katon. Dene yen jembangan pecah, muga-muga wewayange srengenge  ora kraket  ana ing krewenging jembangan, utawa ana ing banyune kang wutah beleberan.

37. MUDADAMA : Iya mas, yen bab Ingsun, kaya-kaya aku wis bisa mangsuli dewe. Cekake gumantung definisine (katrangan patokan) apa kang disebut nganggo tembung Ingsun iku. Apa Roh, apa Purusha, apa liyane.

Senajan kang disebut Ingsun iku Purusha, ewadene kudu mangerti, yen Purusha iku dudu Iswara, mung wewayangane bae.

Dene unen-unen kang mentas dingendikakake mau, senajan aku wis kerep krungu, nanging durung dong. Nyuwun dijelasake pisan.

37. WREDATAMA : Tak kira ya wis ngerti, mung kowe rada kuwatir bokmenawa kliru. Iku genahe mengkene :

Lapel waman ‘arafa nafsahu faqad ‘arafa rabbahu iku tumrap si jembangan isi banyu : sak mangsa bisa weruh Wewayanganing srengenge, wis cukup, prasasat wis weruh marang Srengengene. Pancen mung semono iku pantog-pantonging kaweruh Makripat. Utawa pepindane kaya dene si wayang, sak mangsa bisa ketemu karo Ki Dalang, wis cukup, prasasat wis ketemu karo Sing Nanggap kang munduti lelakon.

Teruse muni waman ‘arafa rabbahu faqad jahila nafsahu, iku tumrap klira-kliruning penganggep :  si jembangan isi banyu teka kepingin kepetuk karo Srengenge kang ana ing langit, si wayang teka kepingin ketemu karo Sing Nanggap kang ana ing Dalem mbri. Hla yen ketemu temenan ……….. regemeng-regemeng, tetep sasare.

Anadene iktikad kang ngaku Allah (kang akeh ora wani terang-terangan blaka suta) serta kang nekadake mati iku wis “bar” ora ana lelakon maneh (Bab I no.35) iku pepindane kaya dene si jembangan isi banyu kang mung nekadake anane Wewayangan srengenge tok,  ora  nekadake  anane Srengenge. Kepriye sebabe Wewayangan mau ana ing banyu jembangan, serta kepriye kedadeane sawise jembangan pecah :  ora  dadi pawigaten. Utawa pepindane kaya dene si wayang kang nekadake anane Ki Dalang tok,  ora  nekadake anane Sing Nanggap. Kepriye sebabe Ki Dalang iku mayang, lan kepriye sawise rampung pamayange :  ora  dadi pawigaten.

Iktikad mengkono iku iktikad madzhab (golongan)  Qadariyah  kang wis tak kandake mau (Bab I No.25). Bangsa kita kang rumangsa ahli Makripat, akeh kang duwe iktikad Qadariyah iku.

Kowe mangerti yen iktikatku  ora  kaya  mengkono iku. Upama Jembangan isi banyu, aku nekadake anane Wewayangan srengenge lan Srengengene. Upama wayang, aku nekadake anane Ki Dalang lan Sing Nanggap.

Nanging upama jembangan isi banyu, aku  ora  nekadake bisa weruh Srengenge kang ana ing langit : upama wayang aku  ora  nekadake bisa ketemu sing Nanggap kang ana ing Dalem mburi, kaya iktikade madzhab  Jabariyah. Bangsa kita kang ahli Sarengat lan ahli Sunnah, akeh kang duwe iktikad Jabariyah iku.

Saka keyaqinanku, sampurnane Kakekat lan Makripat iku kudu urut ngliwati tataran Sarengat lan Tarikat disik. Kosok baline yen ngliwati tataran Sarengat tok isih durung genep. Nanging serehning panemuning wong iku beda-beda, wong Kadariyah bok menawangarani iktikadku iku isih  gugontohan, kosok-baline wong Jabariyah utawa ahli sunnah bokmenawa ngarai aku iki ………..  kapir. Kang mengkono mau : sumangga kersa, pangarem-aremku y aura-ura bae mengkono mau : sumangga kersa, pangarem-aremku ya mung ura-ura bae mengkene (dandang gula) :

Langkung nuwun Kanjeng Sunan Kali, atur sembah sarwi ngaras pada,  nJeng Sunan Benang sabdane, yayi den awas emut, aja kongsi kawedar nglati, iku sabda Larangan, yen kawedar ngurungu, mring sagunging kang tumitah, yen mangerti dadi manungsa sejati, kapir kapur sampurna.

Hla kepriye bae iktikade, kang perlu luwih dening perlu iku  ……… tumindak, ora cukup ngerti tok. Aja gumampang. Awit mung sarana tumindak iku, kang bisa awoh rasa nikmat lan rasa begja, ing sajroning isih urip ana ing ngalam dunya iki, lan ing nalika arep tinggal ngalan dunya iki, lan sawise ninggal ngalam dunya iki.

Wasana welingku marang kowe :

Yen kowe ora (durung) cocog karo andaran iki, kowe aja duwe pangira, yen aku bakalgeting ing kowe. Sebab cocogmu utawa ora cocogmu iku, ora bakal nyuda utawa muwuhi apa-apa tumprap anggonku leladi marang Pangeran.

Hla yen kowe cocog marang andaran mau pamrayogaku :

(1) Yen kowe wis nindakake sarengat, temenana, aja banjur ngowah-owahi. Yen durung, becik nindakna, agama apa kang kok senengi. Sarengat iku dadi “pendorong” kang wigati ingatase gegayuhanmu.

(2) Gegebengan mau aja kok anggo geguneman  p a d i m a n , sebab ora ana paedae babar pisan tumrap kowe lan tumrap kang ngrungu. Dene yen ana kang miwiti ngajak rembugan, iya ladenan, nanging yen sulaya gegebengane : kalahana bae. aja demen bebantahan ngelmu, tiwas tuwas, pada dene ora bisa mbuktekake ing benere. Dene yen kanane katon arep marang gegebenganmu, nanging durung pati jelas, iya jelas-jelasna, aja demen ngumpetake ngelmu. Aweh tekan wong kelunyon iku kalebu panggawe utama.

Wis, saiki kowe ngasowa disik !

38. MUDADAMA :  Pancen aku arep nyuwun penjelasan bab kalimah syahadat, serta bab si wayang kang kepingin ketemu karo sing Nanggap mau, mas, awit umume pancen mengkono. Nanging sarehning penjelasane kiraku rada dawa, mulane tak sabarke sesuk sore bae. saiki aku mung arep nyuwun keterangan setitik baba dawuhe kangmas iki mau.

  1. Ora prayogane dianggo paguneman padimman iku : mung sebab ora ana paedahe bae, apa satemene ……….. ana  halate ?
  2. Kepriye, ingatase barang bener teka ora kena dibuktekake ?
  3. Apa kita iki ora kuwajiban nular-nularke ngelmu kang miturut keyaqinan kita : gede paedahe ?

38. WREDATAMA : Aku manut bae : penjelasane kalimh syahadat lan bab sijine mau disabarake sesuk sore. Nanging kowe ngertiya, babagan iktikad iku  ora  adedasar panemu umum,  ora  kumudu menang stem, hlo !

Dene pitakonmu I, II, III, iki mau panemuku mengene :

Wangsulane pitakon I. Temung halat iku ana werna loro, yaiku :

a.  “halat” kang pada karo tembung jawa “walat” iku tegese  tula h  sarik. Hla iku ora ana walate setitik-setitika. Ngelmuning Pangeran iku ora ana kang nyebabake tampa tulah sarik (kuwalat), tumprap kang guneman utawa kang ngrungokake.

Ewa semono, ngandakake gegebengan secara terang-terangan mengkene iki, tetep ora prayoga dianggeo padiman, lire marang sadengah bae. kudu nganggo pilih-pilih : karo sopo anggone guneman.

b.  “halat” kang asal saka tembung Arab “ghalath” iku tegese  kekliruwan. Hla iku mula bener, saka bodone kang ngrungu utawa kang celatu, bisa nyebabake anane kekliruwan, kayata banjur ……… ngaku Allah iku mau.

Wangsulane pitakon II. Barang bener lan nyata, nanging ora kena dibuktekake, iku rak dudu perkara kang aneh ta ? apa kowe bisa mbukekake anggonmu ngimpi munggah pangkat, senajan bener kowe ngimpi mengkono ? apa kowe bisa mbuktekake lalimu anggonmu semayan, senajan nyata kowe lali temenanan ?

Dene kapercayan (iman) lan gegebengan (iktikad) mungguhing ngelmu iku, kang diarani bener : yen nganggo waton werna loro :

a.  dalil   naqli  (= nukil = metik ) tegese awewaton petikan wewarahe kitabing Pangeran. Nanging sarehning wewarah mau akeh kang dapur pralambang utawa pepindan, mulane panyurasane ora kabeh kudu ditampa letterlijk (apa anane).

b.  dalil  ‘aqli  (akal pikiran), tegese kang bisa disakseni dening akal pikiraning manungsa, kang bebas saka pengaruh. Hla akal pikiran iku werna-werna dasare lan ukurane, mulane uga beda-beda panemune.

Coba pikiren : selagine pada dene nganggo waton werna loro bae, tinemu beda-beda. Apa maneh yen kang siji nganggo waton werna siji, siji maneh tanpa waton babar pisan …………. Hla mesti ora pada panemune !  mangka siji-sijine ora bisa mbuktekake benering panemune iku, kaya dene ora bisane anggone mbuktekake benere “ngimpi” lan benere “lali” mau kae.

Wangsulane pitakon III. : yen miturut ilmu jiwa kang tembange manca psychologie, kudrate manungsa iku kanduningan watak golek kanca. Dadi anggone nular-nularake ngelmune kang kinira maedahi marang liyan, iku ora liya iya mung katarik saka wewatekane anggone golek , ………, ………., kanca, iku mau. Hla ngelmu kang kinira maedahi mau, tumrap kang nularake, nganggep bener lan becik, nanging golongan liya bisa uga nganggep ora bener lan ora becik.

Upama ngelmu kang ditular-tularke iku golonganing manungsa kang sabageyan gede banget nganggep bener lan becik temenen kae, paedahe ora liya iya mung …….. tumrap uripe bebrayan ana ing ndunya iki. Babar pisan ora kalebu sarat mutlak anggone kumawula marang Pangeran, tegese  dudu  penggaweyan wajib. Dene kang aran penggaweyan wajib tumrap kita iki : mung kang didawuhake ing Qur’an : wamaa chalaqtu aljinna walinsa illaa liya ‘bubuuni (Adz Dzariyat 56 = ora nitaheke Ingsun jin lan manungsa, kejaba supaya pada nindakake ngibadah).

Dene kang nedya nular-nularake ngelmune ke-Tuhanana, kalebu bab ngibadah iku mau, dawuhing Qur’an mengkene : wamaa anta bihaadie al’umyi’an dlalaalatihim intusmi’u illa man’yuu-‘minuu biayaatinaa fahum muslimuuna ( An Naml 81 =  o r a  bisa aweh pituduh marang wong wuta atine amarga sasare, lan sira kejaba wong kang percaya marang ayat-ayatingsun lan sumarah marang Ingsun iku kang gelem ngrungokake).

D a d i  : nular-nularake iku iya kena bae. Nanging yen wis genah  diarepi. Rembugan karo sapa bae, kanggo ngundakake kaweruh lan ngresikake panemu, iya apik, nanging bebantahan “rebut bener”  aja  !

Wis saiki ngasowa, aku uga ngaso. Sesuk sore dibanjurake.

TAMAT

Sumber :
Buku KUNCI SWARGA (mifttahu’l jannati), Dening  : FAQIER ‘ABDU’L HAQQ : BRATAKESAWA, Cap-capan kaping VIII, Kawedalaken Keluarga Brotokesawa Yogyakarta.

%d bloggers like this: