alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

BASUKARNA


Titahing dewa kang pantes dadi tuladha…

Nadyan amung anak kusir

Nanging jiwane satriya…

Sejatine putraning Dewa kang nguwasani padhanging Jagad raya

Awit saka kuwasane Brahmana mijil saka Karna

Sawijining manungsa kang lahir tanpa dikarepake

Tanpa rasa tresna…..

Kaanggep memala tumraping negara

Dhuh Dewa dewa…..

Kali Suci dadi seksi

Anggone nyambung nyawa bisane slamet tumekeng dewasa

Dadya pithataning jalma kang ngandhemi bumi pertiwi

Ora lali marang Ratu Gusti Kang wus nate hangayomi

Marang martabate kawisudha dadi adipati

Nalika netepi dharmaning senopati

Perang tandhing lan kadang pribadi

Gugur  madyaning Perang agung Barathayuda

Sampurna dening panengah pandhawa…

Tuladhaning Satriyatama…

Asmane kaserat ing layang Tripama…


Adipati Karna

Kiriman dari :
pakshe rukmawati
pakshe.rukmawati@gmail.com

SERAT MURSADA


PUPUH I
KASMARAN (ASMARADANA)

  1. ||Wiwitane mung tinulis | ing dinten saptu punika | nuju pahing pekenane | ing sasi rabiulawal | ping tiga tanggalira | tahun edal punika wayahipun | pukul sanga||
  2. ||Wuku mandasiya singgih | titimasa katiga ika | saat Israil tareka | ana dene kang anerat | kiyahi agi ingkang nama pernah | kangpung Meranggon wismanipun | pinggir kulun geriyanira||
  3. ||Percikane kang anulis | miwah anom miwah tuwa | den agung pangapurane | kang maca miwah miharsa | den sami angweruhana | wong tuwa kang dadi furu | tersilane aneng denya||
  4. ||Padha ajiya tata lan titi | wekasane kang anurat | prayogane wong kanga nom | kang bakti maring wong tuwa | si biyang | kelawan bapak | ping tiga kelawan guru | kaping pat lawan mara tuwa||
  5. ||Anane ala lan becik | pan saking tata kerama | yen andhap asor tandhuke | kasebut maring wong kathah | kang becik aneng dunya | tata kerama ingkang luhur | iku sira ilingana||
  6. ||Senadyan pinterangngaji | den senggerang maring wong tuwa | iku lungguhing wiring | pan terus ujaring hokum | ing kitab kelawan qur’an||
  7. ||Yen sira eling puniki | baktine maring wong tuwa | pasthi selamat saparane | ing dunya tekeng akherat | iku sira imanena | katerima maring Yang Agung | pinaringan sandhang pangan||
  8. ||Yen wis weruh tata lan titi | terusena kabangkiten nira | sibarang gawe wong anom | kapintera aneng dunya | takona ing wong tuwa | aja tungkur mangan turu | yen sira kepingin mulaya||
  9. ||Kangaran ilmu sejati | tukokena guru kang nyata | mumpung sira masih anom | tan wurung wekasan tuwa | yen tuwa pejah | kang eling hokum puniku | mangsa aweta aneng dunya||
  10. ||Kang gemet sira mulati | sarta lan jatine tapa | kang katerima maring Yang Manon | ing dunya tepking akherat | iku sira kaweruhana | jatine tapa lan ilmu | pan iku tan kena pisah||
  11. ||Jenenge kalmia kalih | iku sira kaweruhana | iman kelawan taugid | lan jenenge ing ma’rifat | wujud tunggal rasa | tunggal ing papan kelawan | wuwuske purna lawan wisesa||
  12. ||Wonten sabda kang linuwih | ucape para pandhita | rasakena sarasane | si pincang ngidering jagad | si picek amilang lintang | wong ngongsu pekulan banyu | ngamek geni dedamaran||
  13. ||Si cebol anggayuh langit | werangka manjing curiga | rondha alas merambah ing pari | sawung keluruh tengah segara | kuda ngerab ing pandengan | si bisu amegat padu | tampake kuntul ngelayang||
  14. ||Siti pinenda ning bumi | banyu kelem sajroning toya | perawan ayu rupane | tan pisah lawan wong lanang | randha during peputera | takokena maring guru welanjar during kerama||
  15. ||Wonten papan tanpa tulis | sekar tunjung tanpa telaga | yaiku padha tunggale | pan pisah kang purnama | bahita amomot segara | jukung layar wonten ing gunung | pedhate ambah segara||
  16. ||Kang ngawas sabda puniki | sira kaliru tanpa | terusana sajatine | sewu siji kang uninga | wong tuwa rasa puniki | pan akeh padha kaliru | katungkul turu lan pangan||
  17. ||Margane ana wong mukti | pernyata wijiling tapa | kang nemon mesu ragane | tan etang sandhang lan pangan | mulane sira katerima | tulise tangan kang bagus | mujur terus sukunira||
  18. ||Sing sapa wani periyatin | diwek anom kang si tuwa | pasthi yen mumbul derajate | den sembah sesamanira | jum setan perayangan | sedaya pan sami sujud | wedi asih maring sira||
  19. ||Tur pinaringan mandi | maring pangeran kang mulya | tur iku gedhe walahe | sawabe saking atapa | mikane pinaringan | tulise tangan kang bagus | mujur terus sukunira||
  20. ||Kang seweneh wong angurip | kesamekan penggawe dunya | kapingin sugih ragane | wekasan saya melarat | sabarang den gayuh tuna | den cupet maring Yang Agung | sejatine kurang tapa||
  21. ||Jaluk sugih saya miskin | jaluk enak nemu mlarat | jatine kurang lakune | minta suwarga nemu neraka | sejatine kurang nedha | luhur dadi kejebur | nedha gesang saya ilang||
  22. ||Papesthane nira Yang Widi | langkung tan kena owah | amasthi maring kawulane | tinulis ing tangan nira | kang becik lawan kanga lo | kang andhap lawan kang luhur | wus pinasthi aneng tangan||
  23. ||Menusa kang pinasthi becik | wiwitane saking atapa | amesu maring ragane | tan etang sandhang lan pangan | milane pinaringan | tulisi tangan kang bagus | mujur terus suku niro||
  24. ||Yen ora kalaku mertapi | manusa ora pinaringan | tulisi tangan kang bagus | gambare alit tareka | iku sira elingaa | yen nyata sira manusa pan | tapa kang aweh luhur | ing dunya tekeng aherat||
  25. ||Kiyahi kang anulis | padha sira rasa kena | kang tuwa lawan kanga nom | yen luput ginawe apa | papundhini kang anurat||
  26. ||Anging ta depan kumbin | maring keyahi kang anurat | kang ngarang jati tah mangku | bedha lan kang latha | winedharan ing nulis | papundhine wong dadi guru | wit panjer jatine rasa||
  27. ||Wis putus keyahi kang anuturi | lakune wong alam dunya | kang tuwa lawan kanga nom | padha sira imanena | pituduhe guru kang nyata | yen sira ton eling iku | pasthi celaka aneng dunya||
  28. ||Wonten kang kocapa malih | babate Ratu ing saberang | pan ning Ngerum negarane | pan Ratu dadi pusaka | marintah jagad ing rat | jejulukira Sang Prabu Raja Bait Al Mukodash||
  29. ||Ing saberang tan ana wani | mala Ratu kisusaya | sarupane para katong | pan padha anut sedaya | ing saberang lan tanah Jawa | sumujud maring sang Prabu | atur puteri kumawula||
  30. ||Ingkang kinariya pepate | dhumateng Sri Narapati | Ki Patih Peraja wastane | malah den aku sudara | ngesti yen tata karya | kebat jungkat tandangepun | yen ana karsaning Nata||
  31. Sang Nata miyos tinangkil | wedal salung dalem pura | asareng umeyang upacarane | wau cendhek punakawan | busur pedhang serampang | towak mipung lawan tuwul | pan sami sapul kencana||
  32. ||Kang kacum mas sawunggaling | kedang mas ardawalika | dinulu pating pancorong | warnane indah apelak | paying babat neng ngarsa | kaketer kumendhung kendhung | wus prapta ing pakelaran||
  33. ||Wus pepek kang para sangkil | jejel atap aneng ngarsa tanapi kang para katong | Bupati manca Negara | Ki Patih seba ing ngarsa | angendi kajeng Sang Prabu | lah Patih den poring ngarsa||
  34. ||Pan kathah kawula mami | data ana ingkang wenang | anampani ujaringwang | tan liyan ta jenengira | perkarane Gustinira | kaya apa awakmu | Ki Patih anuhu duka||
  35. ||Pan banget genira sakit | rahina wengi hataka | kang den amemung marune | Gustimu ingkang tuwa | iku kang duwe berahala | setan teka wong tuwanepun | kang saking Negara Melaka||
  36. ||Ola temen Dewi Sukarsih | gawe wira awakingwang | jahil marune kanga nom | ora sudi temen ingwang | arabi wong duwe setan | patih kasuwur kawulaning sung | tanapi kang para Nata||
  37. ||Yen lawan karep mami | sun pateni Gustimu kang tuwa | Ki Patih alon ature | adhuh angger Gustiningwang | kelangkung kawelas asra | yen istu karsa pakulun | singin sampun apeputra||
  38. ||Dereng kerantenan Gustimami | yen darbi kerama | ala sampe Nata angger | bilih ujar kegawayan | wanuhe yah karya pitenah | watekepun tiyang maruk | den superi kasihana dawak||
  39. ||Akathah ature Ki Patih | kadi paksi nemu wawahan | kadi gareng ardi ature | Sang Nata asru ngandika | lah patih sira menenga | ora wurung jeneng ingsun | mateni Gustimu ingkang tuwa||
  40. ||Sang Nata nulya nimbali maring lurah kajineman | Arya Cengkiling wastane | sadhatengira ing ngarsa | Sang Nata angandika | lah Arya sira sun utus | patenana Gusti kang tuwa||
  41. ||Kawaneng maring wana edir | kang adoh maring Negara | poma wekas ingwang | Ki Arya amit anembah | tumurun saking paseban | ciyak sekehe andulu | Manteri lawan para Nata||
  42. ||Pan lajeng malebet puri | lampahe Lurah Kajineman | tan mawi larapan mangko | kocapa Ratna Juwita | kang wonten dalem pura | kelangkung kawelas ayun | pan sampun den wesiasat||
  43. ||Datan pinaringan bukti | dhumateng Sri Naranata | den superi patine | milane den wesiasat | sagunge wong dalem pura | den undhangi sedayanepun | datan paduka peparing batoya||
  44. ||Sarupane kang para cethi | pan padha welas sedaya | ningali maring sang anom | anging wedi Sri Nalendra | yen peparinga dhahar | medhek angusapi eluh | sagunge kang para emban||
  45. ||Mas Ayu Dewi Sukarsi | tan esah ngusapi waspa | sarwi amangku puterane | kang ngaran Raden Mursada | wayah mnaksih sapiyan | warnane kelangkung bagus | tedhaki kusuma Nata||
  46. ||Kang abot rasane ati | kerane Ratna Juwita | amahoni wau puterane | adhuh anakingsun Mas Boko kari kawelas arsa | sun titipaken Yang Agung | yen ingsun tulus pelastra||
  47. ||Arya Cengkiling anulya perapti | Sang Ayu alon angucap | lah Arya teka ing kene | dengarina lakunira | malebu dalem pungkuran | baya dinutus Sang Prabu | ingutapaken maringwang||
  48. ||Alon ature Arya Cengkiling | inggih leres karsa Paduka | kinen mejahi sampeyan angger | Sang Ayu alon ngandika | sukur sewu yen mangkana | anging gawanen katingsun | kang adoh teka Negara nulya||
  49. ||Danhan Dewi Sukarsi | sarwi anggarwa punakawan | Massahut rekya rane | Masserut satunggalira | tan suwe nulya perapta | Sang Ayu nulya muwus | payu melu laku ingwang||
  50. ||Nyok embaten Gustimu bahe | lah payu malebeng wana | ana karsane sang katong | Massahud anulya tata | sarwi ngemban gustinira | Masserud anggendhang sangu | pan sarwi abekta toya||
  51. ||Dewi Sukarsih amuwus aris | lah biyung padha karya | kang tuwa lawan kanga nom | pan ingsun amit palastra | den sami lilaberana | sira ngeladeni maringsun | lilakena terusing nala||
  52. ||Para emban padha anangis | kanga nom lawan kang tuwa | aduh angger Gustiningwang | kelangkung kawelasarsa | kaningaya Sri Nalendra | mateni garwa kang sepuh | pisan tan duwe welas||@@@
  53. ||Kalingane seribu pati | artine para edan | anggunggung garwa kanga nom | tulungane maksih anyar | mengkana pangucapira | sanguine wong dalem agung padha nangis biyang||

PUPUH II
P A N G K U R

  1. ||Medal saking dalem pura | Dewi Sukarsi kelawan Arya Cengkiling | Massahut lawan Masserut | ingkang ngiring Gusnira | Arya Cengkiling pan dadi pangawalepun | dhasar nuju katiga ngarang | panase kepati||
  2. ||Anuju jati angarang | pepet sumbar panase anggegilar | awor baleduking awu | suku melethung sekacang | Dewi Sukarsi keringete kadi wong adus||
  3. ||Dupi teka tengahing wana | burun wana cingka sira ningali | mambu gandane Kusuma Ayu | kidang lawan menjangan | unta warak macan gogor | lawan senuk mapan sami ningsung ganda | melu ngiring dhateng sang puteri||
  4. ||Seksana sira tumingal | lajeng gurda satengahing wanaderi | pangahupane singa kelawan senuk | pan ageng tan ana madha | sampun kandhek lampahe Kusuma Ayu | alingging angandhaping gorda | kelawan Arya Cengkiling||
  5. ||Sang Ayu aseru ngandika | Ki Massahut sira ulatana warih | mapan ingsun arya nginum | wong roro sira lungaa | aja mulih lamun during oleh banyu | Massahut anulya kesah | Ki Masserut anut mudi||
  6. ||Saungkure punakawan | Dewi Sukarsi wuwuse amelas asih | mara puterane ingsun | mungpung lunga bocah ingwang | mila sun apusi jatinepun | aja ewuh jenengira | sira mateni jengmami||
  7. ||Anging sun mekas lan sira | Arya Cengkiling matur lawan Nerpati | lawan ingsun tulus lampus | utang lara nyahur lara | ana uga wewakesira Yang Agung | pan ningsun tan duwe dasa | tinereka dening Nerpati||
  8. ||Sarupane penggawa dunya | ana uga wewakesira Yang Widi | utang pati nyahur lampus | utang wiring nyahur wiring | poma timbulena wekasingsun | ingsun aserah maring Yang Sukma | anglakoni pakoning laki||
  9. ||Anulya ungalaken dhadha | kekembene ingkang dipun bukani | Arya Cengkiling narik duwung | adhuh angger Gustiningwang | katon rupane kelangkung kawelas ayun | luputa ing ila | kawula ngelakoni||
  10. ||Abote tiyang ngawula | pasthi kawula ngelampahi | yen wonten karsaning Ratu | Sang Ayu aseru angucap | iya bener lekasana awakingsun | aja suwe ingsun gesang | pan wis mathe awak mami||
  11. ||Arya Cemeng kewala | aningali dhumateng Dewi Sukarsi | semune tan tega nyudhuk | dhuwunge ngajung kewala | nangis aning ngarsane Sang Ayu | adangu nora tumiba | Arya Cengkiling sarwi anangis||
  12. ||Kang kiwa ngusapi waspa | punang asta kang tengen anyela keris | pijer angusaping eluh | sanayu ora seranten | den anteni Ki Arya tan sida nyuduk | serantan lamon matiya | ponang keris depun wabenyugi||
  13. ||Dhadhane ingkang katerajang | terus walikat matiya ingkang keheris | erahe medal anembur | ludira pethak kang medal | Arya Cengkiling pan kaget sira andulu | gegetun kaya mutiya | punang dhuwung pinecat agelis||
  14. ||Tan tega sira tumingal | Arya Cengkiling tan suwe anulya mulih | sedalan ngusaping eluh | kagugu ing polahira | Arya Cengkiling lestari genya lumaku | kocapa kang nadhang berana | Mas Ayu Dewi Sukarsi||
  15. ||Sesambate melasarsa | ingkang putera sarwi depun ambungi | adhuh anak Gustiningsun | wis nyawa sira kariya | wus pinasthi tan tutuk tinunggu ibu | sun titipaken Yang Sukma | den rekasaa sira kaki||
  16. ||Tan suwe weteranira | Ki Massahut Masserut anulya perapti | mapan sarwi mekul banyu | bekta gumbeng roro sewing | dupi teka Massahut kaget andulu | pikulan lajeng binuwang | sareng rangkul maring Gusthi||
  17. ||Adhuh angger Gustiningwang | nandhang berana kalangkung kawelasasih | Arya Cengkiling edan tahun | weruha lamung mengkana | Arya matini Gustiningsun | mangsa ingsun tilara kesah | pasthi sun bilani pati||
  18. ||Masserut sira karya | sun buruni si edan Arya Cengkiling | tututana delanggung | sun bet wedung dawo | lah karya Masserut amuwus | wus aja sira mengkana | Gustimu sapa ngerawati||
  19. ||Anulya kandhek ta sira | Ki Massahut Masserut angrangkul Gusti | Sang Ayu aseru amuwus | wis padha karya | Ki Masaahut ingsun titip anakingsun | kang gedhe kesabaranira | muga kenaa ginawe Gusti||
  20. ||Samarine amemekas | Dewi Sukarsi ngemasi pelaya | pati gandanya marebuk arum | ngegesi tengahing wana | sarta murub patine Kusuma Ayu | tandhane wadon katerima | rahi pethak tur awangi||
  21. ||Massahut ingkang winarna | lan Masserut sesambate amelasasih | tan waget kawula kantun | adhuh angger Gustiningsun | tega temen aninggal maring awakingsun | among dika bendara kawula | selawase sun tut wuri||
  22. ||Pan kathah sesambatira | Ki Masaahut Masserut angulung kuming | tangise amelang melang | kang wonten tengahing wana | langkung aseru tangisira Masserut | sarwi ngemban Gustinira | ora pegat depun bersihi||
  23. ||Wonten malih kang winarna | dhedhukuhan ing wanaderi | Kaki Nambi wastanepun | kelangkung malaratira | Kaki Nambi laminira adhedhukuh | isin wiring tunggal wong kathah | sandhangane pating seluwir||
  24. ||Lanang wadon gegambalan | Kaki kelangkung malaratneki | sebarang tinandur wurung | nandur kacang den terak walang | Kaki Nambi nandur bentul padha bunnur | nandur kapas den terak angsa | nandur pari padha mati||
  25. ||Mangan sore isuk ora | Kaki Nambi kelangkung melaratneki | nandur jagung padha wurung | sejatine kurang tapa | mulane mengkana kakeyan sega kelawan banyu | sugih utang ora adang | nandur uwis padha mati||
  26. ||Seksana bias miharsa | Kaki Nambi ngrungu swarane wong nangis | mirsa amelang | kang wonten tengahing wana | Kaki Nambi pan aseru denira muwus | baya apa abanira | kaya tangising jalmi||
  27. ||Bok Nambi kariya | tungguwa wisma cubi ingsun ningali | pan welas ingsun andulu | anulya malebing wana | Kaki Nambi kaserimpet ing ewat tungkul | anulya niba kajengkang | Kaki Nambi sesambate anangis||
  28. ||Gegamane caluk pothul | amuji singgah sininggah | burun wana aja parek lawaningsun | iya ingsun Sangyang Tunggal | gustimu bengenda Ali||
  29. ||Dupi perapta tengahing wana | wus kepanggih Masserut ingkang anangis | Ki Nambi aseru amuwus | baya iki wong apa | dene mati wong wados rupane ayu | Masserut aseru angucap | inggih punika gusti mami||
  30. ||Ratu kang duwe garwa | mati atas karsa Sang Aji | pan kawula nedha tulung | kiyahi dhateng dika | amber iki ing jisime Gustiningsun | Ki Nambi welas tumingal | yen mangkana dhisin iki||
  31. ||Lah payo sira gotonga | Ki Massahut sampun katong wong kekalih | Gustine ginotong sampun | Ki Nambi ngemban kang putera | gegancangan dupi perapta wismanepun | nyahi Nambi kewawak tumingal | kang putera depun tampani||
  32. ||Lajeng sira siniraman | Raden Mursada dhumateng Nyahi Nambi | kang ibu nulya ginubur | wisma binesikan | tinengeran tunggu watu | pan wurub saben jemah | katerima maring Yang Widi||
  33. ||Kocapa Raden Mursada | pinupuhan dhumateng nyahi Nambi | kelangkung gumatinepun | dene kepingin putera | sadinane malah den dusi ping pitu | tan kena benggang sakilan | dhumateng puterane bayi||
  34. ||Yen dupi sampun diwasa | rare Mursada | baguse Tanana tandhing | pan alus sariranepun | nyata yen terah kusuma | yen dinulu isemi cahya amancur | lir pendah sasi purnama | semune cahya nelahi||
  35. ||Pan lajeng melu tetegal | Raden Mursada kelawan punakawanneki | sebarang tinandur tulus | sato kewan datananan doyan | padhang rekasa rahina kelawan dalu | jagung kacang gubis kenthang | ketela temun seladhah seladeri||@@@
  36. ||Nyahi Nambi langkung bungah | dene apa tetanduran padha dadi | semangka ketela puhung | jagung pari tales sudhah | Kaki Nambi kelangkung bungahipun | sarta akeh wong dagang prapta | samiya ngoyang jagung pari||
  37. ||Lajeng kathah wong | melu tetegal padha kerasan | kapecut sandhang lan bukti | saking kanan kerinipun | sadine agung prapta | lama pan kantos tiyang sewu | kelangkung rejanira | saking murahe sandhang lan bukti||
  38. ||Pan sugih katemu tuwa | Nyahi Nambi tan kurang sandhang lan bukti | bejane kepanggih sepuh | mas selaka kerikilan | Kaki Nambi sarta akeh kawulanepun | berkate Raden Mursada | turune Sri Narapati||

PUPUH III
S I N O M

  1. ||Wus bosen denya sesawah | Mursada anulya mincing | dhumateng pinggir segara | pancinge wodang wesi  kuning | pan abot satus kati | pakane wedhus tetelu | kenure ebas kinarya | minangkepan lawan penjalin | angengira udakara sateriyan||
  2. ||Den uncalaken neng segara | Massahut cengeng ningali | Masserut aseru angucap | lumrahe Gusti wong mincing | kenure rami kinardi | Mursada lawan amuwus | dapur sun gawe tapa | anyegah turu lawan bukti | kapindune kapingin weruh Ratuning ngulam||
  3. ||Dupi kang punang pancing ika | dhumateng sang raja mina | adi agenge kagiri arga | kang simuruh toya jeladeri | ulami nedha pancing | jumegur suwaranepun | wus kena sang raja mina||
  4. ||Masserut cengeng kewala | ningali ulam ageng neki | Mursada alon angucap | ngulatana wong medati pancing | Massahut nulya lumaku | ngedul bener lakunira | tan suwe nulya ningali | pan wong kalangkung medati ika||
  5. ||Massahut aseru angucap | dhumateng wong medati | lajeng dika paman kalang | dika gelem gentas pancing | andika kula buruhe | wong kaling malih amus | inggih purun kawula | yen gedhe buruhanneki | lajeng ginawa wong kalang sekancanira||
  6. ||Dupi teka pinggir segara | Mursada amuwus aris | lah suwawi paman kalang | dika entas pancing mami | dika kawula buruhi | wong kalang sira amuwus | inggih purun kewala | anging nedha buruhan dhingin | Raden Mursada miharsa pan lajeng duka||
  7. ||Semune tan ngandel sira | Mursada anulya mulih | ngambil riyal karsanira | Nyahi Nambi aningali | puterane nengguluk kampil | pan lajeng sira memisuh | si bangsat den gawe apa | nengguluk arta sakampil | baya sira dalan ana pinggir segara||
  8. ||Akathah celathunira | angsut maring puteraneki | tan kandhek Raden Mursada | dupi perapta pinggir jeladeri | den wihaken wong medhati | lajeng tinampanan sampun | wong kalang kelangkung bungah | wus tata sekancaneki | kelawan dasa gunggunge ingkang miharsa||

PUPUH IV
D U R M A

  1. ||Wus tinarik kang mahisa kawan dasa | pan sarwi anyuraki | lir pendah wong ngadu ayam | pan suka sakehing tumingal | kang simurub toya jeladeri | cingak sedaya | wong kaling sira ningali||
  2. ||Langkung aseru budine sang raja mina | toya beleduk maring langit | tibane lir udan | kantos ngasor during | kejungkat budine anggegilan | Raden Mursada | nenedha maring Yang Widi||
  3. ||Pan katerima panedhane Raden Mursada | Raja Mina anulya minggir | tan suwe nulya mentas | dawane sewu depa | agenge kejiwa ardi | sesik kencana | netrane kusuma adi||
  4. ||Raja pepitipun emas abang | sungute inten adi | pating kelebyar warnanira | pan gawok sekehe tumingal | pan kathah weliya nekani | padha apayang | tuwa anom jalu esteri||
  5. ||Raden Bagus kawula purun saleksa | saweneh ana ngundhaki | kawula purun kalih leksa | saweneh angucap | tingang lleksa kawula wani ulam dika | saweneh anna nguindhaki||
  6. ||Kawula purun anebas kapal leksa | saweneh ngundhaki | kawula pitung leksa | saweneh ana ngucapi | kewala arsa sakethi ulam dika | Mursada amuwus aris||
  7. ||sapinten paman weliya pengayang dika | kawula boten marengi | yen ndalah raja mina | kawula welas tumingal | raja mina amuwus aris | pan kadi jalma | pangucape amelas asih||
  8. ||Raden Bagus kawula sampiyan purak | kawula depun anteni | parandene para weliya | sedaya sampun perapta | tuwa anom jalu esteri | arsa numbas | dhumateng kawula gusti||
  9. ||Alon ngandika wau Raden Mursada | ora tega jeneng mami | amateni kelawan sira | wis mina sira muliya | dhateng tengah jeladeri | sarta uga | kang adi terimaneki||
  10. ||Raja Mina alon denira ngandika | sukur sewu dika gusti | yen bakti maring Pangeran | tan wegat males kawula | ngaku sudhara si nora wedi | maring dika | ing ngurip tumekeng pati||
  11. ||Jengandika dados sudara tuwa | kawula ingkang rayi | menawi ing benjing manggih karya | pituwin nyebrang segara | kawula dika timbale | lah pama Raden tumekas mami||
  12. ||Sampeyan jejek bumi ping tiga | pathing kawula yen perapti | yen wonten karsa dika | Mursada alon angucap | aja cidera maring mami | wis muliya | raja mina anulya amit||
  13. ||Raja Mina wus ambeyur tengah segara | jumegur suwaraneki | sagunge para welija | pan padha cingak sedaya | kocapa pan Nyahi Nambi | angrungu warta | mapan kathah kang aturi||
  14. ||Lawan Puterane yen oleh Ratune ulam | lkang sisik kencana adi | Nyahi Nambi langkung bungah | lajeng menyang pinggir segara | Kaki Nambi anut wuri | anggendhong sega | pan sarwi anyangking kendi||
  15. ||Sedalan denya ngalem putranira | bakal ingsun saya sugih | gegancangan lakunira | dupi perapta pinggir segara | kepanggih lan puteraneki | lajeng tetanya | adhuh anakingsun gusti||
  16. ||Sira kawarta yen oleh Ratuning ulam | kang sesik kencana adi | endi ta rupane baya | akeh kang tutur maringwang | Raden Mursada nahuri | inggih ta nyata | lamun antuk ulam adi||
  17. ||Nanging semangkin mantuk dhateng segara | kawula welas ningali | dhumateng sang raja mina | karena Ratuning ulam | Nyahi Nambi aseru aglis | sarwi ngujiwat | anake wong ngedan waring||
  18. ||Wis minggata tan sudi ngaku anak | sira iki beborose | akeh celathunira | wus bubar sakehe tumingal | Nyahi Nambi sampun mulih | sedalan misuhi puteraneki||
  19. ||Ki Massahut aseru denira angucapa | Nyahi Nambi tan weruh becik | wong ngerang kakiyan nujar | margane sugih ta sira | dene gustimami | wong ngerang edan | sun wedhung guluneki||
  20. ||Nyahi Nambi dupi teka tengahing wana | dipun terak udan angin | ketudhung kelawan kilap | genter panter leliweran | Kaki Nambi niba tangi | genti kalumah | wekasan karubuhan weringin||
  21. ||Lanang wodon Ki Nambi sampun pelastera | Raden Mursada ingkang winarna | pan sampun kesah ta sira | lawan punkawannira | anurut pinggir pasisir | lampahing Rahaden | kaselek kesaputing wengi||
  22. ||Raden Mursda anulya malebing guwa | lawan punakawaneki | sadalu aneng jeroning guwa | dupi wayah sirep jalma | wonten coba alang nekani | anggegilane ika | mapan kathah warnaneki||
  23. ||Datan suwe ana kelabang sabelarak | asareng kalajengking | ana kathah mekul bawang | ana kawangkang mekul kendhang | ana perkintel iwi | kebet diadang angerebat barik anyuling||
  24. ||Ki Massahut Masserut anggirap | keruntelan wong kekalih | sesambate amati kalap | akathah sesambatira | Mursada datan gumingsir | weruh yen sapa coba | sekeca denira dzikir||
  25. ||Datan suwe ana nedha belaka | cangkeme sarwi meringis | ilate murub kadi dammar | matone gilar | Massahut wedi ningali | dulahe biyang | tan wurung ingsun mati||
  26. ||Raden Mursada alon denya ngandika | atas karsa Yang Widi | lah payo panganen ingwang | tan wedi ingsun pelastera | yen sampun karsa Yang Widi | lajeng pan sirna | sawiji Tanana kari||
  27. ||Dupi sirna sekehing coba rencana | Massahut ingkang guwa | dupi lingsir tengah wengi | ana kang teka | ingkang aran banaspati||
  28. ||Gero tekane barik anungsang | siyunge sejarak sisih | rambute abang tur gimbal | matane gilar | suwarnane ngerak ngerik pan kasi gela | yen dinulu gegilane||
  29. ||Ki Massahut Masserut wedi tumingal | keruntalan wong kekalih | sesambate umati kalap | akathah sesambatira | Mursada datan gumingsir | weruh yen coba | sekeca denira dikir||
  30. ||Banaspati pan aseru denira ngucapi | tan wurung sun untal malang | denira sira kumawani | kebat metu | Mursada amuwus aris||
  31. ||Banaspati yen atas kersaning Yang Sukma | lah payo panganen mami | tan wedi ingsun pelastera | pan madhep maring Yang Sukma | sukur sewu untal mami | lah ta kebaten | banaspati aseru angling||
  32. ||Aja alok tan wurung sun untal sira | lajeng mangap banaspati | untunepun rangah | amangap wonten ning ngarsa | Mursada depun ubengi | kiri lan kanan Raden datan gumingsir||
  33. ||Banaspati kewahan denira anggodha | tan suwe anulya linggih | wonten ning ngarsa | nira Raden Mursada | banaspati alon ature | adhuh angger gustiningwang | tetep bakti maring Yang Widi||
  34. ||Sukur sewu tan gingsir lan awakingwang | purba kawula ngelampahi | utusane puteri ngajerak | kinen nyuba maring dika | yen lawan datan gumingsir | pasthi uga | sang puteri bakal nekani||
  35. ||Inggih punika Raden atur kawula | sampeyan lilani paminta | mantuk dhateng ngajerak | kantun amukti wibawa | lajeng mulus banaspati | nuli pan sirna | sekala tan kinanthi||
  36. ||Raden Mursada sekeca denira nendra | lawan punakawan neki | sedaya sami anendra | dupi wayah bedhug tiga | kepati denira aguling | Raden Mursada | dipun samber dhandhanggendhis||

PUPUH V
DHANDHANGGULA

  1. ||Wus sinigeg nggenira aguling | Raden Mursada | kocapa pulo ngajerak | sang puteri ayu warnane | gendera bari watanipun | apan dadi Ratuning Ejim | merintah ejim pitung yuta | tur sidiq bias mawur | tur sidiq paningalira | gendera sekar | pan weruh sadurunge pinanggih | kang putra Nabi Sulaiman||
  2. ||Warnane ayu linuwih | gendera sekar | sembada lan dedekira | gumilang gilang cahyane | eseme apahit madu | rima panjang baya minangsi | alise ananggal pisan | tenggelnya anglunging gandhung | lambene manggis karengat | gendera sekar | bathuke mila cendhani | wajahnya ngelari ing kambang||
  3. ||Wedanane nduren sajuwing | tan kumenyar | pundhake nraju emas | kadi nila gendhewa atani | yen tinimbang kaya putung | nyata lamun ayu linuwih | dhadha mangal gilan | pambayun dinulu | muruh kuninge kajiwa dammar | gendera sekar | pan dadi aboring wengi | bejane kang duwe kerama||
  4. ||Tengahira amatrem kengis | retina ayu | wentise pundhak sinungsang | akhemparan pepes damakane | lan dengya marbuk arum | wong lanang sira ningali | pan mngongoh pitung dina | kepincut kusuma ayu | lali anak lali bojonira | yen ta ningali kasmarga Gendrasari | sabuke udhar ora kerasa||
  5. ||Lajeng angrasuk busana adi | gendera sekar | tapihe gringsing wesi wayang | jingga tinepi kembene | pan sarwi pepilis wungu | ali mustikaning bumi | jumenenging sutru diwangga | sengkange papang mangungkung | panggu maniking toya | yen ngujiwat | kadi kilat barung lan thathit | nyata ayu utama||
  6. ||Pramilanipun winarni gendera sekar arsa angunggahana | maring Raden Mursda agi | kang jimat sampun kerasuk | nama kahwis | awan cumethi | kelambine ontokusuma | punika dala kantun | mari angrasuk ing busana | gendera sekar | lan suwe nulya lumaris angambah ing jumantara||
  7. ||Datan dangu anulya prapti | retna ayu malebet jeroning guwa | Raden kepanggih asare | Sang Ayu anulya lungguh | mapan sarwi sira ngujungi | pernahe linggih ngandhap | adangu denira alungguh | kang raka sinawang | wernanira | tuhu yen bagus linuwih | Sang Ayu saya kasmaran||
  8. ||Adangu denira angentosi | gendera sekar | esmu semune ora seranita | lajeng nyandhak jerinjine | dipun gandheng Raden bagus | semu kaget lajeng anglilir | dupi sira lenggaha | Raden angadu bagus | pan pandhang sajeraning guwo | kasunaran | kuninge sang raja puteri | Mursada ngendika||
  9. ||Sapa baya ta sira puniki | kumawani | nangeni ingsun anendra | kurang tata keramane | apa manungsa apa lelembut | apa jim lan widadari | dene teka cumanthaka | nangeni ingsun aturu | Gendrasarine alon ngendika | kakang bagus | sampun ndika kaduka ati | kula nedha sepura||
  10. ||Inggih kula kang nama Gendrasari | puteranipun | njeng Nabi Sulaiman | punika gusti wiyose | pulo ngajerak negaraningsun | pramilane kula prapti | semu semune nedhi tetamba | kasmaran maring wong bagus | wurung mati sida edan | awak kula | lamun tan dika tambani | bagus lelara kula||
  11. ||Raden Bagus amuwus aris | adhu wong ayu | kantun punapa awak ingwang | kadi kekiri upamane | tanpa bapa tanpa ibu | ingsun uga kawelas asih | anake mendang kebaratan | jatine kabeh sinawur | Sang Ayu mesem miharsi | gusti bagus | angalingi maring mami | kula sampun uninga||
  12. ||Pramilani kula prapti | angunggahi | karsa jengandika | kula uning leluhure | rama ndika karuhun | ibu ndika Dewi Sukarsi | tedhak saking nelaka | ibu ndika purbanipun | pinatenan tanpa dosa | ibu ndika denira Sri Narapati | dipun terka nduweni syetan||
  13. ||Sejatine kang anerka puniki | ibu ndika | kanga nom punika | Dewi Sundari wastane | kang matur dhateng Sang Prabu | rahina dalu api sakit | tanpa dhahar tanpa nendra | dadi ature ginunggung | rama ndika lajeng duka | animbali maring kajiman Arya Cengkiling | kinen mejahi ibu ndika||
  14. ||Raden Mursada amuwus aris | sarwi angrangkul anggaras pipi payudara | apahit madu | pangrumrume ngujiwat kusuma ayu | kadi kilat barung lan thathit | kumembyar sariranira lupa | kalindheyan thathit | kumembyar sariranira lupa | kalindheyan sih lulut | pinangku ora kuwalat gendera sekar | dipun raras wanti | lir bremara ngisep sekar||
  15. ||Genderasari amuwus aris  | kula aserah | wong bagus maring ndika | pan purba kula angger | nulya marasa den bagus | payudara kelawan pipi | wangine ingkang ganda | pan mulek sajeroning irung | sampun aserah jiwa raga | gendera sekar | tingkeb kang punang resmi | lir bermala ngisep sekar||
  16. ||Angeringik suwarane Gendrasari | sarwi nyangga semi sumbat pejah | pineksa dening rahaden | kadi sawung kena jalu | nyata lawan perawan suci | kantaka ing panggukingan | tur timur perawan kencur | sapa ndurat kantaka gendera sekar | keringet awar kesturi | lesu lumpa sariranira||
  17. ||Dupi tutuk nggenya pulang resmi | gendera sekar | matur maring kang raka | nedha sepura semune | dhuh gusti panutanipun ngurip tumekyeng pati | menawa wonten luput kula | nedha sepura ingsun | lupute tata kerama | sinten yagya angepura awak mami | lan liya karsa ndika||
  18. ||Raden Mursada amuwus aris | sarwi angrangkul | ngaras pipi lan payudara | apahit madu | pangerum erume | awar kuwasa jeneng ingsun | Pangeran uga kang Maha Suci | kang kuwasa ngapura | yen luput kalanipun | kula kenarya lantaran | sejatine | pawestri bekti ing laki | pinanjingaken suwarga||
  19. ||Alon ature Sang Ayu Gendrasari | kakang bagus | kula ngaturi ing jimat | tetiga iku warnane | tetilare Sang Prabu | ingkang dhihin punika cumethi | klambi antakusuma | lan kaose ping tiganipun | kasektene cumethi punika | ginawe aperang | sing katerajang iku mati | sinabetaken bumi getar||
  20. ||Sing katerajang cumethi puniki | tatas tigas | sinabetaken segara asat | pertiwi belah ta mangkin | sinabetaken gunung lebur | kasektene kaos puniki | sila ingkang ginawa | pasthi bias mawur | angambah jumantara | kang satunggil | kasektene ingkang kulambi | bias angambah dahana||
  21. ||Yen ginawe amagut jurit | datan pasha | sagunging peraja | mapan kathah saktine | katur maring wong bagus | kang purwa kula anderbeni | among ndika kang winenang | krana panutaningsun | wonten malih atur kula | ndika mantuk | dhumateng ngerum negari | ndika tulung rama ndika||
  22. ||Ratu Ngerum semangkin asakit | welsana | kala mejahi ibu ndika | winales maring Yang mangkin | sarupane para dhukun | data nana ingkang tumami | tan liyan karsa ndika | saking pengawasaningsun | pan kantun langgel kagewal | rama ndika | milane ndika tulungi | ndika jaluk opah negara||
  23. ||Yen lamun sangga negari | ndika sanggup | kula tutur tetamba | pula selaka anggane | sedulur kula kang sepuh | tunggal rama ibu lan mami | kang darbe tirta bulayat | gusti patuduh ingsun | poma wekas kula | Raden Bagus | sun tedhakaken ning Yang Widi | muga kebangkata karya||
  24. ||Muga Kabul panedha mami | jengandika | pinaringana suwarga mulya | ngungkulana sesamane | lan malih penedha ningsun | maring Pangeran Kang Maha Suci | sageta rabi sedasa | puteri kang ayu | amesem Raden Mursada | sarwi ngerasa dadi ingsun arabi | among ndika kang dadi tuwa||
  25. ||Genderasari amuwus aris | kawula amit | mantuk dhateng ngajerak | kantuna wibawa angger | Mursada alawan angrangkul | sarwi ngaras kang punang pipine | kapindho lan payudara | adhuh wong ayu | kaya ngapa jeneng ingsun | sira to tinggal | tan wurung kawula mati | wurung mati sira edan||
  26. ||Gendrasari amuwus aris pan kula | gusti boten alama | nyambangi ndika angger | kawula semaya pitung talu | sampun ndika mawi kuwatir malih | uningaha separan dika | Sang Ayu anulya muluk | sakala dalan kawuryan Raden Bagus | kalangkung dene perihatin | saungkure gendera sekar||
  27. ||Dupi wayah sampun enjing | Raden Bagus | medal saking jerunggup | punakawane | arsa mantuk dhateng Ngerum | pan lestari denya lumaris | awor peburon wana buron||
  28. ||Datan kawarna aneng margi | pan wus prapta | pradesa pinggir marga | dasar wong bagus rupane | akathah kang ngedulu | tuwa enom jalu estri | arantapan pinggir marga | kasmaran maring wong bagus | perawan padha angucap | anjejawab | ndika mampir wisma mami | adhahara manggis duren||
  29. ||Yen welancar amuwus aris | angurbaya | mampira wisma kula | anginepa ndika angger | randha anom amuwus | anggur mampira wisma mami | anganggea ganda endah | tanapi sekar kang arum | gumuruh suwarane | para wadon | Massahut ingkang winarni | lumampah nincing busana||
  30. ||Cinancang pan teka ing kuping | si mani sahwat | aninggal titen lan tata | raden kurang dedugine | anune katon gumandhul | para wadon sami ningali | pan padha migatosi sedaya | saweneh ana memisuh | baya iku wong kena walad | kurang tata deduga klawan pirantine | sembada pan rupanira||
  31. ||Emane serupah aseru denira angling | lah ta marah | padha cecawisana | yen arsa wong bagus kiyahi | cecawisa mangko dalu | ganda endah sekar kang wangi | apa malih pepanganan | tanapi jeneng bekatul | juruhe gula jawa | pan gumuyu | sagunge kang para istri | pan padha suka tumingal||
  32. ||Pan lestari denya lumaris | Raden Bagus V anerak tengahing pasar | bakul padha cingak kabeh | angampiraken Raden Bagus | pan gumerah sagunging istri | dadine padha tetukaran | sagunge para bakul | ana ingkang lengup lengan | kang saweneh | ana kang banting binanting | arame tengahing pasar||
  33. ||Akeh jajan awor lawan wedhi mowar | bebangunan pating palesah | pan gumuruh suwarane | awor bleduking awu | si mani sahwat suka ningali | amangan sekehing jajan | berubi lan lepet gulung | inguntal lelonjoran  | sarwine bias wong urip | ganjaran buktine | sarwi nembang kasmaran||

PUPUH VI
ASMARADANA

  1. ||Sigegen sangunge isteri | kocapa sajroning kitha | tangis lir gero suwarane | sang nata Sri kantaka | pan kantun ndegeg kewala | sarupane para dhukun | tan ana amarasna||
  2. ||Dhukun lanang kalawan esteri | rahina dalu lunga teka | kang amucak amirang rong | para resi kalawan ajar | pandhita kalawan pujangga | para empu lawan suru | ingkang tumama||
  3. ||Dewi Sundari amuwus aris V maring patih mangku praja | sun utus sira mangko | ngulatana minta seraya | ngulati dhukun kang kuwasa | nambani maring sang Prabu | sun ganjar Negara sesigar||
  4. ||Sun ganjar Negara sepalih | ora milikingsun jelma | dadya anake kekere | yen sanggup amarasna | patih sun ganjar Negara | sarupane kawula ningsun | ki Patih anulya medal||
  5. ||Den iring punggawa manteri | pan padha nitih turangga | tekeng desa nabuh bendhe | tepis iring teka ngarga | tan ana kang tumanggap | sarupane bala Ngerum | tan ana ingkang kuwasa||
  6. ||Kumengan rekyana patih | sekana sira tumingal | ing wong bagus rupane | lajeng sira tinakonan | lah Raden ingsun Tanya | ing ngendi ta wismanipun | lawan sapa aranira||
  7. ||raden Bagus muwus aris | Raden Mursda nama kula | tanpa wisma awak ingong | anake mendhang kebaratan | tanpa bapa tanpa biyang | saenggen kawula lungguh | anut kersaning manah||
  8. ||Ki Patih amuwus aris | ana dene lakuningwang | den utus sira sang katong | kinen angulati sroya | ngulati dhukun kang kuwasa | nambani maring Sang Prabu | ganjar Negara sasigar||
  9. ||Raden Bagus umatur aris | ngger kawula kang sumanggwa | makaten kersane Sang Katong | peparing Negara sasigar | Ki Patih lega kang manah | yen mangkono Raden Bagus | lah payo malebeng pura||
  10. ||Sun aturaken Nerpati | lamun sanggup raden sira | anulya ginawa mengko | satekane dalem pura | wus katur maring sang nata | angandika Ratu | lah raden den paring ngarsa||
  11. ||Sira kang sanggup nambani | ing larane Sri Nelendra | iya tampanana age | yen lamun sang nata waras | sun ganjar Negara sasigar | Raden Mursda umatur | kawula nedha semaya||
  12. ||Arsa marani kang jejampi | pernahe pulo seloka | Ratu Ayu alon wuwuse | lah iya lamun mangkana | sun wangeni telung dina | anulya anut Raden Bagus | medal saking dalem pura||
  13. ||Pan cingak sagunging mentri | ningali Raden Mursada | dene kelangkung baguse | cahyane gumilang gilang | wong dalem padha kasmaran | anedhakna raden Bagus | moga kebangkata karya||
  14. ||Lestari genya lumaris | wau ta Raden Mursada | kalawan punakawane | ngidul bener lakunira | anusup ngayam alas | Massahut lawan Masserut | sesambate sedalan||
  15. ||Adoh angger gusti mami | dhateng pundhi kersa ndika | lan kelar temen awakingong | lumampah tan panggih marga | sarta tan mawi dhahar | weteng ingsun asring madu | wingi sore nguntal sela||
  16. ||Mursada amuwus aris | payo padha niyat tata | pirang barapaning tembe | manggiha suwarga mulya | sing sapa ngelakoni lara | winales maring Yang Ngagung | kang enak sinales lara||
  17. ||Margane ana wong mukti | pranyata wijiling tapa | ngelarani ing ragane | tan etang sandhang lan pangan | ana satengahing wana | milane pinaringan luhur | maring ing sasamanira||
  18. ||Anulya prapta pinggir jeladeri | lampahe Raden Mursada | kewuhan manahe | reka ningali segara | lumampah tan manggih marga | mekasa sira alungguh | sadhukure watu kumalasa||
  19. ||Boya ngendi prenahe niki | kanga ran pulo selaka | Masserut aseru wuwuse | yen saking tingal kula | pernahe pulo Selaka | lepat elor kepanggih kidul | lepat kidul kepanggih wetan||
  20. ||Mursada amuwus aris | pan sarwi mesem ta sira | iya ora sisip ujare | nanging turutana ingwang | saujarira | kawedangan laku ingsun | setahun mangsa tutuka||
  21. ||Raden Bagus anulya eling | duwe dulur raja mina | dhingin ana wekase | yen lamun amanggih karya | pan kinen anguwuhana | sarta njejek bumi ping telu | pesthi uga lamun perapta||
  22. ||Raden anulya njejek bumi | sarta nguwun raja mina | dhingin aneng wekasane | raja mina nulya perapta | manggon wonten ing ngarsa | Massahut kaget andulu | satekane raja mina||
  23. ||Mursada amuwus aris | iya ta sira dulur ingwang | dene ora cidra semayane | nggene temen angaku sudara | raja mina kalawan ingwang | milane sun undhang sira iku | arsa tetakon kalawan sira||
  24. ||Ingsun arsa maring pulo Putih | den utus Sri Nata | baya ta endi prenahe | pan ingsun during uninga | kanga ran pula selaka | raja mina alon umatur | adhuh angger gustiningwang||
  25. ||Kalangkung nggene tebih | kaletan segara sapata | lamun sampeyan angresakake | sampeyan nitih geger kula | amrih enggal ing lampah | wawales kula wong bagus | inggih among damel kula||
  26. ||Lamun panduka nunggang mami | pesthi uga enggal perapta | raden  alon wuwuse | lah iya lamun mengkana | kebatna lakuningwang | Massahut lawan Massarut | payo nunggang raja mina||
  27. ||Massahut bungah ningali | tan suwe anulya tata | aningseti sabuke | wus nunggang Raden Mursada | lawan punakawanira | raja mina alon umatur | ndika gandholan geger pepetingwang||

PUPUH VII
S I N O M

  1. ||Wus limampah raja mina | angambah tengah jaladeri | sarupane ulam segara | agung alit melu ngiring | ulam bandeng lan tengiri | dhukang grabah lawan nus | sembilang kelawan talang | ulam benggang kelawan munging | ulam kaku kang dadi pengawal arsa||
  2. ||Ulan geguk lawan kipper kempar | ulam dhugur tunggon pelangi | ulam jabi pulam kuniran | ulam sumbal kelawan juwir | ulam bodhok kelawan teri | ulam buntek kelawan krepu | ulam bedhai kelawan sekar | irung sireman kempit | arantaban kepithing kodhan rajunga||
  3. ||Katekan kerang tebalan | nik jung ora keri | iwak epi kelawan dhorang | saking akehe ulam angering | Massahut suka ningali | pelayune penyu bulus | lakune sang raja mina | kebate kejiwa angin | tan mawi obah lakune sang raja mina||
  4. ||Datan kawarna ing marga | perapta ing pulo putih | raja mina alon aturnya | adhuh ngger gusti mami | inggih pulo putih | punapa karsa wong bagus | Mursada alon angucap | iya mestakna jeneng mami | Raden Mursada mentas lawan punakawanira||
  5. ||Mursada anulya mentas | kacaryan sira ningali | rakite punang wijinipun | anulya nerak petamanan | pathetan awarna warni | kang who anuju mateng sedaya||
  6. ||Anulya ngidering taman | methik sekar asesumpinng | lawan punakawanira | padha melu asesumping | sekar kathah warnaneki | ganda marbuk arum | adangu ngeidering taman | pan kathah dipun tingali | Ki Massahut amimik sekehe woh||
  7. ||Tanapi punang segaran | toyanya asri awening | binature ya ta abang | ulame pating gulingsir | wader pari turut pinggir | kang ageng pating jelegur | ulam pajal kalawan sumbar | palung bawal kelawan betik | peputihan kumambang lawan badher bang||
  8. ||Kutuk lele kelawan sepat | ulam sili kelawan peting | tunjung bang kang dipun mangsa | punang ganggeng aberang angrawit | Massahut ingkang winarni | samya dhadhar pelem madhu | sarupane kang who | sedaya dipun untali | kurang mangan kadi buta oleh mangsa||
  9. ||Kocapa kang duwe taman | tandhingan dadi Ratune ejim | warnane kadi widodari ika | sembada lan dedeg neki | kuninge nemu giring | cahyane lir pendah juruh | Sang Ayu winastanan | Sang Retna Kumalawati | iku iya iku kang putera Nabi Sulaiman||
  10. ||Kacarita maksih perawan | Sang Ayu tan arsa krami | yen dereng ningali wong lanang | perjurit sekti linuwih | ngabahaken yudaneki | mangkana karsanipun | marentah ejim pitung yuta | yata yen ayu linuwih | tautate mbelah Negara padha sadina||
  11. ||Sang Ayu arsa asiram | dhumateng ing taman sarine | ingiring para emban | ing apit kanan pan kering | sarta nyangking patelesan putih | satekane taman santun | Sang Ayu kaget tumingal | yen ana jalma kang perapti | katingalan alinggih pinggir taman||
  12. ||Sang Ayu asru angucap | manungsa ngendi sira neki | wani sabeng taman ingwang | baya sira baling mulih | ora wurung sira mati | Mursada alon amuwus | Ngerum negari ningwang | tan weruh ta sira yayi | ariningsun Ki Jaka Raden Mursada||
  13. ||Pramilane ingsun perapta | ana kang sun jaluk gusti | tetamba ingkang utama | kawarta sira darbeni | tulungaa jeneng mami | Sang Ayu asru amuwus | dene temen duga sira | wani ngrusak punang asri | ora wurung ingsun tugel bulunira||
  14. ||Sang ayu angunus pedhang | anerajang Raden Dewi | sinabet ambal | Raden datan gumingsir | tanpa pasha pasha ingkang kulit | langkung tangguh timbulipun | Mursada alon angucap | wis menenga sira gusti | aja jiwit menawi putung kukunya||
  15. ||Wong guyon papan | yen ana ing jinem wangi | besuk paprenesan lan ingwang | sang puteri asring nyahuri | perkarane kang iki | during lega ati ningsun | Sang Ayu anulya medhang | panyebete wanti | Raden Mursda pan kongsi kajengkang||
  16. ||Massahut asru angucap | adhuh gusti mami | dika wales nganti punapa | sampun gelem lara pribadi | suwawi kula batohi | amuwus lan Ratu Ayu | Mursada alon angucap | manawi mati | ingsun eman sinawang wulan||
  17. ||Sang puteri saya duka | pamedhange saya nemeni | sarta lan celathunira | sini timbur kawir | sidi pindhang wader pari | sidi ikung kaya kutuk | sidi lepur kaya urang | sidi batuk gudel siji | sesambatan wurung tugel gulunira||
  18. ||Sinabet ambal ambalan | kabeneran kuping | Mursada anulya duka | panjang nginggil nyumethi | tan kena ginawe becik | sun wales sira wong ayu | sesambata kang prayoga | pedhang nulya tinangkis | babar pisan pedhang tugel dadi tiga||
  19. ||Melesat tiba kadohan | Sang Ayu dipun cumethi | katerajang payudaranya | teratas kemben pan tapih | kesot dening cumethi | tapihe kusuma ayu | Sang Ayu kuwirangan | ilang kemben lan tapih | lajeng niba sumungkem ana ing lemah||
  20. ||Sesambate amelas arsa | wuwuse awor lan tangise | angur patenana pisan | aja suwe ingsung urip | si Massahut aseru angling | abeksa sarwi gumuyu | lah raden kurang utama | anggur ndika cumethi malih | karsane jengking agampang genira nyawang||
  21. ||Mursada welas miharsa | sesambate sang raja putrid | pan lajeng rinangkul sira | wus menenga aja anangis | eman luh ndika mijil | ya ingsun kanmg dadi dhukun | Sang Ayu wus ingsun sapan | lajeng ilang kang sesakit | tapih kemben panjang sinalinan||
  22. ||Pinangku Ratna Juwita | sang putrid amuwusaris | wonten punapa sampeyan | dene ngantos tekeng ngriki | Mursda alon nyauri | jaluk tetamba sedyaningsun | kang nama tirta bulayat | ingkang tutut Gendrasari | lamun dika kawarta duwe tetamba||
  23. ||Pan wis dadi garwaningwang | ingkang aran Gendrasari | sang putri alon angucap | sukur sewu ndika gusti | dados lakine Gendrasari | punika saduluringsun | suwawi malebeng pura | anginepa ndika gusti | Raden Mursada anulya malebeng pura||
  24. ||Satekane dalem pura | sinuguhan raden pekik | dedhaharan sarwa gumelar | ulamipun warna warni | Massahut bungah tan sipi | ngiwa nengen nggenya muluk | samarine dedhaharan | Mursada amuwus aris | lah wong ayu endi rupane tetamba||
  25. ||Mara gawanana ingwang | ingsun arsa mulih | nora kena lawas | sang putrid aseru nyauri | perkarane kang jejampi | pan wonten panumbasipun | sanes emas selaka | den tuku kelawan esem | lamun ndika anambani lara brangta||
  26. ||Amesem Raden Mursada | pan weruh semune esteri | lajeng sira pinondhongan | bekta munggah aguling | Raden Mursada wanti | ngujiwat kusuma ayu | lir thathit ambarung kilat | dhasar wong ayu linuwih | kebyar wajanya ngelaring kambang||
  27. ||Tinangkep punang asmara | lir bremara ngisep sari | angringik swaranira | kadi sawung kena pilis | tan sesambat mati | tan wruh pepulahe wong ayu | kumebyar kang payudara | gandaya marbuk wangi | kasaputan nir pejah pagulingan||
  28. ||Samarine punang asmara | sang putri nulya alinggih | lesu lungkrak sarirane | Mursada amuwus aris | dhuh ari mami | adhuh mas mirah jiwaningsun | wong ayu sinawang wulan |mung sira telenging ati | lan karya wong ayu tungguha negara||
  29. ||Sang retna ayu alon angucap | sampun ndika [ami | nyambangi dhateng kula | sapisan satengah sasi | perkarane jejampi | pan punika warnanipun | kang nama tirta bulayat | sajerone cecupu manic | sing kanggonan pesthine luput palastra||
  30. ||Nanging wonten atur kula | yen estu sampiyan lumaris | kepapak sura denawa | punika kang momong mami | abdine Jeng Nabi | dika ngaken lakiningsun | wus amit Raden Mursada | medal saking dalem puri | Ki Massahut Masserut anembang durma||

PUPUH VIII
D U R M A

  1. ||Prapteng taman lampahe Raden Mursada | kepapak sang buta putih | nuju teka amemangsa | agungnya sagunung anak | siyunge sajarak sisih | remanya gimbal | yen dinulu ngajerihi||
  2. ||Buta putih swarane kadi gelap | manungsa endi sireki | wani sabeng pulo selaka | tan wurung mati sira | dene sira kumawani | Raden Mursda | pan ngegla cemethi||
  3. ||Buta putih tan suwe nulya nrajang | den sabet lawan cumethi | tangane katrajang tatas | wus sumunu maksih anyarap | anulya sinabet malih | kapisanan | sukune tugel kekalih||
  4. ||Guluntungan sang buta tan bias obah | adhuh gusti nedha urip | pan tiyang tumut ngawula | pejah gesang tumut ndika | Mursada amuwus aris | sang sura denawa | lamun sira anut kelawan mami||
  5. ||Iya uga sun uripi jenengira | sira aku buka ing endi | sang buta aseru angucap | dene kawula punika | kang momong sang raja putrid | ingkang rumeksa | awon saene pulo putih||
  6. ||Inggih kawula addine Nabi Sulaiman | kinen momong puteraneki | kang wonten pulo selaka | Mursada angucap sigra | yen mangkana sira iki | mesthi ta uga | yen lamun nangisi urip||
  7. ||Raden bagus nulya anyandhak tetamba | angungkapi ceceupu manic | den tetesi tanganira | kalawan sukune pisan | waluya jati wingi uni | sang sura denawa | lajeng nyembah pada kalih||
  8. ||Pejah gesang kawula tumut sampeyan | Mursada amuwus aris | lah iya ingsun tarima | nanging ta sira kariya | tungguwa ing pulo putih | kang becik sira | tunggu sang raja putri||
  9. ||Wus kariyan sun mulih maring Negara | raden anulya lumaris | dupi prapta pinggir segara | kocapa sang raja mina | semana maksih ngenteni | pinggir segara | Mursada amuwus aris||
  10. ||Raja mina lah ta paran karsa nira | payo padha mulih | raden nulya nunggang | lawan punakawanira | sang mina nulya lumaris | ngambah lahutan | kebate kajiwa angin||
  11. ||Ombak ageng sang mina tan mawi obah | sagunging ulam angering | kongsi gumuruh kang segara | saking kathah ingkang ulam | wus lepas nggenya lumaris | ngambah lautan | kajerih sira ningali||
  12. ||Wus katerak sagunge kang pulo sebrang | pulo gangsa pulo wesi | pulo timah pulo tembaga | mapan kathah kang warna | kang rupa biru lan kuning | ireng lan abang | kang dadu lawan kang wilis||
  13. ||Bahita dagang akeh kelem tengah lautan | bahita kapal lan keci | sekeh cemlong pendhuang | wewangi pating kurambang | keselep tengah jeladri | kesawaban | lakune sang mina adi||
  14. ||Sampun lepas lampahe sang raja mina | kacarita sampun prapti | wus minggir sang raja mina | Mursada anulya mentas | lawan punakawaneki | sang raja mina | wus balik marang kaladri||
  15. ||Tan kocapa lampahe Raden Mursada | kocapa kang ngadhang margi | utusane Sri Nalendra | mentri lurah kajineman | ingkang nama Arya Cengkiling | anggawa bala | angadhang pinggir pasisir||
  16. ||Ratu wadon punika kang duwe ujar | kaduwung sanggup begari | dhumateng Raden Mursada | milane kinengken ngadhang | tetamba kinen nampi | lamun abangga | Mursada kinen mateni||
  17. ||Datan suwe kepapag Raden Mursada | Arya Cengkiling aseru angling | lah raden sira teka | kaya ngapa lakunira | oleh jejampi | yen oleh sira | ingsun kinen nampeni||
  18. ||Alon angucap wau Raden Mursada | berkatipun Sri Bupati | inggih pekantuk uga | kang nama tirta bulayat | yen sira tedhi inggih margi | pesthi kawula | inggih boten marengi||
  19. ||Arya Cengkiling miharsa pan lajeng duka | balane dipun kecepi | sedaya sareng numbak | kinerubut Raden Mursada | pan lajeng enggal cumethi | rameneng aperang | sing katerajang padha mati||
  20. ||Kang saweneh katerajang janggane tatas | jineman akeh mati | tan ana mangsa puliha | bebathang susun atumpang | tengaling rana segara getih | mapan kasoran | yudane Arya Cengkiling||
  21. ||Nuli ngutus nedha bantu saking kitha | tan suwe anulya prapti | mantra sewu gunggungira | pan padha nitih turangga | gegaman tumbak bedhil | prapteng rana | surake awanti||
  22. ||Bala Ngerum padha ngalokaken pejah | pira kedari wong siji | binidrung lawan senjata | Massahut melu tumandhang | si Masserut anut wuri | sareng gegamane kayu jati||
  23. ||Saterisan ageme gegamanira | sepuluh dhepa panjang neki | kelangkung panguwasanira | yen kala gelem perang | pan isarat sekehe ningali | den embat | gegamane kayu jati||
  24. ||Ana mara kajineman lembu sura | aranira kalawan mahesa sura neki | pan padha nitih turangga | pan padha prakosanira | ngagem waos lawan wiring | prapteng rana | Massahut dipun karoni||
  25. ||Si Massahut dipun tumbak nora pasha | den bendrang wong kekalih | Ki Ki Massahut lata | payo sira pilihana | ya ta sira prajurit | ki lembu sura | panumbake anitir||
  26. ||Ki Massahut pan lajeng males ta sira | den sabet kayu jati | pan karo sareng jenat | katekan turanggane pisan | wus ajur awor lawan siti | rameneng perang | kaseralak nembang artati||

PUPUH IX
DHANDHANGGULA

  1. ||Wonten malih ingkang winarni | pan para kinarya | kampalaning carita | Negara yaman wastane | iya dene jejulukipun Ratu | apan wasta raja sejadi | pilih Ratu ingkang nyangga||
  2. ||Ratu Agung anyakrawati | pan sembada lawan dedegira | godheg wok simbar dhadhane | sarta baleh netranipun | yen dinulu angajrihi | tur adil agamanira | wong yaman | kabeh anut sakarsane sir nalendra | lanang wadon kinen bekti maring Yang Widhi | ing ari katekan ngarga||
  3. ||Mapa darbe putra kekalih | sri nalendra | kang wadon kapernah tuwa | Dewi Suwarsi wastane | kalangkung ayu warnanipun | yen dinulu lir widadari | sembada lan dedegira | eseme apahit madu | pan maksih during kerama | Dewi Suwarsi | rama ibu kaliwat asih | tan sadina dina||
  4. ||Putra lanang ingkang winarni | sri nalendra | aran Raden Sumina | maksih jejaka wayahe | amberanyak warnanipun | kebat cukat yen ana kardi | tungga ibu kalawan rama | dhumateng kusuma ayu | Sumina ingkang taruna | pan kacerita | Sang Ayu Dewi Suwarsi | anggumbel dhateng rama||
  5. ||Sesambate amelas asih | rahina dalu | kagugu denya supena | kang rama asru wuwuse | adhuh gusti anak ingsun | lah menenga aja anangis | apa kang isun tedha | lah tutura maringsun | kang putra alon anembah | pan kawula wau dalu pan angimpi | tunggal | sare lawan putra||
  6. ||Langkung bagus warnane puniki | pan sembada | lawan dedegira | gumilang gilang cahyane | kekalih punakawanipun | lawan Massahut ingkang satunggal | Masserut satunggalira | jeng rama ndika laruh | tan wurung kawula pejah | yen tan wurung kawula pejah | yen tan panggiha | kang katon supena mami | sang nata aseru ngendika||
  7. ||Adhuh anak ingsun gusti | lah menenga lah nyawa akarya | Ki Jaka ingsun luruhe | wus tata sira Sang Prabu | angrasuk busana adi | sarta anggawa gada | saterisa agengipun | pan wesi abot rong leksa | punang jimat sadaya sampun karakit | tetapange kencana||
  8. ||Samarine angrasuk busana adi | sri nalendra | anitih peksi kudarpa | sagajah agenge | tan anulya muluk | awor lawan mega putih | kebate peksi kudharpa | prapteng dukuring mendhung | pan silem punang pratala | katingalan katon sakudupe | sekar melathi | saking luruhe peksi kudharpa||
  9. ||Wus lepas lampahe sang peksi | prapteng tawang angidering jagat | kelangkung panguwasane | lan karuan elor lan kidul | punang surya tan ana kaleksi | pangeasane Yang Sukma | tan ana surya kadulu | yen ana dharatan tan katingal | punang surya | yen pinari tan manginggil | srengenge iku tan katingal||
  10. ||Raja Sejadi asru angling | baya endikang katon anak ingwong | muga katemu age | wekasan sira Sang Prabu | angrungu suwaraning bedhil | sarta suwarane sahur kang bala | suwara umyang | gumuruh | waspada sira miharsa | sri nalendra | anulya mudhun sri bupati | ngelayang merja ganteng||
  11. ||Saya ngandhpa lampahe kang peksi | wus katingal | pernahe kang magut yuda | among tetiga musuhe | den kerubut tiyang sewu | kaya dudu wong adon jurit | sewu duga wong kaningaya | sang nata welas andulu | yugya ingsun kang nulungana | pan mangkana | karsane sri narapati | wong kathah lajeng tinarajang||
  12. ||Dipun samber denira kang peksi | lir gelap tanpa udan | kang urip padha lumayu | kalangkung giris tumingal | sedayane | sawiji tan ana kari | among kari Raden Mursada||
  13. ||Wus mudhun sang raja Sejadi | maring ngandhap marani Raden Mursada V dupi prapta ing ngarsane | sang nata aseru amuwus | sira iki bocah ing ngendi | lan sapa aranira | dene magut aperang pupuh | Mursada alon ngendika | tanpa wisma anggen kula linggih | nama kula Raden Mursada||
  14. ||Anggerjita sang raja Sejadi | amiharsa ature Raden Mursada | adhuh anak ingsun ngger | iya sira kang sun luruh | jeneng ingsun Ratu Yamani | ingsun darbe putra wanodya | warnane kelangkung ayu | supena katon lan sira | yen sembada | sun pek mantu sira gusti | wus kersaning Yang||
  15. ||Raden Mursada amuwus aris | Ki Massahut kaya ngapa arsanira | arembuka sira mangke | Masserut amuwus | inggih ajeng kula gusti | kilap karsa sampeyan | yen kawula pesthi ayun | kadi pundi sri nalendra putera ndika | punapa lanang punapa estri | kabejane manah kawula||
  16. ||Mesem raja Sejadi | amiharsa ature kang punakawan | pan raden suka manake | iya wadon anak ingsun | warnane ayu linuwih | mara nira sun gawa | anunggang gegere manuk | alon ature Raden Mursada | kadi pundi kawula mangke nglampahi | utusane sri nalendra||
  17. ||Ratu Ngerum ingkang asakit | pan kawula pakantuk | kedah dipun tedhi ing margi | kawula boten suka | dereng katur Sang Prabu | mila kalawan banda yuda | kawula wani tumeka ing lelara pati | tan mawi ajrih kawula||
  18. ||Sang nata angandika aris | iya bener raden karsanira | wong kudu angamek gawek | anging turuten ingsun | payo melu mring Yaman | sun panggihaken sira | lawan anakingsun | yen wis panggih lawan sira | sakarsane ngaturaken kang jejampi | Mursada anut sira||
  19. ||Mapan sami anitih ing peksi | Raden Mursada lawan punakawanira | sang nata langkung sukane | tan suwe anulya muluk | awor lawan mega putih | kebote peksi kudharpa sakala datan kadulu | kacarita pan sampun prapta | sri nalendra ngungkul ing negari | tumedhak sangking ngawiyat||
  20. ||Mapan nuju ing tengah wengi | sri nalendra anjujuk sajeroning pura | wus kapanggih lawan garwane | tanapi putranipun | ingkang aran Dewi Sukarsi | Sang Ayu asemu miring | aningali raden bagus | kerasa sajeroning nala Raden Sumina | kelangkung ta suka neki | aningali ingkang raka||
  21. ||Raden Sumina amuwus aris | kakang mas andika katuran | sarawuh andika angger | samat sinamadan | asalamualaikum | byar padhang wangun rahina | sri nalendra nimbali maring ki patih | tan suwe anulya prapta||
  22. ||Sang nata angandika aris | lah ta padha mara tetabuhan | ana ing pendhapa gedhe | ingsun arsa mantu | kyai patih anulya amit | mantra kinen tetabuhan | suwara umyang gumuruh | pan padha kasukan sukan | sri nalendra mentri | gumuruh awor lan bedhil | kasmaran saking tumingal||

PUPUH X
BRANTA (ASMARADANA)

  1. ||Anuju dina respati | Mursada anulya nikah | wus apanggih lawan sang anom | pan cingak sekehing tumingal | mentri lawan para nata | ningali warnane bagus | kang wadon ayu utama||
  2. ||Sang nata suka ningali | dhumateng wau kang putera | dene sembada warnane | tansah dinama nama | prameswari semana | kelangkung ta sukanipun | tumingal maring kang putera||
  3. ||Dupi jangkep tingang wengi | pamitan dhateng kang rama | dhumateng Ngerum karsane | ngaturaken kang tetamba | sang nata alon ngendika | adhuh gusti anakingsun | aja sira lawas||
  4. ||Anulya balika mulih | yen wis katur kang usada | sun tedhakaken maring Yang Manon | selameta lakunira | antuka marga kang padhang | trusna sedyamu | kang putra anulya nembah||
  5. ||Kacarita sampun lumaris | medal saking dalem pura | kalawan punakawane | angebataken lampahira | datan kawarna ing marga | wus prapta Negara Ngerum | kepanggih lawan ki patya||
  6. ||Ki Patih amuwus aris | sokur sewu sira prapta | kaya ngapa raden lakune | apa wus oleh tetamba | matur Raden Mursada | berkatipun njeng Sang Prabu | pekantuk punang usada||
  7. ||Ki Patih amuwus aris | lah payo malebeng pura | sun aturaken sang katong | anulya lumebeng pura | sadhatengira ingarsa | angandika njeng Sang Prabu | dhumateng rekyana patya||
  8. ||Lamun dhukun sampun prapti | mara sira tambanana | ing larane sang katong | wong ndalem cingak sedaya | ningali Raden Mursada | dene langkung kuwasanipun | ngungkuli wong sanegara||
  9. ||Dupi sampun waluya jati | Mursada jaluk ganjaran | dhingin ana sanggupe | pan sanggup Negara sasigar | …………………
  10. ||….
  11. ||….
  12. ||….
  13. ||….
  14. ||….
  15. ||….
  16. ||….
  17. ||………….. nalendra | poma wekas kawula | Mursada anulya metu lajeng mare king sang nata||
  18. ||Wong Ngerum cingak ningali | wetune Raden Mursada | den arani sampun gosong | ciptane kawula bala | den pangan dening dahana | parandene sampun metu | lajeng mare king sang nata||
  19. ||Satekanira ing ngarsi | sang nata aseru ngandika | kaya ngapa raden sira mengko | apa katemu buyut ingwang | kang ana sajeroning dahana | Mursada alon umatur | perkawis leluhur tuwan||
  20. ||Inggih gusti  sampun kapanggih | kang wonten jeroning dahana | anging ta sampeyan angger | den welingken leluhur tuwan | karsane kangen Sang Prabu | sang nata asru ngandika||
  21. ||Lah ta mara dandana yayi | payo malebu dahana | ana karsane Yang Manon | iki bocah wani malebu dahana | pan ingsun jumeneng nata | mangsa mekana geni murub | sang nata anulya tata||
  22. ||Angrasuk busana adi | asareng lawan kang garwa | prameswari asru tangise | semu semune wedi palastra | den rasa saya kerasa | sang nata aseru amuwus | aja sira wulang driya||
  23. ||Mangsa geni mekani mami | lah payo malebu dahana | sang nata matek ajine | pirang bara pengabaran | kateguhan panguwasan | tanapi tudu lan kebaru | pan sampun kawatek sedaya||
  24. ||Samarine matek aji | pan lajeng malebu dahana | asareng lawan garwane | sang nata sampun palastra | den pangan dening dahana | sampun lebur dadi awu | winales maring Yang Sukma||
  25. ||||Utang pato nyahur pati | utang lara nyaur lara | wewalesira Yang Manon | ing donya tekeng akherat | kang ala winales ala | sapatine Ratu Ngerum | Mursada jumeneng nata||
  26. ||Sarupane para meteri | tan ana ingkang malanga | mapan padha wedi kabeh | tuwa enom tan lengana |ki patih mangku praja | kalangkung ta sukanipun | ngembani Raden Mursada ||
  27. ||Dhuh angger gusti mami |baya sampun karsaning Yang | jengandika jumeneng katong | mila turune sri nalendra | pan ingalang gusti kawula | tetkala nira Sang Prabu | mejahi ibu ndika||
  28. ||Wus tinutur sedaya neki | dhumateng rakriyan patiya | mentri padha eling angling kabeh | tetkalane jaman kuna | Mursada putrane nalendra | mapan sami amisuwun | dhumateng kawula sedaya||
  29. ||Kocapa Arya Cengkiling | kang nora gelem ngawula | dhumateng Sang Prabu anom | magelaran sabalanira | datan anut parentah | balane wong telungatus | den ajak bangga sedaya||
  30. ||Malah arsa amerangi | dhumateng Raden Mursada | lajeng siaga sabalane | ki patih emeng kang manah | sarupane mentrinira | den tari Tanana purun | amet alon kinarya||
  31. ||Anulya lumebeng puri | kyai patih mangkupraja | matur maring prabu anom | ngaturaken kawulanira | yen lamun bangga kang parentah | prabu anom alon amuwus | baya sampun karsaning Yang||
  32. ||Sigegen sri narapati | Negara Yaman winarna | wong tuwane prabu anom | mapannuju kedhayohan | utusane Raja Ikram | lembu sura wastanipun | kelawan Mahesasura||
  33. ||Wus katur raja Sejadi | alenggah wonten ing ngarsa | sang nata asru wuwuse | paran karsanira kupar | sira amarek kalawaningwang | lembusura alon umatur | kawula Negara Wakab||
  34. ||Dipun utrus gusti mami | ngaturaken punang nawala | punika angger purwane | nulya serat tinampanan | winca punang nawala | angelamar ungelipun | dhumateng putrid sang nata||
  35. ||Caruta raja Sejadi | miharsa ungeling serat | kelangkung aseru dukane | sinebit punang nawala | tinampekaken lembusura | tan sudi mantu wong kufur | mapan satrune ningwang||
  36. ||Pan lajeng mudhun tanpa pamit | lembu sura mahesa sura | kelangkung sru sesumbare | dhukurna betengira | pan kongsi gantungan wulan | jerokna lelarismu | tan wurung sun gempur ngaranira||
  37. ||Raja Sejadi aseru angling | ora wedi jeneng ingwang | aja isuk aja sore | amusuh lan Gustinira | pan padha sumbar sinumbar | wus lepas denya lumaku | sang nata malebeng pura||
  38. ||Satekane dalem puri | sang nata asru ngandika | dhumateng puterane karo | Sumina sira kariya | kang becik tunggu Negara | ingsun arsa maring Ngerum | ngaturaken kakangira||
  39. ||Pan ingsun angrungu warti | kakange Raden Mursada | pan sampun jumeneng katong | iki bakal ana karya | Suwarsi sira dandana | sun aterken maring lakimu | payo nunggang peksi kudharpa||
  40. ||Pinangku dening ramani | wus mumbul peksi kudharpa | sumrapat peksi lampahe | wus awor lan megantara | sakala dalan keruwan | lampahe peksi andarung | wus kepungkur kuthanira||

PUPUH XI
P A N G K U R

  1. ||Datan kawarna ing marga | sampun prapta lampahe raja Sejadi | ngungkuli Negara Ngerum | tan suwe nulya tumedhak | sri nalendra anjujuk ing alun | pan cingak sakehing tumingal | lamun ana Ratu prapti||
  2. ||Massahut ingkang winarna | lan Masserut waspada sira ningali | yen lamun Gustine rawuh | tumedha saking wang | kapanggih sang nata lajeng rinangkul | adhuh angger gustiningwang | sokur sewu sampeyan prapti||
  3. ||Putra sampeyan Raden Mursada | gusti prabu pan sampun jumeneng Aji | lah suwawi Gusti malebu | sang nata langkung suka | datan suwawi malebet ing dalem agung | kapanggih lan putranira | Mursada nulya ngujungi||
  4. ||Sang Nata asru ngandika | anakingsun katerima maring Yang Widi | permilane ingsun rawuh | ngaturaken rabinira | ing Yamani lamun bakal | ana rawuh | ingkang aran raja Ikram | kang arsa bedhah negari||
  5. ||Ngarepaken rabanira | kang den lamar dhumateng Ratu kapir | kang putra alon matur | kawula semanten uga | wonten mantra satunggal kang boten anut | Arya Cengkiling wastanira | sedya ngrusak ing negari||
  6. ||Sang nata asru ngendika | ingsun mulih maring Yamani | nora kena dangu | Sang Nata anulya medal | pan lumampah satekane alun | lajeng nrungu prajurit sesumbar | kanga ran Arya Cengkiling||
  7. ||Lah payo sira metua | prabu anom yen nyata sira prajurita | lawanana yudaningsun | mapan sami ngundamana | Arya Cengkiling pan asru sesumbaripun | raja Sejadi miharsa | dukanira tan sinipi||
  8. ||Sang Nata anulya mara | amberat sewu kati | dupi prapta asru wuwus | sapa aranmu perwira | dene sira ngudhamana anakingsun | yen sira tuhu prawira | payo numbaka maring mami||
  9. ||Wus sedheng sun musuh lan sira | padha tuwuk wus tuwuk pedhes lan asin | sapa ingkang tiwas lampus | Ki Arya asru anumbak | langkung asru panumbake | maring Sang Prabu | tinumbak ambal ambalan | tinumbak tinitir titir||
  10. ||Tinonton punggawa kathah | tuwa anom sedaya sami ningali | sang nata asru muwus | payo sira pilihana | Arya Cengkiling anulya anerajang seru | tinumbak tumbak datan pasha | raja Sejadi aseru angling||
  11. ||Sesembate kang prayoga | Arya Cengkiling tan wurung sira mati | katibanan gadaningsun | ki Arya lajeng ginada | kapisanan pan lebur sabalungipun | pan rata kelawan lemah | katibanan gada wesi||
  12. ||Padha teluk punggawa nira | sami wedi ningali raja Sejadi | wus jangkep tigang atus | pan padha anut sedaya | raja Sejadi pan aseru amuwusipun | padha anut anakingwang | wus kariya ingsun mulih||
  13. ||Wus nunggang peksi kudharpa | raja Sejadi anulya ndedel pertiwi | kang peksi anulya muluk | pan cingak sakabehing tumingal | tuwa anom sarupane bala Ngerum | nyata Ratu kinuwasa | perjurit pilih tumandhing||
  14. ||Datan kawarna ing marga | sri nalendra wus prapta Negara Yamani | punang musuh sampun rawuh | bala kafir tanpa wilangan | masanggrahe saelore kutha pernahipun | raja Ikram namanira | angawaki Negara neki||
  15. ||Wong Yamani sampun mapak | tuwa enom sedaya sami acawis  arya secaki patihipun | kuwaso angagem gada | andhap alit kebat cukat tandangipun | tautate mbedah Negara | patihe raja Sejadi||
  16. ||Wus padha ayun ayunan | bala selam kalawan bala kapir | kang bendhe tinabuh ngungkung | tetek kaya butula | langkung rame surake bala gumuruh | wus tangkep kang punang yuda | mentri musuh padha mentri||
  17. ||Putra musuh pada putra | bala cilik musuh padha cilik | ana kang buru binuru | ana kang tumbak tinumbak | kang saweneh ana suduk sinuduk | ana pedhang pinedhangan | saweneh bedhil binedhil||
  18. ||Arame denira yuda | prajurit kapir akeh kang meti | kasoran ing yudanipun | bebathang susun atumpang | gajah jaran katrajang kathah kang lampus | kiyai patih lembusura | tan suwe nulya medali||
  19. ||Amundhi gegaman gadha | prapteng rana aamusuh Arya secaki | pan padha prakosanipun | pan genti gadha ginadha | langkung rame surake bala gumuruh | kasoran ki lembu sora | ngemasi praloya pati||
  20. ||Ana dene Raden Sumina | nggene perang musuh putra kapir | kang bendhe tinabuh ngungkung | pan genti sesudukan | lulu keris pan pinedhang wau | kasoran putra ing wakab | tan suwe nulya ngemasi||
  21. ||Anuju ramining perang | bala kapir kaselak kesaputing wengi | selam kapir sami kondur | mapa sami mesanggrahan | kang kocapa Mursada kang wonten Ngerum | anusul tetulung yuda | tekanipun tengah wengi||
  22. ||Satekane pesanggrahan | dipun rangkul dhumateng raja Sejadi | adhuh gusti anakingsun | aja melu ayuda | maksih kuwat pun bapa mungsuh wong kufur | kang putra matur anembah | kawula kedah ningali||
  23. ||Anulya kasukan sukan | sri nalendra anulya nutuk sawengi | raja Ikram winuwus | asanget denira duka | dene bala prajurit kathah kang lampus | ki patih mahesa sura | kadukan sri narapati||
  24. ||Dene tiwas temen sira | mumpung bala prajurit kathah mati | datanapi putranipun | menekang ati sira | nata bala gawanen baris tundha pitu | byar padhang wangun rahina | wus tata kang punang baris||
  25. ||Sumaose balanira | Ratu kapir prajurit padha miranti | tan suwe anulya campuh | wong kapir kelawan selam | langkung rame surake bala gumuruh | kang tetek kaya butula | punang mimis kati grimis||
  26. ||Tabuh musuh klawan rowang | peteng dhedhet awor kukusing bedhil | gajah jaran kathah lampus | bebatang susun atumpang | wong kapir kasoran yudanipun | ana tugel sukunira | bebathang susun atindhih||
  27. ||Raden Mursada narajang | prajurit kapir tatas kena cumethi | ana gugel gulunipun | ana tugel sukunira | kang katengkel cumethi raden bagus | tatas tinggal kang katrajang | lir pendah babadan pancing||

PUPUH XII
D  U  R  M  A

  1. ||Raden Sumina mapan tumut anerajang | asareng Arya Secaki | baris wetan tinerajang | kang mati asusun atumpang | teka ing rana segara getih | mapan kasoran | yudane wadya ing kapir||
  2. ||Langkung rame surake punggawa selam | lir pendah gerah ing tangis | tambuh musuh kalawan rowang | anuju ramening perang | kaselak kesaput wengi | amesanggrahan | wong selam lawan wong kapir||
  3. ||Raja Ikram langkung asru dukanira | balane akeh mati | kathahe bala sayuta | kejawi ingkang perwira | samangka kantun sepalih | sang raja Ikram | asanget denya prihatin||
  4. ||Raja Ikram pan aseru denya ngendika | nimbali dat batur aril | kalawan dat batur arla | satekanira ingarsa | sang nata ngandika aris | sarta uga | sun utus dat batur arli||
  5. ||Jeneng ingsun samangke angrung warta | yen sang putrid Yamani | aneng Ngerum panggonanira | iku sira malingana | sun tempuhaken sireki | kena ora kenaha | budhala sawengi mangke||
  6. ||Dat batur aril amit sarwi anembah | kalawan dat batur ardhi | wus muluk maring amiyat | lampahe kadi kilat | wus awor lan mega putih | dat batur ardha | wus prapta Ngerum negari||
  7. ||Bala Ngerum den sirepi saking awiyat | sartane awor gerimis | wong ndalem turu sedaya | tanapi kang tunggu lawang | tuwa anom sarwi aguling | kepati sedaya | kena sirepe dat batur ardhi||
  8. ||Lan batur ardha wus mudhun saking awiyat | malebet sajroning puri | Dewi Suwarsi ingkang winarna | kang munggeng kathik kencana | angapit para cethi | mapan gumawang | cahyane lir pendah sasi||
  9. ||Dat batur ardha pan lajeng cengen tumingal | tanapi dat batur ardhi | nyata yen ayu utama | cahyane lir pendah wulan | dedeke angrespa titi | retna juwita | ki pate denya aguling||
  10. ||Datan suwe dipun sambut duratmaka | den wadhahi sajeroning pethi | ginawa muluk maring ngawiyat | sakenenge sarwi sesumbar | payo tututana mami||
  11. ||Bala Ngerum pan padha kaget sedaya | tuwa anom sami atangi | pan jejer sajeroning pura | yen lamun sang putri ilang | dipun gawa dening maling | awurahan | para cethi padha anangis||
  12. ||Kyai patih tambah tingkah polahira | lajeng mlayu maring Yamani | arsa tutur mring Gustinira | yen lamun ketiwasan | satekane ing Yamani | nungkemi pada | ngaturaken pati urip||
  13. ||Wus tutur purwa tekeng duk sirna | miharsa raja Sejadi | kelangkung gegetunira | sapa kang duta | prabu anom tan kena angling||
  14. ||Wus sinigeg sang nata sekel kang manah | kocapa sang Ratu kapir | kelangkung sukanira | satekane dat batur ardha | anggawa sang putrid | sang raja Ikram | pan lajeng malebeng puri||
  15. ||Dewi Suwarsi mapan arsa dipun emban | Sang Ayu lara anangis | pan arsa suduk sarira | tan arsa maring sang nata | den lamun sira ngemasi | sang raja Ikram | ngendika maring putraneki||
  16. ||Dewio Sumela rewangane ibunira | dimmuni die ling kang ati | kang bisa nylamurena | supri yen arsa maringwang | wus medal sri narapati | kawarnaha | Sang Ayu Dewi Suwarsi||
  17. ||Rahina ayu sambate amelasarsa | Dewi Sumila amuwus aris | adhu ibu sampun karuna ndika | nurut karsane rama | yen rama pan ratu sugih | kurang punapa | pesthi yen mukti sari||
  18. ||Dewi Suwarsi alon denira ngendika | tan sudi laki wong kapir | mati kalebu neraka | lakiku agama Islam | sarta bagus warnaneki | mangsa oleha | kang kaya laki mami||
  19. ||Dewi Sumela kasmaran sira miharsa | pituture Dewi Suwarsi | kudu melu agama selam | den wuruk kalmia sahadat | ngabekti maring Yang Widi | Dewi Sumila | wus anut Dewi Suwarsi||
  20. ||Den aku dulur Suwarsi lawan Sumila | guneman rahina wengi | tan kena benggang sakilan | malah lali ibu rama | arsa melu maring Yamani | teka ing benjang | laki ndika marani||
  21. ||Sami rembug Suwarsi lawan Sumila | kocapa Negara Yamani | Mursada lajeng dhumateng ramanira | sang nata ngendika aris | Raden Sumina | melua kakang ira iki||
  22. ||Poma aja pisah lan kakangira | kang putra anulya amit | Sumina nunggang kudharpa | Mursada kahos kewala | sampun muluk wong kekalih | prapteng tawang | nuju wayah tengah wengi||
  23. ||Den suwe lampahe anulya prapta | wong kapir dipun sirepi | pan padha turu sedaya | mentri lawan paranata | ki patih denya aguling | Raden Mursada | lajeng njujuk dalem puri||
  24. ||Pan kepanggih garwane maksih enggah | Dewi Sumila rewang neki | yen dupi kang raka prapta | dipun rangkul ta sira | sesambate lara anangis | dhuh kakang mas | dene lami ndika gusti||
  25. ||Dewi Sumila pan lajeng cenger kewala | aningali raden kekalih | dene bagus warnanira | ing saberang tan ana madha | iya iku sedulur mami | pantes ta uga | Sumila kalwan kaki||
  26. ||Pantes uga Sumila kalawan sira | padha melu menyang Yamani | mesisan ta lakunira | aja etung wong tuwanira | pawestri arsa alaki | ginawi apa | suwe wong tuwa Ratu kapir||
  27. ||Lah ta mara Sumina para emban | wus jamake pawestri | tan gelem lahir kewala | sejatine ora beda | kalwan ta sira iki | Raden Sumina | agelis mondhong sang putri||
  28. ||Lajeng ginawa anunggang peksi kudharpa | Mursada mondhong kang raya | wus muluk maring ngawiyat | raden sarwi sesumbar | endi rupane wong kapir | padha tangis | tututane jeneng mami||
  29. ||Padha kaget sarupane bala kopar | ngrungu sesumbare maling | tambuh tingkah polahira | raja Ikram aseru ngendika | nimbali dat batur ardhi | dat batur ardha | kebat enututana sira | wus muluk wong kekalih||
  30. ||Dat batur ardha kebat anututana | kekalih kelawan dat batur ardha | lampahe kadi kilat | nututi raden wus ayun | klawan raden kekalih||
  31. ||Langkung asru surake dat batur ardha | yen sira ta prajurit | payo sira entenana | iya ingsun prajurit wakab | tan wurung ta sira mati | payo mandeka | Mursada amuwus aris||
  32. ||Lah ta payo sun enteni jenengira | nerajang dat batur srdhi | arame denira yuda | pamedhange kadi kilat | Mursada  datan gumingsir | kagyat kewala | dipun sabet wanti||
  33. ||Raden Sumina amusuh dat batur ardha | pan padha pinedhang genti | tan ana ingkang kasoran | pan padha perwira yuda | arane denira jurit | Raden Mursada | pan lajeng enggal cumethi||
  34. ||Dat batur ardhi siebat janggane tatas | ngemasi praloya pati | dat batur ardha pinaranan | kang musuh Raden Sumina | den sabet lawan cumethi | kapisanan | gulune pan tigas pancing||
  35. ||Bareng runtuh ngarsane sang raja Ikram | sang nata kaget ningali | tanapi para satria | sadaya sami uninga | patine dat batur ardhi | sang raja Ikram | dukanira tan sinipi||
  36. ||Baya guru kaya ngapa akalira | perlune perang iki | sun tempuhaken ta sira | pan dika wong tuwaningwang | yugya rika kang nulungi | lah lekasena | bapa guru asru angling||
  37. ||Yen mangkana anak prabu karsa ndika | sampun mawi kawatir malih | pan lajeng anulis gambar | gawe tenung paneluhan | den balangaken maring Yamani | bubar sedaya | belis syetan padha prapti||
  38. ||Wong Yamani pan padha gering sedaya | lanang wadon akeh mati | pan padha mencret sedaya | kena tujune kuru suwalka | gering esuk sorene cengking | geris sedaya | wong Yamani kathah mili silite||
  39. ||Reja Sejadi kelangkung prihatinira | tanpa dhahar tanpa guling | kocapa Raden Mursada | pan padha periyatinnira | ningali bala Yamani | kathah kang pejah | among garwane kang den esthi||
  40. ||Datan suwe garwane pan lajeng prapta | Retna Kumala Gendrasari | tumedhak saking ngawiyat | satekane nira ingarsa | sang putrid rinangkul gepit | among ta sira | mustikane jinem wangi||
  41. ||Sapa yugya nulungana jeneng ingwang | tan liyan ta sira gusti | Gendrasari angandika | yen ndika nedha tetamba | ndika lukari kemben mami | pesthi waluya | sesakite wong Yamani||
  42. ||Raden Mursada trengginas | mondhong sang retna | pan sarwi angoras pipi | kapindho lan susunira | dupi kemben sampun lukar | padhang ngebaki negari | sirna sedaya | lelarane wong Yamani||
  43. ||Pan Negara peteng wau dadi padhang | kasunaran Gendrasari | belis syetan padha sirna | wong Yamani ingkang pejah | ditetesi banyu urip | waluya sedaya | ingkang mati padha tangi||
  44. ||Dupi sirna lelarane kang Negara | masuk malih ingkang jurit | wong kapir kelawan selam | arame denira yuda | surake awanti wanti | tengahing rana | sarwa segara getih||
  45. ||Ramene perang tambuh musuh kelawan rewang | awor kawula sing bedhil | kang mimis lir udan | gajah jaran kathah pejah | bebathang susun atindhih | Raden Mursada | kang kathah belaning pati||
  46. ||Kalih leksa prajurit ingkang palastra | katengkel dening cumethi | tanapi kang paranata | keterajang Raden Mursada | kang mati susun atindhih | sang raja Ikram | amusuh raja Sejadi||
  47. ||Langkung rame pan genti gadha ginadha | kongsi murub metu geni | pan padha prakasanira | luluh gadha nyandhak pedhang | tan ana ingkang nedhasi | pan luluh pedhang | pan genti keris kineris||
  48. ||Cingak sedaya sarupane ingkang tumingal | wong selam lawan wong kapir | Mursada anulya mara | anulungi ingkang rama | sampeyan mundur rumiyen | cobi kawula | kana amusuh raja kapir||
  49. ||Cobi kawula angembari raja Ikram | raja Sejadi aseru angling | pun bapa maksih kuwawa | nanging raden nora kena | maksih anulungi jurit | prapteng rana | pan lajeng enggal cumethi||
  50. ||Raja Ikram dipun sabet gulunira | pan tatas lajeng ngemasi | latekan patihe sisan | sinabet janggane tatas | katengkel dening cumethi | bala kapir | melayu rebut urip||
  51. ||Kang saweneh teluk marang Raden Mursada | sakarine ingkang mati | pan padha pasrah bongkokan | katekan anak rabine pisan | den boyongi maring Yamani | pan wolung dasa | putrane ajalu lan estri||

PUPUH XIII
PUPUH WONG AYU KASMARAN BRANGTA KINGKIN
(ASMARADANA)

  1. ||Sarupane bala kafir | wus padha anut sedaya | sarta lan raja branane | bebek ayam manuk banyak | sarta lanang lawan wanudya | kinen bekti maring Yang Agung | pan sedaya kinen sembayang||
  2. ||Kocapa raja Sejadi | anulya kasukan sukan | gamelan munya angringik rebabe | ingkang wonten ing paseban | kang tetek kaya batula | surak lir wong ngujung | punggawa lawan satriya||
  3. ||Kelangkung suka Nerpati | sang nata menang ayuda | permila langkung sukane | namane kang raja braja | kang saking Negara wakab | den edum kewulanipun | mas picis lan raja braja||
  4. ||Arane sang ratu kafir | sedaya pan kawan dasa | katekan lawan selire | tan masuk selam sedaya | kinen ngelakone sembayang | angabekti maring Yang Agung | angaji kitab lan Quran||
  5. ||Putrane jalu lanestri | pan padha ngaji sedaya | anut karsane Yang Katong | puterane sang raja Ikram | pan sampun selam sedaya | anut ing karsane hukum | tan pegat sira sembayang||
  6. ||Dewi Sukarsi ing suka neki | ibune Dewi Sumila | among kekalih puterane | kang lanang aran Suminah | wayah maksih berahi kembang||
  7. ||Kelangkung ing suka neki | kang ibu ningali kang putera | dene mantu sang katong | angrasa yen oleh pangeran | sarta sampun manjing selam | ngerasa padhang atinepun | pan tetep denira sembayang||
  8. ||Raden Mursada ingkang winarni | samarine kasukan | pamitan maring sang katong | mulih saking negarane | kang rama alon ngandika | kang putera sarwi mungkul | adhuh anakingsun mas||
  9. ||Iya sira sun lilani | nyawa mulih maring Negara | sun tedhaken maring Yang Manon | muga sira rineksaha | pinaringana rahmattullah | ngungkulana sesamamu | bisaha muter negara||
  10. ||Kang putera anulya amit | anembah wontening ngarsa | asareng lawan garwane | sami ngunjungi Ibu Rama | kang ibu ngusapi waspa | sesambate amelas ayu | abote wong duwe anak||
  11. ||Adhuh anakingsun gusti | among sira telenging nala | aja lawan sira angger | wus amit wahu kang putera |  den iring para sateriya | prajurit lan para Ratu | Sang Ayu ngirih jempana||
  12. ||Datan kawarna ing margi | lampahe Raden Mursada | wus prapta ing negarane | wong Ngerum suka tuminggal | manteri lawan para nata | dene Gustinepun rawuh | padha atur sedaya||
  13. ||Tuwa anom jalu estri | atur maring sang nata | pepanganan kathah warnane | demine wong duwe bendara | pan padha kedhep sedaya | wedi asih maring sang Prabu | pan anut saprentahe||
  14. ||Prabu anom ingkang winarni | pan jangkep sewu Negara ……………. ||
  15. ||Pan kaloking Ratu sekti | prajurit datan pasama | permilane sujud kabeh | sarupane Ratu seberang | padha atur raja brana | mas selaka sutera kang alus | intan miwah kumala||
  16. ||Nyata yen Ratu linuwih | kinasihan dening sukma | pinaringan dawa umure | ing dunya luput palastra | pan patine bisuk kiyamat | iku hukume ratu Ngerum | kinarya ratu pusaka||
  17. ||Pan ratu Ngerum sawiji | winenangaken marentah | wong sejagat karsani Yang Manon | tinurut sedayanira | bisa anom bisa tuwa | rukun ngantune jukul | mulya kadi jejaka||
  18. ||Cahyane lir pendah sasi | netranepun kadi lintang | gumebyar kebeya warnane | tan ana kelar tumingal | kawulane sedaya | lir surya neteranepun | sukaha sekehe tumingal||@@@
  19. ||Wus tutuk kiyahi tinulis | ing sinten kemis punika | pahing ta pekenane | ing sasi rabiulawal | sawelas tanggalira | kamuni satengah roro pukul | julung pujud wukunira||

Tamat  | Allahualam caritane Ratu pusaka moga antuk sapangate nabi lan mukmin.

SERAT NITIMANI pupuh XXVIII-XXXII


PUPUH XXVIII

Peksi platuk bawang :

“E….., manuk gemak, aku wus aneniteni marang ing sira, saben-saben sesaba ana ing pangonan kene lan adarbe wiraga prabeda karo manuk gemak liya-liyane, kayata anjungkir-jungkir lan kekipu ana ing pawedhen, wulu mengkorog akekirig iku bok manawa andadekaken pinareng danganing atimu, sarta yen ora ana pakewuhe aku banget kepengin bisaa weruh, apa kang dadi sedyamu dene darbe patrap lan pratingkah kang mangkono mau.”

Peksi gemak :

“E…., manuk platuk bawang, yen sira atetannya kepening arsa sumurup marang ing sedyanipun wruhanta : engoningsun (300) saben-saben saba aneng pepanguling gunung kiye iku ora pisan-pisan lamun amumuriha marang kehe pepanganan kayata walang, kinjeng, sapepadhane, mungguh sajatine kang dadi sedyaning pamikir mung angeplok memasuh anenuceni marang raga kita.”

Peksi platuk bawang :

“E….., manuk gemak, apa mulane dene raga nganggo sinucenan.:

Peksi gemak :

“Mungguh enggonku mangkono mau amung jalaran saka welas lan asih karana ing salawa-lawase ingsun tumitah ana ing alam donya, raganingsun kang tansah anglakoni lara lapa, nuli kaya apa ing tembe upama tiningalan ana alam donya marma ing samengko jasad ingsun wasuh, yen wus suci nuli bisa licin ing kono sedya ingsun gawa muksa munggah marang swarga, supaya melu angrasakake enak lan kepenak. Dene kelakone kudu (301) nanggo mangkene :

Sembahyang raga : kudu resik atiku, atiku kudu suci, rasaku kudu idhep, jiwaku kudu madhep, sawuse banjur kudu kulina ing gelem, taberi ing karem, kang mangkono ancas lakuning kadonyan kaya-kaya wus nyukupi kanggo sarana mawas tetesing kasidan jati, namung sakabeh wau mapaning empan kudu jinurung lakuning rasa tunggal (malela = resik).”

Peksi platuk bawang :

“Manuk gemak, teka bener mungguh sedyanira kang mangkono mau, ananging sumurupa ingsun wus tau ngrungokake rerembugane manungsa nyaritakaken ing kitab Musakab, iya iku Kur’an diarani surat Asra jus kaping limalas nyebutake mangkene : duk nalika Kangjeng Nabi Mukhammad Rasulullah karsa tinimbalan marang swarga iya iku diarani Mikraj wus karsa (302) kawasaning Pangeran kang maha suci Jeng Nabi kaingser jengkar saking ing Masjidil Haram iya iku masjid ing tanah Mekah, nuli tumeka ing masjidil Aksa iya iku majid ing tanah Mesir, samiyose saka ing masjidil aksa ketemu utusan iya iku Malaekat Jabarail dhawuhaken timbalaning Pangeran kang maha suci sejati, ing kono Jeng Nabi nitih peksi Burak nulya mesat kumelap kadi kilat tan pantara tumeka ing langit kang kapisan, Jabarail dhodhog kori tinanya marang Malaekat kang pada jaga lawan prasaja lamun dutaning Pangeran, kori binuka Kangjeng Nabi nuli lan Kangjeng Nabi adam, sawuse bage binage, andum slamet Kangjeng Nabi Mukhammad Rasulullah anayati mesat maneh, duta sang Jabarail tan kori nuli prapta langit kapindho pratingkah tan prabeda sawuse lawang binuka dening malaekat kang jaga (303) Jeng Nabi mlebu ing kono ketemu lawan Kangjeng Nabi Yahya tuwin Kangjeng Nabi Isa, sawuse bage binage andum slamet, Jeng Nabi Mukhammad Rasulullah lan Malaekat duta mesat maneh nuli prapta langit kang kaping telu pratingkah tan prabeda lawan wus binuka dening malaekat kang jaga Jeng Nabi lumebu ing kono bisa ketemu lawan Kangjeng Nabi Yusup, sawuse bage binage andum slamet, Jeng Nabi mesat maneh prapta ing lagit kaping pat pratingkah uga tan prabeda,  ketemu lan Kangjeng Nabi Harun sawuse bage binage nulya mesat maneh prapta langit kaping nem, pratingkah uga tan prabeda ketemu lawan Kangjeng Nabi Musa, sawuse bage_binage nulya mesat maneh prapta langit kang kaping pitu, ing kono para malaekat pitung ewu kang pada jaga, Kangjeng Nabi Muhammad nuli (304) lumebu ing Betalmakmur ketemu lawan Kanjeng Nabi Ibrahim utawi banjur gegineman, jejagongan kalawan Kangjeng Nabi Ada.

Mulane aku nuli anggelar carita mangkono, manuk gemak mungguh murad maksuding carita mikraj mau upama sira tetakon aku uga ora sumurup, dene enggonku carita mau mung supaya andadekna sumurupmu yen sejatine munggah dedalane kamuksan iku datan luput pisan, lire mangkene apa mula bisa kelakon mungguh sedyamu iku, awit sakehing lawan pira-pira jinaga dening malaekat wus pasthi tan enthuk lumebu kalamun sira gawa raga, ewa dene mungguh ingsun iki uga duweni sedya kaya sira ananging leksanane mangkono kang dingin raga kita dak (305) wasuh, dak keplok, dakecok-ecok, kalamun wus suci baresih nuli dak glintir, yen wus gedhene samrica binubut banjur tak untal, ing kono manawa imgsun wus bisa mlebu ing swarga, raga dah utahake maneh prelu supaya meluwa ngrasakake enak lan kepenak.

Dene kelakone kudu nganggo sarana laku mangkene, mungguh bekti ragaku kudu nglakoni, atiku kudu mekani, rasaku kudu nglegani, jiwaku kudu ngelingi, sawuse mangkono temenku kudu santosa, panrimaku kudu marem sakabehe wau yen kalimput ing batin mamengku, manawa bakal bisa pranawa ing kamuksanku.

Peksi gemak :

“Iya, kaya-kaya ana bnere kisanak, tekad bakal leksanamu wau dadi mungguh sajatine ingsun (306) lan sira iki kena diarani padha anunggal karsa nanging geseh leksanane, yen saka panemuku iya iku kang kena diarani sadulur tunggal laku manawa andadekaken condhonge pamikirmu, aja padha tetakon endi kang bener padha dilakoni supaya rujuk lan runtut ing tindak sakabehe.”

Peksi platuk bawang :

“Kisanak, sakabeh rembugmu kang mangkono mau banget andadekaken condhonging pamikirku, sarehne mungguh panemu iki ing panimbang wus padha rujuk sakarone tur bakal mlebu marang panggawe becik lan wajib prayogane tumuli linakonan supaya bisaa sampurna duk ing mau ingsun matur lamat-lamat krungu ana swara unine manuk prakutut, dak kira mencok witing (307) mandera dumunung sapucuking gunung iki, manawa iku bisa anruntutake sulayane panemu mau, ing riku peksi gemak angrujuki, lajeng sami miber ngupadosi dhateng dununging peksi perketut.”

Juru Patanya :

“Kisanak, amit nyuwun pangapunten nyelani cariyos sakedhap, saka langkung andadosaken eram tuwin gumuning manah kula dene wonten peksi gadhah pangrahita ingkang samanten, dados ing mangke kula saya wimbuh kacaryaning manah kumedah-kedah uninga kados punapa dumugining cariyos wau?.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak inggih prayogi, kula miwiti andumugekaken cariyos malih miberipun peksi gemak lan peksi platuk bawang wau angenger angraning arga, wus prapta ing pucukira pinanggih peksi wicantenan kados ing ngandhap punika :

Platuk bawang :

“E…., prekutut, aja andadekake kageting atinira, mungguh praptaningsun kalawan si manuk gemak iki sejatine mung arsa nlesihake sulayane panemune, apa mula bakal dadekaken suka lan sajuning atinira.”

Peksi prekutut :

“Iya prayoga, ananging kalamun bisa platuk bawang carita, ingsun arsa miyarsakna purwanira ing rembung dadi sulaya.”

Platuk bawang :

“E…., prekutut, ingsun carita, mungguh kang dadi kamulane si gemak anglairaken sedyanira amasuh nuceni raga karsanira ing tembe lamun palastra jasadira ginawa marang swarga, iku mungguh ingsun uga darbe sedya kang mangkono, ananging sawuse raga dak suceni, nuli dak glintir, yen wus kari (309) samrica binubut gedene banjur dak untal nuli dak gawa munggah marang swarga, dene yen wus tumeka tak utahake maneh supaya padha angrasakaken ing enak lan kepenaking swarga.”

Peksi prekutut :

“E…, manuk gemak, apa mula bener mungguh celathune si platuk bawan mau.”

Peksi gemak :

“Iya bener prekutut, mungguh sulayane panemu kang mangkono wau jaluk pitulung marang sira, muga-muga andanganana weh pituduh leksanane kang sanyata.”

Peksi prekutut :

“Duh sumitraningsun sakarone, sira pada kawelas arsa, dene kalebu ing cacad iya iku pitungane engonira pada tan sumurup ing ngelmu, endi ana jasad arda ginawa marang ing swarga. Ing mengko ingsun carita, duk dhingin ingsun wus tau diingu marang janma manungsa, klebu kerep utawa demen (310) memaca ana sawiji diarani Kitab Humulbarahim, tegese iku layang babone pratandha yekti anyaritakake mungguh kahananing urip ana alam donya iki kalayan ngagem busana, iya iku panganggo cacahe nembelas rupa kang wolu gegawan saking Pangeran kang maha suci sejati, kang papat gegawan lumantar saaking bapa, dene kang papat gegawan lumantar saking biyung, mungguh wewejanane gegawan nembelas rupa mau kaya ing ngisor iki :

.1. Eroh, 2. Napas, 3. Budi, 4. Iman, 5. Pangrungu, 6. Pangganda, 7. Pangucap, 8. Paningal, iya iku busana gegawan saking Pangeran.

.1. Balung, 2. Otot, 3. Kulit, 4. Utek, iya iku buana gegawan lumantar (311) saking biyung.

Ing sarehne cacah nem belas prakara wau mung gumadhup urip ana sajroning alam donya, ing tembe tekaning janji yekti padha pinundhut marang ingkang kangungan luwih abot yen sira angukuhana, lan pinasti bakal andadekake rubedane lan pakewuhe laku, mulane mungguhing sedyaningsun sarehne wus tetela terang busana wau dununge mung angadhuh kanggo sajroning tumitah ana ing alam donya, ing tembe yen arsa tumeka ing janji ing kono ingsun bakal anulihake marang kang pada duweni wajib dhewe-dhewe, mungguh ing bebasane wus baresih ora anandhang utang wekasan nir sakara-kara tan ana rinasa, lumaksana ing sakarsa nutuken paraning sedya.”

Dene kalakone kudu nganggo sarana mangkene : sungkeming anggaku, kudu lapa, atiku kudu santosa, (312) rasaku kudu rumangsa, jiwaku kudu nalangsa, sawuse mangkono pandeng-pandenging budiku kudu temen rila, saranane aora kena kalimput ing laku sumenguh yen wus mangkono kira-kiraku bakal bisa ambuka nugraha paraning sedya.

Juru Patanya :

“Kisanak, kula sapunika sampun mangretos menggah kumpuling raga kaliyan nyawa, kedah mawi sarana pakarti kadi bebantahan rembagipun peksi tetiga wau, bilih makaten kula inggih narimah, dados boten gegilani dhateng tiyang kathah, wangsul pratingkahipun peksi tetiga ingkang sami gayuh kamuksan wau, pamasuh utawi pangluluhing raga amrih suci baresih punika punapa asarana toya utawi kekosokan sabun wangi utawi mangir, punapa cekap amung toya kemawon.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak, yen prayoganipun (313) boten mawi kedah siram toya endhut, kosokan areng jati, pamrihipun supados ngajrih-ajrihi dhateng para malaekat ingkang sami jagi kori, ing sapunika mas, manah kula sampun radi pegel, kesangeten enggenipun wetah, punapa salaminipun sampeyan punika dereng nate tetaken dhateng sepuh-sepuh, kados pundi anggenipun saged nglajengaken rembag sesaminipun makaten, upami wonten tiyang dereng nate sumerep ing sastra : ha : ing mangka lajeng rerembagan bok manawi inggih boten saged mangretos, awit sampun kasebut ing paribasan wong amek banyu ngawa pikulan warih, wong amek geni kudu gawa damar, pikajengipun bilih sampeyan badhe sedya ngupados ngelmi (314) punika bekta kawruh.”

Juru Patanya :

“Inggih leres sanget kisanak, menggah pangandika sampeyan sadaya wau utawi kala wau inggih sampun matur menggah cubluk tuwin bodhoning manah kula punapa pamberatipun kula sumangga ing sampeyan, wangsul panyuwun kula bab anuceni sarta pratingkah pangluluhing raga, kadi rembaging peksi tetiga wau kados pundi ing sayektosipun?.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak, bilih sampeyan pitanglet bab lampahing ngelmi punika kasebut ing Serat Wirit, ugi sampun kula pratekaken ing ngajeng, kajawi punika wonten cariyos pralambang tumrap dhateng tiyang ahli lampah dinapur dedongengan, menggah gegatukanipun kaliyan cariyos ingkang sampun kasebut ing ngajeng wau kula nyumanggakaken ing sampeyan piyambak.”

Menggah (315) purwaning cariyos wonten satunggaling uler, kawastanan uler jedhung tumemplek ing witing kajeng ageng, dumunung sapucuking ardi, uwot wau wonten epangipun mangandhap dipun pencoki dening peksi urang-urangan, jingleng mandeng anenggani klbaking ulam isen-isening toya ingkang wonten salebeting tlaga wonten satunggaling sawer angaleker, ing riku uler jedhung wau gegineman kaliyan pun sawer tembungipun kados ing ngandhap punika :

PUPUH XXIX

Uler jedhung :

“E…., ula, muga-muga aja andadekake regating driyanta, dipun langgen gonira amengku marang ambeg santa para marta, karana wus sawatara lama goningsun uninga nyipati marang sira, ngleker datan (316) mobak musik aneng tepining tlaga kadi amesu sarira ngleksanani tarak brata, dene kalamun sanyata prayoga sira pajara ingkang sadi sedyanta pepuntoning karsanira supaya ingsun uninga, dene lamun sira wus sajarwa genti ingsun bakal carita marang sira, pepuntoning sedyaningsun kang sanyata dene mungguh pakolehe goningsun sedya apepadon babing panemu lawan sira mau, lamun ana katlesiring laku salah sawijine supaya bisaa sumurup.”

Sawer :

“Uler jedhung, mungguh karsanira kabeh mau iya prayoga, ing mengko ingsun carita wruhanta, sajatine kita iki trah tumerah turuning ula naga, basa tekaning mangsa diwasa ingsun adarbe pangrahita sedya momor marang bangsa diwasa ananging datan bisa awit wujuding angga kita pada lan sasama lan bangsane ula naga, (317) mulane ingsun banjur tapa brata sedya angedhekake salira ing tembe lamun wus tekaning mangsa kala katarima angga kita iki sayekti rucat luluh wor lan kisma, arane anglungsungi, dene ingsun pinaringan salin raga mundak wimbuh gedene katimbang jasad kita kang lama.”

Uler jedhung :

“E…., ula naga, mungguh caritamu mau ora susah kok banjurake awit iku kalebu marang gegolongan panemuning budi kang bodho, ora pisan-pisan magepokan marang nalare ngelmu, ngendi ama tetapa nedya anedekake raga, apa sira ora tau uninga krungu mungguh carita lelakone pati, kahanane makluk iki kabeh upama mung sabolonganing edom utawa sarupaning pangonan ciut endi margane (318) bisane mlebu mangka sedyamu mau bakal kok gedhekake maneh apa tinemu nalare, lan sumurupa mungguh tumitah ana alam donya iki binasakake mung mampir ngombe (bae), mulane ingsun wus kerep krungu celathuning manungsa tebunge mangkene : ana dene manungsa iku kalamun wus tuwa mesthi mati, ewa dene bocah utawa wong kang isih anom iya uga ana kang pada mati, dadi mungguh surasaning calatu tembung mangkono mau saka panampaku pasemon marang kang pada krungu supaya padhaa mikira lan marsudiya marang pakartining pati, karana iku panggawe kang wus pasthi ora liwat ula mungguh kabeh caturku mau ing sajroning rahsa apa wus krasa tumraping rahsanira.”

Ula :

“Iya uler jedhung, banget ing panarimaku, kaya-kaya bener kabeh celatumu mau, (139) balik sira mengko ingsun banget kepingin genti caritaa prasajane sedyanira.”

Uler jedhung :

“Engoningsun tumemplek ing kayu iki sajatine uga tapa brata jroning sedya anyenyuda marang raga, cegah dhahar lawan nendra ing tembe kalamun wus wektuning mangsa katarima jasad kita kang jaba iki rusak asalin warna, ingsun isih ana ing kero, wus anganggo lan saalin jasad maneh, sarta wujude dak walik cangkem dak enggo dubur, dubur dak enggo cangkem pamurihe supaya aja memangan barang kang sarwa kasar ing kono kita wus asalin jeneng diarani enthung, dene yen wus tumeka mangsakalane katarima, ing kono kita metu saka jasad kang lawas mau banjur bisa mabur amemangan sarwa alus nenisep sarining kembang, lan asaling jeneng diarani kupu, dadi kita tetep asalin aran ping telu sanadyan jasad kita wau wus dak suda pira-pira isih uga bok manawa durung pinasthi bisa mlebu marang lenging edom mau.”

Dene bisane katarima sarana laku mangkene : sujuding ragaku kudu sadarma, atiku kudu rahayu, rasaku kudu narima, jiwaku kudu graita, panduk pandenku kudu kulina, kang mangkono kaya-kaya wus nyukupi kanggo sarana manawa sjatining tunggal kang bakal waskitha, namung sakabehe mau lakune kudu ngilangake rasa wedi, emar uwas lan sumelang.

“E…, manuk urang-urangan, sasuwene enggonku deleng marang sira pratingkahmu iku kaya ngrungok-ngrungokake engonku rerembugan iki, yen dasar sira mangreti marang surasane kang dak gunem mau bebasan ing saana-anane utawa (321) sagaduk-gaduke penemu marang ing atase prakara iku, mara ing kene wetokna, sayekti bakal andadekake bungah atiku.”

Peksi urang-urangan :

“Iya bener uler jedhung, sasuwene ingsun krungu enggonmu padha rerembugan lan si ula amemurih, marang ingsun supaya meluwa momot rerembugan prakara iku, sarehning bangsa manuk kaya kita iki gegolongan kurang marsudi marang pratingkah budi, sayektine mungguh ing tembung, patrap solah pratingkah akeh saru lan kasare, dene enggonku mratelakake mau manawa sajroning tata kramanipun marang ing sira sakarone muga-muga dan gedhe pangapuranira aja padha kang padha (322) tikel alise.

Uler jedhung :

“E…., manuk urang urangan, aja uwas lan sumelang ing pamikirmu sira geguneman lawan ingsun, mapan sadurunge ingsun wus anggelar ambek sarta para marta.”

Peksi urang-urangan :

“E…, sumitraningsun sakarone, banget bungah lan legane atiku mungguh kamulane ingsun wus krungu pawarta, manawa iya uga carita ing kuna-kuna, yen ta mungguh sarupane gumremet ing ngalam donya iki kang gegolong bohhone bodho, ratu-ratuning cubluk iya iku ula lawan uler, mulane ginantungan prabeda, ora duwe usus, samengko ingsun wus weruh anyipati dhewe, terang lan nyatane caritaku mau, lire mangkene kayata, si uler jedhung, enggone nglakoni tapa brata anguda-uda sedya amberat kasaring raga, yen wus alus supaya gampang lumebu (323) ing pati iya iku kang binasakake mukir, anenampik marang ganjaraning Pangeran kang maha kawasa, mungguh kang mangkono mau apa ora bakal anampani siksa dene yen si ula ora nganggo takon maneh yen terang lan tetela kleru panemune, endi ana tetapa anjurungi angkaraning hawa napsu sayektine iya bakal anampani siksa karusakan, ananging mungguh sakarone mau iya uga wus kawilang metu saka gegolnganing bodho, pratandhane wus katon dene sira padha sedya mlebu marang panggawe sasar, iya kabeh kang koklakoni mau, awit sajatine sira ora kuwajiban angayuha marang prakara iku, wriuhanta kahanane dumadi (maklum) ing alam donya iki kabeh kang pinasti luhur dewe dalajate mung bangsa manungsa, (324) iya iku kang ginadhang-gadhang munggah ing swarga ing tembe, mulane sira ora pada kuwajiban anggayuha marang prakara iku, awit kahanane dalajat iki kabeh wus ginadang kang duwe marang manungsa, yen ta mungguhing aku ora prelu mikir angayuh kang mangkono mau, jroning tekat wus narima pira-pira dene tinitah dadi manuk urang-urangan, dene sandhang kang dak anggo geganjarane Pangeran arupa wulu, ingsun wus ora luru-luru ngrupakake karana wus thukul dhewe, setan mung mikir sucine bae, dene kang dak pangan sadinane iya geganjarane Pangeran, kawetokake saka sajroning banyu arupa iwak sahanane, mulane saben esuk ingsun thenguk-thenguk, didis dak sambi ngantuk ana luhuring talaga iki, jroning sedya seba ing Pangeran anyenyuwun cadong kang dak pangan ing kono (325) apa kang katon sajroning banyu talaga mau ana iwak urang iya dak cucuk banjur dak untal, ana iwak ucen iya daksaut banjur dak pangan.

Ula :

“E…, manuk urang-urangan, mungguh kabeh ujarmu mau ora ana kang tinemu ing akal, apa sisining jagad iki mung manungsa dhewe kang kaserengan guna sekti lan sira apa durung krungu caritaning dalil dawuhing Pangeran, wajida-wajidahu, tegese : sing sapa temen katemenan, mungguh surasaning tembung sing sapa ora ngarani sawiji-wiji, dadi sadengah-dengaha kang anglakoni panggawe klayan temen-temen iya bakal tinemenan dening Pangeran, lan maneh sira sumurupa ana tembung satundha-tundha ing pamurwate wekasan mungguh katemuning rembung (326) gatuke lan panemu, kabeh-kabeh leksana ing sedya iku mau ora ana batale, apa sababe sira anemohi marang panggawe mangkono?.”

Peksi urang-urangan :

“Mengko ta ula, aku mau wus carita yen sira iku wus klebu ratu-ratuning cubluk, dadi sanajan sira bisaa angempur gunung lan bisa anjala langit iku meksa pra bisa mrojol saka pakartining bodho, kang mangkono sira aja mukir awit wus pira-pira seksi kang nuduhake yen sira iku ora kasinungan pambudi, pratandhane dene ora pisan-pisan magepokan pangreti marang lelinitane geguneman, sumurupa ing sira sakarone mungguh rembugku mau tuwuhe mangkene : saben esuk thenguk-thenguk pinggir talaga tunggu beninging banyu, ing kono apa kang kadulu (327) daksaut banjur da untal yen sira durung sumurup surasane tembung wau mangkene, kang diarani tlaga wau sajatine ati jroning tlaga ana banyu iku elening ati, iya iku budi, diarani pancadriya, ening ing banyu iya iku diarani panca maya, dene iwak kang ana sajroning banyu iku diarani dunung paraning sedya, mungguh empan lan mapane mangkene : ing sadina-dinane ingsun ora pedhot tansah amungtu ing pambudi, mawas ing pancadriya yen pendeng-pendenging pancadriya wus kabuka ing heneng-hening nganti tumeka ing panca maya mau iku kena banjur dak mangsa. Balik sumitraningsun sakarone, wus pada miyarsakake surasane celathuku mau apa iya wus mangreti?.”

(328) Juru Patanya :

“Kisanak, manawi kula angraosaken cariyos ingkang makaten wau saya kraos sarta rumaos ing kalepatan kula, anggen kula kirang taberi apuruhita temahanipun bodho anglangkungi, ing mangka yen karaosaken menggah ing ngagesang punika utaminipun kedah pinayungan ing darajat, dene darajat wau kaluhuranipun beda-beda, menggah pamendhetipun kedah tinarik saking sedya, dene sedya punika kedah akanthi waskitha, liripun makaten kadosta kala wau lelampahanipun uler jedhung kaliyan ula, yen patrap pratingkahing angga lampahipun boten aprabeda sami cegah bukti lawan nendra, sareng dumugining katarima uler jedhung ginanjar dening Pangeran saya alus angganipun, prabeda kaliyan sawer wau sareng dumugining katarima (329) raganipun saya mindhak ageng tur santosa pramila sareng wonten lelampahanipun ingkang makaten lajeng gadhah panggrahita saya tetela yen drajat punika kahananipun muhung anut panapa sasedyanira?.”

“Kisanak, menggah dheleg-dheleg kula sareng angraosaken dhateng wasisipun peksi urang-urangan, ananging inggih teka layak kemawon sageda langkung pangawruhipun, margi piyambakipun kadunungan gadhah manah gangsal, punika kula nyuwun pitanglet kisanak punapa sebabipun dene prabeda utawi panggenan manahipun wau wonten ing pundi?.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak, punapa sampeyan nate mbedhel jerowanipun peksi urang-urangan, kok sumerep peksi urang-urangan wau gadhah manah gangsal?.”

Juru Patanya (330) :

“Punika klebet ing bebasan aneh, wong ditakoni durung sumaur males genti tetakon, liripun makaten ingkang cariyos wau inggih sampeyan piyambak, yen peksi urang-urangan punika pepuntoning tekadipun saben dinten muhung ngesthi eneng-enenging pancadriya suwawi kisanak karaosaken tembungipun panca, tegesipun gangsal, driya tegesipun ati, menggah tembung ingkang makaten wau rak inggih sampun tetela bilih peksi urang-urangan punika gadhah manah gangsal.”

PUPUH XXX

Sang Murwenggita :

“Kala wau sampun cariyos kahanan salebeting alam donya punika, ingkang kalebet dados ratu-ratuning cubluk amung uler kaliyan sawer. (331) ewa dene kekalih wau warninipun kados sampun mangretos, katandha boten sami pitaken dhateng peksi urang-urangan, mangka ing samangke sampeyan karsa pitaken dhateng kula bilih sampun narimah dipun wastani cubluk langkung saking uler utawi sawer wau, ing sasaged-saged kula inggih angaturi pamanggih kados ing ngandhap punika. Kala wau tembung pancadriya, saking pamanggih kula bok manawi wredinipun tembung makaten : panca, tegesipun gangsal, utawi pepencaran, driya tegesipun manah, utawi kenging dipun tegesi tuk kang wening, ananging sarehning ingkang dipun rembag peksi urang-urangan wau pakartinipun, ingkang kawastanan driya punika dipun tegesi budi dados tembung pancadriya pikajengipun pepencaraning budi, utawi (332) budi gangsal, dene manah anggenipun kanamekaken pancadriya wau saking karsanipun para winasisi kaange minangka ancer-ancering pitedahan wewijananipun makaten, bab manah punika kaperang dados tigang pangkat sami gangsal pakarti pratelanipun kados ing ngandhap punika :

Pangkat kapisan winastanan Karmin Driya, tegesipun purbaning budi : 1. Pangucap, 2. Pangganda, 3. Paningal, 4. Pamiraos, 5. Pangraos.

Pangkat kalih winastanan Antareng Driya, tegesipun watawising budi : 1. Klawening asta, 2. Tindaking suku, 3. Ebahing angga, 4. Kelaping lidah, 5. Kedhaping netya.

Pangkat tiga winastanan Jayan Driya, tegesipun wisesaning budi : 1. Rahsaning asta, 2. Rahsaning suku, 3. Rahsaning dubur, 4. Rahsaning parji, 5. Rahsaning kulit. (333)

Juru Patanya :

“E…., e…., kisanak, kula eram sanget dhateng pun peksi urang-urangan anggenipun wasis utawi wegig, anyariyosaken pakartining ngelmi ingkang wau punapa jalaran saking jajaning pangawruhipun, utawi malih kisanak, kala wau peksi urang-urangan anyebutakeh panca maya ing riku lajeng kula gagas, tembung panca tegesipun gangsal, tembung maya tegesipun bening, dados pikajengipun bening lima, menggah ingkang dipun wastani makaten wau warni punapa?, kula boten mangretos.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak, manawi bab werdining tembung panca maya wau makaten panca tegesipun gangsal utawi pepencaran, maya tegesipun adi, linangkung, gumilang, bening, suci, mancur, sae (334) padhang warni, katingal, maeka, ananging kinten bok manawi tembung ingkang makaten wau saking pikajengipun peksi urang-urangan, anggenipun negesi mendhet saking werdining suraos wewijananipun makaten : panca, tegesipun gangsal utawi pepencaran, maya dipun tegesiosik, dados pikajenganipun amestani osik gangsal, dene dunungipun ingkang dipun wastani osik gangsal wau manggen antaraning manah, inggih punika jantung, pramila kaange minangka ancer-ancering pitedahan, menggah osiking jejantungan wau kadamel tigang pangkat sami gangsal pakarti kados ing ngandhap punika :

Pangkat kapisan Artika, tegesipun kerenteg ing batos, dipun wastani Lingga Maya, inggih punika jumeneng osik : (335) 1. Grahita, 2. Esthi, 3. Cipta, 4. Watek, 5. Ambeg.

Pangkat kalih Locita, tegesipun pangrarasing batos, dipun wastani Cipta Maya, inggih wahananing osik : 1. Angkara, 2. Birahi, 3. Satya, 4. Karsa, 5. Garjita.

Pangkat tiga Unandika, tegesipun ungeling batos, dipun wastani Wahywa Maya, inggih lahiring osik : 1. Pangongka, 2. Panira, 3. Pakantha, 4. Panyakra, 5. Panyana.

Juru Patanya :

“E…, e…., kisanak, kula sanget gumun, sarta wimbuh kayungyun inggih dhateng wiraosipun peksi urang-urangan wau, dene saged anyariyosaken ingkang elok-elok, wangsul menggahing kasagedan, kabesusan, utawi kawasisan, (336) dhateng pangolah tumrap pakartining ngelmi punika kok sanget-sanget dipun prasudi ing tembe dumugining delahan, prabedanipun punapa kaliyan sujanma ingkang bodho.”

Sang Murwenggita :

“Kisanak, kula sapunika saged amestani leres wonten sujuanma reraosan tembungipun makaten : sabobote kawujudane ngelmu iku mebar anebeki (sumebar angebeki) jagad, bebasane ditungu, diadhep, dipandang, disampar, disandung dening manungsa ing salawas-lawase, paran dene yen durung pinarengake maring Pangeran kang maha suci, iya ora bisa sumurup.”

“Wondene menggah pratandhanipun kisanak, bilih leres suraos ingkang makaten punika kala wau rak sampun nyariyosaken bab lelampahanipun (337) uler jedhung kaliyan sawer, tumraping kalahiran ing lampah boten sanes, wasana sareng dumugining katarimah ganjaranipun beda-beda, saupami sampun mangretos suraosing ingkang makaten punika rak inggih boten pitanglet malih beda-bedaning ganjaranipun tiyang bodho kaliyan tiyang pinter. Suwawi kisanak karaosaken punapa leres menggah wicanten kula punika.”

Juru Patanya :

“Inggih kisanak, leres kula ingkang kesupen, menggah tiyang pinter kaliyan tiyang bodho punika sampun temtu sanes-sanes ganjaranipun, ananging sareng kula angraosaken cariyos lelampahanipun uler jedhung kaliyan sawer wau sarehning sami kasedya wekasan saged kadugen, (338) punika rak inggih sami kagolong katarima, punapa sababipun geganjaranipun warni kasusahan utawi kasangsaran, liripun mankaten saupami wonten manungsa kedara-dara nglampahi tarak brata ingtembe dumugining palastra jasadipun pinendhet wonten ing kisma, mangka ngelminipun katarima raga rucat asalin warni kupu badhe miber nanging medal boten saged griyanipun sampun wulet tambah padhet, iba saya susah utawi sedihipun dene manawi santu warni ula naga, sarehning sawer punika bangsaning rosa saestunipun inggih saged jebol kisma, sareng sampun medal sumedya saba boten dangu temtu lajeng pejah malih sabab dipun pateni dening  manungsa : suwawi kisanak karaosaken amigunani punapa ganjaran ingkang makaten wau?.”

PUPUH XXXI

(339) Sang Murwenggita :

“Yen ta upami makatena, janjinipun saged santun warni kadosta kupu tuwin kijen sesaminipun punika radi mayar katimbang kaliyan gesang malih, wujuding manungsa wonten salebeting kisma saiba tanisipun nanging bok manawi boten dangu inggih pejah malih jalaran kaplepeken napas boten saged medal, kisanak menggah rerembagan ingkang makaten punika kedah lirih boten kenging sora, sabab manawi kamirengaken tiyang sanes mindhak dipun wastani edan sabanjur, suwawi ta kisanak, kagaliha ingkang sayektosipun pamanggih sampeyan wau rak inggih kados boten kanthi akal,  kados kairipi kados pamanggihipun lare ingkang saweg umur kalih utawi tigang taun, liripun makaten pundi wonten manungsa kedara-dara sami amarsudi (340) ing kawruh punika prelunipun punapa, namung nyenyuwun sageda kupu, kinjeng utawi ula, sasaminipun, rak inggih boten pisan-pisan yen ta makatena. Ing ngriki wonten dedongengan, mangke ugi kula cariyosaken ananging saking panyuwun kula mugi sampeyan raosaken ing sayektosipun ingkang kaange minangka jejering cariyos, juru tani amethik pantun ingkang badhe kaangge wiji, sarampunging pamethik pantun wau kedah dipun pepe, manawi sampun garing gagangipun lajeng dipun tangsuli, inggih punika nami dipun belehi utawi dipun nedheni, ing riku sarampungipun pantun lajeng kadekek ing lumbung, sareng dumugining mangsa pantun wau kapaendhet ing lumbung lajeng kasebar wonten ing sabin, dumugining wiji mangsa thukul tegesipun menthongol saking cangkok (341) utawi gabab saweg sawatawis inggilipun ing riku kacariyos gabah klothokaning wiji wau wonten salebeting endhut anangis asesembat melas arsa, wiraosipun kajawakaken kados ing ngandhap punika :

Kulit :

“E…, wiji, sira elinga, duk nalika isih anom wiwt metu saka ing kembang jumeneng aran pentil, kita wus angemuli marang sira, rina kalawan wengi kang kodanan utawa kapanasan iya kita, kongsi tumekane tuwa pinetik dening kyai juru tani kakenthang diepe sadina-dina ora liya iya kita, wasana tekaning samengko sira tukul sedya oncat saking kita asuka-suka tan enget purwanira, kang mangkono apa ora kena diarani tindak siya-siya lan anganiaya (242), awit kita iki luwih lara lan kasangsara, sira tinggal ana sajroning endhut, iya wiji rasakna, apa tinemune mungguh patrap kang mangkono.”

Wiji :

“E…, kulit (mrangbut), sira busananingsun, aja darbe uwas lan sumelang mungguh pisan marga saka plethakku, iku sajatine wus nganakake daya panggendam kang mahani bakal luluh lan amor iku saben pinurwa ing gaib kang ambuka tancep temen warananing nugraha kang ing buri temah diarani lesaning papasthen wekasan anganakake wor pisahe atma lan pramana nuli babar daya uriping rahsa temahan pamolahe baka wimbuh anganakake tumuruning jiwa mahanani catur apsara tegese patang wewadi utawa wewadi papat (343) ing kono catur apsara mau pamolahe neng don cupu mahanani daya astagina iya iku dadi aran jumenenging jiwa, mungguh kang diarani jiwa mau woring wiji lan cangkoke utawa woring isi lan wadhahe, mulane aja sumelang ing driya karana kabeh pepuntone wis ana ingsun.”

Cangkok (mrangbut) :

“Mungguh pajar lan warahmu kita banjur rumangsa krasa ora bisa nyenyamah lan maoni, ora liwat mungguhing panedhaku bisaa kaya tetembungan : mituhu marganing asih, miturut marganing welas, dene panati-ati anedhokahe maring kaluputan temah anganakake kakandel lan piandel. Wasana srahing tancep lan tekadku dak sumendekaken ana ing momot-momotku sumarah ngandel ing takdir.

(344) Juru Patanya :

“Kisanak, kula remen sanget wonten ing ngarsa sampeyan punika, dene kok kathah seserepan sampeyan dhateng dedongengan ingkang sae-sae, supados saged ayenyuda dhateng bodhoning manah kula mugi-mugi karsa dumugekaken cariyos malih.”

Sang Murwenggita :

“Sarehning sedyaning manah kula dumugining ngarsa sampeyan amung tetywi sampun pinanggih kalayan wilujeng ing sedyanipun utawi sawatawis sampun radi dangu anggenipun sami gegujengan, kaparenga kula badhe dumugekaken lampah. Ing wekasan menggahing pamit kula amung nilari tembung kalih bab kados ing ngandhap punika :

  1. Sinten ingkang nedhaken temen (345) tuwin leresing lampah kula ingkang ngantos boten lepat.
  2. Sinten ingkang nyumerepaken ing kasaenan kala ingkang ngantos boten kawastanan cacad, punika kados pundi?.”

Juru Patanya :

“E…., kisanak manawi saking pamangih kula tembung kalih bab wau makaten :

  1. Sinten ingkan nedhahaken temen tuwin leresing lampah ingkang ngantos boten lepat punika amung dumunung wonten ing empan lan mapan.
  2. Sinten ingkang nyumerepi ing kasaenan ingkang ngantos boten kawastanan cacad punika amung dumunung wonten ing tata krami. Karana menggah suraosing tembung kalih bab wau dumunung wonten ing don tepaning kasujanan.”

Sang Murwenggita :

“Inggih leres kisanak, sampun cocok (346) kaliyan suraosing manah kula boten langkung ing mangke muhung sami lengana pamuji, harja karaharjan anggenipun sami tumitah piyambak-piyambak, suwawi sami pepisahan.”

Juru Patanya :

“Kisanak, kula inggih samanten ugi, suwawi pwpisahan sami dumugekaken lampah piyambak-piyambak, ing tembe manawi sampun dumugining mangsa kemawon sami pepangihan malih.”

PUPUH XXXII

Sang Murwenggita :

Ing mangke kacariyos, sasampunipun apepisahan sami dumugekaken lampahanipun piyambak-piyambak juru patannya kaliyan sang murwenggita lajeng kumpul awor saeka praya sarta lajeng anangit tembung kapratelakaken kados (347) ing ngandhap punika :

Menggah dhateng pamudharing kawruh kula punika, boten pisan angaken kadi sang sujana sarjana saha sang mardibasa, ring saloka ongkang sampun kasebut apindha wreksa cendana ingkang pinulet ing jangga puspa, geringipun kadamel dupa, sumembah ing Dewa, teka ngambar babar sari-sarining ganda, punika celakipun katebihna, namung panganggit kula wau dhateng kawruh punika kaangepa kacatur, rasaning rasa dening tiyang ingkang nunggil budi, dados saestu ing wingking prasaning rasa kenging katulada.

Wasana osik, cipta, kula dados warni surasaning sastra, saha kula sukur dening tapaning ati, rahsa, jiwa, ingkang kawengku pranawa, wudaring pramana, ingkang saestu dados dununging (348) panembah kula.

Nahenta, anggitan kula punika kula pusakaken dhateng ajar kula ingkang nami Resi Niti Mani, ing ngasmara giyana rahsa, wasana dening Sang Gopita (ingkang kagungan dhawuh lan timbalan) kenging kawruh wau kaagema dening Sang Subadha ing Tirtaganda, ingkang lajeng wonten ing kita Pasuruan.

Purnaning pangriptanira sinerat ing Purwada, titi mangsa tahun Jawa tinengeran candrasangkala : Pambudining Salulut angesthi atma (tahun Jawi 1821).

Tamat.

-oo-

%d bloggers like this: