alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

SERAT ILADOENI


SERAT ILADOENI

Anyariyosaken dhateng wawadosing
lalampahan ingkang winadi,
pipiridan saking kitab
adamakna

2E DRUK 1928

Anggitanipun :
M.Ng. MANGOENDIDJOJO

WONOGIRI (SOLO)

Diterbitkan dan  dijual oleh :
TAN KHOEN SWIE
KEDIRI

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir
Sidoarjo,  15 Mei 2017

ѺѺѺ

[5]BUBUKA

Nuwun wiyosipun anggénkula ngimpun kawruh pétung Iladuni, punika wigatining sedya boten pisan miminihi utawi nununtun dhateng bongsa kula titiyang Jati angantepi kawruh tawang tuwang tanpa wawaton sayektosipun namung angluhuraken dhateng sujana ingkang kagungan anggit sapisan adhuh, saiba angélipun sampun sawastu wonten wawadosipun ingkang winadin. Manut ombaking jaman para durjana ing wekdal punika saya sengkut anggénipun angudi amrih luhuring kaswaskithanipun ingkang anjalari para nara praja bingung anggénipun angulir budi : ambudi sageda amikut dhateng para ingkang ambek durta wau.

Saréhning watakkipun bongsa kula tiyang Jawi taksih luméngkét dhateng balung sungsum anengenaken dhateng pétang awon saéning dinten sarat masrut punapa déné pasatoan sapanunggilanipun sanadyang ingkang sampun kadunungngan kawruh sumungkir dhateng watek gugon tuhon inggih taksih nganggé pétang wau punika, déning sampun dados kalimprahan tuturutan saking Panejenganipun Ratu Jawi, bilih kagungan damel mikrama[6]kaken putra sapanunggilanipun sarta yayasan punapa punapa :  taksih sami mundhut pétangngan dinten saé dhateng Kangjeng Radén Adipati (Papatih Dalem) sarta mundhut sangat wanci ingkang saé dhateng Radén Pangulu, punapa déné dhawuh masang tutumbal sarat masrut dhateng Nyai Adipati Sedhah Mirah. Dadosé pétangngan awon saéning dinten wau kalebet kabetahanipun  bongsa kula tiyang Jawi, mila bab ngélmi Iladuni wau kula wontenaken sapepakkipun, ananging kuciwa  sanget déné punika  serat boten kula cithakkaken jalaran saking ajrih kula : sarta angaji aji saking suraosipun wau serat babonipun punika ngélmi pétang Iladuni asal kagunganipun ingkang minulya kangjeng Susuhunan ing Maja Agung (Bejagung).

Pamelenging cipta pajampuwa pangajaping sedya : amrih para ingkang sami lampah durta wau sagedda brastha daruna kataman saking ancas tuwis larasipun serat Iladuni punika.

ѺѺѺ

[7]BAB : I
Pamilihipun Pasitén

Manawi tiyang badhé angadhéggaken griya, langkung rumiyin kedah amiliha siti ingkang saé, sampun pisan angenggéni pasitén ingkang awon saking awon saéning siti wau saged dipun kasumerêpan kedah ningali saking lumahing siti, katrangnganipun kados ing ngandhap punika :

  1. Bilih wonten siti miring mangétan punika nami Rêtna Kencana, saé, sinten ingkang ngenggéni pikantuk barkah ageng, kathah rêjekinipun ageng begjanipun.
  2. Bilih wonten miring mangidul punikna nama Kalasalaba, awon sinten ingkang ngenggéni tansah nandhang sisah, sarta asring kapejahan.
  3. Bilih wonten siti miring mangilen punika nami kalabencana, awon sinten ingkang ngenggéni tansah nandhang prihatos lan asring kenging ing sasakit.
  4. Bilih wonten siti miring mangaler, punika nami retna supudya, sae, sinten ingkang ngenggéni pikantuk kamulyan sarta lumintir sandhang tedhanipun.
  5. Menawi wonten siti miring ngaler ngetan punika nami [8] kalamurka, awon sinten ingkang ngenggéni asring kecalan lan cendhak umuripun.
  6. Manwi wonten siti miring ngidul ngetan punika nami kala drubiksa, awon sinten ingkang ngenggéni tansah kasorang-sorang.
  7. Menawi wonten siti miring ngidul ngilen nami kalageni, punika awon sinten ingkang ngenggéni asring kobongan.
  8. Menawi wonten siti miring ngaler ngilen punika nami retna muncur, sae, sinten ingkang sinung raja brana.
  9. Manawi wonten siti kantingal waradin punika nami retna pakaja, sinten ingkang ngenggéni kathah anakkipun sarta sugih emas picis.

BAB KAPING : II
Amrih Rahayu Ingkang Pinanggih.

Manawi ngadani andamel griya utawi angalih griya, (boyongan) punika kedah nganggé petung kados ing ngandhp punika :

Neptuning dinten lan pekenan punika kakempalaken lajeng [9] kadhawahaken pétang : guru, ratu, rogoh, sempolong, tegesipun makaten :

  1. Guru : saé, badhé sinung darsana, ginuronan lumintir sandhang tedhanipun tebih ing sambékala, cepak begjanipun.
  2. Ratu : langkung saé, kinajrihan ing sasami, tebih sambekalanipun lumintu rijikinipun.
  3. Rogoh : awon asring kepandungngan.
  4. Sempolong : langkung awon asring nandhang sisah sarta asring sasakiten kémawon.

Neptuning Dinten :
Jumuwah : 7, Saptu : 8, Ngahat : 6, Senén : 4, Selasa : 3, Rébo : 6, Kemis : 5.

Neptuning Pekenan :
Kliwon : 8, Legi : 5, Paing : 9, Pon : 7, Wagé : 4.

BAB KAPING : III
Sarat Masrut Anumbali Griya.

Tiyang ingkang andamel griya kedah waspada dateng sarat masrut tu[10]mbaling griya, supados sampun ngantos kapandungan awit kapitunan ing wingking badhé dados sanggemanipun pribadi, wondéning tumanjaning sarat masrut tutumbal wau kula terangaken kados ing ngandhap punika :

Bilih saka guru sampun ngadeg ing dalu wanci jam 1 pojokking griya sakawan pisan kedah dipun isingi, manawi dhawah malem dinten Jumuwah jam 1 pojokking griya sakawan pisan wau kedah dipun pendemi tigan ingkang wukkan kawiwitan saking pojok lér wétan ngantos kemput dhateng sekawan pojok wau. Saben wau tigan kapasang, kedah ngungelaken japa montra makaten : “Alif bé, bé, bayan bayan ora ana penggawé, padha wurung bébaé baé”. Kaungelaken kaping tiga tanpa ambegan sasampunipun lajeng mendhem wau tigan ngantos sarampungipun sakawan pisan. Manut pangandikaning Kangjeng Susuhunan ing Bejagung dhateng ingkang wayah Nyai Ageng Mruwun Dwander Dhistrik Kanor, Dhistrik Pelem (Sumberja) Bojanagara, sarat masrtu tuwin tutumbal wau supados kasumerépan dhateng para putra wayahipun awit supami katindakkaken kanthi tumemen sarta kandel kumandelling tékad ing salaminipun boten pisan badhé kénging dipun pa[11]ndungi utawi dipun lebetti déning durjana kampak utawi kécu,awit sinten ingkang badhé lampah awon manawi sampun lumebet dhateng pekarangan lajeng santun paningal griya ingkang badhé dipun lebetti : punika katingal wana ageng utawi saganten.

BAB KAPING IV
Daya Sarana Saged Angicalaken Lemut utawi Jingklong

Manawi kapéngin tilem sakéca jalaran pun lemut utawi jingklong boten purun manggén wonten salebeting griya : punika kedah anindakaken daya sarana kados ingkang kula pratélakaken ing ngandhap punika :

  1. Boten kénging ura-ura, utawi omong-omong kosong, kajawi rérémbaggan bab tumindakipun andamel utawi nindakaken pakaryan ingkang dipun lampahi.
  2. Boten kénging udud (rokok) nginang utawi madhang jajan wonten salebetipun griya ingkang nembé kagarap.
  3. [12]Manawi badhé sarapan madhang, ngombé utawi sasaminipun kedah sumingkir saking griya ingkang kagarap ngriku.

Manut papacuhipun ingkang minulya Kangjeng Susuhunan Rathu ing Giri : sinten ingkang nindakaken dhateng daya sarana wau, pun lemut utawi jingklong sampun dipun papacuhi boten kénging pisan-pisan lumebet dhateng griya kados ingkang kasebat ing nginggil wau.

BAB KAPING V
Saged nyumerépi barang ingkang ical
punapa ical saéstu utawi botenipun.

Manawi badhV nyumerepi barang ingkang ical punapa ical saéstu utawi botenipun punika petanganipun makaten : uwit epang, godhong, kléyang, terangipun makaten :

  1. Manawi dhawah uwit punika barang boten ical sanadyan icalla inggih saking pangrékadayanipun ingkang gadhah griya utawi ingkang gadhah barang piyambak pramila manawi dhawah [13] ing pétang uwit paranara praja, (priyantun utawi pulisi) kedah prayitna, pamariksanipun ingkang salesih. Sampun kesesa, kawawas ulat utawi solah bawanipun ingkang gadhah barang utawi griya, awit sadaya solah muna lan muni : dados pratondha panengerraning batos jer salugunipun wau barang boten ical sayektos.
  2. Menawi dhawah pétang: epang, ingkang mendhet wau barang taksih sanakipun ingkang gadhah griya utawi barang.
  3. Menawi gadhah pétang: godhong, ingkang mendhet wau barang tetepanganipun ingkang gadhah griya utawi barang : nanging saking éstri, kénging ugi mambet sanak nanging sampun tebih.
  4. Manawi gadhah pétang: kléyang , ingkang mendhet wau barang tiyang sanés.

BAB KAPING VI
Saged nyumerepi dhateng barang ingkang ical énggal
pinanggih utawi botenipun

Menawi badhé nyumerépi dhateng barang ingkang ical punapa saged pinaggih utawi boten punika kedah nganggé pétangngan pal sakhabat rasul ingkang sampun kaagem dhateng panjeneng[14]anipun Kangjeng Susuhunan ing Kalijaga, ananging sarananipun kedah kapétang nganggé arta katahipun : 40 : iji, wau arta kedha ingkang sami, upaminipun rupi sén inggih sén sedaya, menawi kethip sadaya, asal gunggungngipun wau arta jangkep : 40. Wau arta lajeng katumpuk dados satunggal tumunten kawacakna dhateng donga atining surat Angam rambah kaping : 3 : ugi tanpa ambegan sasampunipun wau artalajeng kapendhet sakajengipun kadhawahaken dhateng pal sakhabat rasul kados ingandhap punika :

  1. [15]Manawi pungkasanipun arta wau dhawah Mukammad barang ingkang ical wau mesthi énggal pinanggih, ananging sarananipun kedah slametan sekul wuduk bumbu sapikajenganipuningkang ngolah, ingkang kinurmatan Kangjeng Nabi Mukammad donganipun kabulla lan selamet.
  2. Manawi dhawah Abubakar, barang ingkang ical boten saged pinanggih.
  3. Manawi dhawah Ngumar, barang ingkang ical wau ugi saged pinanggih: ananging radi lami, sarananipun kedah slametan sekul punar, bumbu sakeparéngipun ingkang kinurmatan sakhabat Bagendha Ngumar, donganipun slamet.
  4. Manawi dhawah Ngusman barang ingkang ical wau enggal pinanggih, sarananipun kedah slametan sekul golong, pecel ayam ingkang kinurmatan sakhabat Bagéndha Ngali, donganipun slamet.

Wondéning atining surat An Ngam wau makaten: Latuddriku [16]  huwa Absaru, wahuwa yuldrikul Absara, wahuwallatiful khabir.

BAB KAPING VII
Saatting lumampah ngupados katrangan

Manawi badhé bidhal ngupadoskatrangan kedah manut lan miturut dhateng saatting dinten ingkang kula terangaken kadhos ing ngandhap punika :

  1. Dinten Akad kedah lumampah wiwit wanci ngasar.
  2. Dinten Senén kedah lumampah wiwit wanci palethékking surya.
  3. Dinten Slasa, kedah lumampah wiwit wanci énjing.
  4. Dinten Rêbo, kedah lumampah wiwit wanci palethékking surya.
  5. Dinten Kemis kedah lumampah wiwit wanci lingsir wétan.
  6. Dinten Jumuwah, kedah lumampah wiwit wanci lingsir kilén.
  7. Dinten Saptu, kedah lumampah wiwit serapping surya.

Sadéréngipun limampah: langkung rumiyin kedah maos dhateng atining surat An Ngam (Bab kaping : VI, kaca : 13) badheé jumangkah medal saking korining griya kedah angyektossi [17] lampahing napas ingkang medal saking léngnging grana, manawi lampahing napas benten ingkang kanan ingkang jumangkahlangkung rumiyin kedah suku ingkang tengen manawi lampahing napas banter ingkang kéring: ingkang jumangkah inggih  kedah suku ingkang kéring. Sarta kedah mangésthi punapa ingkang sinedya, katokidna gampang éwuh: satemenipun botén wonten jalarran sadaya punika sampun kawengku sarta kawasésa dhateng gesang kita, pramila sandyan éwetta inggih  badhé dados gampil.

BAB KAPING VIII
Punika pétangngan ingkang kagem dhateng Kangjeng Susuhunan ing
Bondhang (?) nganggé wawaton saking dinten.

Manawi wonten tiyang kécalan ing dintenipun siyang utawi malemmipun dinten :

  1. Jumuwah: tiyang ingkang mendhet dedeggipun réspati, rambutipun kathah, darijining asta cendhak kaken ingkang tingkah polah, kasenenganipun asring kékésahan utawi saba ing tongga, griyanipun wonten salér wétanipun tiyang ingkang kécalan barang ingkang kapendhet: kadelikaken wonten ing longan utawi sacelakking sumur, amrih pinanggihi[18]pun kedah slametan sekul ulamipun dagingnging kéwan suku sakawan kaolah sapikajenganipun ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Mukammad donganipun Rasul.
  2. Saptu: ingkang mendhet sagriya utawi sapakarangan dedeggipun pideksa, rambutipun cemeng, darijining asta ckapan barang ingkang kapendhet wau taksih kadhelikaken wonten salebeting griya, prenahipun wonten ing lér, supados éenggal pinanggih kedah slametan sekul golong, jangan menir, ulam pecel sawung, ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Saléh, donganipun kabulla.
  3. Akad: ingkang mendhet tepanganipun watakkipun lamun kékésahan seneng anyanyangking, kulit bambang awak griyanipun salérripun ingkang kécalan barang ingkang kapebdhet kabekta késah mangidul amrih pinanggihipun sagedda slametan sekul punar, ulamipun lembaran ayam ingkang dipun urmatti Kangjeng Nabi Ngisa, donganipun slamet.
  4. Senén: ingkang mendhet kempal sagriya, rambuttipun lemes lan lemes tingkah polahipun kupingipun panjang amprih énggaling pinanggih kedah slametan sekul wuduk ulamipun eloh, ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Dawud donganipun kubur.
  5. [19] Slasa: ingkang mendhet manis ulatipun kulitipun bambang ngawak rambutipun akas irungipun cendhek (pésék, dungik) barang ingkang kapendhet kadelikaken wonten ing pakarangan utawi wana, amrih pinanggihipun kedah nganggé slametan kupat: 40: bumbu kados adat ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Suléman donganipun slamet.
  6. Rêbo: ingkang mendhet rupinipun kuning, lemes rambutipun lan tingkah polahipun wau barang ingkang kapendhet dipun delikaken wonten sangandhaping kakajengan prenahipun ing kidul kilén amrih pinanggihipun kedah slametan  sekul golong, pecel ayam janganipun menir, ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Yakub donganipun kabulla.
  7. Kemis: ingkang mendhet sanakkipun piyambak dedegipun cekapan rupinipun kunin, juwéh pangucapipun nglading bauning asta, lemes tingkah polahipun kasenenganipun asring raraosan dhateng lalampahan saé. Amrih pinanggihipun kedah slamettan bubur bacingah, (abrit, pethak, cemeng) ingkang kinurmattan Kangjeng Nabi Ibrahim donganipun kubur.

[20] Pépénget bilih ngupadossi katrangan saking Bapa (?) punika, manawi dinten Jumuwah, Saptu, Senén sarta Rêbo, sampun kasupén ingkang kempal sagriya, saperangan utawi tongga tepalihipun awit punika ingkang badhé dados jalaran pinanggihipun wau barang.

BAB KAPING IX
Punika pétangngan ingkang kagem dhateng Kangjeng Susuhunan
Rathu ing Giri, nganggé  wawaton saking pekenan

Menawi wontwn tiyang kécalan saking pekenan :

  1. Manis (legi): ingkang mendhet wau barang rupinipun pethak griyanipun wontening wéten amrih pinanggihipun kedah slamettan buceng, ulamipun ayam pethak mulus ingkang kinurmattan Kangjeng Susuhunan ing Ngampél donganipu rasul.
  2. Paing: ingkang mendhet wau barang rupinipun pethak sarta abrit griyanipun wonten ing kidul amrih pinanggihipun kedah slamettan sekul golong pecel pitik jangan menir, kang dén mumulé Kangjeng Susuhunan ing Kalijaga, donganipun kunut.
  3. [21] Pon: ingkang mendhet wau barang rupinipun kuning, griyanipun ing kilén amrih pinanggihipun kedah slamettan sekul ulamipun sawung abrit ingkang dipun kurmati Kangjeng Susuhunan ing Kudus donganipun slamet.
  4. Wagé: ingkang mendhet rupinipun cemeng, griyanipun ing lér, amrih pianggihipun kedah sklamettan sekul wuduk ulamipun ayam cemeng, ingkang kinurmattan Kangjeng Susuhunan ing Giri, donganipun kabul.
  5. Kliwon: ingkang mendhet rupinipun bambang awak griyanipun wonten ing tengahing kampung utawi dhusun amrih pinanggihipun kedah slamettan sekul punar, ulamipun sawung blorok abrit.

BAB KAPING X
Punika pétangan ingkang kagem dhateng
Susuhunan Siti Jenar, nganggé wawaton sastra Arab

Manut kawruhipun Kangjeng Susuhunan Siti Jenar: naminipun tiyang ingkang lampah durjana punika sampun kapathokkan mesthi nganggé sastra Arab sastra wau dumunung wonten salah satunggiling wanda [22] namanipun tiyang wau, katranganipun kados ing ngandhap punika :

  1. Dinten Akad naminipun tiyang ingkang mandung wau wonten satranipun Kaf barang ingkang kapendhet kabekta mangalér, ingkang kajujug ing panggénan utawi ing dhusun ingjang rêja (ramé).
  2. Dinten Senén naminipun tiyang ingkang mendhet wau barang ugi wonten sastranipun Kaf barang ingkang kapendhet kabekta mangidul.
  3. Dinten Slasa, naminipun tiyang ingkang mandung barang wau wonten sastranipun: Sin barang ingkang kapendhet kabekta mangidul.
  4. Dinten Rêbo, naminipun tiyang mandung barang wau wonten sastranipun , utawi Ra, barang ingkang kapendhet kabekta mangétan.
  5. Dinten Kemis naminipun tiyang ingkang mandung wonten sastranipun Ga, barang ingkang kapendhet kabekta mangalér.
  6. Dinten Jumuwah, naminipun tiyang mandung wonten sastranipun Jim barang ingkang kapendhet kabekta mangilén.
  7. Dinten Saptu, naminipun tiyang ingkang mandung wonten sastranipun Sin barang ingkang kapendhet kabekta ngalér ngétan.

ѺѺѺ

[23] Wondéning bab prakawis Iladuni punika kajawi ingkang kasebut ing nginggil wonten malih  miturut katranganipun Bagus Ngarpah, ngulama dalem ing Surakarta Adiningrat kados ing ngandhap punika :

Pétung Iladuni iku tabnsah dadi parêbuttan  déning sulayaning panemu, siji ngarani tiba pati, sijiné: katekan sakarêppé, iba sulayané, mongka witting pétung mung siji saka dina pipitu.

Kangjeng parétah gedhé andangu marang Bagus Ngarpah, aturé:

Menggah Iladuni warni kakalih punika sami lêressipun sanadyan sulaya dhawah ing pétang awon saéning dinten nanging pancen dhasar makaten amargi Iladuni punika ingkang kacirénan aksara (a) anggitanipun pandhita ajujuluk Empu Hartati ing Wiratha, ingkang kacirénan aksara (b) anggitanipun Ajar boten terang naminipun.

[24] Awit saka iku kang sayoga milih dina becik
kang tumbuk tibané pada becik.

Advertisements

SERAT PONCADRIYA


SERAT PONCADRIYA

PUNIKA SERAT PONCADRIYA

Kekarangan sangking kitab pinangkané

Mawi sekar

¤¤¤¤

Kacapaken dhateng kantor pangecapanipun
Tuwan Ghé, Shé, Té, Pandhorép

Ing nagari Samarang,
Taun 1872

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir

Sidoarjo, 20 April 2017

@@@

PUPUH I
H A R T A T I

  1. Jam sadasa énjing ari Kemis, legi Rajap tanggal ping nembelas, nuju mongsa kawoluné, warsa Daé puniku, sapta naga pandhita théng sipi, sengkala duk manurat, agyama anurun, mangun langening carita, kekarangngan sangking Jeng Iman Nawawi, kinarilan déning Hyang.
  2. Purwaning réh wasita ginupit, caritané Serat Poncadriya, sangking kitab pinangkané, lafalé kang rinacut, sinalinan ing basa Jawi, mangsudé lafal murat, dadya kang ing ngapus, sinawung kalawan tembang, witing raras sajagad samya amuji, ing kanugrahaning Hyang.

PUPUHM II
ASMARADANA

  1. Kang sedya leluri Nabi, ngawruhi sang liring ngalam, panjenengnganira kathong, kang kaumuk ing ngakasa, nagara Poncadriya, ajujuluk Raja Napsu, tuhu Rathu Binathara.
  2. Saluhuré kang pratiwi, sangandhapé ing ngakasa, tanana madha Sang Kathong, kasasra Nungsontara, sadaya kumawula, dhumateng sira Sang Prabu, Raja Napsu tanpa sama.
  3. Ingkang kinarya [4] Pepatih, ing nagari Poncadriya, Arya Budiyah julukké, jatiné sandi upaya, tanana kang uningnga, sekawan niyakanipun, sami prajurit sadaya.
  4. Ngabéhi LuamaH Sekti, salira banglir tembaga, pan ati kedadéhané, lair medal sangking netra, pan kelangngenanira, sasimpen rérasanipun, ing dalu pantaréng siyang.
  5. Lan niyakanipun malih, jujuluk Demang Amarah, lir minangsi sarirané, rémpelu kedadyanira, medal sangking talingngan, déné kelangngenanipun, ngadu adu kekeréngngan.
  6. Mematéni siyang ratri, sadina dina aduka, lawan malih niyakané, jujuluk Rongga Supiyah, jeni kang pasariran, kadadéhané pupusuh, lair medal saking grana.
  7. Siyang ratri pan kuwatir, maras gumeter tan pegat, nanging ta kathah artiné, lan malih niyakanira, kéwani namanira, sarirané ijo iku, sing limpa kadadyanira.
  8. Sangking dubur génya lair, déné kalangngenanira, anggung dhahar lawan saré, kanggep pangawulanira, mila nagara réja, inggih sangking mawénipun, kéwani dhaharané nendra.
  9. Yé[5]n tan dhahara sahari, dadya réngkaning nagara, grahana lindhu temahé, sesalat agring prahara, nagara Poncadriya, permila gemah kalangkung, kéwani tutugas karsa.
  10. Lurah Kajineman sekti, wus tatébedhah nagara, sumurup ing ngajur rajér, pun makruh ing ngaranira, kocapa Sri Naréndra, tinangkil wadya penuh, ing ngarsanira Sang Natha.
  11. Satriya Punggawa Mantri, lelurah manggung pepakkan, andhér sorré tarub gedhé, wus pinarak Sri Naréndra, sitinggil padmasana, pinatikking rétna murub, tinon lir giri kusuma.
  12. Ngandika Sri Narapathi, Bapa Patih kayangapa, ing kuna kelawan mangké, ing nagari Poncadriya, gemah ingkang nagari, Ki Patih nembah umatur, pukulun atur kawula.
  13. Yektos gemah ing mangkin, tinanthing ing kuna-kuna, tan kadi gemahé mangké, murah kang sarwa tunumbas, wong cilik kathah suka, metu kang sarwa tinandur, manggut mésem Sri Naréndra.
  14. Kawula ngaturi uning, dhateng paduka Bathara, kula miréng pawartosé, wonten Satriya utama, tuhu trahé kusuma, tanarsa nungkuling Pra[6]bu, Sanubari padhekahan.
  15. Lalima sami respati, akekasih Radén Iman, anoma ing kawayahané ba-, gusé tanana madha, éstri ingkang satunggal, warnané ayu pinunjul, akekasih Mutmainah.
  16. Kang jalu apekik pekik, Radén Tokit namanira, Radén Makripat wastané, kalawan Rahadén Islam, sami lit Hyang ngasmara, sarta wonten nembanipun, kekasih Nata Agama.
  17. Duk miyarsa Sri Bupati, ing ngaturê Patihira, yata ngandika Sang Kathong, dhateng lurah kajineman, Makruh sira sun duta, anggowaha layangngingsun, katampiya Radén Iman.
  18. Sinung tinampanan aglis, duta pamit awot sekar, sang Nata bibar ngedhaton, ginarêbeg ing wanodya, luwar wadya aséba, kawarnaha kang lumaku amu-,ndhi mundhi nawala.
  19. Datan kawarna ingmargi, ing Sanubari wus prapta, derojog duta lampahé, yata sigra jajar lenggah, kagét Radén Iman, praptané lurah Makruh, kepanggih sami nonoman.

PUPUH III
S  I  N  O  M

  1. Ngandika Rahadén Iman, ing pundi ngayun kawingking, pu[7]napa ingkang sinedya, lan sinten sinambat wangngi, kang tinakon nauri, aran kawula pun Makruh, titiyang Poncadriya, dinuta déra Nerpathi, amaringken layangngé Sri Naranatha.
  2. Dhumateng andika uga, sigra ing ngelungken nuli, tinampanan gya winaca, sinukma sajroning galih, tan katara ing lathi, winaca ing purwanipun, prapteng titi wekasan, aksara sampun atiti, pan mangkana ungelé jroning layang.
  3. Pénget layangé Sang Natha, Poncadriya Sri Bupathi, Raja Napsu dhumatengnga, Radén Iman Sanubari, mangkana lingnging tulis, yén tan sébaha sun gempur, sira Radén Iman, malékat amalik bumi, lah antinen sandhangngen gurdakaning wang.
  4. Kang layang sinebit sigra, pun Makruh medal tan pamit, datan kawarna ing marga, ing Poncadriya wus prapti, ngarsané Sri Bupathi, sapolahé sampun katur, Raja Napsu Bramatya, tebah jaja nétra andik, pan gumeter kumejut padoné lésan.
  5. Wedana Bang wingnga-wingnga, talingan kadya sinebit, ngandika Sri Naranatha, dhumawuh dhateng Ki Patih, éh undhangngana sami, sarupa[8]né wadyaningsun, sigra wusing ngundhangngan, sadaya sampun miranti, sasikepé ngayuda sampun sumekta.
  6. Lir péndah sasapu wedhi, wadya bala angajrihi, panganggo abang asinang, pan sampun misihur sami, wadya bala miharsi, yén Sang Natha arsa gempur, dhumateng Radén Iman, kang dhadhekah Sanubari, sigra budhal wadya bala tan pétungngan.
  7. Sang Natha nitih Dipongga, pan Ujub wastané ésthi, palana pinasang riya, angkusé cegah ngabekti, wus angembanan giri, busananira Sang Prabu, arasukkan sumengngah, akampuh langgeng tan muji, lancingngané kuma-kuma kang dén angsar.
  8. Amakutha karam mutlak, paningsetira jinail, adhuwung dhapur kiyanat, pan kemat ingkang jemparing, gendhéwanipun kidib, keparat wastané busur, kakenthengnya pitenah, giyuné ngumpeting janmi, wadya bala lir péndah sagara bena.
  9. Sami anitih turongga, sumekta sikeping jurit, wau ta Si Brubah Niyat, watangngé laku tan yekti, wegig linali-lali, gagodhég maha dalurung, sopalé anguwawa, tueongga pengkuh tan éling, ke[9]ndhaliné sampun taté pala cidra.
  10. Ganggong amrih ken duduka, apus cidraniréng jangji, apus gulu peksa iya, apus buntuté tan éling, kekapa manah serik, sungkanan pan rarabinipun, ébék alem maleman, kendhaliné peksa drengki, wus dén cangking cemethi susuring tingal.
  11. Neng ngakenati seksana, winarna ing Sanubari, akekasih Radén Iman, duk bakda salatnya rambi, cahyané anelahi, pan sampun miarsa tutur, ing mangké linurugan, pepekkan wong Sanubari, Radén Iman kang manah langkung sungkawa.
  12. Tumuli asalat khajat, pancering tingngal kang ening, sawusé salat nenedha, dhumateng Hyang Maha Suci, anjunjung asta kalih, Pangéran amba kang Ngagung, Tuwan kang luwih wikan, kang dadékakén ing sekalir, Tuwan uga atulungnga ing kawula.
  13. Panedhané tinarima, déning Hyang Kang Maha Suci, Rahadén Iman wus dandan, busana sikeping jurit, miwah Rahadén Tokit, Makripat sampun angrasuk, Radén Iman samekta, Nata Agama tan kari, samawana Sang Rêtnayu Mutmainah.
  14. Wong Sanubari pepekkan, tengngara dhikir pamuji, tengarané [10] maju ngrana, madhep ing kéblat kang baris, binudhalaken sami, tan tilar ing tartipipun, Radén Iman punika, lumaris miwiti muji, sarwi sira asikep watang tuwekal.
  15. Sampun anitih turongga, siniriggaken tumuli, awasta sabar derana, siriggé nebut mring Widi, rinakit kang kendhali, cipta rasa westanipun, gegiwang tingal tunggal, wus buntut percaya puji, sinutrénan puji datanpa pegatan.
  16. Songgo wedhi wani kalih, amben pikukuh ing dalil, apus guluné tan pegat, pan ébék saréhing ngati, nugraha rarabnéki, kadhal wangkong iklas iku, muncéné sukurring Allah, carangngan pasrah ing Widi, wus cinangking cemethi awasing tingngal.
  17. Pan emban nata agama, kang kinarya sénapati, sikep watangngé istigpar, siriggé dhikir tan lali, dhahu pupuji jati, wegiggé lampah rahayu, sinerêk tobatira, tindakké tasbéh lumaris, nguwuh lawan sesumbar maca istigfar.
  18. Rêtna Ayu Mutmainah, punika tan kena kari, dhasaré ayu utama, angrasuk busana adi, ngimbuhi ayu manis, cahya guwiwang sumunu, ara[11]sukkan saréngat, sinjangngé tarékhat jati, kekembené khakhékhat tepi makrifat.
  19. Sinampuran sahadat, asengkang brongta Hyang Widi, panunggul ngamal jariyah lampahé tinandhu yakin, Radén Iman neng ngarsi, para kadang anéng pungkur, datan kawarnéng marga, prapténg payudan abaris, Radén Iman tunggul payung angléla.
  20. Binabar bandéra kurmat, tunggulé nginggil pan tasdik, taklim tabuhanira, pan asri tanbéh ngerangngin, bandérané kumitir, kangnginan asi dinulu, anginé rahmatollah, wus ayun-nayunan sami, barising prang tinata tata tilawat.
  21. Busanané Radén Iman, rasukanira tubadil, kampuhé cinitréng ikhram, paningset mikraj Ing ngati, lancinganipun kadis, pan wiri babentingipun, dhuwungngé Amarollah, wrongka kayu mawdanahi, wus rinasuk makutha munajat Akah.
  22. Asikep panah sirrollah, gendhéwa sabiling ngati, busuré laku supangat, mujadah kakentheng néki, tandangngé ati éling, lembahé kang manah kulur, éndhong tan tilar kojah, kakéjék pitutur [12] jati, sigra mara sabar nebut nama Allah.
  23. Ngagem cakra rukyattollah, Raja Napsu aningali, ngandika ing wadyanira, Demang Amarah tinuding, sira mapagga jurit, kang kinon sigra umagut, Radén Iman tumingal, Nata Agama tinuding, sarêng mara tanana arsa mundura.

NCHA

  1. Cinarita wau Sang Patih Budiyah, sayekti lair batin, kelahiranira, milu ing Poncadriya, batin milu Sanubari, tengahing rana, milu ing Sanubari.
  2. Yata sampun sinalinan tatunggangngan, bleggedaba ngajrihi, wasta pun Kalimah, sikeping sinalinan, pedhangngé tuturing dalil, taméng tilawat, tandangngé ati éling.
  3. Raja Napsu kalintang bramantyanira, pegat lir bumi gonjing, kasekténé medal, buta lawan wenara, sangking nétra sangking kuping, wendran ayutan, tandangngé angajrihi.
  4. Wadya bala kathah kabur déné buta, wenara anauti, malih kawarnaha, wau Demantg Amarah, acampuh ruketing jurit, mungsuh kelawan, emban Nata Agami.
  5. Demang Amarah numbak barubah niyat, panggah Nata Agami, a[13]males pan éklas, puji jati kang tumbak, Amarah jajané kanin, terus walikat, Amarah dén gongsongngi.
  6. Radén Tokit pinedhang déning Luamah, pedhangngé srik kepati, yata tinamsiran, Radén Tokit apanggah, taméngngé cegahing Nabi, amales sira, Radén Tokit anitir.
  7. Dhuwungngipun pangéstu kasduning manah, Luamah lambung kanin, kiri terus kanan, wus mundur ginosongngan, lurah kajineman prapti, ayun nayunan, mungsuh lawan Sang Déwi.
  8. Mutmainah arsa cinekel kéwala, Sang Déwi anggati, sarwi nabet sira, sampuring mushadat, pun Makruh niba kuwalik, amales sigra, towokké angajrihi.
  9. Ageng wiyar towokké aran was uwas, rasukan Sang Dyah keni, saréngaté suka, Sang Déwi males lawan, pinjungngé tuturing kadis, pinabet sigra, Makruh pilingngan keni.
  10. Buntayangngan pun Makruh kajengkang jengkang, Raja Napsu marani, anitih dhipangga, liman pun ujub meta, dénira akupur kapir, sigra angada, Radén Iman ngingati.
  11. Yata ke[14]bat amales panah sirrollah, gendhéwanira sabil, busuré saréngat, gandhéwa wus pinenthang, lumepas kena kang ésthi, rubuh kang liman, Raja Napsu malesi.
  12. Menthang sigra pun kidip gandhéwanira, kiyanat kang jemparing, busuré keparat, jemparingngé lumepas, Radén Iman ambeneri, kudané kena, meksih éca sasirig.
  13. Radén Iman tan pisah lawan Makripat mungsuh lawan Kéwani, agebang ginebang, Kéwani katriwandhan, lumayu dipun gongsongngi, Sang Natha sira, yudané silih ukih.
  14. Reméning prang Sang Natha lan Radén Iman, sami sudiréng jurit, tanana kasoran, surak ambal ambalan, Rahadén Iman tumuli, angagem cakra, rahmattollah ngajrihi.
  15. Dyan lumepas kebaté cakra kumilat, Sang Natha ambeneri, kang makutha pecah, terus dhateng ing sirah, muncar rahira dres mijil, Sang Natha niba, kantak Sri Bupathi.
  16. Wadya bala Punggawa ing Poncadriya, rêbut arsa gongsongngi, dhateng Sri Naréndra, gumuruh awurahan, anglir rêbah ingkang langit, tunjung tinunjung, wadya kang ngungsi urip.
  17. Samya [15] nangis sambaté ngaru-ara, wadya bala kang mati, sarwi tumpangan, ludira ambelabar, lir pindah segara getih, Sang Natha sigra, binekta malbéng puri.
  18. Raja Napsu sadhatengngé Poncadriya, gumuruh ponang tangis, lir gabah nginteran, tanbuh ing polahira, wong sanubari nututi,ing Poncadriya, sinamber dhandhang putih.

PUPUH IV
DHANDHANGGULA

  1. Wusing ngalap kuthané Narpathi, Poncadriya kinukut jinarah, giniring raja kayané, Raja Napsu anungkul, atur pati kelawan urip, anenggih Radén Iman, kang jumeneng Ratu, Sanubari amakutha, Sri Naréndra juluk Raja Iman Suci, lir Ratu Waliyollah.
  2. Wus jumeneng Rathu Sanubari, Raja Iman tansah anéng pura, tan winarna ing tiyasé, anekakakén sampun, nyatakakén ingkang sajati, ing Sanubari pura, wangunira unggul, ginapura kutha rêtna, lapis sapta bata pan rinakit adi, tinon asri korinya.
  3. Lawan malih kalangenanéki, maliki mas binatur sosotya, nila widuri wastané, sinirab ing mas murub, akik mirah jumanten wi[16]wilis, pucukking ngaras sinungngan, mustaka jumerut, ingkang nétra munggéng toya, sinawuran sosotya lan mirah adi, kasturi gonda nganbar.
  4. Awibawa panjenengngan aji, Maha Raja Iman aparintah, kang kinarya pepatihé, Arya Budiyah wau, tinarima Sang Rêtna Déwi, Mutmainah kinarya, Patihé Sang Prabu, kang ngimpuni ing parintah, wus pinatah ing jawi Rahadén Tokit, kang nanggel kinarya.
  5. Kang kinarya pakartining jawi, ing wijeksan Rahadén Makripat, ngawruhi salah beneré, sakéhé kang doséku, angawruhi nata nagari, Rahadén Islam Punggawa Modinira Kukum, Pangulu nata agama, déné ingkang negara ing Sanubari, kerta gemah raharja.

Tamat Serat Poncadriya.
Walahu Aklam.

SERAT WEWULANG


SERAT WEWULANG

 

Pupuh I dhandhanggula

  1. // [1] Wontên pasal mangke kang winarni / caritane sujalma utama / kang wus akèh luwangane / mêmulang anak putu / dèn anggèa kang wuri-wuri / padha sira rungokna / ing pitutur ingsun / lêlèjême wong sujana / lan wong wirya wiwitan lara prihatin / amatèkakên raga //
  2. // Raganira dèn sumêdya êning / êningêna lan nalaring kathah / dadi wong jêmbar budine / budi digdayèng tuhu / tuhu têrus lan islam batin / laire dhasar tapa / batine aputus / tan keguh dening bêbeka / iya iku têpane wong padha mukti / angati-ati tapa //
  3. // Tapa tapi tap-tapaning ati / atènira tan kêna ing lombang / malar têkaa sêdyane / ingkang sinêdyèng kayun / rahayune sajêge u[2]rip / manggiha suka wirya / wiryaning tumuwuh / mundhak kawuwus sujana / sujanane angluwihana sêsami / sêsamaning manungsa //
  4. // Iya iku kang manut sayêkti /sayêktine anut suka wirya / saking lara prihatine / karane wêkasingsun / anak putu kang wuri-wuri / padha sira laria / lampah kang pinunjul / punjul sêsama ing jalma / malah mandar oleha sapangat nabi / wali mukmin sadaya //
  5. // Sadinane sira aja lali / limputêna mring nêpsu kang ala / lêlimpenên sakarêpe / karêping nêpsu iku / anusupi panggawe bêcik / rêricikaning basa / binubrah binuwur / karane sira yitnaa / yèn wus yitna tan ana ala lan bêcik / pintanên ing wardaya //
  6. // Yèn wus bisa minta ala bêcik / pan kalêbu rêrêsiking [3] janma / kataman tuman têmêne / nêlat kang sampun luhur / kaluhuran kang sampun êning / angêningakên nala / nala mrih sumunu / kang sumunu wus gumawang / lan kawang-wang kèh ing janma ala bêcik / katitik kang tênaga //@
  7. // Tênagane kang dipuntitèni / wus kapusthi èsthining wardaya / katara dèning solahe / solah muna lan laku / wus kacêtha osiking ati / atènira wus pana / paham ing pangrungu / wruh saosiking buwana / bapa iku sawabe wong brangtèng Widhi / widigdèng ing ngawirya //
  8. // Prabawane wong wani prihatin / yèn wus mukti nyawabi sadaya / mring sanak wong sakadange / nadyan liyane rawuh / amuwuhi dahulat prapti / tur ta mundhak suwara/ kaprawiranipun / sugih rowang sugih [4] donya / beda lawan wong nora gêlêm prihatin / barang sinêdya tuna //
  9. // Nanging ana ujaringsun kaki / mring kang maca tuwin kang miyarsa / gêdhe cilik tuwa anom / tan kêna sira guru / sok sapaa dadi priyayi / anut sikuning janma / gandar solahipun / sarta takdiring Hyang Suksma / yèn wong iku takdire dadi wong tani / pan balubut kewala //
  10. // Nadyan bagus sagandare singgih / yèn pasthene pêpancène bangsat / pasthi kumêsat ujare / ujar nêka alungguh / anglungguhi ujar priyayi / amrih aja katara / polahe kang mawut / sawênèh ingkang sujanma / gandar ala dêgsura atine gingsir / gingsiring barang karya //
  11. // Kang satêngah sujanma puniki / gandar ala nylêkuthis semunya / [5] sarta dhêndhêng cêlukane / sinêmon datan wêruh / dipun sarah datan udani / kinêras datan êsak / ginêbug malupuh / sawênèh ingkang sujanma / api kêras nyêngangas ungas yèn angling / nyaliwing ing wardaya //
  12. // Kang sawênèh sujanma puniki / bêg sujana pangucap miyarsa / lèjême wali dèn amè / Jawa Arab wus putus / ing sarengat tarekat kaki / makripat kang cinêtha / ing kandhêg pamuwus / kayêktène nora nana / ambag lomba sêmbrana tan bêtah ngêlih / trocoh rusaking bala //
  13. // Basanira ambêg kumaluwih / saru lamun nênggih amicara / manggung agrayuk basane / baya manut ing siku / pasêmone angulêr sêrit / dene bataling drajad / wit pangucap rusuh / amimi wus sabên dina / nalarira arupè[6]k sêsêg kacêpit / kajêlit dèn tingala //
  14. // Satêngahe malih kang sujanmi / pan ambulus malih ambêkira / alus ngaluwus semune / solahe nyanyak-nyunyuk / kadi munyuk tan wruh ing krami / krama kinarya entra / jatine lir badhut / balubut kataning basa / kang mangkono angèl dadia priyayi / pasthi dadi urakan //
  15. // Aja dumèh yèn ala puniki /gandarira yèn dhasar pasaja / sarta kathah kawignyane / lan wênês sêmonipun / kathah ingkang dadi priyayi / dene ugêring janma / ing tindak lan tanduk / lan têtêp mantêp ing basa / sabobote ana kamuktène ugi / tinimbang lan wong ala //
  16. // Kang satêngah sujanma puniki / gandar alus solahe prasaja / lèjêm priyayi dènangge / ing solah bawanipun / [7] pan rineka-reka priyayi / nanging tan bêtah tapa / sarta untungipun / arang kang dadi dangdanan / ewuh têmên pratingkahe wong aurip / riptanên ing wardaya //
  17. // Nanging ana masalahe malih / yèn wong iku anggêgulang tapa / yêkti ana pamalêse / mungguh ing Hyang puniku / nora samar solahing dasih / saosiking wardaya / Hyang Suksma wus mêngku / Pangeran asipat rahman / luwih murah ya rabil kang luwih asih / asih mring wong nastapa //
  18. // Nadyan silih saliring kumêlip / kabèh iku ya sinungan murah / sapancène dhewe-dhewe / nadyan mancia iku / ora kaya wong mangun tèki / kinacèk ing sêsama / ing daulatipun / iya ta lawan kangelan / [8] kangèlane pan wus lina kang kariyin / anyêgah pangan nèndra //
  19. // Karantêne dènaemut sami / kang wong anom anganam-anama / sakèhe kawigyan kabèh / kabèh ungsêdên iku / kaprawiran lair lan batin / batinira dèn tata / tap tap-tapaning têmbung / têmbung-têmbunge ing basa / basaning wong wangwangên dipun kalingling / dêlingêna ing nala //
  20. // Nalarira dèn sumêdya rampid / rampidana lan udanagara / iku kang dadi ugêre / ugêrirêng tumuwuh / aja lali tata lan titi / dêduga lan prayoga / poma aywa limput / ringringa lawan wetara / angsal sira lalia kang nêm prakawis / tan wande manggih cèla //
  21. // Upamane rêraga puniki / yèn praua kang aran prayoga / [9] iku minangka dhayunge / wêtara satangipun / kang dêduga iku kêmudhi / reringa iku layar / poma dika etung / pradadaning ing sarira / kabèh iku lamun ora dèn kawruhi / mangsa sira arjaa //
  22. // Nadyan ikêt bêbêd lawan kêris / lamun ora bênêr panganggonya / dadya cêlaning awake / karane ing tumuwuh / ewuh têmên angangkah budi / nganggea sawêtara / poma wêkasingsun / sabarang ingkang prakara / aja lali wiwiting ala lan bêcik / rêrêsikên wardaya //
  23. // Nadyan ngucap sakêcap puniki / nadyan laku wong iku satindak / yèn ora bênêr patrape / nadyan silih dêdulu / yèn tan bênêr agawe wèsthi / karane ing a[10]gêsang / sangkanana ayu / amrih rahayuning bala / witing ayu andhap asor aja lali / iku patrap pusaka //
  24. // Lawanana kang pusaka malih / pusakane ing ngèlmu punika / angkat-angkatên karepe / dadya ngajia ngèlmu / yèn tan bisa kalimah kalih / ujare wong ulama / têksir ngèlmunipun / dening pusakaning tapa / kang tawêkal marang Hyang kang Maha Suci / asrah aja ambèka //
  25. // Dene ingkang pamuwus sayêkti / sok niyata wong iku nastapa / kang sarta osike dhewe / wus lumrah ing tumuwuh / sok janmaa kapengin mukti / tapane ora ana / apa marganipun / yèn wani mêsu sarira / sakarêpe Hyang Suksma iya nuruti / sawêtaraning lampah //
  26. // [11] Ing wong anom padhaa angreti / dening witing wong tapa punika / angkat-angkatên karêpe / kalamun sira mêsu / nêpsu hawa ngiwa pribadi / lan sartane èngêta / sira ing tumuwuh / yèn wong ora potang tapa / dadya angèl sabarang kang dèn senêngi / anggayuh-gayuh tuna //
  27. // Karantène wong urip puniki / kêdhik kang mukti kang dama kathah / awêdi luwe wêtênge / yèn esuk kudu muluk / lingsir wetan amangan malih / yèn bêdhug dharêdhêgan / surup thêkul bêskup / datan kêna towong iwak / karantêne wong urip arang kang mukti / nuruti budi hawa //
  28. // Budi awak angèwuh-ewuhi / amakewuh nèng sajroning nala / dadya arusuh nalare / witing hawa puniku / doyan mangan lan doyan guling / lan ora bisa nyêgah / ujar [12] kang tan patut / karane wêkas manira/ ing wong uripe angêta tutur kang bêcik / rêrêsik jroning nala //
  29. // Basa rinicik ingatik-athik / anggènên saprapataning basa / linaras ala bêcike / lamun bêcik rinasuk / lamun ala dipun singgahi / nanging ta tintènana / gêgêlitanipun / manawa kaworan ala / lamun ora matêng denira nitèni / akèh karoban basa //
  30. // Basa basan dènengêt ngawruhi / dèn kalingling delingna ing nala / nalar wit lan wêkasane / ana wiwit rum-arum / têngah onta wêkasan pahit / paekaning sujanma / kathah margènipun / sami lan margining pêjah / sajatine pari puniku sawiji / wiji-wijining karsa //
  31. // Karsa ala lawan karsa bêcik / dèn katitik clêkuthiking basa / kang ala lan basukine / kinira-kira kalbu / bu[13]dèning wong sawiji-wiji / tan kajajah sadaya / kanyata anipun / nadyan wasising carita / yèn tan ana yêktine kang dènrasani / yèku janma dol nama //
  32. // Aja kagèt yên sujanma wêgig / nadyan lantip pintêr amicara / yèn tan katêmu yêktine / titènana ing kalbu / bêbudène sawiji-wiji / ana kandhêging solah / kandhêging pamuwus / maluwus angawus basa / kang satêngah kumètes èthês yèn angling / amrih kadêlingêna //
  33. // Amrih kèringan sêsami sami / tur yêktine bêbudèning bangsat / mila kumêsat ajare / satêngah wong puniku / sampun tuwa ambêke rêsik / tur rêsik jroning nala / nalare arusuh / kapatuh kumêd ing donya / satêngahe ana karêthel mujati / jatine tan sêmbada //
  34. // Basan sê[14]mbada têgêse ugi / yèn wong gulang jatining sarira / kang têrus lair batine / batin ambêg rahayu / lairira andhaping krami / suka lila ing donya / tan grantêsing kalbu / iku wong wrêksa cêndhana / jaba sarèh tètêla wigya ing krami / ngramani ing sêsama //
  35. // Sêsamanya akèh padha asih / sih ing basa basuki tètêla / tètèh titih pambêkane / iku wênang tiniru / ginurunan tinulur tuwi / sênadyan wong nonoman / angsring ana muwus / muwus amrih kaluhuran / sarta nyata yêktine kang dènrasani / wênang yèn tinirua //
  36. // Aja dumèh wong tuwa puniki / yèn tan bêcik kalakuanira / poma aja sira angge / dene sayêktinènipun / basa ala puniku ugi / wong gulang gagêmbyakkan / gêgo[15]njakan udud / dhadhu kêplèk kècèk kêmpyang / iya iku pucuking ala sayêkti / yèn tan tajêm ing manah //
  37. // Yèn wong karêm wêwadonan angsring / yèku kabèh dadi pêpancadan / yèn tan mikir pambudine / milane wêkasingsun / mring wong anom-anom prasami / aywa pêgat gêgulang / budi kang mrih puguh / amrih kukuh jroning nala / nalarira rampidên lan ngèlmu jati / amrih aywantuk cêla //
  38. // Jawanira basa ngèlmu jating / sajatine iya raganira / akèh ana wilangane / jaba jro ngisor dhuwur / apadene kanan lan kèring / sajroning pamicara / ana kang amêngku / pangambu myang pamiyarsa / jroning tingal jroning ati dèn jagani / marang butaning suksma //
  39. // Ana dene kang angel pribadi / sratènane kang nèng jroning ra[16]ga / tigang prakara kathahe / arang kang bisa ngangkus / ati irêng abang lan kuning / puniku kaprakosa / jroning raga iku / ping sakawan ati pêthak / iya iku mung ingkang mulas pribaddi / amrih arjaning praja //
  40. // Nanging arang kang bisa ngrêtèni / marang ati putih kang utama / amung sandhing tongga bae / iku upamènipun / beda lawan ati kang kuning / abang irêng punika / sadaya angrangkul / sakèhe kang sipat janma / padha ngakêt ati abang irêng kuning / mila kathah wong ala //
  41. // Mila katah wong bêgal amaling / cêler juput brandhal lawan nayap / lannang wadon dadi lonthe / tuwin wong ngapus-apus / kêplèk kècèk dhadha lan bêlit / lawan ja sêsumbungan / manggung gulang udut / lan kèkere aning pasar / lan wong climut balurut lawan wong ngutil / [17] wit sangking ati abang //
  42. // Ati kuning anggung mêmalangi / samabarang karêm mring raharja / sami ingadangan kabèh / amrih bubuning laku / tuwin janma arsa prihatin / nuli binatalêna / amrih aja tutug / dene ati irêng ika / kawasane asangêt sabarang runtik / andabra ngambra-ambra //
  43. // Iya iku kang ngadhang-ngadhangi / marang kosiking amrih raharja / dene kang abang gawene / sakèh panganan iku / lan panganggo kang adi-adi / milane ingkang lamba / sujanma puniku / wit sangking tigang prakara / arang ingkang wong iku bisa nyratèni / marang ati têtiga //
  44. // Tur ta lamun gêlêm angêmasi / marang ati kang tigang prakara / yèn tutut langkung mbune / ati putih bèn ugung / iya iku sujanma luwih / angluwih[18]i sêsama / ing dahulatipun / karane wêkas manira / mring wong anom dènawas cirining ati / karêpe kawruhana //
  45. // Pan wus titi wirayating tulis / mring kang maca tuwin kang miyarsa / dèn padha èstokna kabèh / sabarang ungêlipun / jroning tulis kang amrih bêcik / dene kang amrih ala / gêgêlitanipun / iku padha yêktènana / poma-poma sira dèn padha nastiti / wirayat mrih prayoga //
  46. // Lamun ora nana kang niteni / ingkang maca tuwin kang miyarsa / dadi wong ngurakan bae / pasthi pancène buruh / tur katutuh lumuh ing becik / dadi janma katula / tula alanipun / dene kang sumarah ingkang / amiyarsa amaca kang durung bakit / wong anom mêksih mudha //
  47. // Basa jêjaka dipun maknani / jaja ngarêp ênggone [19] maknanya / panganggone ing ngarepe / liring pangarêp iku / dipun bisa abasa krami / yèn wus kapanggih tuwa / tuwuk ing pangawruh / wruhing ngèring subasita / aja kaya jêjakaning jaman mangkin / pangarêp ati lamba //
  48. // Basa lamba iku angêlebi / angêlebi wêtêng kêbak sêga / dadi grangsang sakarêpe / dadi wong abêburuh / munmuk radèn ing ngaranêki / daya lamun rosaa / wong iku mêmikul / wus têlas wêkas manira / poma kaki dèn padha anêstitèni / lêlèjêming sujana // 

Pupuh II Dhandhanggula 

  1. // Sun amurwa atêmbang artati / caritane sujanma utama / kang tate ngêmbani rajèng / anênggih wastanipun / ajejuluk Sèh Tèkawrêdi / salamine mandhita / nênggih anèng gunung / Maligèrêtna wastannya / du[20]k nom titi tatal ngêrèhkên nagari / nagri Garbasumandha//
  2. // Pambêkkane Ki Sèh Tèkawrêdi / salamine nèng Maligè rêtna / amêmulang pakaryane / dhatêng kang para wiku / kang ginêlar kang sabda gati / artine wong nèng donya / yata kang tinutur/ dening kang para satriya / kang ginêlar lêlungid udanagari / pepeka anèng praja //
  3. // Miwah ingkang wayah-wayah nangkil / sakathahe wong Garbasumandha / têngah tuwuh sêpuh anèm / sampun pêpak sadarum / angandika Sèh Tèkawrêdi / sakèhe putuningwang / kang anom kang sêpuh / padha sira pirsakêna / pratingkahe ngawula lan olah ngèlmi / tan beda pangarsanya //
  4. // Ingkang anom sun wulang kariyin / liring anom iku maksih tuna / durung kathah wulangane / beda lan kang wus sêpuh/ liring sêpuh iku nyêpuh[21]i / nyêpuhi têgêsira / nyawabi sadarum / milane jênêng wong tuwa / liring tuwa awênang tinuwi-tuwi / mring anak putunira //
  5. // Lamun ora mangkanaa kaki / ora jumênêng aning tuwa / dadi têtuwan arane / basa tuwuhan iku / ngandêlakên tuwane ugi / iku wong tuwa ampas / liring ampas iku / wastaning raga punika / raganira wus cape luwas ing kardi / mangka ing jro suwunga //
  6. // Iya iku wong cupêt ing buddi / duk anome tan purun têtannya / ngandêlkên kuwat rosane / tan etang ulah ngèlmu / kabakitan tan dên kawruhi / amung eca mêmangan / esuk nyamuk-nyamuk / tan ngetang wêkasing gêsang / kang kaetang mung nikmat pucuking pêrji / lan nikmat pucuk ngilat //
  7. // Datan nêdya angling jroning ati / yèn wong gêsang wêkasane pêjah / [22] nèng donya sêsanjan bae / milane wêkasingsun / mring wong anom-anom ta kaki / padha sira estokna / ing pitutur ingsun / aywa pêgat atêtannya / mring wong luwih barang kaluwihan kaki / padha sira gulanga //
  8. // Anadene yèn wus luwih kaki / olêhira gêgulang kawigyan / anadene romahane / nanging pangarêpipun / andhap asor tan kêna lali / sabarang karêpira / yèn tan lali iku / angajia ngawulaa / amêrtapa andhap agong aywa lali / wêkasan dadi guna //
  9. // Nadyan guna yèn ora tabêri / gunanira pan maksih kuciwa / dadya kurang utamane / lan malih wêkasingsun / panggrahita gulangên kaki / iku minongka wungkal / anglungiding sêmu / sêmu bêcik lawan ala / upamane ling adu pucuking [23] êri / yèn wong alul sasmita //
  10. // Sinaua nganam-anam kaki / lan dèn bisa sira mardi guna / lan nglanggana pakèwuhe / dèn bisa têngkas nambung / lan anukma ing agal alit / ya ulah kridhaningrat / sarjana kawêngku / jana sêmu sarsadhela / yèn wus nyandhak lêlungiding ala bêcik / sinêbut wong sujana //
  11. // Basa sujana puniku luwih / angluwihi sêsamaning janma / dadi sujana arane / karane putuningsun / aja wirang atèki-tèki / wong wirang têmah nganggrang / liring nganggrang suwung / liring suwung iku sirna / liring sirna budi istiyare kênting / dadi wong tanpa karya //
  12. // Kang mêksih nom ana kang dipunprih/ mikul rosa kinongkona kêbat / yèn wus tuwa kang ya priye / tapa ingkang tinêmu / raga cape atine sêpi / têgêse sasêpi sêpa / [24] tanpa ngrasa iku / dadine wong tuwa bangka / iya bangka tegese bangka sayekti / kumlêkêr tanpa sila //
  13. // Karantène gulang êntas mangkin / sakathahing kawigyaning janma / mumpung sira maksih anom / ingkang wayah umatur / inggih lêrês sabda sang yogi / nanging panuwun kula / dhumatêng sang wiku / pratingkahe wong ngawula / mung punika kawula suwun rumiyin / ingkang amrih utama //
  14. // Angandika sang Sèh Tèka Wêrdi / luwih angèl kaki wong ngawula / nanging aluwih gampange / puniku basa ewuh / liring èwuh durung mangrêti / basa mangrêti ika / ngawruhi sêdarum / sabarang karsaning nata / iya iku panêngêran kang janmadi / widigdèng cipta maya //
  15. // Maya iku utusaning kapti / kapti suka lawan kapti duka / anèng netra sasumuke / lair wrêma lumaku / lair iku utusan batin / angsa[25]l sira kaduga / ujar kang puniku / supaya yèn katrimaa / ing angèle yèn sira durung mangrêti / barang karsaning nata //
  16. // Nanging ana bedanipun kaki / angawula ing sang prabu tuwa / kalawan satriya anèm / sabarang karsanipun / ing satriya anom puniki / karya prêlu lan sunat / sami patrapipun / upami dipun popoa / karya prêlu kalawan kang nora gati / sami sih asatira //
  17. // Nanging ana pamère kêdhik / angawula ing satriya mudha / kang tahan dèn sêmu age / sabarang karyanipun / dene akêbat cukat têrampil / sabarang kaduk kêbat / trampil yèn umatur / cêgaha pangan lan nêndra / jurungana ing puji sarta sêmèdi / amrih dhanganing karta //
  18. // Yèn angadhêp gustinira runtik / poma kaki sira dèn prayitna / aja mapasi karsane / nênggih upa[26]mènipun / ing satriya anom yèn runtik / pan kadya banjir bandhang / sing katrajang larut / balikkan dèn angrerêpa / nêtyanira dèn adoh asêmu wêdi / amrih dhangani duka //
  19. // Yèn ingutus dening gusti runtik / tan wukira dèn matra kilata / amrih lêmpêra dukane / yèn aturira tambuh / dadi sira kasabêt runtik / ingkang sangsaya dadra / dukane sang prabu / lêlakonira dèn kêbat / jroning kêbat akanthia ngati-ati / manawa kawadaka //
  20. // Pèn wus prapta denira tinuding / aturira kaki dèn tètêla / dèn asru asêmu sarèh / yèn sêngak sira matur / dadi sira mêwahi runtik / yèn asru esmu lêmbah / trustha sang aprabu / pan wus kocaping saloka / satriya nom sabarang kang dèn karsani / anggampangakên mongta //
  21. // Pan wus kocap wirayating tulis / ingkang aran satriya taru[27]na / basa taruna têgêse / taru godhong puniku / na pituduh maknane ugi / mungguh caraka basa / iku têgêsipun / liring tuduh barang karta / karya prêlu kalawan kang nora gati / kandêl tipis dèn padha //
  22. // Basa taru artine winarni / kaya godhong upamane ika / yèn lagi ana gaweane / kalangkung ajènipun / nora kètung mitung sukoni / tur ta amung sadina / gawene kang prêlu / yèn uwis dadi sarahan / iya iku maknane taruna kaki / kang wus kocap carita //
  23. // Benèh lawan prabu tuwa kaki / liring tuwan pan ora anasar / kang bangsa nasar artine / sabarang karsanipun / nora supe akathi uwit / wit bêcik lawan ala / kapyarsa sadarum / ngranggoni jênênging tuwa / basa jênêng artine iku jênêngi / jênêngi nora pisah //
  24. // Beda lawan basa anom kaki / liring a[28]nom maksih nganaman-nam / sabarang ing kawigyane / yèn wus kapanggih sêpuh / nuli bisa anamba iki / karsa bêcik lan ala / kapirsa sadarum / milane ana wong ngucap / sapa bisa wonge amrangkani kudhi / ngabdia ratu mudha //
  25. // Iya iku wong cupêt ing budi / ingkang purun angucap mangkana / dadi wong cupêt kawruhe / beda kang sampun luhung / kang wus wêruh ing ala bêcik / ngawula ratu mudha / ing ibaratipun / sira ngêmban rare mothah / lamun wigya ngarih-arih anyindhèni / kèndêl lajêng anèndra //
  26. // Yèn anglilir bocah dèn sandhangi / kêkêmbangan kuning ngabang-abang / bungah lêngêh-lêngêh bae / iku upamanipun / angsal sira bisa ngladèni / marang satriya mudha / ing sakarsanipun / yèn olèh sih lan dêrajad / sarta olèh satriya kang ambêg jugig / ngranggoni galih tuwa //

— @@@ —

%d bloggers like this: