alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

SERAT ICIP PATI


Icip pati
Sejatinipun icip pati ingkang kedah kaudi punika,
dédé icip pati gumlethaking badan dados mayit,
dédé icip pati raos mingsed mingsed kukuding rahsa,
nanging icip pati raosing pati ingkang dèn ulati.

Karanganipun : Raden Indrajit

Prawirakusumadirja,
ing Surakarta

—– @@@ —–

Paguron icip pati punika sasumerepipun ingkang ngarang wonten tigang warna.

  1. Wewatonipun ingkang kaanggep nyata sampun dumugi ing pati punika : gumlethaking badan dados mayit, sirna napas tuwin keketekkipun.
  2. Wewatonipun ingkang kaanggep nyata dumugi ing pati punika : kukuding rahipun kraos pecat wiwit saking jempol suku minggah minggah ngantos dumugi têlas.
  3. Wewatonipun ingkang kaanggep dumugi ing pati punika, dédé pejahing raga, nanging pangambahipun manusa dhateng raos mulya, gegayuhaning gesang, ingkang limrahipun sinebut ènget dhateng raos jatining gesang.

Terangipun kados ingkang kawedhar ing dalem serat punika.

ICIP PATI : SINIDA

Icip pati, ingkang dipunwastani : sinida, punika icip pati gumlethaking badan dados mayit, sarana pinithes ototipun ageng, inggih punika urungurung margining rah, sesambetanipun jantung kaliyan sirah, ingkang panithes kaprenahing gulu iring kiwa tengen, sareng pinithes, rahipun kebendung lajeng mambeg ngantos sadaya rah ing sakubuking kados sampun kèndel babar pisan, napas kèndel ketek-ketek inggih sami kèndel, tiyangipun kalenger kados sampun dados mayit, punika kaanggep sampun dados mayit utawi sampun pejah. Mangka sajatosipun dèrèng, namung kalenger kémawon.

Sarèhning tiyang ingkang kados makaten wau dipunanggep sampun pejah sayektos, dados tiyang ingkang sampun dipunmekatennaken wau, kaanggep sampun nglampahi pejah, utawi sampun ngicipi raosing pejah.

Limrahipun icip pati sinida punika tanpa wejangan punapa-punapa, amargi ingkang kanggé uge wosipun badan sampun kalampahan gumlethak dados mayit, ical keketek tuwin napa sipun, prakawis ingkang pinanggih raos rumaosipun punapa ingkang dipunalami utawi punapa ingkang tinemah, boten karembag, namung embuh, rasakna dhéwé, kanyataané apa kang tinemu.

Amila tiyang ingkang sampun naté anglampahi icip pati sinida, punika cariyosipun warni-warni.

Wonten ingkang cariyos : sirna raos pangraosipun, namung kados tiyang tilem kapati, ingkang boten ngimpi, inggih punika: sampun supé ing saniskara.

Wonten ingkang cariyos : taksih gadhah ènget nanging sampun boten ngraosaken punapa-punapa, rumaosipun angen angen punika kados wonten ngawang-awang benggang kaliyan badan, déné alamipun remen-remen, nanging ing ngriku boten nyawang punapa-punapa, kejawi namung pangangenangenipun piyambak. Wonten ingkang nyariyosaken manggih lelampahan kadosta : manggih papan ingkang sarwa asri, wonten ingkang kepethuk tiyang ageng inggil brengos capang bréwok simbar dhadha wulu wawar ambekta gada, ngaken malaékat, sawenèh wonten ingkang manggih lelampahan kados salimrahipun tiyang ngimpi kémawon.

Sawenèhing guru tukang nyida, wonten ingkang icip pati sinida punika mawi dipunrangkepi wejangan makaten : yen ana katon apa-apa, kuwi kabèh dudu, angger isih weruh barang-barang kuwi tondha durung tekan yèn : rasa, pangrasa, rumasa, karasa, iki kabèh wis sirna, wis ora weruh apa-apa, ora karasa apa-apa, iya iku, wis tekan ing pati tenan.

Tiyang sinida punika inggih kraos sakit, kinten-kinten boten tebih kados tiyang dipuntekak, tandhanipun bilih sakit amargi nalika saweg wiwit pinithes, ingkang kathah mawi ngaroncal, napasipun nyenggrog, ananging boten ngantos dangu lajeng kèndel tanpa sabawa, amargi lajeng sampun boten saged polah.

Kajawi makaten, rah dipunbendung makaten punika saged ugi ngrisakaken badan, upami kedangon saged ugi kalajeng pejah.Wontenipun boten kalajeng pejah punika sajatosipun pancèn dèrèng pejah sayektos rah mung mambeg sabagèyan ageng, dados taksih wonten ingkang lumampah ananging namung sabagèyan alit boten katawis, punika ingkang dados kekiyatan saged damel wangsul tangi malih. Dados icip pati sinida punika, wosipun ingkang kinajengaken : pejah. Nanging kanyataanipun : dèrèng pejah.

ICIP PATI : TILEM

Icip pati tilem punika ingkang kinajengaken : angraosaken kukuding rah pecat saking badan, wiwit saking pucuking jempol suku, saya minggah minggah ngantos dumugi telas babar pisan, nanging sajatosipun rahipun boten kukud, ingkang kukud namung (1) rahsaning raos pangraos saha (2) rahsanipun karkating badan, punika ingkang raosipun kados kukuding rah.

Angger tiyang punika tilem rahsa kalih warni wau inggih tamtu kukud, ananging limrahipun boten kraos amargi kukudipun rikat sanget, saha nyarengi kaliyan supéning èngetan, inggih punika nyarengi kaliyan laping tilem.

Béda kaliyan ingkang nedya patrapan icip pati kukudipun saged kraos amargi :

  1. pancèn sedya karaosaken.
  2. èngetanipun dipunsantosaaken supados sanadyan badan tilem manahipun boten tilem.
  3. kukudipun rindhik.

Raosipun kukuding rahsa kalih warni wau, manawi dèrèng lantih, tarkadhang kados gringgingen utawi semuten, nanging manawi sampun lantih, inggih boten, namung manawi kinten-kinten kukudipun antawisipun sampun dumugi ing puser ing baku sampun dumugi sikut badhé kukudipun ing jaja, punika tarkadhang raosipun sumiyut sanget, kados dipunbandul sundhul puyuh utawi dipunsawataken tebih. Anggragapipun marasing manah uwas punika saged murugaken wangsul tangi malih. Nanging manawi sampun lantih tarkadhang inggih lajeng saged boten makaten, lajeng saged lap angler kémawon.

Rahsa kekalih wau, kaliyan èngetan punika kénging kaupamèaken kados déné dilah kaliyan sorotipun, urubing dilah minongka upamining èngetan, soroting dilah minangka upamining rahsa kekalih wau. Tiyang tilem ingkang supé, punika kados déné dilah ingkang pejah urubipun saèstu inggih sirna sorotipun. Makaten ugi kahananing manusa, saben èngetan punika : rerem, sirep, padhem, rahsa kekalih punika tamtu lajeng kukud utawi racut, amargi rahsa kekalih punika soroting èngetan. Lampahing patrapan icip pati tilem punika, angangkah kukudipun rahsa kekalih punika, nanging èngetan sageda taksih jangkep. Dados èngetan dipunreremaken, supados saged ngukud rahsa kekalih wau, nanging dipunsantosakaken, supados sampun ngantos padham. Ingkang dados angèlipun punika : angangkah sirep pasorotipun kémawon, ingkang boten ngantos sirep urubipun. Éwadéné, saking dipun sinau kaliyan talatèn, dangu dangu saged lantih, ngantos dados gampil limrahipun dipunwastani : lunyu, licin, lènjèh, utawi : gambuh.

Rahsa kekalih punika kénging karaosaken wijangipun manawi tiyang tilem, rahsaning raos pangraos sampun sumebar nyarambahi badan sakojur, mongka rahsa karkating badan taksih kukud (dèrèng sumebar), punika manusa sampun saged aningali, mireng, ngambet, sapanunggillannipun, ananging dèrèng saged wicanten, ébah, kedhèp, sapanunggilannipun, makaten punika dipunwastani tindhihen.

Icip pati tilem punika limrahipun mawi wejangan, ingkang kaangkah wonten sajawining Alam pangimpèn, saha wonten sajawining tilem kapati, dados èngetan taksih manjer, nanging boten ngimpi, déné pitedahanipun warni-warni.

Wonten ingkang kapurih angangkah supados èngetan punika kraos kados déné anjendhel, inggih punika menep tanpa mobah mosik, namung kadunungan raos mulya tanpa sarana. Wonten ingkang namung dipuncariyosani, angger angen angen punika sampun saged oncat saking badan, dumunung wonten ing awang-awang uwung-uwung, sampun boten abadan wadhag, kantun abadan wang wung sepi, inggih punika sampun dumugi. Utawi pitedahan sanesipun.

Ananging ing sadèrèngipun dumugi ing panggènan ingkang sinedya, kacariyos, asring dipuncariyosi, bilih ing ngriku ngambah panggènan angsal sasmita, wujud sawarni impèn utawi swara.

Dados icip pati tilem punika, inggih mèh sami kémawon kalihan icip pati sinida, ingkang kinajengaken inggih pejah, nanging sarana ngukud piyambak. Déné kanyataanipun inggih namung tilem kémawon, rah tuwin napasipun taksih kados padatan. Bédanipun malih –ingkang cetha- bilih sinida punika tarkadhang kapurih ngangkah dumugi sirnanipun èngetan manusa, manawi icip pati tilem malah kapurih anjagi sanget sampun ngantos kelajeng dados tilem kapati.

Icip pati : rasa jati

Sajatinipun icip pati ingkang kedah kaudi punika, dédé icip pati gumlethaking badan dados mayit, dédé icip pati raos mingsed-mingsedipun kukuding rahsa, nanging icip pati raosing pati ingkang pati pati dèn ulati inggih punika drajat minulya gegayuhaning manusa, ingatasipun ingkang sami memanahan sabab saking wonten pejah.

Sarèhning ing alam donya punika wonten pejah, manusa wajib kadospundi. Punapa ingkang prayogi dipunlampahi. Punapa : manusa boten prelu memanahan bab punika, sabab badhe tanpa guna, ingkang amargi sampun tamtu boten badhé saged punapa-punapa, kajawi namung kedah ngèli, nglampahi punapa kawontenanipun. Punapa : prelu dados memanahanipun manusa, ingkang amargi wonten ingkang kedah kaudi, wonten ingkang kedah dipunéndhani.

Wonten piwulang makaten : Anta mutu kabla maoti,  khayatun bakda khayatin :

Jarwanipun : sira matia sadurungé mati, uripa sabakdané urip, kajengipun piwulang punika : manusa kapurih nyumerepi raosing pejah ing saderengipun pejah sayektos inggih punika ngicipi pejah. Saha kapurih saged gesang ing tembe sapengkeripun saking gesang ing alam donya punika. Dados sabab saking ing alam donya punika wonten pejah, manusa wajib angudi sagedipun gesang ing sabakdaning gesang ing alam donya. Sarèhning sabab saking ing alam donya wonten pejah, manusa wajib kedah ambudi sagedipun gesang ing sabakdaning gesang ing alam donya, dados ingkang dipunkajengaken pejah sadèrèngipun pejah, utawi icip pejah, punika : badhé nyumerepi raosing gesang, utawi ngicipi raosing gesang. Mongka sadèrèngipun manusa punika pejah, nama taksih gesang. Dados inggih tamtu sampun tansah sumerep raosing gesang. Kados pundi déné teka wonten suraos saweg badhé ngicipi raosing gesang. Makaten punika mratandhani bilih ingkang nama gesang punika wonten warni  kalih, satunggal gesang ingkang limrah sampun sami dipunraosaken ing tiyang alam donya punika, satunggalipun gesang sanesipun. Punika cocog kaliyan wontenipun tembang : jatining gesang, utawi gesang ingkang sejati. Awit sok wontené jatining gesang, utawi gesang tamtu wonten ingkang gesang ingkang dédé jatining gesang. Sok kaangger wonten gesang ingkang sajati tamtu wonten gesang ingkang dédé gesang ingkang sajati. Ingkang dédé jatining gesang utawi dédé gesang ingkang sajati inggih gesang ing alam donya punika. Jatining gesang utawi gesang ingkang sajati inggih gesang ingkang dados gegayuhaning manusa, inggih punika raos mulya ingkang prelu dipunraosaken utawi dipunicipi, ingkang ugi katembangaken dipunambah ing salebetipun manusa taksih gesang wonten ing alam donya utawi dèrèng pejah.

Manusa punika dumados saking kempalipun ingkang boten gesang, inggih punika bebakalaning raga ingkang lajeng maujud dados raga,kadayan ingkang anjalari gesanging raga, saben raga punika sampun boten kadayan déning ingkang anjalari gesang, inggih lajeng wangsul dados boten gesang malih, inggih punika pejah, gumlethak dados mayit, menggah ingkang andayani dhateng raga anjalari raga dados gesang punika, dipunwastani jiwa. Inggih jiwa punika ingkang nama jatining gesang, utawi gesang ingkang sajati. Jiwa punika gesang piyambak boten wonten ingkang anggesangi.

Saged gesang tanpa raga, saged gesang kanthi raga, inggih punika anggesangi raga. Jiwa punika asipat kadim, jarwanipun : dhihin piyambak boten wonten ingkang langkung dhihin saking pribadinipun, inggih punika asipat langgeng boten owah gingsir, inggih sipatipun sapunika, inggih sipatipun wingi-wingi, inggih sipatipun ingkang tembé wingking, langgeng tanpa mawi molah malih. Gesanging raga asipat kawadis, jarwanipun : anyar, inggih punika kénging éwah gingsir, kénging risak dados kosok wangsul kaliyan sipating jiwa.

Raga punika dumados saking alit dados ageng, nèm dados sepuh, mawi nyandhang, mawi nedha, mawi tilem, sapanunggilanipun, saha mawi kenging risak, sakit, pejah, dados ambutuhaken kaupakara, mila gesanging raga punika mawi (1) pépénginan (2) pamikir (3) pandamel mawi (4) raos sakit sekéca, saha (5) bingah sisah. Gangsal prakawis  punika sami minangka praboting pangupakara. Saben raga punika manggih kawontenan ingkang boten laras utawi wonten ingkang risak, tamtu lajeng wonten raosipun sakit, dados saben wonten raos sakit mratandani wonten ingkang risak utawi wonten kawontenan ingkang boten laras, ing ngriku lajeng nangèkaken raos sisah, temah  nangèkaken pépénginan utawi karsa badhé ngupakara, lajeng sambet kalihan pamikir, ngupados kawruh marginipun kasembadaning sampurna pangupakaranipun, wusana dipuntandangi sarana pandamel. Saben raga punika manggih kawontenan ingkang laras, tamtu nangèkaken raos seneng. Saking kerep nandhang raos warni-warni, temah lajeng dados kawruh, ing ngriku kawitipun gadhah gegethingan saha kasenengan utawi pakareman. Saha saking tansah wonten raos ingkang katampèna ing pangraosipun, mila pikir tansah jagi-jagi saha pados-pados, inggih punika jagi-jagi ingkang dados gegethinganipun, saha padospados ingkang dados kasenenganipun. Saking matuh makaten, ngantos dados wataking pamikir punika boten saged kèndel. Dados manusa punika tansah madhep dhateng raosing kawadhagan, inggih punika : nampèni utawi nandhang, jagi-jagi, lan padospados.

Awit saking manusa tansah madhep dhateng kadonyan, dados ingkang tansah katingal inggih namung kadonyan, paningalipun dhateng rasa jatining gesang  dados kaling-kalingan raosing kawadhagan, mila boten sumerep dhateng raos jatining gesang. Kados upaminipun tiyang ningali témbok, ingkang adhepipun mungkul mawon dhateng témbok sampun tamtu ingkang katingal inggih namung témbok, badanipun piyambak ngantos boten kraos awit kaling-kalingan témbok wau. Kados cariyosipun nalika para putra ing Mesir lenggah jèjèr jèjèr sami ngasta lading, dhahar pelem, dupi Nabi Yusup langkung ing ngajengipun sadaya sami kagawokan aningali adining citranipun, ngantos astanipun keperang sami boten kraos sapengkeripun Nabi Yusup saweg sami sumerep bilih darijinipun sami tatu medal rahipun. Inggih awit saking manusa punika sampun kalajeng matuh tansah madhep dhateng raos kawadhagan punika sanget rapet raketipun kalihan paningalipun temah angèl sanget kéngingipun kapiyak sampun ngantos dados aling aling, sarana kauwalaken utawi kapilahaken. Awit punika wujud kawontenan tetiga, ingkang iketan dados satunggal inggih punika :

  1. Ingkang anguningani,
  2. Ingkang dipununingani, saha
  3. Uninganipun ingkang anguningani dhateng ingkang dipununingani, utawi katingalipun ingkang dipununingani.

Uninganipun punika ingkang anyambet ingkang anguningani  kaliyan ingkang dipununingani, saha ingkang dados aling-aling, angalingi ingkang kaudi. Utawi kénging katembungaken :

  1. Jatining gesang,
  2. Wadhag, lan,
  3. Raos wadhag.

Raos wadhag punika ingkang anyambet : jatining gesang lan : wadhag saha ngalingi rasa jatining gesang. Manawi manu(ng)28sa sampun saged wijang pamawasipun dhateng tetiga punika, saweg saged waspada dhateng ingkang kaudi. Inggih punika ingkang  sampun sumerep : rasa jatining gesang, inggih ingkang sampun saged angicipi raosing pati ingkang pati pati dèn ulati.

Ing sadèrèngipun saged wijang, punika kénging dipunwastani : raos jati inggih punika raos aku taksih luluh nunggil dados sawujud kaliyan raos wadhag, utawi gampilanipun inggih taksih luluh nunggil dados sawujud lan wadhag aku iku wadhag, wadhag iku aku. Manawi sampun wijang kénging dipunwastani : raos jati inggih punika raos aku sampun medal saking raos wadhag, kénging binasakaken sampun benggang, sampun pisah, sampun pilah, aku sampun dudu raga, raga  sampun dudu aku, sampun pedhot sesambetanipun ingkang anjalari dados wonten panandhang raos sakit sakéca, bingah sisah, sapanunggilanipun, wijanging raos jati lan raos wadhag punika kénging dipunwastani : timbuling raos jati, ing ngriku sampun jumeneng pribadi, angenggèni ing kalanggenganipun asipat : Khayun daimun laya mutu abadan, dumunung ing dalem zaman Daim, inggih punika wujuding salat daim (*), tegesipun : asipat gesang ingkang tetep (langgeng) boten badhé pejah ing salami laminipun, dumunung ing zaman ingkang tetep (langgeng), inggih punika wujuding salat ingkang tetep (langgeng). Dados inggih punika, kahanan ingkang badhé pinanggih ing tembé, manawi jiwa sampun pecat saking raga.

(*) khayun Daim, zaman Daim, salat Daim punika sajatosipun namung satunggal. déné : Daim tegesipun : tetep (langgeng).     

[kaca 20] Punapa ta, prelunipun manusa teka kapati pati badhé angicipi raosing pati. . Manawi manusa sampun saged waspada dhateng raos jatining gesang, tamtu badhé ical giris saha sisahing manah déning ing alam donya wonten pejah. Awit lajeng uninga bilih pejah punika namung oncating jiwa saking raga, inggih punika oncating gesang sajati saking pakunjaran panggènan sangsara, wangsul dhateng panggènan pamudharan ingkang maha mulya. Kaping kalihipun malah ing nalika taksih gesang wonten ing alam donya inggih lajeng sampun saged angéndhani sangsara,inggih punika ruwat saking  panandhang, kalih saking sedhih lan prihatin, amargi lajeng priksa bilih boten wonten kawontenan ingkang saged damel bilahi ing pribadinipun.

Manusa ingkang makaten wau sampun saged gesang wonten sajawining lelampahan, tegesipun sampun boten kombak-kombul utawi kongkah-kangkih déning ombaking donya, sadaya lelampahan ingkang pinanggih ing badanipun sampun boten angenani ing pribadinipun, namung dados sawanganipun, sampun boten kewran ngerèh utawi nguja ingkang dados médaning raga, amargi lebur utawi suburing raga sampun dédé barang-barang, dumugining pejah pribadinipun namung anjanggereng boten mobah-mosik, amung waluya maha mulya, tan paran tan pinaran, boten angulati boten ingulatan, sampun dipunlenggahi sadèrèngipun, dados sampun boten bebakal malih.

Manusa ingkang sampun saged pejah saderengipun pejah, inggih pejah salebeting gesang, punika sampun boten ambutuhaken kawruh bab sapsaping badan, tundhatundhaning Alam, ingkang pinanggih ing badan satunggalsatunggaling Alam ingkang pinanggih ing Alam satunggalsatunggal, awit sadaya wau namung lelampahaning badan, ingkang namung dados sesawangan tumrap ingkang sampun wonten sajawining lelampahan, sanadyan kados punapa kémawon kawontenanipun sampun boten dados pamanahan prelu, jer sadaya sampun dipunajengi, boten wonten ingkang ambebayani utawi makantuki, boten wonten ingkang prelu kumedah kedah dipungarap ingkang tumrap kanggé piyambakipun piyambak namung kantun iya sakarepmu.

Manusa ingkang sampun dumugi ing darajat makaten wau, inggih punika ingkang sinebut : dwija. Tembung : dwi, tegesipun : kalih. Tembung : ja, tegesipun : anak. Déné : dwija kajengipun : manusa ingkang sampun lair kaping kalih. Sapisan lair wonten ing alam donya, lantaran bapa biyung, kaping kalih lair ing kasidan inggih punika pangambahipun dhateng raos mulya jatining gesang, lantaran saking pangudinipun piyambak. Ingkang ugi sinebut : Khayun Biddaraini. Kajengipun : sampun saged gesang ing dalem panggènan kalih. Inggih punika : gesang wonten ing alam donya, saha gesang wonten ing jaman kalanggengan. Dados ngrika ngriki sampun dipunlenggahi.

Panutup

Dados serat icip pati punika muhung anggelaraken kawruh ingkang nama icip pati, icip pati ingkang sasar, saha icip pati ingkang leres, ingkang ing basa Arab dipunwastani : Dzaikhotul Maut, Prelu kanggé sesuluh nyumerepi ingkang prelu kedah kaudi. Boten anggelaraken kawruh marginipun saged anyatakaken. Bab kawruh marginipun saged anyatakaken pinanggihipun kedah kanthi sarana taberi amarsudi serat-serat ingkang sami angewrat pitedahing agami, ingkang sami mengku pitedah babagan ngilmi ghaib, ngilmi batin, ngilmi khak, ngilmi makrifat, ngilmi kasunyatan, ngilmi kawicaksanan, ngilmi kasampurnan sarta dipunpadosi murad maksudipun ingkang  lebet, ingkang ngantos kandhas, ingkang pratitis, ingkang ngantos muhtas (nelas), manawi sampun pinanggih lajeng dipuncobi, dipunsinaoni, dipunlampahi, ingkang ngantos muksis (kemput), sajatosipun : sadaya agami punika sami mengku pitedah piwulang marginipun saged angicipi pati ingkang pati pati sami den ulati, inggih ingkang dados gegayuhaning para pandhita, mila wonten tiyang dados pandhita inggih saking badhé angicipi raosing pati ingkang dumugi ing gegayuhan. Dados marginipun icip pati, inggih lampah kapandhitan punika. Sinten ingkang sampun saged anyakup kawruh kapandhitan, inggih sampun manggih marginipun saged icip pati.

Piwulang salat, piwulang yoga, piwulang semadi, punika sajatosipun sami piwulang icip pati, dados jedhugipun bab lasing salat, yoga, utawi : semadi, punika sami dumugi ing icip pati. Ananging saged dipun kalampahan muksis dumugi icip pati, saking pamanggihipun ingkang angarang sampun mesthi kedah kanthi sarana lampah  kapandhitan. Dados rerambataning pangudinipun kawruh kémawon ingkang mawi sarana amarsudi kawruh salat, yoga, utawi : semadi, nanging panindak tumandanging panggayuhipun gegayuhan kedah kanthi sarana lampah kapandhitan. Awit saupami boten makatena, inggih punika saupami kacekapna tanpa sarana lampah kapandhitan saged kacekapna mung sarana patrapan sakedhap-sakedhap ing saben dinten, saselaning patrapan kénging sakajeng kajeng, teka kaselak mokal temen kathah para wicaksana sami mandhita, kapati brata masuh raga. Prelu punapa teka andadak mawi makaten. Mila kita gadhah pamanggih makaten : lampah kita punika kajawi wajib angetutaken pitedahing piwulang, ugi kedah ngetutaken lampahing para linangkung, saha kedah sumerep jumbuhipun piwulang kaliyan lampahipun para linangkung wau. Dados marginipun saged anyatakaken icip pati punika, tamtu kedah kanthi sarana lampah kapandhitan.

— @@@ —

 

SERAT PADHALANGAN RINGGIT PURWA III


SERAT PADHALANGAN
RINGGIT PURWA
III

Oleh
K.G.P.A.A. Mangkunagara VII

Alih aksara dan ringkasan oleh :
Mulyono Sastronaryatmo

Diterbikan kembali seijin PN Balai Pustaka
BP No. 443b
Hak Pengarang dilindungi Undang-Undang

KATA PENGANTAR 

Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah-air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama, yang pada hakekatnya adalah cagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang.

Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Dan penggalian karya sastra lama, yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya.

Pemeliharaan, pembinaan dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya.

Saling pengertian antar daerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antar suku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah, yang termuat dalam karyakarya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah tersebut. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi

sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia. Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra Daerah Jawa yang berasal dari Balai Pustaka, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas.

Jakarta, 1978

Proyek Penerbitan
Buku Bacaan dan Sastra
Indonesia dan Daerah

 

RINGKASAN
JAMAN PANDHAWA

 

  1. SANG HYANG WISNU MEMPERSUNTING DEWI PRATIWI 

Dewi Pratiwi, puteri sang hyang Wikrama dari kahyangan Ekapratala, bersedia dipersunting oleh sang hyang Wisnu, jika dapat menyerahkan bunga Jayakusuma, demikianlah sang hyang Narada melaporkannya ke hadapan sang hyang Pramesthigurudi kahyangan Jonggringsalaka.

Untuk mendapatkan bunga Jayakusuma, sang hyang Wisnu dipaksa untuk mengawini terlebih dahulu Endhang Sumarsi, puteri bagawan Kesawasidi dari wukir Argajati.

Prabu Wisnudewa, dari kerajaan Garbapitu, merasa akan dapat mempersunting Dewi Pratiwi, setelah merasa memiliki cangkok bunga Jayakusuma yang terdapat pada leher banteng-nya, demikianlah sang prabu segera berangkat dengan wadya-bala ke Ekapratala untuk melamar Dewi Pratiwi.

Dengan disaksikan para dewa, sang hyang Wisnu yang datang terlebih dahulu dengan menyerahkan bunga Jayakusuma, dipertemukan dengan Dewi Pratiwi di kahyangan Ekapratala.

Tak lama kemudian, prabu Wisnudewa datang dengan menyerahkan cangkok bunga Jayakusuma yang terdapat pada leher bantengnya. Sang hyang Wisnu yang mengetahuinya, segera mengambil cangkok bunga Jayakusuma pada leher banteng, dibunuhlah banteng oleh sang hyang Wisnu. Terjadilah peperangan antara sang hyang Wisnu dan prabu Wisnudewa, matilah sang prabu oleh sang hyang Wisnu, setelah kematiannya, badan banteng dan prabu Wisnudewa menyatukan dengan sang hyang Wisnu.

  1. BREMANA BREMANI

Atas sabda sang hyang Girinata, sang hyang Brama diperintahkan hendaknya mengawinkan puteranya dengan puteri sang hyang Wisnu dari kahyangan Untarasagara, yang bernama Dewi Sriunon.

Setelah mencari sang hyang Wisnu, sang hyang Brama bertemu dengan puteranya, yang sulung bernama Bambang Bremana menolak untuk dijodohkan dengan Dewi Sriunon, kepada adiknya Bambang Bremani diseyogyakan dapat dipertemukan saja dengan Dewi Sriunon, terlaksanalah Dewi Sriunon dipersunting oleh Bambang Bremani.

Bambang Bremana dikerajaannya Gilingwesi, menerima adiknya Bambang Bremani dan isterinya Dewi Sriunon, jatuh cintalah Bambang Bremana kepada Dewi Sriunon.

Selang beberapa lama, Dewi Sriunon dengan membawa puteranya dan Bambang Bremani menghadap ayahandanya di kahyangan Untarasagara, kepada puteranya oleh sang hyang Wisnu diberi nama Bambang Parikenan. Akhirnya Bambang Bremani menyerahkan putera dan isterinya Dewi Sriunon kepada ayahandanya sang hyang Wisnu, dengan permohonan kepada kakaknya Bambang Bremana hendaknya Dewi Sriunon dapat dijodohkan. Setelah Bambang Bremana menghadap, dikawinkanlah dengan Dewi Sriunon.

Prabu Kalayuwana yang sejak semula menaruh hati pada Dewi Sriunon merasa tersinggung lamarannya ditolak, dengan mengerahkan segenap prajurit yaksa berangkatlah ke kahyangan Untarasagara untuk berperang. Prabu Kalayuwana mati oleh Bambang Bremana, demikian pula semua prajurit dari kerajaan Mendhanggili dapat ditumpas.

  1. RESI MANUMAYASA MEMPERSUNTING DEWI RETNAWATI

Sang hyang Girinata, berkehendak akan menjodohkan bidadari Dewi Retnawati dan resi Manumayasa, Dewi Kanastri dan janggan Semarasanta. Menyadari bahwasanya resi Manumayasa belum berkeinginan akan kawin, kedua bidadari diganti perwujudannya dengan bentuk dua ekor harimau, kepada sang hyang Narada diserahkanlah agar segala kehendak sang hyang Girinata terlaksana.

Di tengah hutan belantara, resi Manumayasa dan janggan Semarasanta, yang tengah berkelana, bertemu dengan kedua harimau jadian tersebut, akhirnya harimau dapat dibunuh, sehilangnya kedua harimau, tampak kedua didadari tersebut, resi Manumayasa mengejarnya. Sang hyang Narada yang merasa berhasil dalam mempertemukan resi Manumayasa dan Dewi Retnawati, janggan Semarasanta dan Dewi Kanastri, segera mendekati sang resi, seraya berkata, “hai, resi Manumayasa, dan kau janggan Semarasanta, sudah takdir dewa, bahwasanya bidadari-bidadari, Dewi Retnawati menjadi jodoh Manumayasa, dan Dewi Kanastri dengan Semarasanta, terimalah”.

Pada suatu hari Dewi Retnawati mengajak suaminya resi Manumayasa, untuk berkelana mengelilingi wukir Retawa, di tengah-tengah hutan belantara, sang dewi melihat buah Sumarwana, berkeinginan sekali untuk memakannya, kepada sang resi dimintanya memetik.

Syahdan, buah Sumarwana itu milik gandarwa Satrutapa, sesuai dengan sabda dewa yang diterimanya, “hai, Satrutapa, jika isterimu menginginkan mempunyai anak, makanlah buah Sumarwana itu”, maka ditungguilah buah Sumarwana itu sampai saat dapat dipetik dan dimakan.

Mengetahui bahwasanya buah Sumarwana telah hilang, berkatalah gandarwa Satrutapa kepada resi Manumayasa, “hai, sang resi, jika kelak isterimu melahirkan anak lelaki, namailah Sakutrem”,hilanglah gandarwa Satrutapa, bersatu jiwa dengan Dewi Retnawati.

Datanglah kemudian prabu Karumba, raja buta dari Pringgadani dengan segenap prajuritnya, untuk menggempur wukir Saptaarga, dan menawan resi Manumayasa, sesuai dengan perintah pamandanya raja Basumurti, dari Wirata, yang diperkirakan akan memberontak terhadap kerajaan pamandanya. Prabu Karumba mati oleh resi Manumayasa, demikian pula semua prajuritnya tewas. 

  1. BAMBANG S KALINGGA (SAKUTREM) 

Kahyangan Jonggringsalaka, terancam ketentramannya oleh prabu Kalimantara, raja dari nagara Nusantara yang menginginkan mempersunting Dewi Supraba. Adik prabu Kalimantara, yang bernama raden Hardhadhedhali, dan patih nagara yang bernama Sarotama, dengan para prajuritnya mengepung kahyangan sang hyang Girinata.

Bambang Kalingga (Sakutrem), putera resi Manumayasa dari wukir Saptaarga ditunjuk oleh sang hyang Guru, untuk menanggulangi musuh, akan tetapi Bambang Kalingga kalah dalam peperangan. Disertai oleh ayahnya, berangkatlah Bambang Kalingga kembali ke kahyangan Jonggringsalaka. Prabu Kalimantara dapat dibunuh oleh resi Manumayasa, berubah wujudnya menjadi pustaka Kalimasada, raden Hardhadhedhali tewas berubah wujudnya menjadi panah, demikian pula patih Sarotama, mati juga berubah menjadi panah. Syahdan, ada seekor garudha, namanya Banarata, bertapa di awan menginginkan untuk menjadi raja segala burung, ditemuilah oleh sang hyang Narada, dan dimintalah bantuannya untuk memerangi musuh kahyangan, yalah prabu Kalimantara.

Dikarenakan salah paham, resi Manumayasa yang telah membunuh prabu Kalimantara. diserang dari angkasa, akhirnya garudha Banarata ditewaskan juga, berubah ujudnya menjadi payung Tunggulnaga.

Oleh sang hyang Girinata, Bambang Kalingga diberi panah Hardhadhedhali dan Sarotama, kelak dikemudian hari, pada keturunannya juga akan diberikan pusaka-pusaka lagi.

  1. JAMURDIPA (SAKUTREM MEMPERSUNTING DEWI NILAWATI) 

Jamurdipa. 

Syahdan raja Wiratha, prabu Basumurti berkehendak berburu binatang dan burung, terlaksanalah sudah banyak hatsil perburuhannya, atas kehendak raja, diperintahkanlah kepada patih Wiratha, Jatidhendha, untuk mengadakan sedekah uang kepada orangorang di pedesaan.

Seorang cantrik, bernama Janaloka sedang tekun menunggu pohon (kayu) Sriputa, tak tergoyahlah hatinya untuk mengumpulkan uang sedekah raja yang berserakan di sekitarnya. Raja Basumurti segera mengutus adiknya, yang bernama raden arya Basukesthi, untuk menanyainya, berkatalah, “Hai, Janaloka, apa sebab kamu tak sudi mengumpulkan uang sedekah raja?”. Dijawabnya, “Raden, takut hamba akan singit dan wingit”, raden arya Basukesthi melanjutkan pertanyaannya, “Apa, yang kaumaksud dengan kata-katamu itu?”. Janaloka menerangkannya, “Wahai, raden arya Basukesthi, hamba takut akan singitnya kayu Sriputa dan wingitnya sang raja”, segera raden arya Basukesthi menebang kayu Sriputa, Janaloka segera berucap, “Ketahuilah raden, setelah tertebang kayu Sriputa, wajah raden kelihatan sangat bercahaya, sesungguhnyalah singit dan wingit sudah ada pada raden arya Basukesthi”. Kepada Janaloka, dipesan, “Kelak, jika aku menjadi raja, Janaloka, datanglah menghadap kepadaku”.

Segera setelah prabu Basumurti (Basurata) kembali ke istana, mangkatlah beliau, adik raja, raden arya Basukesthi dinobatkan sebagai penggantinya, dengan sebutan prabu Basukesthi raja Wiratha. Janaloka memenuhi pesan raden arya Basukesthi, oleh sang prabu Wiratha, diangkatlah sebagai warga istana, dengan gelar arya Janaloka.

Kepada segenap empu dan pandai besi istana Wiratha, sang raja menginginkan dibuatnya macam ragam alat-alat bunyi-bunyian kelengkapan perang, yaitu: gurnang, thong-thong grit, gubar, puk-sur, teteg, gendhang, bendhe, gong dan beri. Patih Jatidhendhaberdatang sembah, melaporkan muksanya resi Brahmana Kestu, pula diceritakannya tampak sekarang ditempat kediaman Brahmakestu suatu keelokan, adanya Jamurdipa yang tumbuh. Sang raja segera berkenan menyaksikannya, Jamurdipa yang bercahaya bagaikan meraih angkasa segera hilang, tampak oleh sang raja cahaya pula yang terang benderang yang beralih diwajah sripaduka Basukesthi.

Raja Wiratha, Basukesthi merasa dirinya sangat waskitha dalam segala hai lagipula sangat arif dan bijaksana.

Sakutrem mempersunting Dewi Nilawati. 

Di pertapaan Saptaarga, dengan dihadap oleh puthut Supalawa (kera putih), sang resi Manumayasa menerima kehadiran puteranya, Bambang Sakutrem. Berkatalah Sakutrem, “Ayah, sepeninggal ananda dari wukir Retawu, dihutan telah ananda bunuh sepasang raksasa, bernama Haswana dan Haswati, di perjalanan dari hutan Silu, menuju wukir Retawu ananda bertemu dengan seekor naga, kami tewaskan pula. Hilangnya naga, tampak oleh ananda adanya bidadari, ananda kejar, tetapi ananda akirnya tak dapat menemukan kemana perginya”. Sang resi Manumayasa

merasa bahwa puteranya Bambang Sakutrem telah jatuh cinta pada wanita, tak lama hyang Narada berkenan berdatang dipertapaan Saptaarga, berkatalah, “Hai, resi Manumayasa, ketahuilah olehmu, sesungguhnya wanita yang tampak oleh anakmu itu, adalah bidadari, yang berasal dari naga yang dibunuh oleh Sakutrem, carilah wanita itu, di wukir Pujangkara, dia bernama Dewi Nilawati, sabda dewa. Nilawati akan menjadi jodohmu, Sakutrem cucuku, sebaiknyalah kau pergi kegunung Pujangkara, Nilawati mengadakan sayembara, kepada siapa yang dapat

meneguk air di kendi Pratola yang dihadapnya, dialah yang akan menjadi suaminya”, Berangkatlah Bambang Sakutrem ke wukir Pujangkara, untuk memasuki sayembara yang diadakan Dewi Nilawati.

Syahdan, bagawan Dwapara bersama-sama kemenakannya prabu Drumanasa, raja Madhendha, juga berangkat ke gunung Pujangkara, untuk memasuki sayembara.

Bagawan Dwapara memulai meneguk isi kendhi Pratola, mundurlah sang begawan dikarenakan isi kendhi Pratola dirasa sangat panasnya, bergantian dengan prabu Drumanasa, juga tak tahan akan isi kendhi Pratola.

Bambang Sakutrem segera meneguk isi kendhi Pratola, dihabiskannya seluruh isi kendhi tersebut, Dewi Nilawati menyerahkan diri kepada Bambang Sakutrem sebagai pemenang sayembara, diajaklah sang dewi ke pertapaan Saptaarga. Sekembalinya dari gunung Pujangkara, sang begawan merasa malu hatinya, dan berketetapan akan merebut Dewi Nilawati ke pertapaan Saptaarga. Berangkatlah sang begawan diiring oleh sang prabu Drumanasa dan segenap prajuritnya dari Badhendha. Perang terjadi di gunung Retawu, puthut Supalawa dan Bambang Sakutrem dapat menewaskan musuh-musuhnya. 

———————————————————– 

PADHALANGAN RINGGIT PURWA III  

JAMANIPUN PANDHAWA

 

  1. LAMPAHAN SANG HYANG WISNU KRAMA
  1. Jejer ing Jonggringsalaka, sang hyang Pramesthiguru, miyos siniwi ing para jawata, mungging bale Marcukundha, ingkang mungging ngarsa: sang hyang Narada, sang hyang Bayu, sang hyang Brama, sang hyang Patuk, sang hyang Temboro, sang hyang Panyarikan, ingkang rinembag, sang hyang Pramesthiguru dhawuh dhateng resi Narada kinen hanyengker yoganira bathara Ekawarna, kekasih Dewi Pratiwi, ing kahyangan Ekapratala. Sesampunira dhinawuhan, resi Narada mijil ing njawi, sang hyang Pramesthiguru jengkar.
  1. Madeg ing gupit Natyamalaya, dayinta Dewi Uma, pinarak ingadhep para waranggana, kasaru rawuhira sang hyang Girinata, ingkang kinarya imbal wacana, denira miyos amancaniti. Tan dangu lajeng manjing sanggar Asmaratantra, melingaken kadang catur warna, awarni ditya : 1 Kalakresna, 2 Kalaseta, 3 Kalarekta, 4 Kalapita, lajeng dhinawuhan angrencana sang hyang Wisnu.
  1. Madeg ing pangurakan sang hyang Narada, sang hyang Brama, sang hyang Patuk, sang hyang Temboro, sang hyang Panyarikan, sang hyang Bayu. Rembag anggenira arsa tindak ing kahyangan Ekapratala. Sasampuning siyaga bidhalan kanthi prajurit dorandara.
  1. Madeg ing njawi kahyangan Ekacakra, dutanira prabu Wisnudewa, ing Garbapitu, patih Baudhendha, tuwin para punggawa ditya, arsa ngrabasertg kahyangan, kasaru dhatenging para jawata, prang. Wadya ing Garbapitu kasor, larud sami angungsi papan.
  1. Madeg ing Untarasagara, sang hyang Wisnu. Dhatengira kyai lurah Semar, Nalagareng, Petruk, sang hyang Wisnu lajeng aleledhang parepat tiga andherek.
  1. Madeg samadyaning wana, para danawa dutanira sang hyang Girinata: Kalakresna, Kalaseta, Kalarekta, Kalapita. Rembag, arsa ngrencana sang hyang Wisnu, lajeng bidhal, kepapag sang hyang Wisnu, arsa narajang purun, dadya prang, ditya sirna sadaya, sang hyang Wisnu lajeng lampahira.
  1. Madeg ing kahyangan Ekapratala, sang hyang Ekawarna, dhatengira para jawata dinuta sang hyang Pramesthiguru, mundhut Dewi Pratiwi. Sang hyang Ekawarna matur, bilih kang putra Dewi Pratiwi njuwun sekar Jayakusuma, para jawata sami wangsul.
  1. Madeg ing wukir Argajati, bagawan Kesawasidi, punika kacariyos gadhah sekar Jayakusuma. Sang bagawan nuju mungging pacrabakan, ginubel ing sutanira estri Endhang Sumarsi, matur ingkang rama, bilih ing dalu supena dhaup kaliyan sang hyang Wisnu. Sang pandhita lajeng sagah amadosi, pangkat, lampahira dumugi ing wana, kapanggih sang hyang Wisnu kaliyan parepatira titiga. Sasampuning sinambrama,” sang bagawan nandukaken sedyanipun, sang hyang Wisnu tan arsa, sulayaning rembag, dadya prang, sang hyang Wisnu kenging cinepeng, binekta dhateng pratapanira, parepat tiga anut ing lampah. Sang Hyang Sigeg ing pratapa Argajati, dhatengira bagawan Kesawasidi, kocapa ing pagedhongan, kang putra Endhang Sumarsi kadhaupaken kaliyan bathara Wisnu. Sampun watawis dangunira sang hyang Wisnu waleh kang dadya sedya, arsa dhumateng ing kahyangan Ekapratala, nglamar Dewi Pratiwi, mangka kedah mawi sarana panyuwunira sekar Jayakusuma. Sang hyang Wisnu pamit rinilan, binektanan sekar Jayakusuma, kang garwa tinilar.
  1. Madeg ing Garbapitu, sang prabu Wisnudewa, tuwin ingkang rayi raden Wisnungkara. Srinata kagungan kalangenan bantheng langking saged tata jalma, punika gadhah cangkoking sekar Jayakusuma, mungging gulunira, srinata angajeng-ajeng dhatenge caraka. Tan dangu patih Baudhendha prapta, matur sasolahing dinuta. Sang nata panudyeng karsa, rumaos sampun andarbeni ingkang dadya papanggilira Dewi Pratiwi, saksana lajeng bidhal sawadyaning dhateng ing kahyangan Ekapratala.
  1. Madeg ing Jonggringsalaka, sang hyang Girinata, dhatengira sang hyang Narada tuwin para jawata, matur sasolahing dinuta. Sang hyang Girinata sampun uninga lalampahanira, lajeng dhawuh, sang hyang Narada kinen wangsul dhateng kahyangan Ekapratala, sang hyang Wisnu kinen handhaupaken kaliyan Dewi Pratiwi. Sang hyang Narada pangkat kanthi para jawata.
  1. Madeg ing Ekapratala, sang hyang Ekawarna, rawuhira sang hyang Narada tuwin para jawata sadaya, handhawuhaken timbalanira sang hyang Pramesthiguru, bilih Dewi Pratiwi kinen handhaupaken kaliyan sang hyang Wisnu. Aturira sang bagawan sandika. Tan dangu dhatengira sang hyang Wisnu ngaturaken sekar Jayakusuma sarta nyuwun kadhaupna kaliyan Dewi Pratiwi, lajeng kadhaupaken, panganten manjing kahyangan, kasaru dhatengira prabu Wisnudewa, nyuwun Dewi Pratiwi, ngaturaken cangkoking Jayakusuma, mungging telaking bantheng, tinampen. Bantheng pinurih manjing kadhaton, sang hyang Wisnu priksa, bantheng cinandhak rinogoh telakira, kenging cangkoking Jaya Bantheng pejah, kuwanda sirna, manjing dhateng sang hyang Wisnu. Hyang Wisnu lajeng medal ing njawi, prang kaliyan prabu Wisnudewa. Prabu Wisnudewa kenging jinemparing pejah, kuwanda manjing sang hyang Wisnu, raden Wisnungkara sawadya sami soroh amuk, pinapag sang hyang Bayu, sirna sadaya, lajeng kalempakan para jawata, bojana andrawina. Tanceb kayon.
  1. LAMPAHAN BREMANA BREMANI
  1. Jejer sang hyang Girinata (sang hyang Guru), miyos ingadhep para jawata, kang mungging ngarsa resi Narada, bathara Brama, bathara Bayu, sang hyang Panyarikan, ginem, sang hyang Guru dhawuh dhateng sang hyang Brama, ngandikakaken bebesanan kaliyan kang rayi sang hyang Wisnu, sang hyang Brama matur sandika, lajeng pamit dhateng Untarasagara, sang hyang Narada ngetutaken.
  1. Madeg ing kadhaton, Dewi Uma ingadhep para widadari. Rawuhipun sang hyang Girinata, ngandika kawontenanira amancaniti, lajeng bibaran.
  1. Madeg paseban bale Marcukundha, sang hyang Brama, sang hyang Narada, sang hyang Patuk, sang hyang Temboro, rembag arsa ngiring lampahira sang hyang Brama dhateng Untarasagara. Lajeng bidhal.
  1. Madeg prabu Kalayuwana, nata danawa Mendhanggili, miyos tinangkil wadya ditya, kang munggeng agarsa patih Kalapulastha, punggawa Kalapalasiya. Sang nata gandrung kasmaran putri Untarasagara, putranira sang hyang Wisnu, kakasih Dewi Srihadi. Kalapalasiya kautus pangkat, nglamar dhateng Untarasagara, ambekta wadya ditya. Lajeng bidhal.
  1. Madeg ing Untarasagara, sang hyang Wisnu kaadhep Bambang Srigati. Rawuhira kang raka bathara Brama, tuwin sang hyang Narada, ngemban timbulanira sang hyang Guru, kadhawuhaken sang hyang Wisnu, bilih kadhawuhan bebesanan kaliyan ingkang raka sang hyang Brama. Aturira sang hyang Wisnu, ingkang putra kadhawuhan nimbali. Sang hyang Brama mangkat nimbali ingkang putra. Kasaru gegering njawi, wonten danawa dhateng ambekta gelar sapapan, Bambang Srigati kinen mapag gya medal, dumugi ing njawi prang, Srigati barisira kalindhih, lajeng mangsuli manis, supados mundura danawa wau. Danawa kandheg masanggrahan, Bambang Srigati wangsul sowan kang rama.
  1. Madeg ing wukir Saptaarga, Bambang Bremani kaliyan parepat tiga: lurah Semar, Nalagareng, Petruk, rembag, arsa sowan kang reka Bambang Bremana, kang dhedhepok ing Gilingwesi. Lajeng pangkat kadherekaken parepat tiga. Lampahira dumugi ing margi kapapag wadya ditya ing Mendhanggili, ingkang sami anjagi ing kahyangan Untarasagara. Sulayaning rembag dados prang. Punggawa ditya kathah ingkang pejah. Kang alit lumajeng sar-saran, Bambang Bremani lajeng lampahipun.
  1. Madeg ing nagari Gilingwesi, Bambang Bremana. Rawuhipun ingkang rama sang hyang Brama. Bambang Bremana tinari rabi, angsal nak-ndherekipun piyambak, putranipun sang L/ang Wisnu, nama Dewi Sriunon, Bambang Bremana matur lenggana, dereng arsa nglampahi palakrama, aluwung ingkang rayi kemawon ketantuna. Dereng dangu dhatengipun Bambang Bremani, lajeng ngaras padane ingkang rama sang hyang Brama. Ing ngriku tinari, purun, Bambang Bremani lajeng kabekta ingkang rama sang hyang Brama dhateng Untarasagara.
  1. Madeg ing Untarasagara, hyang Wisnu lenggah kaliyan sang hyang Narada. Boten dangu praptanira Bambang Srigati, atur priksa tiwasing karya, boten saged mangsulaken danawa kang badhe minggah kahyangan, Bambang Srigati sawadyanira kasor, mila lajeng tutup seketheng lajeng oncat, boten dangu praptanira sang hyang Brama tuwin putra Bambang Bremani. Anyariyosaken Bambang Bremana lenggana, Bambang Bremani ingkang kasuwunaken jodho Dewi Sriunon, hyang Wisnu inggih sampun amarengaken sarta lajeng mratelakaken karibedanipun, Dewi Sriunon dipun lamar raja ditya ing Mendhanggili, prabu Pulagra, dutanipun taksih kandhag ngentosi wangsulan sajawining kahyangan Untarasagara, Mila sageda Bambang Bremani ngunduraken, Bremani matur sandika, lajeng bidhal.
  1. Barisanipun danawa saking Mendhanggili, patih ditya nama Pulastha, punggawa Kalasrana, Palasiya, rembagan ngentosi wangsulanira sang hyang Wisnu. Kasaru praptanira ditya alit kang sami kaplajeng, atur pariksa barisan ditya kang iring kilen dhadhal katrajang dewa lumampah nama Bambang Bremani. Para danawa sami krura nedya minggah ing kahyangan, ing ngriku sasampuning samekta lajeng ngetog baris, dumugi njawining kukuwu katingal Bambang Bremani. Lajeng tempuh prang. Para wadya diyu sami sirna dening Bambang Bremani, ditya kang alit-alit lumajeng mantuk.
  1. Madeg sang hyang Wisnu, sang hyang Brama, sang hyang Narada, dhatengipun Bambang Bremani. Lajeng atur priksa sirnaning mengsah, sadaya sami pejah. Bambang Bremani lajeng kadhaupaken kaliyan Sriunon, sang hyang Brama lajeng pamit kondur, ingkang putra panganten kabekta.
  1. Madeg ing Gilingwesi, Bambang Bremana. Rawuhira sang hyang Brama tuwin kang rayi Bremani lawan garwa Dewi Sriunon, Bambang Bremana kaparingan pariksa, tuwin Bremani nyuwun ngabekti lawan kang garwa, raden Bremana katingal melik dhateng garwanipun kang rayi. mila boten dangu kang rayi lajeng pamit kondur. Sapengkeripun kang rayi, Bambang Bremana kasmaran maring garwanipun kang rayi.
  1. Madeg ing Mendhanggili, prabu Kalayuwana, punggawa Kaladaru, dhatengipun danawa alit, kang kaplajeng saking ngepung kahyangan, angaturi pariksa, bilih patih Kalapulagra saprikancanipunkang sami pacak baris, sirna dening srayaning hyang Wisnu, nama Bambang Bremani. Sang prabu Kalayuwana langkung duka yayah sinipi, lajeng angundhangi para wadya danawa. Sampuning siyaga, lajeng bidhal nedya anggepuk dhateng kahyangan Untarasagara.
  1. Madeg ing kahyangan Untarasagara. Sang hyang Wisnu, sang hyang Brama. Ginem, wus sawatara dangu, kang putra Bambang Bremani tuwin kang garwa boten sowan, kawarti sampun nggarbini. Boten dangu dhatengipun Bambang Bremani lawan kang garwa Dewi Sriunon, sampun ngemban putra, kasuwunaken nama, lajeng kaparingan nama dening sang hyang Wisnu, jabang-bayi kanamakaken Bambang Parikenan, Bambang Bremani lajeng ngaturaken kang garwa, sampun boten saged momong, nanging nyuwun supados kadhaupaken angsal kang raka Bambang Bremana kemawon, Bambang Bremani pamit mantuk, garwa putra tinilar. Sang hyang Wisnu matur kang raka sang hyang Brama, supados nimbali raden Bremana. Sang hyang Brama gya pangkat.
  1. Madeg Bambang Bremana lawan embanipun nama Bramaneka. Rawuhipun kang rama sang hyang Brama lajeng adhadhawuh, Bremana katimbalan kang paman sang hyang Wisnu. Lajeng pangkat, dumugi ing ngarsanira sang hyang Wisnu, tinantun krama angsal tilasipun kang rayi, Bambang Bremana nampeni. Kasaru gegering njawi, mengsah saking Mendhanggili. Para jawata sami medal ing njawi. Bambang Bremana prang lawan ditya raja Kalayuwana. Ditya raja Kalayuwana kasor, pejah jinemparing, wadyanira sami bibar.
  1. Madeg sang hyang Wisnu, sang hyang Brama, dhatengipun kang mentas ungguling yuda. Kalempakan bojana andrawina Tanceb kayon.
  1. LAMPAHAN MANUMAYASA RABI
  1. Jejer prabu Basumurti, nata ing Wiratha, anuju miyos aneng sitinggil binatarata, ingkang mungging ngarsa, ingkang rayi raden Basukesthi, patih Jatikandha, para punggawa, arya Panurta, arya Walakas, ginem, srinata dahat kaweken driya mireng pawartos, bilih ingkang putra pulunan nama resi Manumayasa ing wukir Saptaarga araraton, kathah para nata ing mancapraja ingkang sami puruhita. Kawarti badhe handaga karaton Wiratha, nedya madeg ratu piyambak, raden Basukesthi langkung anggenira anduparakaken wartos makaten wau, anaging srinata adreng angyektosaken, lajeng dhawuh dhateng patih Jatikandha, kadhawuhan handuta punggawa salah satunggal dhateng prabu Karumba, nata yaksa ing Pringgadani, supados animbalana resi Manumayasa. Lajeng bibaran.
  1. Madeg ing kadhaton, prameswari nata Dewi Jatiswara, pinarak ing prabasuyasa pananggap ler wetan, angentosi kondurira srinata, ngiras ningali ajaring badhaya srimpi, boten antawis dangu srinata kondur ngadhaton, prameswari amethukaken, lajeng lenggah satata. Ginem, kawontenanipun ing pancaniti, lajeng tindak ing pambojanan.
  1. Madeg paseban njawi, raden Basukesthi, patih Jatikandha, arya Panurta, arya Walakas, rembag, siyaga dadamel, arya Panurta kapatah lumampah dhateng Pringgadani, andhawuhaken karsaning srinata wau dhumateng prabu Karumba ing Pringgadani, sasampuning samekta, lajeng bidhal sapanekarira. Kapalan.
  1. Madeg prabu Karumba, nata raseksa ing Pringgadani, den adhep ing patih Kalamangkara, punggawa Kalapulawa, Kalapudhendha. Dereng dangu dhatengipun caraka ing Wiratha arya Panurta. Sasampuning bege-binage, lajeng andhawuhaken timbalanira srinata prabu Basumurti, bilih prabu Karumba dinuta animbali resi Manumayasa, ing Saptaarga, ingkang kawarti araraton, menawi boten purun sowan dhateng Wiratha, kerid lampahira prabu Karumba, kadhawuhan masesa. Aturipun prabu Karumba sandika. Arya Panurta lajeng pamit wangsul dhateng Wiratha, prabu Karumba adhawuh dhateng patih kalamangkara, ambidhalaken punggawa kakalih, kautus dhateng. Saptaarga, andhawuhaken dhawuhing nata Wiratha. Lajeng bibaran. 
  1. Madeg paseban njawi, patih Kalamangkara, punggawa: Kalapulawa, Kalapudhendha. Rembag, siyaga dadameling ayuda badhe dhateng wukir Saptaarga. Sasampuning samapta lajeng bidhal. Togog, Sarahita dados pangajenging lampah.
  1. Madeg resi Manumayasa, miyos ing pacrabakan, den adhep janggan Semarasanta (Semar), puthut Supalawa, Nalagareng, Petruk, para cantrik janggan andher sami sumiwi. Ginem, sang resi langkung sungkawa, dene kawartosaken andaga karaton Wiratha, ambalela ing ratu. Mangka boten pisanpisan yen anyipta rnakaten, dereng dangu dhatengira cantrik, atur pariksa wonten dadamel ageng dhateng, katingal barising danawa arsa minggah ing pratapan, rame mireng swaraning tangisipun tiyang padhusunan ingkang karisak, puthut Supalawa lawan janggan Semarasanta sigra tumurun, anglempakaken puthut janggan manguyu cantrik, sami anjagi pratapan. Sareng dumugi ing njawi kasompok inggahing wadya danawa, lajeng tempuk prang. Tanpa wara-wara, puthut Supalawa lawan janggan Semarasanta ngamuk punggung manengah, kathah danawa ingkang kanin, lajeng bibar lumajeng sar-saran, puthut Supalawa, jangga Semarasanta sakancanipun wangsul ngarsaning sang pandhita Manumayasa. Sadaya wau sampun handugi, punika utusanipun sang nata ing Wiratha, lajeng bibaran, amung sang resi Manumayasa nedya angenggarenggar panggalih, mijil saking padhepokan, sadaya boten kalilan andherek, amung janggan Semaransanta, Nalagareng, Petruk, lampahira kadya binuncang ing dewa. Dumugi wana tarataban, kapapag wadya ditya saking Pringgadani, ingkang kaplajeng saking pratapan, para wadya ditya angraos angsal kaladasa, katingal bingah, resi Manumayasa lumampah pribadi, lajeng sami marepeki, sulayaning rembag dadya prang. Punggawa ditya sami pejah jinemparing. Danawa ingkang alit-alit sami ngungsi gesang. Resi Manumayasa lajeng kondur, parepat tiga tan kantun, sadumugining pacrabakan lajeng amesu semedi aneng pamelengan.
  1. Madeg ing kahyangan Jonggringsalaka, sang hyang Girinata, nuju miyos aneng bale Martyukundha. Ingkang sumiwi: sang hyang Narada, sang hyang Brama, sang hyang Bayu. Sang hyang Girinata andhawuhaken, sang hyang Narada kinen tumurun dhateng arcapadha, amaringi jodho dhatang resi Manumayasa, tuwin janggan Semarasanta, widadari kakalih, 1 nama Dewi Retnawati, punika dadya jodhonipun resi Manumayasa, 2 Dewi Kanastri dadya jodhonipun janggan Semarasanta. Ananging sarehning resi Manumayasa dahat lenggana, dados kedah kadhawuhan mawi warana. Widadari kakalih tinimbalan, lajeng binusanan dening sang hyang Narada sami warni sirna, lajeng kabekta dhateng arcapada dening hyang Narada. Sang hyang Girinata lajeng jengkar.
  1. Madeg ing wukir Retawu, resi Manumayasa kakaring dhateng petalunan, ingkang umiring amung janggan Semarasanta. Janggan Semaransanta rumiyin nuweni tetanemanipun ingkang saweg nedheng. Ing ngriku kasarengan rawuhipun sang hyang Narada, angeculaken sima kakalih. Janggan Semarasanta kapapag sima kakalih, badanipun gemeter bokong ngoplok, lajeng wangsul malajeng. Sima kakalih sami ambujeng. Sareng dumugi ngarsanipun resi Manumayasa, janggan Semarasanta ulat pucat sarwi karenggosan, karinget gemrobyos, matur nyuwun tulung kabujeng ing sima. Resi Manumayasa lajeng mapag sima kakalih wau. Sareng kapanggih sima lajeng dipun jamparing pejah sadaya, kuwandanipun sirna. Boten watawis dangu, wonten pawestri kakalih, katingal lumampah wonten ngajengipun resi Manumayasa. Ing ngriku sang resi langkung kasmaran, lajeng ngetutaken sapurugipun, sang resi kaget rawuhipun sang hyang Narada, lajeng sami lenggah satata. Puwestri kakalih sami lenggah wonten wurinipun sang hyang Narada, inggih punika Dewi Retnawati kaliyan Dewi Kanastri. Sang hyang Narada andhawuhaken dhawuhipun sang hyang Girinata, Dewi Retnawati sampun pinasthi kapareng dados jodhonipun resi Manumayasa, Dewi Kanastri dados jodhonipun janggan Semaransanta. Lajeng kadhawuhan ambekta mantuk, sang hyang Narada kondur makahyangan.
  1. Madeg prabu Karumba, nata danawa ing Pringgadani, miyos siniwi, ingadhep patih Kalamangkara, para punggawa sami mungging ngarsa. Ginem, sang nata angarsa-arsa para punggawa ingkang dinuta angrabaseng wukir Saptaarga. Boten dangu kesaru dhatengipun kyai Togog, Sarahita, atur pariksa bilih para punggawa ingkang sami dinuta dhateng Saptaarga sami pejah dening resi Manumayasa. Srinata langkung duka lajeng dhawuh dhumateng patih kinen sawega dadameling yuda. Sasampuning samapta, sang nata lajeng bidhal dalah para punggawa sawadya balanira.
  1. Madeg resi Manumayasa sakaliyan ingkang garwa Dewi Retnawati saweg papasihan, janggan Semarasanta marek ing ngarsa lawan garwanira Dewi Kanastri. Dewi Retnawati kapengin angubengi wukir Saptaarga, lajeng tindak lawan resi Manumayasa. Janggan Semarasanta lawan garwanira lajeng handherek, sareng dumugi imbanging redi ingkang sisih kilen, ing ngriku taksih wana sakalangkung wingit, wonten gandarwa tapa brata, nama Satrutapa, anengga wohing Sumarwana, amargi gandarwa wau tampi wangsiting jawata, bilih woh Sumarwana sampun mateng kapurih nedha bojonipun, awit gandarwa Satrutapa wau dereng gadhah suta, daliat kepengin darbe suta. Panuju gandarwa Satrutapa kesah nuweni bojonipun, resi Manumayasa lawan kang garwa dhateng, Dewi Retnawati sumerep woh Sumarwana sakalangkung kepengin nedha, lajeng pinethik katedha, raosipun langkung miraos satelasing nedha woh Sumarwana, gandarwa Satrutapa dhateng, sang resi lawan kang garwa langkung kaget, punapa dene janggan Semarasanta lawan bojonipun, sami gumeter sadaya. Gandarwa ngucap. “Sapa kang wanuh wani ngundhuh woh-wohan ingkang sun sengker iki mau?”. Sang resi Manumayasangaken bilih ingkang methik, lajeng kaparingaken ingkang garwa, awit dahat kepenginira. Gandarwa matur.”Yen makaten kalilana sajiwa raga. Ingkang garwa kaeliha nama. Dewi Sumarwana. Dene ing tembe bilih sampun anggarbini, mangka mijil jalu, kanamakna Sakutrem.”, awit gandarwa wau nama Satrutapa, sang resi hanyagahi. Gandarwa musna manjing guwagarbanira Dewi Sumarwana,lajeng anggarbini. Sadaya lajeng sami wangsul dhateng ing pratapan.
  1. Madeg puthut Supalawa, para puthut manguyu jajanggan rembag tatanen, tuwin ngajeng-ajeng rawuhing sang resi Manumayasa. Boten watawis dangu resi Manumayasa rawuh, lajeng lenggah satata, tuwin nyariyosaken lalampahanipun nalika kang garwa dhahar wohing Sumarwana. Dereng dangu ngandikan lawan puthut Supalawa, kasaru gegering njawi, dhatenging para danawa ing Pringgadani. Puthut Supalawa, janggan Semarasanta sakancanipun mijil ing njawi. Resi Manumayasa ugi mamanuki lampahing para jajanggan, sareng dumugi ing njawi sampun prang rame. Prabu Karumba mangsah resi Manumayasa. Sang prabu Karumba pejah jinemparing. Sang hyang Bayu tumurun nalabung. Prang sampak, para ditya Pringgadani kathah ingkang pejah. Kang kantun lajeng ngungsi gesang. Sang hyang Bayu kondur makahyangan, resi Manumayasa lenggah satata mungging pecrabakan tuwin puthut Supalawa, janggan Semarasanta, sadaya manguyu jajanggan kang sami ungguling yuda.

           Lajeng sami bojana andrawina. 

  1. LAMPAHAN BAMBANG KALINGGA (SAKUTREM)
  1. Jejer ing Suralaya, sang hyang Girinata, miyos ing bale Martyakundha. Ingkang mungging ngarsa: sang hyang Narada, sang hyang Endra, sang hyang Brama. Ingkang rinembag, ing Suralaya badhe kancikan mengsah saking nagari Nusantara, prabu Kalimantara badhe nyuwun Dewi Supraba. Sang hyang Girinata adhawuh, para jawata kinen pacak baris dhateng repat kapanasan, amangsulna para ditya ingkang sami badhe minggah ing kahyangan, aturipun sandika. Para jawata sami medal ing njawi.
  1. Madeg ing pangurakan, para jawata: sang hyang Narada, sang hyang Brama, sang hyang Endra, sang hyang Srita, para dewa pepek, ginem sami siyaga dadameling ayuda. Sasampaning samekta, lajeng bidhal dhateng repat kapanasan.
  1. Madeg para caraka saking nagari Nusantara, kaleres ari nata prabu Kalimantara, nama raden Hardhadhedhali, tuwin para punggawa ditya, Kalakukila, Kalagarudha, Kalawirada. Sami rembag badhe ngupados margi minggah ing repat kapanasan, sasampuning samapta, bidhai, lampahipun dumagi tengahing margi, kapapagaken barising para dewata. Lajeng prang. Para jawiata kaseser . Lajeng tutup saketheng. Para danawa ngepung ing Suralaya.
  1. Madeg sang hyang Girinata, dhatengipun sang hyang Narada, kaliyan para jawata. Atur pariksa tiwasing karya, para prajurit dewa sami kaseser. Sang hyang Girinata dhawuh dhateng sang hyang Narada, kisen ngupados sraya dhateng marcapada, ing wukir Saptaarga, sutanira resi Manumayasa, nama Bambang Kalingga (Sakutrem), sang hyang Narada lajeng pangkat.
  1. Madeg Bambang Kalingga wonten madyaning wana Rawisrangga, khedherekaken parepatira titiga: kyai lurah Semar,Nalagareng, Petruk, ambang Kalingga wau nedya lalana nglangut tanpa sedya, amargi katundhung ingkang rama rehne kapurihkrama dahat lenggana. Boten watawis dangu, kasaru dhatengipun hyang Narada, andhawuhaken timbalanipun sang hyang Girinata. Bambang Sakutrem katimbalan dhateng Suralaya, pininta saraya. Aturipun sandika lajeng pangkat kairid hyang Narada.
  1. Madeg para prajurit danawa, kang sami baris wonten ing repat kapanasan, saweg sami eca gigineman, mireng sasumbar. Para jawata medali, ambekta sraya. Ing ngriku lajeng prang. Para rota-danawa sami pejah. Ingkang alit sami mantuk dhateng prajanipun, kyai lurah Togog Sarahita, mantuk nedya matur ing ratunipun.
  1. Madeg prabu Kalimantara, ing nagari Nusantara, ingadep patihira nama Soratama. Ginem denira utusan ingkang rayi raden Hardhadhedhali, kanthi punggawa ditya dhateng ing Suralaya, dereng wonten wangsul, boten dangu kasaru dhatengipun raden Hardhadhedhali, dinangu matur, bilih para prajurit danawa sami sirna dening srayaning dewa, nama Bambang Sakutrem, inggih Bambang Kalingga. Srinata langkung duka, dhawuh dhateng rekyana patih, kinen ngundhangi wadya bala samekta ing ayuda, sasampunira sami siyaga, lajeng bidhal dhateng Suralaya.
  1. Madeg para jawata, ingkang sami baris ing repat kapanasan, tuwin Bambang Kalingga, dalah parepatira titiga. Kasaru dhatengipun dewa pacalang, atur pariksa dhatenging mengsang. Para jawata sami mijil ing njawi. Bambang Sakutrem dados pangajeng .Lajeng tempuk prang rame, sami ngedalaken pangabaran, Bambang Sakutrem kabuncang ing maruta kontal dalah parepatira titiga. Para jawata sami mundur. Prabu Kalimantara masanggrahan.
  1. Madeg resi Manumayasa, ing wukir Saptaarga, sang resi pinuju miyos ing pacrabakan, den adhep kakasihira warni Bambang Sakutrem rewanda pethak, nama puthut Supalawa. Ginem, ngraosi kang putra Bambang Sakutrem, dene dangu anggenira kesah. Sang resi ngajak madosi. Boten dangu kasaru Bambang Sakutrem cumlorot dhawah saking gagana, lajeng tinampen puthut Supalawa sinelehaken ing ngarsanipun ingkang rama. Parepat tiga ugi dhawah, tinampen Supalawa. Sasampuning lenggah, matur purwa madya wasananing lampahan, denya pininta sraya dewa, kasor yudanira kaliyan prabu Kalimantara. Resi Manumayasa, lajeng ngajak kang putra wangsul dhateng repat kapanasan, wasana lajeng bidhal. Puthut Supalawa lawan parepat tiga datan kantun. Madeg kaga garudha Banarata, lagya martapa wonten mega malang, nyuwun dadya. ratuning peksi. Sang hyang Narada rawuh, dinuta sang hyang Girinata. Garuda pininta sraya anyirnakaken prabu Kalimantara. Garudha matur sandika, ananging penuwunipun dadya kagaraja kaparengna. Sang Garuda Banarata hyang Narada marengaken, lajeng pangkat dhateng repat kapanasan.
  1. Madeg prabu Kalimantara, tuwin para rayi dalah wadya bala sadaya. Eca imbal wacana, kasaru dhatenging resi Manumayasa, tuwin kang putra Bambang Kalingga asusumbar. Prabu Kalimantara lajeng mapag prang, rame. Sigeg, sang hyang Narada dinuta maringaken dadamel jemparing nama Pasopati dhateng resi Manumayasa, saking sang hyang Guru. Resi Manumayasa mangsah anjemparing prabu Kalimantara, babar dadya serat Kalimasada. Raden Hardhadhedhali babar dadya jemparing, patih Sarotama babar dadya jemparing. Ing ngriku garudha raja Banarata namber resi Manumayasa, kininten mengsahipun para jawata, sinarengan jinemparing. Garudha Banarata kenging jajanira gumebrug tibeng siti, babar dadya songsong Tunggulnaga. Balanipun prabu Kalimantara sami soroh amuk, kapapagaken puthut Supalawa, kabiyantu bathara Bayu. Para wadya ing Nusantara dhadhal larut tan wonten kantun, ingkang sami ungguling yuda lajeng sami kairid sang hyang Narada dhateng ing Jonggringsalaka.
  1. Madeg sang hyang Girinata, miyos siniwi para jawata. Sang Hyang Narada dhateng, ngaturaken ingkang sami ungguling yuda: resi Manumayasa, Bambang Sakutrem (Kalingga) tuwin kukubanipun warni serat Kalimasada, jemparing Hardhadhedhali, Sarotama, songsong Tunggulnaga, miwah purwa madya wasananing lalampahan katur sadaya. Jemparing Sarotama, Hardhadhedhali kaparingaken Bambang Kalingga, sanesipun ing tembe badhe kaganjaraken dhateng turunipun, resi Manumayasa tuwin Bambang Kalingga matur nuwun.

            Lajeng bojana andrawina.

  1. LAMPAHAN JAMURDIPA (SAKUTREM RABI)
  1. Jejer prabu Basumurti ing Wiratha miyos sinewa ing para wadya punggawa. Ingkang munggeng ngarsa patih Jatidhendha, resi Wakiswara, punggawa arya Kandhaka. Ingkang ginu’nem, “Sang prabu arsa cangkrama angirup satowana.” Rekyana patih Jatidhendha dhinawuhan sawega sawadyabala. Srinata lajeng kondur ngadhaton.
  1. Madeg ing kadhaton. Prameswari nata Dewi Jatiswara mapag kondurira srinata, boten dangu kasaru srinata kondur lajeng lenggah satata, imbal wacana kawontenanipun mancaniti. Lajeng tindak dhateng pambojanan, sabibaring bojana srinata lajeng ngrasuk busana.
  1. Madeg ing paseban njawi. Panggurak ari nata raden arya Basukesthi, patih Jatikandha, punggawa arya Basunandha, bramana Kestu. Rembag ingkang pinatah ing karya tuwin kang tengga praja. Sasampuning samekta wahana, srinata miyos lajeng nitih dipangga, raden arya Basukesthi tuwin patih Jatikandha anggrubyug wurining nata, punggawa sawatawis bidhal kapalan.
  1. Madeg ing nagari Duryapura. Prabu Dwapara miyos siniweng wadya, ingkang mungging ngarsa patih Swabara, Prabu Dwapara dhawuh arsa sowan tuwi dhateng nagari Wiratha, awit nata Wiratha punika taksih kaleres nak ndherek saking ingkang ibu Dewi Kaniraras.
    Sasampuning siyaga lajeng bidhal, lampahira wadya Duryapura kapapag wadya Wiratha, sinengguh mengsah lajeng dados prang. Wasana wadya Duryapura katilapan, wadya lumajeng sapurug-purug.
  1. Madeg madyaning wana ing Silu. Wonten raksasa nama Aswana tuwin bojonipun nama raseksi Aswati sami kaluwen dangu boten angsal mangsan. Raseksa raseksi wau lajeng nyenyegat ing margi.
  1. Madeg ing pasanggrahan madyaning wana Mandeki. Sang prabu Basumurti kang mungging bale wawangunan hanggung suka andrawina, anggenipun numpu satowana tuwin misaya peksi angsal kathah. Lajeng dhawuh dhateng jurugedhong kinen adadana arta dhateng tiyang padhasunan. Kathah tiyang ningali samya suka angambil dadana arta wau. Nulya wonten tiyang satunggal anengga kajeng Sriputa, kanan keringipun kasebaran arta boten purun mendhet. Srinata utusan ingkang rayi raden arya Basukesthi kinen andangu punapa karananira. Tiyang ingkang tengga wit Sriputa wau tan arsa ngambil arta. Raden Basukesthi pangkat pinanggih cantrik Janaloka (tiyang ingkang ngadhep kajeng Sriputa wau) sareng dinangu. aturira mila tan arsa ngambil arta, saking ajrih singit lawan wingit, singit punika dumanang kajeng Sriputa, wingit punika dumuluing srinarendra. Raden Basukesthi lajeng mangsah hangethok kajeng Sriputa, wonten cahya cumlorot manjing dhateng raden Basukesthi, cantrik Janaloka lajeng ngabekti dluimateng raden Basukesthi, sarya matur singit wingit sampun dados satunggal wonten raden Basukesthi. Dados paduka ing tembe jumeneng nata. Raden Basukesthi ngandika, “Ing tembe lamun ingsun madeg nata sira sebaa.” Cantrik Janaloka lajeng pinurih kesah. Raden Basukesthi wangsul ngarsanira srinata prabu Basumurti, matur lamun tiyang ingkang tengga kajeng Sriputa wau sampun pinurih kesah, lajeng sampun tinegor. Lajeng bibaran.
  1. Madeg ing Sapta arga, resi Manumayasa, den adhep kang putra Bambang Sakutrem, lawan puthut Supalawa (kethek pethak), parepat tiga: Semar, Nalagareng, Petruk. Bambang Sakutrem tinari rabi lenggana. Saking dahat ajrihing rama, Bambang Sakutrem kesah ngenggar-enggar panggalih, dumugi ing wana tarataban kapapag ditya Haswana. Bambang Sakutrem tinubruk arsa minangsa. Dadya prang. Ditya Haswana pejah sinuduk, ditya estri sumerep nedya bela ing laki, prang lawan Bambang Sakutrem, ditya Raswati pejah jinemparing. Bambang Sakutrem rinapu parepat tiga ingajak wangsul dhateng pratapan, lajeng wangsul, wonten ing margi kapapag sarpa Prabu Basukesthi. ageng, lajeng jinamparing dening Bambang Sakutrem, sarpa naga sirna, nulya katingal widadari kakalih. Bambang Sakutrem kasmaran, putri kakalih pinurungan musna, Bambang Sakutrem langkung kasmaranira, lajeng lumampah kondur.
  1. Madeg raden arya Basukesthi, lawan patih Jatikandha. Kacarita srinata Basurata sampun kondur saking cangkrama, lajeng gerah. Dereng dangu raden Basukesthi denira imbal wacana kalawan patih Jatikandha, kasaru dhatenging parekan kautus ingkang mbak ayu sang prameswari Dewi Jatiswara, animbali raden Basukesthi sarta kaparingan parikan, lamun kang raka sri Basurata seda. Raden Basukesthi enggal malebet kadhaton, sadumugining kadhaton, pariksa bilih kang raka sri Basurata seda. Tan antara, susawa musna sareng swara jumegur, ing ngrika kadhaton kapuyengan, para wanita sami nangis, raden Basukesthi lajeng mijil ing njawi, awawarta mring patih miwah sagung para punggawa, bab sedanira srinaranata. Raden Basukesthi lajeng jinunjung dening patih tuwin para pandhita lan para punggawa. Raden Basukesthi kajumenengaken nata jujuluk prabu Basukesthi. Tan antara praptaning cantrik Janaloka, sowan mangarsa. Lajeng kadhawuhaken sang prabu, Janaloka kawisudha dadya punggawa,nama arya Janaloka. Sri Basukesthi lajeng dhadhawuh dhumathengpara empu, kinen adamel tatabuhaning ngayuda, awarni: gurnang, thong-thong grit, gubar, puk-sur, teteg, kendhang, bendhe, gong, beri. Patih Jatikandha nulya atur uninga, lamun resi Brahmanadewa lawan resi Brahmakestu sami muksa, ing mangke wonten kaelokan, wismanipun resi Brahmakestu, kathukulan Jamurdipa, mawa cahya kadya sundhul ingakasa. Sri Basukesthi tindak nedya mariksani, kadherekaken patih saha wadya. Sereng dumugi panggenanipunJamurdipa, lajeng pinarpeken srinata. Jamurdipa sirna, mung katingal cahya sasada lanang, lajeng manjing mastakanira srinata prabu Basukesthi. Ing ngriku rumaos padhang trawangan ing panggalih, waskitha ing saniskara. Sri Basukesthi lajeng kondur.
  1. Madeg ing Saptaarga, resi Manumayasa, kaadhep puthut Supalawa, tuwin bagawan Dwapara, dhatengipun kang putra raden Sakutrem dalah parepat tiga, Bambang Sakutrem lajeng mangarsa. Kacarita sarwi ngingidung rerepi. Kang rama anggarjiteng wardaya, lamun kang putra kasmaran dhateng pawestri. Kasaru rawuhipun resi Kanekaputra, andhawuhaken timbalanipun sang hyang Girinata. Nalika yoganira si Sakutrem munah sarpa iku babar dadi widadari, aran Dewi Nilawati. Samengko dhedhepok ana wukir Pujangkara. Akarya pasanggiri, duwe kendhi Pratola, sapa kang kuwat ngombe banyune kendhi Pratola mau dadi jodhone Dewi Nilawati. Ananging wus pinasthi si Sakutrem dadi jodhone Dewi Nilawati. Marma yoganira si Sakutrem, konen lumebu sayembara marang wukir Pujangkara. Sasampuning ngendika, sang hyang Kanekaputra, lajeng kondur makahyangan, bagawan Dwapara lajeng kesah ngrumiyini tanpa pamit, Bambang Sakutrem dhinawuhan ingkang rama dhumateng wukir Pujangkara, nglebeti sayembara.
  1. Lajeng pangkat kanthi parepat tiga. Madeg madyaning wana, prabu Drumanasa, nata ing Madhendha, lawan patih Dhendhaka. Ingadhep para punggawa. Sri Drumanasa nedya ngluru dhateng ingkang uwa prabu Dwapara. Tan dangu rawuhira bagawan Dwapara, lajeng sajarwa lalampahanira sadaya sarta nedya ngedegi sayembara dhateng wukir Pujangkara. Sri Drumanasa nayogyani, lajeng andherek lampahira ingkang uwa, bagawan Dwapara, lajeng bidhal.
  1. Madeg Dewi Nilawati ing wukir Pujangkara, sarwi ngadhep kendhi Pratola, dhatenging bagawan Dwapara lawan prabu Drumanasa tuwin patih Dhendhaka sapunggawanipun, kasaru dhatengipun Bambang Sakutrem, lajeng wiwit sami ngunjuk tirta ing kendhi Pratola. Bagawan Dwapara ngunjuk rumiyin tan kuwawa panasing toya, handhawah, lajeng prabu Drumanasa gantos-gantos sami tan kuwawi bentering toya, merang lajeng kesah. Bambang Sakutrem lajeng ngunjuk tirta kendhi Pratola kuwawi, tirta kaunjuk telas, sang dewi tan lengguna, sigra binekta kondur dhateng pratapan wukir Retawu.
  1. Madeg bagawan Dwapara, prabu Drumanasa lawan patihira nama patih Dhendhaka sapunggawa sadaya. Rembag, Dewi Nilawati sampun kabekta Bambang Sakutrem dhumateng Saptaarga, mila kersanipun sami nututi ngrabaseng Saptaarga, ngrebut Dewi Nilawati. Sasampuning samekta lajeng bidhal sawadya.
  1. Madeg ing wukir Saptaarga, resi Manumayasa, ingadhep puthut Supalawa. Dhatengipun kang putra Bambang Sakutrem lan Dewi Nilawati, tuwin parepat tiga ingkang umiring. Sang resi saklangkung suka, kasaru dhatenging mengsah saking Madhendha. Puthut Supalawa medal ing njawi tuwin para wasi jajanggan sadaya. Lajeng prang sampak, bathara Bayu tumurun, angembul prang. Mengsah Madhendha larut kabuncang ing angin, sabibaring prang, sang hyang Bayu wangsul makahyangan, resi Manumayasa, Bambang Sakutrem, puthut Supalawa dalah parepat tiga sami bojana andrawina. 

——@@@——

 

KITAB TOPAH


Punika serat kino mengku piwulang kabatosan kautamaning gesang

Pengarangipun sampun boten kasumerepan. Kulo babar murih boten ical tanpa lari. Kanggen nambahi kathahing serat-serat Jawi. Sinten sumerep yen ing tembe wingking wonten pigunanipun.

Ingkang ngedalaken :

Penerbit “Soemadidjojo Hadiningrat

Cetakan Kapisan

1957.

=============================================

KITAB TOPAH

Pupuh I
DHANDHANGGULA

  1. Kitab Topah winedhar ing jawi, amrih gampil wau ingkang lapal, miwah ta ing surasane, sakehe kang angrungu, miwah ingkang amaca tulis, sami sinimpen manah, agung sawabipun, sakathahe pra sujanma, ingkang sami ngawruhi rasane ngati, sami den apalena.
  2. Ri sampunune ngandika Seh Ngali, arsa nerangaken lapalipun, langkung kathah maknane singgih, mesi rasa surasa, surasane ngelmu, kang bangsa ngelmu tarekat, atanapi kang ngelmu kakekat tuwin, makrifat kang minulya.
  3. Angandika Seh Bagendha Ngali, duk anurat medhar Kitab Topah, kalawan sih nugrahane, ing Hyang Kang Maha Luhur, atanapi mami, inggih Nabi Mohammad, ya Rasulullahu, pangidhep umat sadaya, aneng donya miwah ing akerat ugi, prapteng ari kiyamat.
  4. Satuhune anane Hyang Widi, Maha Suci datan warna rupa, tan owah gingsir anane, sawusira awujud, datan owah ananireki, duk dereng wonten asma teteping Hyang Agung, duk meneng lan dhewekira, ananing Hyang ing mangke kadya ing nguni, langgeng tan kena owah.
  5. Nging sipate Hyang awarni-warni, beda-beda tanpa wiwilangan, dadya aling-aling kabeh, katon aweh pituduh, datan mulat ingkang sejati, kandheg ing warna rupa, tingale abawur, datan weruh jatinira, dadya bingung kesasar ing ndalem margi, tan wruh ing marganira.
  6. Ingkang weruh tuduh kang sejati, nora kewran aneng ing dedelan, dene wus wruh pitedahe, salire kang kadulu, katingalan rupa sejati, lan kandheg warna rupa, rupane dinulu, dinulu jroning paesan, rupa jati katingal rupa majaji, nyata neng priyangga.
  7. Priyanggeku weruh ing sejati, nora weruh mangke ananira, dene ngadam sejatine, ing rohe dewekipun, nanging lawan ingkang ndarbeni, ya dhewe ananira, wangsul solahipun, datan darbe polah dhawak, nanging lawan polahe ingkang ndarbeni, priyangga ananira.
  8. Sakathahe saliring dumadi, nora sepi saking ananing Hyang, tan kajaba sakabehe, saking wujud Hyang Agung, kawimbuhan sadaya sami, saengga ingkang sadrah, datan ana suwung, sadaya pan kawimbuhan, sadurunge gumelar jagad dumadi, miwah sawuse ana.
  9. Lawimbuhan ing sawiji-wiji, saderengira jagat gumelar, dene wus nyata anane, sadurunge awujud, wus pinethi ing ndalem ngelmi, sawuse karit tunggal, kawimbuhan iku, dene kodrat lan iradat, miwah ngelmu ing mangke kadya ing nguni, aNANE NORA BEDA.
  10. Angandika Seh Bagendha Ngali, andarbeni anane Hyang Suksma, martabat pitu anane, kang satunggil lut kayun, tegesipun martabat sepi, takjunani drung ana, ga’ib ananipun, ingaranan dat kang mutlak, pan Kun ning Hyang datan ana wong meruhi, nadyan Nabi Molekat.
  11. Malaekat kang musabah sami, tan tuminggal ing Kun Hutangala, tan ana wruh Kun yektine, tan wonten saminipun, sipat asma pan durung lahir, bainat durung ana, mung ing dhewekipun, winastan wujud mokal, nora katon ingayoman warna sepi, sapa wruh kuna-kuna.
  12. Sapa amrih ing Kun kang sejati, apan tamtu wong iku kesasar, datan weruh ing jatine, sing sapa tuduh iku, ambedhola gunung, angasatna kang samodra, nora manggih wong iku mring Kun sejati, iku unine Kitab.
  13. Sakeh martabat nora ngungkuli, maring ing martabat akadiyat, sadaya aneng ngandhape, lan kaping kalihipun, ingaranan kadiyat jati, yeku martabat wahdat, wiwit ana takyun, kakekat nyata madiyah, kang kasuksma ing rasane Hyang Sejati, ing jro suhud dattiyah.
  14. Ing sangune pra kakekat sami, dereng pisah kalawan Hyang Suksma, maksih akumpul anane, ing ndalem kukumipun, datan beda maklum sawiji, kasuksma ndalem wahdat, mangke makalipun, kakekat mukamadiyah, kang minangka dadya nggenipun tajali, ing ndalem ga’ibing Hyang.
  15. Pan angandika Seh Muhjidini, Wali Kutup ingkang bangsa Ngarab, anut kang kitab wuwuse, anane kang sun turut, kang aluhur ya ananeki, tetep ing alam murar, kalarat kang luhur, iya ingsun iya sira, ora kalih iya sira iya mami, ya Mohammad ya Allah.
  16. Tetep anane ing awal akhir, ngelmu ngalime lawan maklumat, ora beda ing kukumne, wahedat liyanipun, sagung Ismu pan maksih tunggil, khakekat mukamadiyah, pan maksih akumpul, dereng lahir ananira, gaibipun ing ndalem wahdat sejati, dereng pinisah-pisah.
  17. Pralambange pang godhong lan uwit, pan kasuksma ndalem wiji ika, dereng pisah-pisah mangke, pan godhong wijinipun, ana angucap mangke puniki, upama ananira, kang kocap karuhun, samangke pan winicara, upamane iya sira iya mami, ya Allah ya Muhammad.
  18. Pralambange umamanya sami, tatkala ing ngadalem wahdatira, sagunge aksara kabeh, ing dalem mangsi kumpul, nora beda kurup sawiji, mangkana ta ing wahdat, ing pralambangipun, sagunge pangucap ika, ing lahire iya sira mami, dereng apisah-pisah.
  19. Ping tigane den sami ngawruhi, ing dalem martabat wakidiyat, ing takyun sami enggone, pangawruhe Hyang Agung, ing datira iku pribadi, miwah ing sipat asma, mangkana ing takyun, sadaya tan pisah-pisah, sakathahe maklimat apan sun pesthi, ing ndalem ngelmuning Hyang.
  20. Datan kena angucap lir uni, ing martabat wachadiyat ika, dene wus pesthi anane, sawiji-wiji maklum, datan iku ingkang ngawali, kadya ing ndalem wahdat, kukume Hyang Agung, ing martabat wakidiyat, wus pinesthi maklum denira Hyang Widi, beda ing ndalem wahdat.
  21. Sagunge maklum ing dalem ngelmi, iya iku aran takyun awal, kang awal iku anane, mijil saking latakyun, metu saking karsa kang ga’ib, tetep aneng ngayunan, kalarat kang luhur, kang aran kurup ngaliyah, ingkang tetep ing ndalem wahdat sejati, atas dadalan mutmal.
  22. Upamane lir akyan kang sabit, pan kang karit anut wurunira, suhud anane sabite, kang aneng ndalem ngelmu, tan sulaya warnane sami, saengga warnanira, lir tunggal sawujud, tunggale tan kena tunggal, akyan sabit kalawan akyan kang karit, tan kena pinisaha.
  23. Akyan sabit lan akyan kang karit, dennya lawan tajalinireng Hyang, nyata ing akyan jatine, dat sipating Hyang Agung, datan ana kalingan sami, ndarbeni kunbainat, nyata iku tuduh, ing anane Hyang kang Mulya, ingkang sampun oleh pituduh Hyang Widi, tan samar ing paningal.
  24. Sapa wonge iku andarbeni, iya paningale karijiyah, tunggal lawan khakekate, luwih luhure suhud, paningale maring Hyang Widi, iku mulyane drajat, suhude wong iku, sing sapa arsa tumeka, tatakona ingkang sampun ngaji pati, dumadi tan sulaya.
  25. Tuduhipun kang ndarbeni tulis, yen arsa tumeka ing Hyang Suksma, yun ngawruhi sarirane, iku gegentenipun, aja pegat dennya ngalingling, satingkah paripolah, tan ana lyanipun, sayogya prihatin lampah, yen wus yekti tan ana prabedaneki, mungguh wong ahlul wahdat.
  26. Iya tunggal pan jatine urip, dipun nyata wekasane tunggal, anyipta’a ing cermine, jenenge tunggal iku, datan ana iku kakalih, sasmitane cangkriman, marmane keh kerup, lan malih jatine rasa, kasamaran idhepe pan salah tampi, den kira iku iya.
  27. Ulatane reke den kapanggih, pan anane kering lawan kanan, tanapi luhur ngisore, tan wonten ngajeng pungkur, ulatana dipun kapanggih, den yekti ingkang ana, den awas andulu, pan jati ana ing sira, den waspada tingale ingkang sejati, nyata sapolahira.
  28. Angandika satengah wong supi, satuhune akyan karijiyah, anut kang aneng dheweke, akyan kang karit iku, datan siwah anairei, kadya Wisnu lan Kresna, ing pralambangipun, lir kumandhang lan suwara, tunggilipun tan kena tinunggil jati, tunggal tan kena tunggal.
  29. Angandika wong kang ahlul ngelmi, satuhune kang akyan sabitah, kadim tabihi arane, anut kadime ngelmu, datan kena pisah mengkoni, anut kadime ngedat, tan prabeda iku, sangune kang amujud dat, datan kena pisaha kadime sami, edat kalawan sipat.
  30. Upamane maklum tanpa ngelmi, kadya ngelmi kang tanpa maklumat, lir ngelmi tan ana date, mokal ta jenengipun, mangka ana akyan kang sabit, tan lawan ngelmuning Hyang, anane puniku, kadya sipat lawan edat, datan kena pisaha kadime sami, edat kalawan sipat.
  31. Satengahe wong ahlul supi, amastani yen akyan sabitah, anyar puniku tandhane, anane anyaripun, ing anyare akyan kang karit, dene maklumat anyar, anut maklumipun, mulane winastan anyar, wus mastani ingkang ngiket insankamil, anut kang kinawruhan.
  32. Anut ing anyare akyan karit, yekti ana maklumat punika, sadurunge karit, yekti ana maklumat punika, sadrunge kari anane, mila ing sawusipun, mangkya angling Seh Yusup aris, amiwah Seh Mohammad, sing sapa wong iku, mastani puniku anyar, maksih mentah pan iku ngajiya maning, yeku wong maksih bakal.
  33. Satengahe ana kang mastani, nora kadim reke nora anyar, dene tan wujud anane, ing ndalem karitipun, datan ana liyane iki, kang kadim lan kang anyar, kang karit puniku, marmanipun tan ingaran, akyan sabitah tan anyar nora kadim, dene tan karijiyah.
  34. Ingaranan wujud ingkang sabit, saking ing roh ngelmune Hyang Suksma, dene weruh ing ngelmune, winastan ismu iku ngadam, ing roh dhewekipun, apa kersane Hyang Suksma, ingaranan istidat acawi-cawi, ing karsane Hyang Suksma.
  35. Dene maklumat ing ndalem ngelmi, lawan maklumat ing ndalem ajal, sadereng kartit anane, anyar khakekatipun, dena ana akyan kang karit, tersandha mring khakekat, anane puniku, ingaran akyan sabitah, dene apan aneng ngelmi, mangkana wuwusira.
  36. Mukmin iku reke pan kalih, kang satunggil winastan jariyah, dene wong supi anane, wujud ing ndalem ngelmu, kinawruhan ing ndalem ngelmi, kaping kalihe ngadam, anane puniku, tan weruh ing ananira, ngadam iku jatine nora ngawruhi, dene iku tan ana.
  37. Dadya sidik ingkang amastani, mring sakehe akyan karijiyah, saking ora pinangkane, bener ujar puniku, lan netepi ingkang mastani, pan tetep tinetepan, pinangkane iku, sayekti tunggal pinangka, tingalira sampun angawruhi wangsit, kang ana mring ana.
  38. Iya iku tingale utami, mungguhing wong kang ahlul khakekat, tingal kang tekeng jatine, ing wong kadya ing dangu, tan sulaya rupane sami, lir aneng ing maklumat, angucap wong luhur, dhingin ingsun pan wus ana, sadurunge gumelar jagat dumadi, aran ndalem ngayunan.
  39. Angandika wong kang ahlul supi, khakekate amaujud edat, iku rupane maklume, kang aneng ndalem ngelmu, ing tingale tekeng ing budi, de ngelmune tan ana, tan kalawan maklum, tan kena iku pinisah, marmanipun ingaran akyan kang sabit, tetep ing ngelmuning Hyang.
  40. Kadime dat sipating Hyang Widi, datan kena iku pinisahna, dene tunggal sejatine, mangkya maklumat iku, datan kena pisah lan ngelmi, lir sipat kalawan dat, upamane iku, mangka akyan sabitah, datan kena pisaha kalawan ngelmi, lir sipat kalawan dat.
  41. Wus anyegah wong kang ahlul ngelmi, yen kadime reke dhawak-dhawak, pan wilangan satemahe, kadime sipat iku, yekti ana bangsa ilapi, lan dhewek-dhewekira, kadime Hyang agung, wenang yen ta mangkonoa, yekti ana anane Hyang kang sejati, ilang jenenging Hesa.
  42. Ri sampune sami angawruhi, ing martabat kang tigang prakara, kang wus kawingking tuture, yogja sami yus weruh, kang sakawan martabat karit, arwah minsan ajean, insankamil iku, kang sakawan iku anyar, iya iku nyatane akyan kang sabit, nyata ing karijiyah.
  43. Lakunipun akyan ingkang karit, anut lakune akyansabitah, ing ndalem ngelmi, nyata ing karijiyah, lakunipun iku, mangkana kadya ing kuna, nora beda lakune akyan kang karit klayan akyan sabitah.
  44. Sangunge martabat iku sami, kumpul nyata mring martabat insan, ya insankamil prenahe, tajaline Hyang agung, nggone nyata kumpulan sami, wahdat lan wakidiyat, lan kang karit iku, jujuluk wal ngalimin ngalam, pakulpulan nggonira Hyang kang tajali, nyateng Nabi Mustapa.
  45. Ingkang minangka uwit tajali, takyun awal kang akir atunggal, ing takyunsani enggone, miwah ing karitipun, kang minangka iku wiwinih, sakehe ing asiya, umijil saking nur, minangka gedhing kastuba, pasenedan sagunge aksara sami, akumpul nur Mohammad.
  46. Wiwitane sagung kang dumadi, iya iku ing Nabi Mohammad, wiwitan asiya kabeh, anut kang aneng ngelmu, dene ana arwahe Nabi, dadya iku wiwitan, lahir ndalem ngelmu, ing martabat akadiyat, dadya ana wiwitan ing ndalem ngelmi, gantya Asmaradana.

Pupuh II
ASMARADANA

  1. Wiwitan ingkang dumadi, saderenge jagad gumlar, Nur Mohammad wiwitane, ngandika Nabi Mustapa, wiwitan kang dumadya, iya iku enuringsun, minangka asale janma.
  2. Sakehe maklumat mijil, metu saking enuringwang, maklumat ing sakathahe, sakathahira kang awal, miwah kang lahir tunggal, tan ana ing liyanipun, pan ingsun kalipahing Hyang.
  3. Yogya samiya ngrawuhi, tegese martabat arwah, jisim kang latip arane, tan kena cinakrabawa, lawan netra kepala, miwah lawan tingal kalbu, tan ana papadhanira.
  4. Martabat misal puniki, yeku kang bangsa kuniyah, ingsun anane ing mangko, kang latip kang ora kena, nrimaha sapitedah, latipe apan puniku, tan katingal dening netra.
  5. Lan malih martabat jisim, iku ingkang anarima, sapitedah ing anane, kang kandel atumpah-tumpa, lawan satengah-tengah, mangkana ingkang saestu, malihe martabat insan.
  6. Pambaukaning tajali, kang bangsa iku Pangeran, insankamil ing nyatane, dat sipat asma afngal, nyateng martabat insan, aparek khakekatipun, kumpul ing martabat insan.
  7. Ing awal kelawan akhir, ingaken rasaning tunggal, dene iku ing anane, pangandikane Hyang Suksma, manusa rasaningwang, pan ingsun rasane iku, kalbu mukmin kabeh tunggal.
  8. Atine mukmin puniki, kang ngaken wismanireng Hyang, enggone tetela reke, mukarahnya ing Pangeran, dadya mangke waspada, datan ana dhirinipun, pan kalindhih ing Nurullah.
  9. Yata ngandika Hyang Widi, ingsun akarya manusa, karana Muhammad reke, lan sira karsaning nyawa, yen tan ana’a sira, nora andadekna iku, sawiji-wiji manusa.
  10. Tatkalane Kanjeng Nabi, mekrat maring ing datollah, sakehe martabat kabeh, wus nyata Nabi Mohammad, nyata ing ananira, anane Hyang Maha Luhur, winastan loroning tunggal.
  11. Risampunira kadyeki, den samiya ngawruhana, ing ananira Hyang Manon, satuhune wujuding Hyang ndarbeni hes sampurna, kakalih ingkang karuhun, yeku sampurnane sadat.
  12. Sampurnane dat sejati, angawruhi dhirinira, kalawan iku dhirine, ing ndalem dhirine dhawak, kalawan dhewekira, tan kalawan liyanipun, miwan ingkang bangsa liyan.
  13. Kaping kalih asma jati, ngibarat tajalining Hyang, ing dalem iku erohe, tingale ing dhirinira, tan ana kang mamadha, dat sipat lan afngalipun, wus nyateng ndalem paesan.
  14. Mangkana karit Hyang Widi, ing ndalem iku paesan, Maha Suci Hyang anane, tan kena den rupakena, lawan makam satunggal, tan kena winedhar iku, kalawan takyunanira.
  15. Maha Suci Hyang sejati, lamun tunggal apisaha, lawan kang anyar anane, miwah iku ingkang anyar, atunggal apisaha, kalawan kang Maha Luhur, Maha Suci ananira.
  16. Lamun ana’a Hyang Widi, dakil karit ingkang anyar, sayekti kalih jenenge, Maha Suci ananing Hyang, yen sipat mangkonoa, yekti ilang isyanipun, iku lah wangsite Kitab.
  17. Tatkala wus kasil sami, ing rasa akyan sabitah, myang karit iku anane, dadya sira ingayunan, lawan Pangeranira, dadya andulu-dinulu, ing ndalem paesan tunggal.
  18. Paesan iku kakalih sami, kang ngilo paesan tunggal, tan kalih iku jenenge, kang dinulu katingalan, pan iya iku tunggal, kang ndulu ingkang dinulu, tan ana saweneh mulat.
  19. Den becik sira nampani, atine paesan tunggal, kakalih sami angilo, ing ndalem paesan tunggal, iku ta dipun awas, aja kaleru pandulu, ing cermin priyangga tunggal.
  20. Pan wus angucap wong sangir, tatkala wus nyata sira, Pangeran iku anane, mangka ngawruhana sira, dudu sira Hyang Suksma, kapriye pilahe iku, netepi kadya ing kuna.
  21. Yen maksih sira ningali, angrasa sira makripat, tokid suhud ing Hyang Manon, maksih tan tumeka sira, iku sira kang samar, dene kelingan kang ndulu, dene angrasa makripat.
  22. Ya iku luwih ngalingi, angrasa luwih makripat, andulu ing Pangeran, Seh Jonet mangkya ngandika, ing ndalem fatkulmanan, adawikulira iku, ya iku sirik kang samar.
  23. Yen ayun tumekeng jati, aja angrasa makripat, anembah muji ponang wong, maring tingkah pari polah, anyana sira dhawak, ananging kalawan Hyang Agung, ing satingkah pari polah.
  24. Satengah wong ahlul supi, sira ayun tumekeng Hyang, anyirnakaken ponang wong, ing edat sipat apengal, miwah ing ananira, dadya kabuka wong iku, tan liya ing kuna-kuna.
  25. Nabiyolah mangkya angling, sing sapa weruh dhirinira, mangka wruh ing Pangerane, sapa weruh ing Pangeran, tan wruh ing dhirinira, kalingan dening Hyang Agung, dat sipat lawan afengal.
  26. Iku sampurnane tokit, kang tan wruh ing dhirinira, tan wruh ing liyane kabeh, wus karip ing makam baka, iku tokit sampurna, tan wruh sembah pujinipun, amangeran lagi nora.
  27. Yen eling-eling pribadi, sumaur ing dhewekira, akon kinon ing dheweke, amuji ing dhewekira, mangeran lagi nora, pan sampun dadi sakayun, sampun weruh jatinira.
  28. Sakehe sawiji-wiji, iya iku ananing Hyang, saking ing roh kakekate, yen nora saking takyun, liyan ing ananira, lir gendhis kalawan juruh, lir ombak lawan segara.
  29. Yen sampun wruh sadat jati, khakekat mohamadiyah, manusa iku jatine, ya Mohammad iya Allah, jatine iku tunggal, tan ana liyane iku, iya Allah ya Mohammad.
  30. Tatkala wus angawruhi, maklumat satunggal-tunggal, ing makam wahdat rasane, miwah makam wakidiyat, tanapi karidiyah, weruh tunggal bedanipun, iku wong karip sampurna.
  31. Sampune mangkono malih, den sami angawruhana, kang kaparek ing Hyang Manon, kalawan ingkang satunggal, karit nawawil ika, dadalan sun ta puniku, karana amrih sihing Hyang.
  32. Ingga tan ana ngawruhi, ing puji klawan panembah, sirna luluh panembahe, datan darbe polah dhawak, kagenten sipating Hyang, ya sipat Maklumat iku, wus kerem ing sipatollah.
  33. Pangandikane Hyang Widi, kalawan ingsun angucap, miyarsa lan ingsun dhewe, kalawan ingsun anembah, lawan ingsun asalat, kalawan ingsun lumaku, lawan ingsun barang karya.
  34. Kang kaparek lan nawawil, iku wong pana ing sipat, angawruhi ing sipate, kalindhih ing sipatollah, marga kalawan sunat, kang dhumateng ing Hyang Agung, gumanti Sri Naranata.

Pupuh III
S I N O M

  1. Ping kalih karit parilah, akarem ingkang sejati, tan weruh ing jiwa raga, Hisya tan ana udani, kalingan ing Hyang Widi, tan ana liyan kang wujud, kalindhih ing Hyang Suksma, ing sagara tanpa tepi, sampun sirna kalingan sagara mulya.
  2. Dadalan tekeng ngayunan, angawruhi wahdat jati, ing ndalem martabat wahdat, tan ana liyan sejati, mangkono ta ing mangkin, tan jumeneng dhewekipun, mangkono ta ing mangkin, tan jumeneng dhewekipun, mokal jumeneng dhawak, mokale kang anyar sami, wus katutur ing rasa kitab di mulya.
  3. Ya iku mokale Hisya, jumeneng klawan pribadi, nora weruh dhirinira, Hisya tan ana udani, ing roh ing dhirineki, anging kalawan Hyang Agung, mangkono pan mulanya, kalindhih ing wahdat jati, sampun tunggal ing tingal atunggal rasa.
  4. Rasa tunggal agembolan, kang sinung rasa sejati, tan emut ing jiwa raga, tan ana liyan sejati, anging kang asung brangti, tan ana liyan kadulu, dhirine katingalan, kalingan wahdat sejati, iya iku so’ale karit parilah.
  5. Kang keparek kaping tiga, winastan Kaboasani, kang angumpulaken ika, kang kaparekan nawawil, ora kalawan tapsir, sampurna enggon kang luhur, catur karibul atna, tertamtu Nabi sinelir, iya iku kang parek tanpa watesan.
  6. Dedalan maring Hyang Suksma, luwih akeh iku mangkin, saking wiwilangan napas, dadalan maring Hyang Widi, kakalih ingkang warni, amengku sagunging enur, tegese enur ika, dadalane ing munpasil, iya iku wahdat lawan wakadiyat.
  7. Satengah wong ahlul wahdat, ningali maring Hyang Widi, ing ndalem hisya katingal, kale nora aningali, kalingan ing sejati, nanging Huang kang Maha Luhur, tan ana kang katingal, liyane ingkang sejati, iya iku paningal ingkang satengah.
  8. Tingal kang luwih utama, ningali maring Hyang Widi, ing ndalem hisya katingal, asiya iku ningali, ing enggon Hyang sejati, kalihe sami andulu, iku tingal ambiya, lan suksma anuting Nabi, katingalan kalihe tan kena pisah.
  9. Tan ngalingi ingalingan, kalihe katingal sami, amung kang para ambiya, tan kandheg maklum puniki, miwah ing kale iki, kakalih sami andulu, maklumat lawan ekak, iku tingal kang utami, tan kalingan kakalih tan katingalan.
  10. Satengah tedah ing wahdat, angandika Kanjeng Nabi, Panutan Nabi Mohammad, panguwasane Hyang Widi, lamun ana’a iki, andhawuhaken wong iku, iku talining timba, den dhawahaken aneng siji, sayekti ana tetali timbaning Allah.
  11. Nabiyolah angandika, kang sinung rahmat Hyang Widi, luwih bener ing pangucap, kang wus kasebut ing dalil, Kitab Lulbak mangkya ling, sakehe hisya puniku, liyan saking Hyang Suksma, sadaya punika napi, iya ika tingale wong ahlul wahdat.
  12. Den weruh tegese nora, napine sawiji-wiji, iku rohe dhewekira, priyangga ing ndalem cermin, napi ing roh pribadi, dat sipat afengalipun, nanging anane ika, ingkang andarbeni iki, majanggeku angilo ndalem paesan.
  13. Sirnane mayangga ika, ing Wali iku ndarbeni, mayangga iku den awas, sumektane wong kang supi, den grahita neng ngati, arungsit ujar puniku, akatah wong kasasar, andalih den dalih malih, upamane lir ujah tibeng sagara.
  14. Tegese Wali den awas, pangandikane Hyang Widi, kasebut ing ndalem Kur’an, satuhune Wali-Wali, Wali maring Hyang Widi, sakehe panggawe iku, kang ndarbeni Hyang Suksma, dadya panggawening Wali, ala becik pan iku saking Hyang Suksma.
  15. Dadya wong Ngarib tumingal, ing ndalem wahdat sejati, sakathahe kang gumelar, sadaya punika napi, iku tegese Wali, sakathahe gawe iku, tan liya ing Hyang Suksma, amung tingale wong Ngarib, iya iku tegese Wali Pangeran.
  16. Tegese Wali Pangeran, tegese kawula Wali, kawula iku kawula, Pangeran tan dadi kapti, balik iku Hyang Widi, kakekat Wali puniku, kawula nggone nyata, kahananira Hyang Widi, ora mantra-mantra ing budi wicara.
  17. Satengah wong ahlul wahdat, Seh Abuyajit mangkya ngling, pan iku ingkang anembah, amuji maring Hyang Widi, nulya grahiteng mami, anulya mungguh katengsun, ing puji sembahingwang, sembah pujine Hyang Widi, tan ndhingini ing puji sembah manira.
  18. Angandika Seh Mohammad, pira-pira iku dalil, kang atuduh maring wahdat, ing Kur’an miwah ing kadis, maring sembah wong supi, kang ora sun tulis iku, angandika Hyang Suksma, ing Masrik miwah ing Mahrip, iya iku sadaya pan darbek ingwang.
  19. Mring endi adhepira, mangkono dhateng Hyang Widi, tajali wus nyateng hisya, tetela nyata dumeling, dat sipating Hyang Widi, miwah ta afengalipun, wus nyata ndalem hisya, kalakuwaning Hyang Widi, tan kajaba ya hisya kalawan sadrah.
  20. Sing sapa ayun tan wikan, ing ngelmunira Hyang Widi, yogya sami ngguguruwa, ingkang sampun tekeng jati, ingkang tuduh ing margi, dhumateng rasa Hyang Agung, dumadi lan sulaya, sarta pituduhing Widi, wruh ing rasa pan bangsa ngelmu Pangeran.

Pupuh IV
K I N A N T H I

  1. Gitane gendhing winuwus, arsa anembang kinanrthi, apeksa akumawiya, melu lampahe wong singgih, wong anom tan wruh ing basa, peksa melu brateng Widi.
  2. Amila punuwun ingsun, dhumateng rehing Hyang Widi, mugi hamba pinaringan, pinanjang aneng donyeku, lan muga asunga berkah, supangat andika Nabi.
  3. Widada anut ing dhawuh, dhadhawuhira Hyang Widi, madhep manteptrusing manah, ngawruhi Hyang Suksma jati, awake kang kinawruhan, kalih warna kathah neki.
  4. Awake lahir kadulu, yen ayun tumekeng jati, aja na wong kang atinggal, ing sarak andika Nabi, lahir batin den kareksa, anut sarengate Nabi.
  5. Laillah haillolahu, tinulis ing sanubari, wahuwa hisim jalolah, tinulis ing ndalem kapti, tinulis kalawan kiyas, lir mas warnanira tulis.
  6. Aja sira lali ndulu, ing siyang kalawan ratri, iku kang gawe marga, tumeka maring Hyang Widi, aja na kandheg ing nama, den weruh kang darbe hisim.
  7. Hisim jalolah atuduh, ingkang andarbeni hisim, iku dat kang wajib kidam, kang langgeng kang Maha Suci, kang amor kang amisesa, salirira kang dumadi.
  8. Tatkala ajun andulu, ing hisim ingkang tinulis, lir emas gumilang-gilang, tinulis ing sanubari, aja nyana sira dhawak, ningali warnane hisim.
  9. Andulu ingkang kadulu, warnane hisim ywa lali, aja nyana sira dhawak, ciptanen sajrone kapti, tumingal hisim jalolah, warnane nora ndheweki.
  10. Aja nyana sira iku, nyana klayan kang sejati, lahire hisim jalolah, enur iku angebeki, amijil saking nurollah, anglimputi ing roh jisim.
  11. Saengga wong sirna iku, tan ngawruhi ing roh jisim, miwah ingkang pujinira, tan weruh kawula Gusti, wus kerem ing makam baka, sagara tanpa tepi.
  12. Yen ayun oleh pituduh, ciptanen siyang lan ratri, pesunen dipun waspada, aja pegat aningali, mring ing hisim jalolah, ningali sawiji-wiji.
  13. Satengah wong alim muwus, yen ayun tumekeng jati, den sami angguguruwa, mring gurunira sejati, poma ywa nganti kesasar, ngguguru mring setan baring.
  14. Ora tumeka Hyang Agung, kesasar ing dalem margi, tan oleh ngelmu kamulyan, tan weruh ing ndalem margi, tan tumeka ing Pangeran, tan oleh ngelmu sejati.
  15. Jeneng wong datanpa guru, tan antuk pituduh jati, tingale angurayangan, kesasar ing ndalem margi, lir pitik kelangan biyang, tan ana kang den tutwuri.
  16. Sampun oleh ing pituduh, tan kewran ing ndalem margi, akathah dedalaning Hyang, luwih akeh iku mangkin, saking wiwilangan napas, sadaya tuduh kang jati.
  17. Tan kandheg nggennya lumaku, yen antuk wisik kang jati, datan kandheg aneng marga, tumeka maring Hyang Widi, endi marga kang den ambah, atuduh maring Hyang Widi.
  18. Kan sampun oleh pituduh , tan kewran ing ndalem margi, wong Ngarib mangkya ngandika, yen ayun tumeka pati, yogya sami ngathahana, adhikir maring Hyang Widi.
  19. Sakehe dadalan iku, tan ngluwihi saking dhikir, kang maring dedalaning Hyang, tan ana iku madhani, luwih parek ing dadalan, kang tumekeng ing Hyang Widi.
  20. Yen ayun oleh pituduh, anut ngandikaning Widi, yen sira datan anuta, duraka maring Hyang Widi, aja pegat murakabah, wus madya saking ing dhiri.

Pupuh VI
M I J I L

  1. Tembang mijil anuwuhaken brangti, sakehing ponang wong, mirong-mirong mring ing sasamine, pra manusa kang samya dumadi, de tan wruh ing jati, tansah andelamung.
  2. Den waskitha wekasan dumadi, den weruh ing ngendon, yen leksana wuwus ing tengahe, yen anuta wekasan dumadi, lenaning taberi, ambabar tekabur.
  3. Tatkalane metu saking dhiri, tumekeng Hyang Manon, tan ningali maring ing dhirine, sirna luluh pan kadya ing nguni, liyane Hyang Widi, kang aneng sireku.
  4. Wong kang sampun tumekeng Hyang Widi, tan ningali kang wong, sembah puji amudji dhirine, wus kalindhih ing wahdat sejati, amuji-pinuji, ayun wruh wong iku.
  5. Kumpulane sembah lawan puji, puji wali koko, puji wali maring ing karsane, asung-asung pamujinireki, pamujine dasih, wangsul mring Hyang Agung.
  6. Luwih utama wong-wong kang dhikir, ayun tunggal kang wong, dhikir iku ing ndalem dhikire, tan angrasa anembah amuji, saking ing roh dhiri, tegese wus kumpul.
  7. Yen sampun wruh wirasating tulis, dadya wruh ponang wong, angawruhi maring sejatine, ingkang bisa ya iku Illahi, tan nana ngawruhi, maring ing Hyang Agung.
  8. Yen wus wruh jatine manungseki, mangkono ponang wong, sanjatane Mohammad jatine, datan samar puniku kang warni, pan nyata ing dhiri, myang ing Nabi Rasul.
  9. Yen sira yun tumeka ing jati, anut sira pakon, anyegahna sira ing cegahe, sira anuta ing srengat Nabi, ywa durakeng Nabi, miwah ing Hyang Agung.
  10. Pangandikanira Hyang Sejati, angucapna kang wong, lamun ana asihira kabeh, maring Allah ing anane ugi, mangko Allah asih, ngapura kang anut.
  11. Aja anut wong iku kang dhiri, miwah ingkang katon, yen jumeneng lawan Pangerane, sakalire sakehing dumadi, pan tan andheweki, ing ananireku.
  12. Aja nyana liyaning Hyang Widi, salire kang Katon, aja sira kleru ing lakune, kerem maring anane dumadi, kabeh iku sisip, salire kang tuwuh.
  13. Muga antuk berkating Hyang Widi, tumeka’a enggon, wirasating tulis iku kaben, muga antuka pituduh.
  14. Yen ambuka rasa kang sejati, anglampahi pakon, anjawekken ing Topah basane, kang sinurat jroning langen gendhing, antuka berkating, ing guru saestu.
  15. Sampun tamat kang Topah Mursalim, mengku rasa kaot, sakathahe ing wong supi kabeh, ngelmu rasa kang bangsa Rubani, sarta rapal neki, pamengkune agung.
  16. Miwah ngelmune kang bangsa supi, kemeng aneng njero, Kitab Mursalim kabeh isine, saking ngelmune kang bangsa Illahi, pan iku abadi, lire Topah luhur.
  17. Sakehe ngelmu Makripat Tokit, kabeh kang aneng jro, Topah iku wus kumpul murade, datan ana ngelmu kang ngluwihi, saking wirasating, ngelmu Topah iku.@@@
  18. Muga antuk ngapuraning Widi, sakehe kang maos, awit saking nglampahi tuduhe, surasane Kitab Topah iki, salat Da’im pasthi, Allah-Allahu.

— @@@ —

 

 

 

 

 

 

 

%d bloggers like this: