alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

KITAB PUNTIR PALAKIYAH


 

Bab punika ingkang gadhah pikajengan badhe sires mawi kalantaran2 iji dhadhu, namung bucal sapindhah kadosta main dhadhu.

PUNTIR FALAKIYAH

Kadosta: manawi badhe mitaken ing bab prakawis jangka 13 ”ingkang sakit  punika saget saras punapa boten?” sesampunipun dhadhu kabucal ing mangka cecegan ing dhadhu medal 3 kaliyan 4, lajeng kacocogna kaliyan gambaring dhadhu. Sangandaping dhadhu angka 6. Lajeng terus kauruta mangandhap dumugi kothaking aksara, sarta lajeng kajejeraken ing angka 13 kapering kiwanipun. Ing ngriku pinanggih aksara ”ga” lajeng ngupadosana ing kaca aksara ”ga” nunten angupadosa  angka 6. Ing ngriku mungel ” wong kang lara kaparingan mulya dening Allah”. Insya Allah tiyang ingkang sakit tamtu saget waluya sarana sadhengah jampi kemawon.

Ingkang  gadhah  Kitab  Puntir  Palakiyah  punika  Raden Ngabei Mangun Utama mantri pulisi ing Wotgaleh dhistrik Kitha Ageng Kalasan. Kaserat kaping 12 Sapar Dal 1839 utawi kaping 5 Maret taun 1909.

Punika salebetipun 21 prakawis pitakenan. Pundi ingkang katakekaken :

  1. Pikajengan punika pikantuk punapa boten?.
  2. Saged manggih kauntungan punapa boten?
  3. Punapa untung punapa katunan?.
  4. Punapa tetep manggen ing ngriki punapa sanes panggenan?.
  5. Tiyang ingkang kesahan wangsul malih punapa boten?.
  6. Barang ingkang ical punika saged pinanggih punapa boten?.
  7. Sobat punika sae manahipun punapa boten?.
  8. Lampah punika klayan wilujeng punapa manggih susah.
  9. Tiyang punika sanget asih punapa boten?.
  10. Paningkah punika dados sae punapa awon?.
  11. Punapa estri punapa priya ingkang manggih kauntungan?.
  12. Tiyang ingkang wawrat punika medal jaler punapa estri?.
  13. Ingkang sakit punika saged saras punapa boten?.
  14. Ingkang susah punika angsal pangapunten punapa boten?.
  15. Sapunika kacilakan punapa kabegjan ingkang dados?.
  16. Punapa jarwanipun supenan punika?.
  17. Kedut punika awon punapa sae?.
  18. Manggih kauntungan ing dharatan punapa ing lautan?.
  19. Paten punika menang punapa kawon?.
  20. Tiyang ingkang kesah prang  punika kawon punapa menang?
  21. Tiyang pegatan punika saged rujuk malih punapa boten?

Ing saderengipun ngasta dhadhu mawi maca patekhah rumiyin sapindhah, lajeng ngastadhadhu sarta malih maca salawat kaping tiga.

ha na ca ra ka TABEL

A: angka urut terusaning pitakenan 21 prakawis.

B: angka urut terusaning jarwaning pitakenan.

A
ALLAH IKU KALUWIH DENING KUASA

  1. Apa kang sira ajap sayekti katekan lan kadadian.
  2. Aja sira kuwatir sayektine ora sida pegatan.
  3. Iku wong nora mati nanging kataton paprangan.
  4. Ing dina iki aja kongsi nepsu, mesthi nemu cilaka badanmu.
  5. Ing laut sira nemu untung yen tinimbang lawan ing dharatan.
  6. Sira oleh kabar luwih saka susah.
  7. Awit impen iku wahanane sira bakal nemu susah.
  8. sajrone dina iki sayekti akeh cilaka anekani.
  9. Aja susah atinira sawatara dina sayekti antuk ngapura.
  10. Lara iki sayekti ora bisa waras nganti tumeka patine.
  11. Wetengan iku metu wadon.
  12. Lanang oleh rabi becik yen wadon lakine ala.
  13. Nikahan iki dadine kalawan akeh kacilakan.
  14. Dheweke ora tresna terusing atine.
  15. Yen lumaku dina iki oleh pakurmatan lan slamet.
  16. Mitra iki aja kopracaya marga tan jujur atine.
  17. Barang iku nora ilang kang sareh mengko bisa katemu.
  18. Sajroning rong sasi dheweke teka tan nganti setaun.
  19. Sira ora ngalih marang liyan nagara.
  20. Dina iki Allah ngadohake marang kerugianira.
  21. Kauntunganira kalawan susah bisane oleh.

HA
ELINGA PENGGAWE BECIK

  1. Kauntunganira tan oleh ing sajroning nagara kene.
  2. Pakarepanira tan ana dadine yen kanthi lelungan.
  3. Ora kena pegatan sarta uripe salawase becik.
  4. Wong kang sajroning paprangan iku wus tumeka patine
  5. Padune ora kalah nanging kelangan ragad akeh.
  6. Ing dharatan sira luwih untung katimbang ana ing lautan.
  7. Sira arep katekan sanak sadulur liyan nagara.
  8. Impen iku sira bakal tampa dhuwit.
  9. Dina iki tan ana kacilakan kang tumeka.
  10. Ora oleh pangapura kongsi tumeka patine.
  11. Wong kang lara mengko dadi becik utawa waras.
  12. Wetengan iku metu lanang lan dawa umure.
  13. Lanang oleh ala yen wadon lakine oleh becik.
  14. Nikahan iki klawan Asmaning Allah dadi becik,
  15. Dheweke asih mulane sira aja lali dheweke.
  16. Yen lumaku dina iki cedhak marang cilakane.
  17. Mitra iki bener atine sarta kena dipracaya.
  18. Barang iku tan ketemu maning kang nyolong nemu susah.
  19. Wong kang lunga saka kene ora bisa bali.
  20. Sira mengko manggon ing liyan nagara.
  21. Ing dina iki sira kacedhakan kacilakan lan karugian.

NA
NUDUHNA MARANG PATAKONAN KANG NYATA

  1. Saka prakara wong wadon siji sira dadi katunan.
  2. Aja sira ngajap kauntungan krana durung tutug mangsane.
  3. Apa kang dadi pangajapmu kalawan malarat ngakire kadadian.
  4. Sira bakal pegatan ananging nora lawas bakal tepung maning.
  5. Wong kang ana ing paprangan menang sarta tumuli teka.
  6. Prakaranira bakal menang sarta ora katunan.
  7. Ing dharat oleh uga kauntungan nanging kalawan susah.
  8. Arep oleh kiriman saka liyan nagara.
  9. Aja lunga saka ngomah karana impenira tan becik.
  10. Akeh wong arep gawe cilaka nanging siji tan ana tumeka.
  11. Sapisan iki oleh ngapura, nanging liya wektu ora.
  12. Lara iku mesthi waras.
  13. Wetengan iku wadon nanging cendhak umure.
  14. Lanang oleh wadon ala, yen wadon becik.
  15. Ningkah iki tan slamet sarta mlarat.
  16. Katon dheweke asih nanging buri gawe cilaka uga.
  17. Ing dina iki kena lumaku tan ana siji kang ngaru biru.
  18. Kena uga kopracaya nanging aja banget-banget.
  19. Barang kang ilang wis dibagi lan ora katemu maneh.
  20. Wong kang lunga saka kene mengko gelis bali maneh.
  21. Sira ora ngalih saking nagara iki.

CA
CARITAA MARANG LABET KANG LUWIH RAHARJA

  1. Kowe ngalih uga saka kene nanging dadi malarat.
  2. Sira uga sawatara katunan nanging gelis untung maneh.
  3. Kauntunganira kena uga diarep nanging kalawan susah.
  4. Ing pangajapira kena diarep nanging ana kang jahili.
  5. Ing buri sira pegatan tumeka pati.
  6. Wong kang ana paprangan iku kanin sahingga mati.
  7. Padu iku nganti lawan durung bisa pedhot.
  8. Tan ana kang ngaru biru sira kena manggon ing dharat.
  9. Bakale oleh kabar saking sanak sadulur lara banget.
  10. Sira aja nglarakake ati impen iku dadi becik.
  11. Saka kanane badanira dina iki tumiba ing cilaka.
  12. Dheweke tan antuk ngapura salawase ana sajrone susah.
  13. Sadiyanana bae mesthi karana dheweke bakal mati.
  14. Wetengan iku metu wadon sarta begja wong tuwane.
  15. Wadon oleh laki ala, lanang bojone apik,
  16. Aja sira ningkah karana dudu untungira ing kono.
  17. Dheweke ora asih sarta akire gawe susah.
  18. Sawuse rong dina iki sira kena lumaku.
  19. Aja pisan sira ngandel marang mitranira iku.
  20. Barang kang ilang mengko bisa katemu manih.
  21. Wong kang lunga tan bisa bali marga wus laki rabi liyan nagara.

RA
RACIKANA LAN SABAR TAWEKALIRA

  1. Dheweke nuli teka nanging gelis nuli lunga maneh.
  2. Sira nuli lunga seka kene yen tan lunga bakal nemu susah.
  3. Ora katunan nanging ya ora untung akeh.
  4. Sira tan nemu kauntungan lamun tan tumemen lakumu.
  5. Apa kang sira ajap sajroning dina iki ora oleh.
  6. Aja sira niyat pegatan karana dheweke temen-temen.
  7. Wong kang aneng paprangan oleh pangkat gedhe.
  8. Bicara iku ora dadi apa.
  9. Aja setiyar ing dharat, marga akeh kang gething.
  10. Sira bakal nemu sabab kawanuhanira kang becik.
  11. Impen iku kadadeane ora becik.
  12. Ing dina iki caket banget saka kacilakanira.
  13. Bakale oleh ngapura nanging ora dawa umurira.
  14. Lara iku slawase tan waras kasi tumeka patine.
  15. Wetengan iku metu lanang nanging akeh cilakane.
  16. Sira mengko oleh bojo sugih.
  17. Oleh sira ningkah nanging aja rame-rame.
  18. wong iku tresna marang sira kasi mati.
  19. Ing dina iki sira kena lumaku nanging nemu kasusahan.
  20. Sesanakan iki duwe pangarah marang rayat bojomu.
  21. Barang kang ilang iku wong wadon kang jupuk.

KA
KADARIRA ANENG DUNYA DADYA MANUSA

  1. Kawanuh  kang wus sira pracaya kang nyolong barang iku.
  2. Dheweke nuli teka nanging lagi nyampurnakna prakarane.
  3. Karepira ora tetep manggon ing kene.
  4. Sira mengko bakal nemu pitulungan gedhe.
  5. Ora tinemu kauntungan sira salawase.
  6. Sira tan susah ngajap apa-apa kabeh ora tinemu.
  7. Dadi pegatan marga ana wong kang nyetani.
  8. Wong kang ana paprangan wis mati ilang sirahe.
  9. Padu iku pakolehe ora kalawan gamarang.
  10. Ing dharatan sira oleh untung tinimbang lautan.
  11. Arep kapaten sanak kang ana liyan negara.
  12. Wahanane impen iku sira arep nemu cilaka.
  13. Ing dina iki arep tumeka cilakanira, kang ngati-ati.
  14. Tan olehing ngapura nganti tumeka ing patine.
  15. Lara iku dadi waras nanging ragade akeh.
  16. Iku wetengan metu wadon nanging gawa malarat.
  17. Sira oleh bojo gawe padu rina wengi.
  18. Aja ningkah karana akeh wuruging wong kang ala.
  19. Uwong iku ora asih kalawan bener atine.
  20. Aja lumaku dina iki marga keh  cilaka ing dalan.
  21. Kawanuhanira iki mengko gawe kacilakanira.

DA
DADI LAN DEN ELING KAHANANIRA

  1. Kawanuhan iku arep ngalani marang sira.
  2. Barang kang ilang cinolong marang wong lanang sarta tan bisa bali.
  3. Dheweke yekti gelis teka.
  4. Sira tan oleh untung ing nagara kene.
  5. Sira mengko anemu kauntungan gedhe.
  6. Sira mengko nemu kauntungan nanging lawan akehing susah.
  7. Kena sira ajap nanging aja nganti katara ing wong liya.
  8. Nadyan sapira pangojoking  wong ora dadi pegate.
  9. Wong kang aneng paprangan iku kanin nanging tan dadi patine.
  10. Saka prakara iku gampang pinanjus.
  11. Ing dharatan sira luwih untung katimbalaning lautan.
  12. Sira bakal tampa rejeki ning Allah.
  13. Anane impen iku sira nemu kasenengan becik ripane.
  14. Ana sawijining wong mengko gawe cilakaning awakira.
  15. Saka pitulunganing wong dheweke luwar saka susah.
  16. Tan susah tinambanan, iku lara bisa waras.
  17. Wetengan iku metu lanang, bocah iku gawa kauntungan.
  18. Sira mengko nemu jodho lan gawa kauntungan.
  19. Aja nikah ing kene karana tan becik, wadon gawa untung.
  20. Uwong iku asihe ana kang dadi sabab.
  21. Antara rong dina telung dina mangkata dadi becik.

TA
TAN KENA SAKEHING LAKU KANG NYATA

  1. Yen sira arep lumaku aja kaliwat ing dina iki.
  2. Kawanuhan iki akeh lara atine marang sira.
  3. Barang kang ilang kalawan kaget bisa katemu.
  4. Dheweke tan nuli teka marga ana kang dienteni.
  5. Sira becik lunga saka nagara iki supaya aja cilaka.
  6. Sira mengko dadi katunan marga saka sawijining wong.
  7. Wis parek saka tekane kauntunganira.
  8. Aja sira akeh pangajap karana tan ana kang kadadiyan.
  9. Nadyan becika ing tembe dadi pegatan.
  10. Wong kang ana paprangan iku wis mati sarta ilang jisime.
  11. Bicara iki bakal kapancus kene, nanging ana susahe.
  12. Sarehna ing dharatan bakal tumeka untungira.
  13. Kedutira iku pangertine, begjanira isih adoh.
  14. Awit impenira iku sira bakal nemu susah.
  15. Ana siji wong kang tulung marang kowe jroning dina iki.
  16. Dheweke aja pegat nunuhun ing Gusti Allah.
  17. Dhukun saka liyan nagara kang bakal marasna laranira.
  18. Wetengan iku metu lanang nanging patine kamangsa macan.
  19. Sira mengko olih jodho becik.
  20. Enggal nuli ningkaha aja kangsi tlangke sasi maneh.
  21. Uwong iku banget asihe marang sira.

SA
SATEMENE SIRA MUNG KINARYA MARGA

  1. Katon asih marang sira nanging uga dhemen marang liyane.
  2. Antara sapuluh dina maneh sira kena lumaku.
  3. Mitramu iku luwih asih marang sira lan bener atine.
  4. Barang ilang iku wus adoh ora bisa katemu.
  5. Kang lunga iku nuli teka nanging mawa lelara.
  6. Aja sira gingsir panggonan iki karana wus cedhak untungmu.
  7. Nemu untung saking sadulur utawa kawanuhan.
  8. Trimanen kalawan sabar, sira antuk kauntungan.
  9. Yen kelawan sabar mengko sira bakal tampa.
  10. Prakara dhuwit mengko dadi pegatan.
  11. Wong kang lunga perang mesthi menang sarta antuk ganjaran kasenengan.
  12. Prakara iku bakal pinutusan saka liya nagara.
  13. Ing taun iki dharatan ing lautan sira nemu kauntungan.
  14. Anane  kedut iku Gusti Allah aweh kauntungan marang sira.
  15. Impen iku sira bakal nemu kasusahan gedhe.
  16. Sawijining wong kang bakal gawe cilakanira.
  17. Ora pisan-pisan sira nemu pangapura.
  18. Wong kang lara aja diarep warase sarta tumeka patine.
  19. Wetengan iku wadon nanging besuk ala lakune.
  20. Sira oleh jodho becik lakune.
  21. Becik sira ngantia telung sasi maneh nikaha.

WA
WAJIB WERUH MANUSA MARANG PANGERAN

  1. Taun iki aja sira ningkah dhingin.
  2. Dhewekne luwih asih marang sira.
  3. Aja sira lumaku sadurunge dina Akad.
  4. Mitramu iku luwih asih marang sira nanging tan katara.
  5. Kang jupuk barang wong wadon wus diwehake wong liya.
  6. Dheweke gelis teka kalawan rena atine.
  7. Sira tan duwe untung ing kene  prayoga ngalih nagara.
  8. Sajrone sasi iki sira bakal kauntungan.
  9. Sira tan duwe untung lamun tan ana wong kang nulungi.
  10. Apa kang dadi pangajapira dina iki ora oleh.
  11. Saka pangojoking sanak sadulure dadi pegatan.
  12. Wong kang perang iku lagi ginanjar.
  13. Prakara iku tan bisa putus yen tan tekan dhuwur.
  14. Ing taun iki ana kauntunganira nanging aja ing dharatan.
  15. Arep nemu susah sarta katunan, wahananing kedut iku.
  16. Impen iku sira bakal nemu susah luwih banget.
  17. Wong wadon mengko kang gawe kauntunganira.
  18. Ngantia sawatara dina mengko oleh pangapura.
  19. Wong lara kena kaarep warase nanging turuten karepe.
  20. Wetengan iku metu lanang nanging kapundhut wong gedhe.
  21. Bisa oleh jodho becik tur sugih nanging nglarake ati.

LA
LABUHANA WASKITHANE KAWRUHIRA

  1. Sira oleh wanita kang becik tingkah polahe.
  2. Sajrone  taun iki becik sira ningkaha.
  3. Sayekti banget asihe marang sira.
  4. Aja sira lumaku lamun ora dina Slasa.
  5. Katon ala, tan becik, nyatane becik atine.
  6. Barang ilang dicolong wong lanang nanging wis didol.
  7. Dheweke teka kalawan susah atine.
  8. Sajrone  nagara kene ora becik ana ira.
  9. Oleh kauntungan ananging kalawan susah.
  10. Ana kauntunganira nanging saka margane wong wadon.
  11. Apa kang dadi pangajapira ora lawas tinekan.
  12. Marga saka wong wadon sira mengko pegatan.
  13. Wong kang ana paprangan nemu kanin pupune.
  14. Prakara iku ora suwe  bakal kapanyus.
  15. Taun iki dharat padha uga, krana adoh cilakanira.
  16. Ananing kedut iku sira bakal nemu untung saka wanita.
  17. Impen iku sira bakal diulemi rame-rame.
  18. Dina iki bakal nemu cilaka saka sawijining wong.
  19. Ora antuk pangapura malah-wus takdire lunga saka nagara.
  20. Ananing ati dadi waras mulane  aja diaru-biru.
  21. Wetengan lair wadon besuk jodhone  wong gedhe.

PA
PASTI TAN LANGGENG SIRA ANA ING DUNYA

  1. Metu anak lanang, nanging bocah iku slawase mlarat bae.
  2. Bakale oleh jodho tedhak wong gedhe nanging miskin.
  3. Yen kena aja sira ningkah karana akeh sengkalane.
  4. Dheweke ora pati asih marga atine tan tetep.
  5. Kena lumaku saiki nanging aja kasi kliwat jam 10.
  6. Kawanuhanira iki ngarah barangira bae.
  7. Barang Iku ora katemu kang nyolong wong wadon.
  8. Dheweke mengko teka kalawan bungah nanging gelis lunga maneh.
  9. Enggal gingsira saka kene karana cilaka are p nekani.
  10. Ora oleh kauntungan karana sengkala saking sanakmu.
  11. Tan nemu kauntungan marga saking sedulurira.
  12. Apa kang sira ajap lawas tekane.
  13. Ora sida pegatan marga anata elingane  becik.
  14. Wong kang ana paprangan iku lara banget.
  15. Saka prakara iku kapancus ing ngisor tangan.
  16. Taun iki ing lautan untungira luwih adoh.
  17. Arep nemu cilaka, jalaran saka wong wadon.
  18. Sira iku katimbalan wong gedhe marga saka kasusahan.
  19. Dina iki akeh cilaka marga akeh wicara kang nasar.
  20. Sapisan iki kalawan pesthi oleh ngapura.
  21. Yen ora sabar lan alon lara ira tan waras.

DHA
DESTHI SADUSA YOGYA DEN ADOHANA 

  1. Lara iku waras tinulungan saka ruh-karuhe.
  2. Wetengan iku metu lanang nanging amlaratake.
  3. Oleh jodho saka liyan nagara.
  4. Yen sira ningkah marga ora ana alane.
  5. Dheweke tresna nganti kaya badane  dhewe.
  6. Kena lumaku dina iki nanging aja kasi kliwat patang dina.
  7. Mitramu iki delengen kang becik-becik sarta jaganen.
  8. Barang iku isih kependhem lemah ana sajroning omah.
  9. Ora teka, dheweke kena prakara.
  10. Katahana ing nagara kene mengko ana kang tulung.
  11. Sajroning taun iki sira bakal nemu untung,
  12. Kauntunganira isih tangeh.
  13. Pangajapira tan kena sira arep-arep.
  14. Yen andadekna tukar sayekti dadi pegate.
  15. Wong kang aprang mengko gelis teka.
  16. Prakara iki bakale dadi dawa.
  17. Taun iki yen sira ing lautan sira anemu cilaka.
  18. Arep oleh kiriman saka sadulur adoh.
  19. Sira arep diundang wong kang arep takon siji prakara.
  20. Dina iki ora ana pisan cilakanira.
  21. Amesthi oleh ngapura tulungan saka wanita.

JA
JALARANING ARJA SAKING UTAMA

  1. Wong kang ana jroning susah tan oleh apura.
  2. Wong kang lara, ngenteni tamba saking liyan sarah.
  3. 3 Wetengan iku metu wadon, bocah gawa kauntungan.
  4. Yen lanang nemu kauntungan yen wadon nemu laki miskin.
  5. Nikah iki ana kang nyegah marga prakara dhuwit.
  6. Ya bener dheweke asih, nanging ora lawas.
  7. Dina iki aja lumaku, sesuk bae lumakua.
  8. Mitramu iku tan bener atine  manawa nedya gawe  ala.
  9. Barang iku ora ilang marga lali bae.
  10. Dheweke arep bali nanging ana kang tan aweh.
  11. Becik sira lunga saka kene marga akeh kacilakan.
  12. Sajroning taun ioki sira katunan bae.
  13. Kauntunganira wus parek.
  14. Kang dadi pangajapira mengko gelis oleh.
  15. Prakara kang tan mirsa mengko dadi pegatan.
  16. Wongkang ana paprangan dupateni bature dhewe.
  17. Prakara iki ora dadi apa-apa.
  18. Taun iki kauntunganira ing lautan.
  19. Kedut iku sira bakal nemu kabar sadulurira mati.
  20. Sira are p ditimbali wong gedhe dijak sukan-suka.
  21. Dina iki akeh cilaka marga saka wanita.

YA
YEKTINE MANUSA TINITAH MULYA

  1. Dina iki akeh cilakanira marga akeh suka nira.
  2. Wong kang ana jroning susah oleh ngapura.
  3. Wong kang lara rada samar yen tan oleh tamba becik.
  4. Wetengan iku metu wadon nanging tan dawa umure.
  5. Yen lanang oleh bojo becik, yen wadon sugih.
  6. Nikah iku becik tur slamet bisa golek sandhang pangan.
  7. Dheweke tan asih sajroning rong sasi iki.
  8. Dina iki kena lumaku nanging ngantia jam 10 awan.
  9. Wong iku atine becik nanging gelis mati.
  10. Barang iku cinolong wong wadon tan bisa kat
  11. Sajroning 6 utawa 7 dina pasthi teka.
  12. Kena ana kene nanging atinira kang gedhe.
  13. Kowe katunan marga saking rabinira dhewe.
  14. Sira tan untung marga saka prasanakanira.
  15. Pangajapira mengko katekan nanging liyan nagara.
  16. Marga saking keh ing papacak mengko dadi pegate.
  17. Wong kang ana paprangan bakal nemu kahurmatan.
  18. Prakara iki kapancus ing ngisor adan.
  19. Taun iki tumiba katunanira margi dikemplang uwong.
  20. Sira nemu kabar saka paningkahe sanakira.
  21. Impenira iku tan dadi ngapa.

NYA
NYAKETANA PANGGAWE INGKANG SAMPURNA

  1. Impen iku mengko sira kaundang nglayat wong mati.
  2. Dina iki ana rong prakara cilakanira kang bisa dadi.
  3. Wong kang susah diwuwuhi susah marga bakal tumeka patine.
  4. Wong lara iku nuli waras nanging tan lawas nuli lara maneh.
  5. Wetengan iku metu lanang nanging tan dawa umure.
  6. Yen lanang oleh wong ayu yen wadon laki becik.
  7. Nikah iku tan prayoga karana salawase padu bae.
  8. Dheweke luwih akeh gething tinimbang lan asihe.
  9. Aja lumaku yen durung kaliwat pukul 1 awan.
  10. Sanakan iku katon becik awit duwe karep.
  11. Barang kang ilang kacolong wong lanang wus ora katemu.
  12. Dheweke durung duwe kaingetan arep bali maneh.
  13. Ana liyan nagara tumeka kauntunganira.
  14. Sira ika akeh katunan marga kerep lali.
  15. Sira bakal nemu kauntungan saka mitramu katulung.
  16. Bakal tinekan kang dadi pangajapira.
  17. Awit saka mitramu dadi wurunge pegatan.
  18. Wong kang ana paprangan ginanjar lara sikile.
  19. Prakara iku mengko kapancus dening wong agung.
  20. Taun iki sira becik ana ing lautan.
  21. Sira bakal kena prakara karo wong agung.

MA
MANTRI PIKALANG INGKANG UTAMA

  1. Kedut iki sira arep nemu prakara karo wong gedhe.
  2. Impen iku arep ana wong dhemen marang sira.
  3. Dina iki kareksaa kang becik cilaka bakal teka.
  4. Wong kang ana ing kasusahan mengko sadulure kang nulungi.
  5. Wong kang lara tan oleh tamba lan wus tekan janjine.
  6. Wetengan iku metu lanang sarta ana kauntungane.
  7. Yen lanang bojo becik yen wadon laki ala.
  8. Nikah iku marga saka wong tuwane dadi ora becik.
  9. Dhemen asihe marga ana sababe, waspadakna kang trang.
  10. Dina iki akeh kacilakan aja lumaku.
  11. Mitra karuh iku bener atine nanging uga antarakna.
  12. Barang iku ora ilang marga kaleru pandokoke.
  13. Banget arep mulih ananging ana kang gegodha.
  14. Ana untungira nanging sira wis laku salah dadi angel tine
  15. Mengko dadi untung nanging wis lumaku salah, dadi ora ol
  16. Untungira tan tumeka isih ginanjar malarat.
  17. Pakare p pangajapira katekan nanging isih lawas.
  18. Wis tan bali meneh marga wus duwe karep seje.
  19. Wong kang ana ing paprangan ora kurang apa-apa.
  20. Prakara iku nganti mati salah siji durung dipancus.
  21. Ing dharatan sira tan oleh kauntungan.

GA
GARAYANG SAKEHING JARWA INGKANG PRAYOGA

  1. Ananira tan duwe kauntungan ing lautan.
  2. Satrunira anduweni eling becik ananing kedut iku.
  3. Jarwane impen iku bakal tampa arta saka wong.
  4. Ing dina iki tan ana apa-apa, adoh cilakanira.
  5. Kang ana jroning kasusahan iku kadange  kang susah ing susah.
  6. Wong kang lara kaparingan mulya dening Allah.
  7. Wetengan iku metu lanang nanging tan dawa umure.
  8. Wadon oleh laki bagus lanang oleh mlarat.
  9. Ningkah iku mung ngarah arta tan murih prawan kang apik rupane.
  10. Asihe marga saka prajanjian.
  11. Dina iki kabener cilaka yen lumaku wektu asar.
  12. Mitranira iku apik atine karana ana kang di elingi.
  13. Barang iku kacolong wong wadon.
  14. Wis mulih ananging mampir ana ing dalan.
  15. Aja manggon nagara kang akeh gununge.
  16. Sira katunan marga ana kancanira kang lumaku salah.
  17. Kauntunganira wis penak saking badanira.
  18. Pangajapira ora katekan.
  19. Ora sida pegatan marga katarik ing prakara.
  20. Wong kang perang kalah bareng lan kancane.
  21. Prakara iki gelis kapancus nanging sira kalah kasusahan.

BA
BABU BAPA WAJIB SIRA BEKTENANA

  1. Saka prakara iku menang nanging akeh metuning ongkos.
  2. Sira dagang ing lautan ora duwe kauntungan.
  3. Kedut iku katekan sedyanira panggaotan.
  4. Impen iku sira arep nemu susah ati.
  5. Dina iki tau ana kacilakan lamun lan metu saka ngomah.
  6. Wong kang sajroning susah tinulungan wong saka liyan nagara.
  7. Wong kang lara yen kurang seneng atine dadi patine.
  8. Wetengan metu lanang nanging bapakne kalah.
  9. Lanang oleh jodho ala,wadon oleh becik.
  10. Aja ningkah karana tan lawas nuli pegatan.
  11. Asihe mung sedhela bae.
  12. Dina iki keh cilaka mangkata jam 9 esuk.
  13. Mitra karuh iki tan bener atine.
  14. Kaya arep mulih kaya ora nanging tunggunen bae.
  15. Barang ilang wong lanang kang jupuk wis ginawa metu nanging ketemu.
  16. Aja sira manggon negara gedhe. Nemu cilaka.
  17. Tunggunen ing dalem, jam 12 iku tumekaning untungira.
  18. Untungira iku antinen rong taun lawase.
  19. Elinga bae ing Allah apa karepe ira katekan.
  20. Dheweke sih padha sih nanging isin sida dadi pegat.
  21. Wong kang ana paprangan lan nedya mulih marga wis seneng atine.

THA
THENANGIRA WAJIB ANGAWASNA

  1. Wong kang ana paprangan wis mati ilang jisime.
  2. Prakara iki sira menang nanging kalawan ragat akeh.
  3. Ing dharatan lamun sira dagang bisa dadi untung.
  4. Kedut iku mitramu wus lali eling maneh.
  5. Impen iku sira bakal dipondhoki wong.
  6. Dina iki akeh cilakanira marga saka wong liya.
  7. Wong ing sajroning susah oleh ngapura.
  8. Wong kang lara kalawan kabuling donga nuli waras.
  9. Wetengan metu wadon nanging gawe mlarat.
  10. Yen lanang jodho becik wadon demen dolan lakine.
  11. Ningkah iku aja klakon karana kang lanang gelis mati.
  12. Mulane asih marga wus antuk marang kalakuhane.
  13. Dina iki lumakua slamet.
  14. Prasanakanira iki becik atine ing salawase.
  15. Iku barang cinolong wong lanang wis tan tinemu.
  16. Dheweke gelis mulih nanging mlarat.
  17. Sira tetep ing kene nanging aja gugu ajare wong liya.
  18. Saka ngawal tumeka akir nemu katunan.
  19. Sajrone  taun iki untungira teka.
  20. Pangajapira oleh kang sabar bae.
  21. Prakara pegatan iku tan bisa atut maneh.

NGA
NGAKIRIRA MURIHA MARGA UTAMA

  1. Pegatan iku atut nuli pegatan maneh.
  2. Wong kang prang ora sida mengko bali meneh.
  3. Prakara iku sira dadi kalah lan akeh ongkos.
  4. Ing laut sira untung sathithik yen dharatan ora oleh.
  5. Bakal diulemi rame-rame nanging kasusahan.
  6. Impen iku sira nemu susah marga saka arta.
  7. Dina iki slamet.
  8. Jroning susah nemu ngapura.
  9. Wong kang lara gelis waras.
  10. Metu anak wadon nemu kauntungan.
  11. Lanang oleh liyan bangsa becik wadon laki ala.
  12. Ningkah iku slamet nanging tan duwe anak.
  13. Asihe  marga saka arta, liyane tan ana.
  14. Dina iki aja sira lunga marga ing dalan sira cinegat begal.
  15. Kuwanuhanira tan bener atine mung prayoga ucape.
  16. Barang kang ilang gelis katemu saking tanganing bocah.
  17. Susah ing dalan mulane lawas tekane.
  18. Liya sasi sira banget arep ngalih saka ing kene.
  19. Marga saka panggewene baturmu sira katunan akeh.
  20. Taun iki sira ana kauntunganira nanging durung nyukupi.
  21. Saka pangajapira katekan jalaran saka wanita. 

 

TAMAT

—@@@—

SINGIR NABI


  1. Bismillahirrahmanirrahiim, ibtida’i miwiti ingsun, muji ing Allah kelawan nuwun, ikilah singir ing Kanjeng Gusti, mula dèn singir parasé nabi, mula dèn pikir sarta dèn titi, bisaha terang kaya kang ngerti, Nabi Muhammad ingkang sinelir, arep dèn tutur ana ing singir, putera jaleré Kiyahi Abdullah, pinuterakken ana ing Makkah, durungé lahir Jeng Rasulullah, dèn tilar séda Radèn Abdillah, nalika séda Radèn Abdillah, iku beneré ana abuwak, dèn sarèkaken ana Madinah, kari rerandhan Dèwi Aminah, sarta angandhut Jeng Rasulullah, tur masih tetep ana ing Makkah.
  2. Sawusé lahir menyang ngunainah, dèn susokaken Dèwi Halimah, lawasé lawas bali nyang Makkah, dèn aturaken Dèwi Aminah, dèn ajak lunga maring Madinah, ibuné séda ana abuwak, sandhing kang raka Radèn Abdillah, dèn sarèkaken ana Madinah, Nabi Muhammad bali nyang Makkah, malasan garwa Dèwi Khodijah, sawusé dadi nabi utusan, lan keparingan kitab Quran, sarta baliné sèket syariat, para sahabat padha mufakat, Abu Bakar Umar Utsman Ali, padha percaya syariat nabi, tetkala paras nabi sinelir, iku dèntutur ana ing singir, wong mukmin suwiji matur sahabat, ing Abu Bakar kebat anjawab, ya Abu Bakar ratu mukmin, ing dhawuh tuwan kula kepèngin.
  3. Kala yèn paras Jeng Rasulullah, dinané sasi niku punapa, duk miwah kuluk kang pundi, dènparingaken ing Kanjeng Nabi, ya Abu Bakar iku ngandika, ing wong kang mukmin kang padha teka, tetkala paras Nabi Muhammad, bakdané kondur king perang lahad, ing dina itsnain wus ana Makkah, iku konduré saking Madinah, jeng gusti darus Quran sak saat, maka katekan ing malaikat, Jabrail bekta kalimat ayat, dèn paringaken Nabi Muhammad, puniki warni ayaté Quran, dèn paringaken kekasih tuwan, mukhalliqiina ru’usakum, wamuqashshiriina laa takhaafuuna, meneng jeng nabi amung sak saat, dhedhawuhna ing malaikat, ya Jabrail kebat umatur, maka jeng nabi kinon acukur.
  4. Yèn kula cukur kersané Allah, ya Jabrail matur ing Allah, Nabi Muhammad kasihé Allah, Jabrail maras Jeng Rasulullah, nabi ngandika ing malaikat, sampéyan tuwan ingkang lumampah, kuluk kula niku kang pundi, rèhné tuwan kinon marasi, ya Jabrail matur ing Allah, nuwun kuluk Jeng Rasulullah, ya ilahi anta pangéran, pundi kuluk kasihé tuwan, Nabi Muhammad ingkang sinelir, dhawuh pangéran ing Jabarail, kebat lungaha nyang suwarga, sira methika godhong kastuba, ingkang saklembar gawé kuluki, kasih ingsun maring parasé, nuli Jabrail nyang suwarga, methik godhongé kayu kastuba, amung saklembar lir sutera ijo, dèn kulukna iku angago.
  5. Dènaturaken nabi wekasan, kasihé Allah kinon kulukan, ya Jabrail maras Jeng Nabi, sangalas ramdlan tanggalé sasi, sahabat papat marek ningali, tetkala maras rima Jeng nabi, réma saklembar dhak runtuh bumi, suwiji réma tan ana bumi, nuli ngandika Nabi Muhammad, takon hikmahé ing malaikat, merga dhak runtuh ana ing bumi, Jabrail matur ing kanjeng gusti, kathahé rambut tuwan wuninga, niku sakkethi lan telung leksa, lan telung èwu lan telung atus, lan telung puluh telu dènurus, pertaman pangéran ing widadari, ing suwarga aja na kèri, he widadari padha mudhuna, nyanga ing Makkah padha nontona, olehé paras Nabi Muhammad, ingkang marasi ya malaikat.
  6. Sira meraka jaluk rambuté, saklembar ya akèh tsawabé, sira talèkna ing lengenira, sakèh dosamu ingsun sepura, sing sapa simpen ing caritané, ingsun sepura sakèh dosané, ikilah paras ing Kanjeng Nabi, ngerawatana bakal yèn mati, tetkala ngalap ing malaikat, ngambil nyawané bésok sekarat, lan luput siksa ana ing kubur, sabab dosané iku wus lebur, mungkar wa nakir tidhak nakoni, sabab wus olèh syafa‟at nabi, lan sun paring kamulyan donya, terus akhirat iku suwarga, sebarang gawéhan nyang gelis dadi, lawasé urip dhak kurang rezeki, yèn dhak gelem simpen ing ceritané, olèhè paras haditsé nabi, sasat asengit ing awak ingsun, sabab dhak dhemen ing kasih ingsun.
  7. Sing sapa mahido kafir matiné, sabab uripé mamang atiné, a’udzubillahi ngelindhung ing allah, aja kasi kufur ing Allah, lan muga-muga allah nulungi, ing wong kang nulis carita iki, lanang lan wadon kang gelem maca, syafaat nabi dèn paringana, khatamé syiir ing dina rebo, nyerambahana ing anak bojo, tanggal ping wolu ing sasi rejeb, syafa’at nabi dènarep-arep, pukul wolu pasaran legi, bisaha mati dèn aku ngabdi, hijrahé sèwu telung atusé, lan rong puluh telu punjulé, saking sejané iki dèn tata, dadi wong maca iku katata, sabab dhak kanthi lafal makna, dadi wong maca iku dhak tuna, mulané iki tak singiraken, amerih yèn maca iku dhak kaken.
  8. Supaya rahab bocah gisau, sabab macané kanthi ing lagu, dadi bék kerep olèhé maca, semangsa kerep nyang gelis bisa, paras dèn singir nular ing jawan, salah beneré wallahu alam, saking bodhoné dhak bisa ngaji, wani anyingir parasé nabi, pira salahé nuwun ngapura, maring Pangéran Kang Maha Mulya, saking sejané iku dèn tata, tibané jawan ingkang dèn waca, sakbisa-bisa aja dèn wada, luwih kurangé dèn wuwuhana, sawusé tutug singir dèn paras, ingsun tambahi singir syafa’at, liyané singir donga Jeng Nabi, dèn ngamalaken rina lan wengi, kalané lungguh Jeng Rasulullah, ana jeroné masjid Madinah, dhawuhna donga ana ing syarah, andhawuhaken ingkang fadliilah.
  9. Ya Jabrail ngaturi salam, Nabi Muhammad mangsuli salam, Nabi Mahammad mugi katura, kathah tsawabé punika donga, lanang lan wadon padha macaha, ing donga iki kang samben dina, utawa sawulan maca sapisan, utawa rong wulan maca sapisan, utawa satahun maca sapisan, lan sak umuré maca sapisan, aja tan ora sira macaha, senajan sepisan anggeré bisa, yèn dhak bisa maca donga tulisan, maka simpena iki tulisan, maka ngereksa Allah ta’aalaa, malah ngebeki lawang a’la, widadari dadi cadhangan, sartané padha anampa talam, ingkang dèn tampa talam kencana, isi panganan saking suwarga, dèn cadhagaken ing wong kang maca, donga Jeng Nabi kang katerima.
  10. Allah ta’aalaa nekani karep, yèn maca iku ingkang seregep, lan akèh-akèh iku tsawabé, lamun dèn waca iku dongané, dhak kurang rezeki kang selawasé, dèn padhangaken iku atiné, dèn panjingaken ing suwarga, kala sekarat iku dhak lara, mungkar wa nakir idhak nakoni, dina kiyamat idhak nakoni, lan selamet ing pancabaya, jin lan sétan dhak niya-niya, Allah ta’aalaa anyugihaken, ikilah donga dèn ngamalaken, sartanè luput sakèhé bilahi, bésuk kiyamat luput ing geni, Allah ta’aalaa ambagusana, wong kang seregep angapalna, sing sapa mamang pesthinè kufur, dhawuhé nabi dhak kena nyingkur, kabèhé tsawab idhak nulisi, banyu segara dèn-gawé mangsi.
  11. Sakèhé kayon dèn-gawè kalam, sakèhé godhong dèn-gawé papan, yekti dhak cukup iku dèn tulis, sakèhé ganjaran dhak bisa milis, lamun wus hafal ing donga iki, sakèhé sètan iku dhak wani, lan lamun ana sateruné metu, maka wacanen mali ping pitu, dadi saterumu iku dhak wani, Allah ta’aalaa kang ngudanèni, gusti Hasan ngandikakaken, lan Sayyid Ali wus ngapalaken, Allah ngandika aja kon lali, weruhna dosa maring awwali, kelawan darus kang wali-wali, simpen parasé ing Kanjeng Nabi, supaya weruh maring bodhoné, maring si dosa siji-sijiné, sakèhé wong mukmin padha mufakat, nyuwun syafa’at Nabi Muhammad.
  12. Ngandika Allah ingsun ngasihi, wong kang ngupaya carita nabi, wong munafik aja tuturi, sabab agamané idhak ngerti, sing sapa simpen ing carita nabi, maka selamet ing sak umuré, maka sun paring rahmat sak leksa, saben wengi lawan dèn reksa, sing dhak gelem simpen ing caritané, ingsun kurangi ing sak isiné, lan sun kurangi sandhang pangané, sakèh perabot jero omahé, yèn wong kang dhemen carita rusul, olèhé paras ing Kanjeng Rasul, jin sétan iku dhak wani, tur dadi syahid bésok mati, lan yèn lara nyang gelis waras, olèh berkaté nabi peparas.
  13. Lamun sira arep lelungan, pesthi selamet ing kala lungan, lawan selamet maring kesasar, miwah selamet sakèhé bégal, sato galak dharat dhak wani buru, lan sato galak jeroné banyu, malaikat sèwu ingkang ngereksa, wong kang ngupaya iki carita, kekasih ingsun Nabi Muhammad, olèhé paras dadi syafa’at, lan lamun sira saba nyang guru, aja lali paras jeng ratu, dadi selamet dhak kena bendu, sarta welas maring ragamu, lamun ana wong kena wesi, kelakuhané tulisan iki, lan banyu adhem tur ingkang tawa, dèn inumaken maring kang lara, insya Allah nyang gelis waras, olèh berkaté nabi peparas.
  14. Poma dipoma nyang ngupayaha, paras Jeng Nabi kang dèn ngupaya, yèn dhak duwé nyiliha sira, angupayaha ing kanca sira, lamun wong mukmin ngupaya cerita, amèrih nyimpeni iki carita, maka sun paring ing wong kang bisa, ana akhirat idhak dèn siksa, sing gelem maca ing donga iki, dèn-gawé sangu bésuk yèn mati, iki wus khatam donga dèn syarah, atas dhawuhé Jeng Rasulullah, akèhé mung wolu likur, ing buri iki donga dèn tutur, bismillahirrahmanirrahiim, allahu allahu al-azizu al-hakiimu, allahu allahu al-maliku al-qudduusu.
  15. Allahu allahu al-ghafuuru al-waduudu, allahu allahu al-syakuuru al-haliimu, allahu allahu al-shamadu, allahu allahu al-hamiidu al-khabiiru, allahu allahu sayyidu al-jabbaaru, allahu allahu al-ilaika al-khabiiru, allahu allahu al-kabiiru al-akbaru, allahu allahu al-qaadiru al-wahhaabu, allahu allahu al-waahidu al-qohhaaru, allahu allahu al-azhiimu al-qudduusu, allahu allahu al-khaaliqu al-mubiinu, allahu allahu al-„aliyyu al-muta‟aali, allahu allahu al-zhaahiru al-baathinu, allahu allahu al-awwalu al-aakhiru, allahu allahu al-baari‟u al-mushowwiru, allahu allahu al-maliku al-qudduusu al-raufu, allahu allahu al-mukminu al-muhaiminu, allahu allahu al-raufu al-rahiimu.
  16. Allahu allahu al-baa‟itsu al-waaritsu, allahu allahu al-dayyaanu, allahu allahu al-syahaadatu, allahu allahu al-qaabidlu al-kariimu, allahu allahu al-khallaaqu, allahu allahu al-hakiimu, allahu allahu al-qawiyyu al-muniiru, allahu allahu muhammadu rasulullah, laa ilaaha illallahu muhammadu rasulullahu shallallahu „alaihi wasallamu wa „ala aalihi wa ashhaabihi ajma’iina. aamiin. wallahu al-haliim.

—@@@—

SERAT GEMBRING BARING


Sinambetan Serat Gembring Baring, anggitanipun Raden Rangga Prawiradireja, ingkang kaping tiga, ing kitha Mahespati, kitha, negari Mediun.

PUPUH I

  1. // Wong anom ngripta carita / pralambanging dalil kadis / emper-emper lan upama / luwange kang dhingin-dhingin / amrih sagung babayi / kalis bajang sawanipun / tinambanan ing sastra / sajeroneseket siji / yen kebanjur wuta tuli temahira //
  2. // Jer wong tan bisa ing sastra / tuna liwat lamun angling / tur dadi pangewan-ewan / lekas gendhung anyenyengit / gumisa ngaku bangkit / yen kaweleh saya lacut / nututi ujar salah / sangsaya kabelik-belik / yen kapengkok ing pakewuh nyuda praya //
  3. // Basa praya iku ulat / ulat sesumuk ing ati / asebut nguthuh tur cemplang / nora darbeni prak-ati / taberi gawe sisip / sugih satru tanpa nganggur / warengkeng nalar cekak / tan pracaya ing sasami / sasar susur awekasan utang walat //
  4. // Walate sabarang ingkang / handarbeni netra kuping / tuwuh ing rasa pengrasa / arus amis kang agething / sayekti anemahi / wong kasurang tuman busuk / loro dununging sastra / Jawa Arab netra kalih / Arab tengen sastra Jawa netra kiwa //
  5. // Delap-delape agesang / kudu wruh salah satunggil / siji-siji sok meleka / dadi jalaraning budi / budi kang amrih becik / ambeciki raganipun / jer sastra Arab dadya / paningal mring sukma Jawi / sastra Jawa dadya paningaling raga //
  6. // Yen tan wruh salah satunggal / JawaArab angluputi / tetep nora mangan ujar / wuruke apalan kaki / wus kawrat aneng ati / miwah karna myang pandulu / tersandha anengujar / kenyatahan solah liring / liring iku juru basane kang manah //
  7. // Sapa arsa wruh jro manah / dulunen ing solah liring / tuwin kang ponangrarasan / yaiku sajroning ati / apa kang dipunamrih / pan wuskapanggih ing ngriku / ana pantes katiwar / ana pantes de astuti / pantes taklim ana pantes sinuwiyah //
  8. // Ana kang pantes den urak/ ana pantes den raketi / jer wenang kerana gesang / angedohi nalar sisip / nalar bener ingudi / amrih aja lura-luru / nunulari cilaka / beda lawan nalar becik / becik iku marganira saking sastra //
  9. // Becik iku nyatanira / wus kagem ing nabi wali / mukmin tanapi ulama / ratu satriya bupati / iku wus dadi mingsil / tegese mingsil puniku / tepa lawan tuladha / emper-emper nalar becik / tibeng kawi ingaran kidung pralambang //
  10. // Yogya samya kawruhana / paugeraning wong urip / alane tan bisa Arab / tan wruh pratikeling urip / urip saking Hyang Widi / ing tembe tan wurung lampus / urip pesthine pejah / yen wus pejah nora urip / tanpa lalilelakone tanpa wekas //
  11. // Kasep nora bisa sambat / tan kena samaya ngaji / anom tuwa nyandhing pejah / ing kono gone kepanggih / yen pinupus ing ati / jer kangelan ngaji ngelmu / elek wong aneng nraka / turun cures sothal-santhil / aneng donya tan pegat nemu cilaka //
  12. // Alane tan bisa Jawa / juwareh adoh ing becik / tan wruh undha usuk ira / ratu satriya bupati / sanak myang guru nadi / Gusti myang wong tuwanipun / tata kramaning ujar / kajejer neng sastra Jawi / wekasira prabot angawruhi raga //
  13. // Yen pinupus ing wong sungkan / jer kangelan wong abangkit / wruh obah osiking jagat / wruh obah osiking ati / wruh rembuge wong luwih / wruh mring lelejeming semu / elek dadi wong kompra / anganggoni wuta tuli / sak jeg urip aji wedhus bebek ayam //
  14. // Wong busuk tuman de sepak / ing ngepak samining urip / apepet cupeting manah / kelarahan ukur urip / mrih mati nora mati / kudu urip nora urus / tan kelar nyandhang mangan / turun tedhak saya gembring / muktenira apilenggah dadi bujang //
  15. // Luhur-luhuring derajat / andaleming dadi baring / enak tanpa kaparentah / witne kang jumeneng najis / bubrah krewek dres mili / ting perngangah gegroh sumpung / dedilat aneng pasar / sagunging wong kirig-kirig / iya iku labete wong tanpa nalar //
  16. // Milane wong aneng donya / rong prakara den temeni / olah sampurnaning pejah / olah luhuring kamuktin / apan ta wus pinasthi / yen wong cilaka puniku / saya kari kang amal / lawan wong wibawa mukti / nadyan alit ber-budiman ulah nalar //
  17. // Amale saya mangambak / delajat saya nututi / tedhak turun saya minggah / aninggal panggawe nisthip / sik kompra saya keri / neng donyakekel galuruh / anutuh raganira / saya wuwuh kang bilahi / kabanjure iku nutuh mring Hyang Sukma //
  18. // Tan wruh jinarag priyangga / leluhur tur anglabeti / neng donya kena wewelak / neng neraka dadi intip / ana ngisoring iblis / nora urip nora lampus / paran marganinggesang / yen lumuh analar becik /suprandene dilalah kudu anemah //
  19. // Dhemen budine wong ala / lumuh budine wong becik / jer isin yentitiruwa / nganti becike pribadi / sarate wus pinasthi / sabarang karya jinaluk / marang duga prayoga / tinuku ing budi becik / ingran becik becik iku dudu ala //
  20. // Kaya ta ingaran amal / datan ngamungken mas picis / paweweh lan dana krama / kelawan sabarang bukti / iya sabarang angling / sabarang pratingkah patut / sabarang karya nikmat / asih barang kawlas asih / barang karya kang anarik suka rena //
  21. // Iku kabeh ingran amal / katemu ing donya akir / ing saturun-turun tedhak / milu kuwalesan becik / pan tikel sewu luwih / walese amal puniku /kang karya wong satunggal / turunira tanpa wilis / samya nampi wawales amaling tapa //
  22. // Babu kaki nini canggah / miwah wareng sapanginggil / pamanggihira tan beda / milu kuwalesan becik / den titenana ati / binjang tan wurung katemu / yen sira tan suminggah / anglakoni nalar becik / aja keri lan anak putune kumpra //
  23. // Sanadyan wong awibawa / yen tansah akarya sisip / kapam marang kaluputan / tedhak turun dadi gembring / mila sagunging jalmi / gedhe cilik anom sepuh / miwah pawestri priya / wajib gegulang ngasami / dipunemut marang kang dadya tuladha //
  24. // Iki saking dadil Kur’an / yakmal miskala dzaratin / kaeran yarah myang waman / yakmal maskala dzaratin / saran yarah sayekti / amal sakelaring semut / ala becik pinanggya / endi ta lire kang margi / amrih mulya gegulangen saking sastra //
  25. // Ya ta malih kawruhana / yen arsa ngidung rerepi / den prayitna tembung tembang / suku wulu tarung-taling / papat praboting tulis / lima lan legenanipun / liya saking punika / pepet pengkal paten tuwin / cakra cecak wignyan keret lan layaran //
  26. // Sasanga nora winenang / amurba wileting gendhing / kejaba saking kang papat / apan ta sampun pinasthi / tembang kang tan lumaris / wewilangane pangidung / kaya ta pada lingsa / andheg-andheging pangrepi / tuna liwat datan kena anerajang //
  27. // Kaya ta warnning tembang / tembang kang sawiji-wiji / kinarya ngimpuni basa / mamanisnya den peksani / lamun bubrah kang gendhing / sastra ngalih raosipun / apa gawe mamaca / tan karuan den openi/ ngrusak urus kang ingucap tawangtowang //
  28. // Dene kang sekar macapat / ingkang kasrawunging gendhing / ponangsekar maskumambang / ing sajroning pada panjing / sastranira tan gingsir / iya tigang dasa catur / dene kang pada lingsa / sekawan sajroning panjing / kang megatruh sastranira kawan dasa //
  29. // Lan malih langkung sakawan / sajroning kang pada panjing / pada lingsanira gangsal / dene kang sekar kinanthi / sastranira tan gingsir / apan kawandasa catur / dene kang pada lingsa / nenem sajeroning panjing / kawarna agantya sekar dhandhanggula //

PUPUH II
DHANDHANGGULA

  1. // Sastranira jroning pada panjing / wus tan ginggang wolung dasa papat / dene ta pada lingsane / kathah ira sapuluh / de warnanen kang sekar mijil / sastranya kawandasa / langkungira wolu / pada lingsanira gangsal / myang asmaradana seket gangsal nenggih / sastra sajroning pada //
  2. // Pitu ingkang pada lingsa pasthi / sinom sastranira pitung dasa / lawan sakawan punjule / kang pada lingsa tamtu / pantesa ngasajroning panjing / durma seket kalih jña / nenggih sastranipun nenem ingkang pada lingsa / sekar pangkur sastranya sawidak kalih / pitu kang pada lingsa //
  3. // Saben-saben wong mangolah tulis / barang sabda barang winicara / sedene munggeng sastrane / ye gya mawiya petung / dimen aja kajarah kang wit / dadya tan liru basa / tetela ing tembung / tembunge semu niscaya / sumeh manis-manise wimbuh prak-ati / tumrap lawan wirama //
  4. // Wiramane srawungan lan gendhing / titi tatas titis trusing manah / tur ganep wiwilangane / tan beda estri jalu / rehning munggeng ing praja niti / sabecikane kurang / becik ingkang punjul / among arjaning sarira / sarining tyas sumyak dumeling kaeksi / wijining kanugrahan //
  5. // Dalil waman ngarafa rabahi / lawan fakat ngarafa napsaha / iku mungguh wewekase / yekti manungsa iku / lamun awas sarira dhiri / tuhu awasing Sukma / Sukma kang sung tuduh / tan liyan marang kawula / sak osike sak mobah pratingkah puji / kadeling mring Wasesa //
  6. // Loro pajuning wong ulah ngelmi / basa ngelmu kawruh kang utama / kang angsung labet harjane / yen ta wus tekeng hayu / kayuning tyas anerambahi / kerana sipat rahman / Hyang Kang Maha Luhur / amurahi marang titah / lamun temen kaleksanan ing pamuji / mulyane kang sarira //
  7. // Lamun sira mrih arjaning dhiri / ing ngedohna barang tindak nistha / kang tan patut lan ing akeh / miwah walering guru / Gusti lawan bapa myang kaki / babu myang sanak tuwa / wajibing nituhu / marmanira angsung warah / amrih hayu aja kongsi nemu sisip / dadya asihing raga //
  8. // Kepatuh rusuh nlutuh nyenyengit / yen wong busun tan narimeng warah / warengkeng tulus busuke / dudu trape wong luhur / ngalamat tan dadi wong gembring / tan angsal pangawulan / ing sasama nyatru / nadyan ana kang ngrampeka / sanak kadang anggepe angambil kardi / lowung lir darbe berah //
  9. // Lamun luput sinereng kepati / ngumpah-umpah tur den undhamana / amarga saking busuke / wong cubluk kumprung pengung / tanpa nalar datan wruh isin / tuman dadi urakan / ing saparanipun / kena pisan luput pisan / yen wong urip arsa rumeksa ing ragi / ywa kang sida dikumpra //
  10. // Kaping kalihira ulah ngelmi / ngelmu wajib bab rukuning Islam / marga wruh ing Pangerane / tan kena apitan wruh / wus wajibe sagunging urip / sahadad lawan salat / pasa malihipun / jakat pitrah tata Islam / munggah kaji yen kuwasa ingkang margi / kawruhana denira //
  11. // Rinaosna kalawan pinikir / linakona kang kalawan rila / paugeraning krahayon / aja angrusak urus / ngaras-aras myang ngirib-birab / manungsa kang wus limpat / pintanen kang tuduh kawruh sampurnaning pejah / yen wus awas pamuwuse para salim / selamete pinanggya //
  12. // Amrih aja kadhadhunging iblis / manah kuwel kempel tanpa akal / jugul kajahul alane / andaru tur kalurung / yen wong urip datanpa ngelmi / apugal tur cadhala / andadra tyas bingung / nora duwe kaoleyan / pipinginan weweden pangeling-eling / tulus pinangan nraka //
  13. // Saking dene denya tan mangerti / cegul cubluk wuta tuli mamak / setan wutuh pangidhepe / sabab wus nora ketung / ing sabarang penggawe becik / tuman tan kuwarasan / delap tur calimut / sae nora darbe wirang / monyar-manyir gorohe kepati-pati / antepe teranjalan //
  14. // Nora liyan rahina lan wengi / kang pinikir mung penggawe muyap / apan ta iku labete / manungsa tanpa ngelmu / nora dhenger rukuning urip / mula den sinauwa / aja tuman busuk / Jawa Arab rong prakara / endi lire denira adadi wajib / sastra Arab punika //
  15. // Kang atuduh kamulyaning urip / kang ginelar dening Rasulolah / kanggo wong sejagat kabeh / sastra Jawa puniku / witing tapeling tanah Jawi / marna wateging tata / krama kang rahayu / rehning kinarya manungsa / dening Sukma tinitah neng nungsa Jawi / mila kedah wruh Jawa //
  16. // Yen wong mungkir tataning ngaurip / lumuh sinau aksara Arab / pantes binuwang jabane / saking bawahing rasul / wong kepingin dadi yahudi / kinekep setan kawak / awangkot tur cubluk / yen tan bisa sastra Jawa / yekti pantes binuwang sing nungsa Jawi / wong bingung kumprung mamak //
  17. // Wuta pengung dhemen dadi gembring / lumuh tata kramane wong Jawa / tan kena ngambah bumine / iku wong ngrusak urus / yen wong datan angreksa ragi / lumuh mring kawibawan / mring pratingkah patut / lumuh ngestoaken ujar / lan wong lumuh datan amrih sihing Gusti / wong pantes pinejahan //
  18. // Iku wong jeber awake najis / wong musibat setan rarambutan / wong gelem ngambah bumine / nyandhang berkahing ratu / mangan turu bumining Gusti / wong tuman kurang ajar / tan wruh ajar-ujur / kang kajejer aneng praja / dalil Kur’an sinebut rahina wengi / teka kudu nemaha //
  19. // Pan wus kocap taati Ngullahi / kaping dwi wa atingulrasulla / ping tri wa ulul amrine / wedia mring Hyang Agung / lan wedia mring rasul sami / lan padha mituhuwa / parentahing ratu / Allah Muhammad lan raja / pirang-pirang parentah kang amrih becik / pegene tan rumangsa //
  20. // Suprandene yen manggih bilahi / ngundhamana mring Allah tangala / myang rasul miwah ratune / dosane tan kaetung / penjarage nora pinikir / yen lekas manggih mulya / teka lurus wedhus / pantes kinethok adegan / ponang sirah jer nepsu patang prakawis / marga saking kepala //
  21. // Rusaking jasad katempuh dhiri / denira wrad gadhuhaning Sukma / ina nistha sing penggawe / ngucap mangan tan patut / paningale karem mring sisip / tan ngrungokake ujar / kang amrih rahayu / grana margane sasmita / kang katempuh ananggung urip lan budi / dadya bantening raga //
  22. // Kerantene sagunging ngaurip / sapa asih marang jasad ira / temah asih Pangerane / asih ing jasad iku / angedohi sakeh bilahi / degsura papan nistha / raga kang katempuh / kerana apesing tingkah / aminta awuruke daluwang mangsi / angadehken cilaka //
  23. // He wruha ya wong aminta ing sih / mring wong tuwa sanak kadang mitra / yen tan pareng lega tyase / pira betahan wuruk / saking nglathi ing ngandhap nginggil / prayoga saking sastra / wong aminta wuruk / timbangen lawan upama / emperemper wuruke netra lan kuping / kang samya mrih utama //
  24. // Utamane srawungan lan anglir / lan wong ingkang samya ulah nalar / lan wong mangulah ngelmune / wus pasthi manggih untung / nora tuna sabarang budi / aja lir wong cilaka / lamun ana catur / saminggu nora nglegewa / ungas lengus lumaku binatang bangkit / pengrasa wus kadhadha //
  25. // Yen katona angastuti isin / dadi kanyina batine kumpra / kurang pantes sawangane / nanging wekasan kumprung / kang saweneh dhemen ngacuwis / anglarak jajagongan / lan wong kang wus punjul / peksa ngumuki kagunan / clemang-clemong geseh ngarsa lan ing wuri / kanyina kabeh dora //
  26. // Nora layak rinungu ing kuping / wicarane lir kurang janganan / pantes binungis lambene / mundhak nyanyamur laku / ati monyet pengawak jalmi / weneh mindha wong limpat / nalare saukur / taberi maoni tindak / angesemi sabarang kang amrih becik / ajail padha rowang //
  27. // Rusakira kinarya pribadi / siningkang-singkang dening wong kathah / jajal-lanat kejatene / wong corah tan wruh urus / dene-dene yekti ya bangkit / sagone angawula / sagone dudunung / lir wong sember pelanyahan / nora den del wicaranira gigingsir / kadya wong tuwuk imbar //
  28. // Kng saweneh jalma cupet budi / lamun ana ingkang asih marma / angsung tuduh sapatute / ing manah asru jumbul / ngrasa pinrih ingkang bilahi / katungkul ngikal basa / ing weweka cubluk / ana jalma kangsatengah / ala meneng becik meneng nora mikir / kamidelepen ujar //
  29. // Sungkan takon lumuh den takoni / yen ketanggor ing kewuh tyas bubrah / temah dadi gawening wong / wareg gunging wong misuh / yen keniya sagunging urip / aja anyupet basa / tuman dadi kumprung /wekas-wekasaning basa / yen wong lumuh ing sastra nora berbudi / ngalamate cilaka //
  30. // Iku mungguh prabote wong urip / mangka sampun samya kelampahan / salah siji kawignyane / bab tata kramanipun / angawruhi ing sastra Jawi / miwah aksara Arab / bangbune krahayun / salah siji wong agesang / aja lumuh ing sastra Arab myang Jawi / sokur wignya sadaya //
  31. // Yen wus rampung pratingkah ing budi / ingkang cukul sabab saking sastra / dipungemi pangreksane / basa pangreksa iku / eman lamun anemu sisip /eman tumekeng wirang / endi ta liripun / eman oweling agesang / salawase marsudi genya prihatin / aja ngungkurken nalar //

PUPUH III

  1. // Poma padha kawruhana / elingeling manungsane Hyang Widi / kang samya mangudi tuwuh / sadaya nora beda / tuwuh iku apan ta kathah liripun / ana cukuling sasawah / ana cukuling mas picis //
  2. // Ana cukuling derajat / atenapi cukul saking kasektin / myang cukul kawignyan luhur / ingkang satunggal-tunggal / awiwitan tan saking nalar kang busuk / undhake sing saban songan / amarga saking ber-budi //
  3. // Akeh lelepehanira / adat saking wuruke netra kuping / rahina wengi kadulu / da tansah kapiarsa / gunging urip sadaya pan amrih untung / untunge wong aneng ngonya / malah ta ginawa mati //
  4. // Nang donya nemu cilaka / neng ngakerat lestari kadya nguni / melarat kebacut-bacut / sayekti nora beda / malah-malah yen wong gesang durung nemu / wawalese nalar mulya / akerat mesthi pinanggih //
  5. // Ing saturun-turun tedhak / anglabeti saking penggawe becik / yen cubluk ing uripipun / anistha tur cilaka / neng akerat melarat kabacut-bacut / cures ingkang turun tedhak / ajember awon lan najis //
  6. // Kaojat saisining rat / sastra kidung pralambang miwah mingsil / aja pepeka mring kawruh / rumeksa nalar mulya / endi lire ingkang anjodheri laku / angangsaraken cilaka / ambubrah ing nalar becik //
  7. // Anom tuwa estri priya / gedhe cilik sudagar miwah tani / sanadyan kang bangsa luhur / yen ngambah bobotohan / adu-adu rerekan apuspingapus / kurang gawe wong agesang / dadya kasukaning eblis //
  8. // Wus pinesthi ngalamatan / sajeg urip tumanda digigingsir / yen wus nalutuh kepatuh / mungguh wong lara ayan / nora kena tinamban sangsaya gemblung / goroh cilakane muyap / lumuh seka liring kardi //
  9. // Lumuh penggawe mring Sukma / lawan lumuh penggawe marang Gusti / lumuh mikir somah sunu / lumuh tani sudagar / lumuh tata kramane wong ingkang urus / tan kena angambah praja / neng desa dadi waweri //
  10. // Kena wilalating jagat / wus pinasthi tan kena awor jalmi / ngakua mari tan tuhu / manungsa pepedhotan / lewer sember anduweni pirang wedhus / kekewan kena den ajar / botohe ra kena mari //
  11. // Marine lamun wus gombal / blejet lacuti narang ing sesami / judhegenya apus-apus / wus kepaten pesaban / dheradhasan kapipit adiling ratu / lamun nyekel dhuwit suwang / sakala akumat malih //
  12. // Tobate botoh keparat / ngaku mari yen durung den ulesi / sayekti aja ginugu / salawase neng donya / kuna mula yen bobotoh luput ngurus / kanyina ing solah netra / kalicatan awor jalmi //
  13. // Malih margane cilaka / yen wong urip nyenyekrok mamadati / anggegulang mangan apyan / iku bubrah ing tata / raga rusak bencirih mring karya ngepyuk / neng donya manggung sungkanan / umur ira mendap-mendip //
  14. // Yen koncatan lir wong edan / petagiyan cotho sabarang kardi / riyak umbel dadi mungsuh / luh barebes tan kendhat / perbahperbeh ngising lir pedhot kang usus / dalinding kaworan erah / iku aji tai anjing //
  15. // Keri animpal kewala / datan kena den umumken wong urip / yen wus nyeret pasang angkuh / kaya lanang priyangga / pangrasane sapa sira sapa ingsun / ngaku wong guna istiyar / wruh mring rasa kang linuwih //
  16. // Ing ngreka-rekane nalar / sugih sanak lawan wong saba bengi / pengrasa tan ana ratu / myang Allah Rasulolah / mung dheweke kang jumeneng tai basu / yen mendem nyeret gremengan / ngacemong kadi daleming //
  17. // Dhidhis sarwi salusuran / bliyarbliyur napase menggrak-menggrik / slonjor ngagir jegang timpuh / lamun wus mendem niba / den grijaga dene gajah wolung puluh / enak kepati anedra / wus lali lamun wong urip //
  18. // Iku panggawe cilaka / ina nistha kukumpra gembring baring / nora kalap karyanipun / mung mendem petagiyan / sak jeg urip nora kadunungan patut / datan angsal pangawulan / nora tepung ing sesami //
  19. // Sinarang dening kekadang / sagunging wong samya ngipati-pati / ajeber nguthuh tur rusuh / jereh ing ngadhep panas / jroning driya awedi yen nglunga nglurug / pinrih sabarange lepat / tan pegat mung karya ngising //
  20. // Yen tuwuk panyeratira / pangisinge limang jam durung uwis / mongkrong dangu prengat-prengut / nadyan ginebugan / tinabokan binanda sayekti nutut / nglakoni prentahing tinja / dhedhel mangkel langsru sengkil //
  21. // Yen koncatan panyeratnya / aneng paran kadya satengah mati / anglemprak sarwi amurus / tinja nurut wedi dang / medang-medong bolira amungap-mungup / nora lawan tinabokan / sumangga sirah sinikil //
  22. // Ala-alane manungsa / nora kalap ing sahwad ngapirani / prandene sengguh gumagus / meksa angingu rayat / kang sinuprih namung ngambil karyanipun / umuk katona wong lanang / sasap-sasaping ngaurip //
  23. // Dilalah kudu neng nraka / yen wong urip duwe reka madati / kasurang kadarung-darung / cures ingkang derajat / calimute tan mari luput sinembur / sanadyan ta wong wibawa / yen ngambah kalih prakawis //
  24. // Nadyan salah sijenira / lamun kocap bobotoh mamadati / tan kena ginawe hayu / sadulur jajal-lanat / wus tinakdir dadi buburoning ratu / ing karya sabarang cacat / dadi lesaning bilahi //
  25. // Upama dosa ing jagat / yen manungsa bobotoh mamadati / dosa lara kukum lampus / sedene dosa pejah / wus tan patut cedhak lan budi rahayu / kaojat bangsane setan / lir nabi mulad wong kapir //
  26. // Kocap ing dalil mukammat / jejembering manungsa kang sejati / manungsa kang kadya iku / setan makna wirannya / rupa jalma sejatine setan wutuh / aji kuwuk gagarangan / pinaten nora dosani //
  27. // pralambang kang wus kaojat / sastra kalih wijiling nugra jati / ewa semono den guru / marang wong rong prakara / nyeret bangsat datan patut malah lacut / gemblunge saya daluya / dadi paitan gegingsir //
  28. // Wong wibawa temah kumpra / sekti apes sarana dadi nisthip / nadyan guna dadi cubluk / sugih temah melarat / temen goroh ber-budia clula-clulu / pancen ayem dadi grangsang / wit saking kalih prakawis //
  29. // Madati lawan botohan / bapa babu nira penggawe eblis / wus tan kena pinrih hayu / jugul imuling ajar / kumprung pengung iku martabatan wedhus / lumuh penggawe mring sukma / dhemen dadi gembring baring //
  30. // Pramila dipuncegaha / aja amrih marang penggawe nisthip / wirang amumurung laku / murungken kanugrahan / kawruhana rumeksa ing raganipun / makluk saisining jagad / alenga nedya bilahi //
  31. // Yekti manungsa punika / sinung kacek lan sagunging kumelip / lawan kewan badanipun / manungsa pan sinungan / nampik milih istiyar durunge kuncung / aja nganti kaya kewan / wruhnya sawuse pinanggih //
  32. // Yen tan enget sangkan paran / nora eling urip wekasan mati / datan welas anak putu / satemah siya-siya / yekti nora amungaken raganipun / datan kena sinelakan / tedhak turunanglabeti //
  33. // Iku luwih siya-siya / kaleng aya marang kang kari-kari / sanadyan mring jasadipun / rusak tanpa kerana / awiwitan marga saking nalar busuk / mamadati lawan bangsat / katulatula ketali //
  34. // Nalutuh jembering jagat / donya kerat aneng ngisoring eblis / kerana manungsa iku / sinilih ing dad tolah / misah ngumpul kalawan sipat rong puluh / yen salah luwih cilaka / yen bener luwih kakasih //
  35. // Pitung bumi pitung wiyat / kamulyane kagadhuh wong angsal sih / beda lawan sanesipun / kewan lan thuthukulan / nora duwe siksa lan ganjaranipun / wus narima ing satitah / tur tan sinilih Hyang Widi //
  36. // Sanadyan para malekat / widadari tan padha lawan jalmi / namung pininta wani gung / seng pakone Hyang Sukma / dalil Kur’an kang kasebut kun payakun / sarupaning kadadeyan / kang gumelar bumi langit //
  37. // Tan luwih namung manungsa / sih ing sukma ngreh sinung nampik milih / nata pranataning tuwuh / anjaga jejeging rat / pa namung jim ingkang mirib karkatipun / puniku lamun jim Islam / nanging tan padha lan jalmi //
  38. // Mila lamun ana tindak / ngrusak urus dadya sukering bumi / sang ngarsa ranging tumuwuh / kena ing penagiyan / tan rumangsa kinarsan ingkang panebut / sinilih dening dad tolah / dilalah milih bilahi //
  39. // Sanadyan sami manungsa / mangka wonten pinilih dadya arsi / niyakaning reh rahayu / among saliring titah / pangkat-pangkat tinundha saundha usuk / nabi wali lan ulama / ratu satriya bupati //
  40. // Padhane sayekti padha / amung kari jejuluk ulul amri / ing ruhyad sampun kasebut / pethetaning manungsa / sadurunge kang bumi langit maujud / ulul amri wus pininta / marentah samining urip //
  41. // Urip sami ing uripan / saking amrih barkate ing sabumi / mila sagunging tumuwuh / aja atinggal nalar / sasar-susur yen kasurang tuman busuk / nora ngrungoake ujar / wuruke netra lan kuping //
  42. // Iku wong tan weruh warah / mungkir lamun Allah subkanallahi / wong jember wenang binunuh / gegedheging neraka / nalar iku luwih santosaning tuduh / kagunganira Hyang Sukma / prandene nora ngestuti //
  43. // Pamuji lawan panembah / saking nalar tuwuhe wong ber-budi / nora saking nalar busuk / gegembring tanpa Iman / dalil iman AIlahu ‘amal kasebut / nora kena sesembranan / sapituduh ywa ngunduri //

PUPUH IV

  1. // Eling-eling kang samya mangudi nalar / jalarane tyas arji / tan lyan saking sastra / plambang mingsil utama / ijemak dalil lan kadis / sampun kaojat / sinandhingan nugrah sih //
  2. // Kang kasebut ing dalem mingsil pralambang / tata kramaning budi / padha kawruhana / aja ina ing sarak / sarate wong golek becik / wajibing gesang / anyinggahi bilahi //
  3. // Aja kongsi lir wong kang padha cilaka / sadurunge amanggih / lelakone raga / napi mring kira-kira / lali yen Hyang Maha Suci / amise seng rat / ngudaneni sekalir //
  4. // Pengrasane nora ana apaapa / jampeng gogobog tuli / lali yen manungsa / winayangken mring sukma / rahina wengi lumaris / akethen yutan / peling mring manah siri //
  5. // Kang supaya den prayitna lalampahan / aja kongsi gegingsir / rumekseng tyas arja / aja tumibeng nistha / tur yen wus manggih bilahi / kang manah muyab / panrimane lir anjing //
  6. // Lekas lamun anggegulang panarima / kungsul kuwalik-walik / nyupetken istiyar / kumingsun ngaku pasrah / iku pasrahe wong gembring / narima ala / dadi jembering bumi //
  7. // Basa trima iku sawuse istiyar / istiyar iku katri / dhingin bangsa setan / prayitna barang ujar / kapindho anteping ati / kaping tiganya / barang pratingkah becik //
  8. // Yen wus kumpul nenggih kang telung prakara / ati terus lan angling / kanyatan pratingkah / amrih arjaning jasad / aja kongsi nemu sisip / yen wus pinasang / meksa kudu bilahi //
  9. // Iya kono enggone uwong narima / bahyanira pan uwis / iku kukumolah / adiling penagiyan / inguni utang bilahi / angrusak nalar / mulane analuri //
  10. // Utang piutang kathah kang karya sabab / weneh utange kaki / bapa lawan biyang / sedene raga dhawak / Allah jumeneng lan adil / wong utang samar / padha samar nawuri //
  11. // Lamun uwis kapungkur ing adilonglah / panrimane den becik / kang sampun kaliwat / iku wajibing gesang / aja nganti tuman lali / manungsa salah / panrimane kuwalik //
  12. // Gaib lair winor lan kang wus dhumawah / iku trimaning eblis / dhemen aneng nraka / tan jamak ingsasama / kajungkel kuwalik-walik / iku lemprakan / satemah murangmuring //
  13. // Kekes ngenes angrasula ing kukummlah / wong maoni mring dalil / nacat kodrat tolah / saya sinungan lanat / wuwuh sasauring adil / pa gene datan / ngawruhi nalar becik //
  14. // Jer cuwere nora ngrungoake ujar / slewengan kaya genjik / tuman kalicatan / doh lan wong berbudiman / ulate biyas tur isin / ceceplos mata / nora niteni mingsil //
  15. // Jeroane wus kebak akale setan / walet petenging ati / sayekti Hyang Sukma / asu lanat mring sira / kadi wong den piranteni / datan rumangsa / kinarya insan kamil //
  16. // Loatira manungsa yekti sampurna / sapraboting ngaurip / pan wus pinaringan / tan kinen kadi kewan / yen wong cilaka ing ati / jembering kewan / meksih jember sujalmi //
  17. // Kerantene ywa isi nungsa waratan / tegese wong ngaurip / ywa pegat sumantan / tatakon tekironan / endi kang amrih basuki / arjaning jasad / cacawis sih ing Widi //
  18. // Datan wenang sumengka pengawak braja / munajat lawan Gusti / kang ama amung lya / tuhu tanpa lawanan / beda lawan para nabi / saliring tingkah / amung anyenyadhang sih //
  19. // Nora susah abicara endah-endah / lawan ingkang pangarti / tan liyan amriha / kaslametaning raga / sangkane saking ber-budi / mantep ing tindak / tanduk panggawe becik //
  20. // Wus pinasthi sinung mulya dening Sukma / sinung pituduh luwih / rehning sipat samar / Allah kang murbeng alam / amesthi mawi sisilih / saking manungsa / jalaraning nugra sih //
  21. // Datan ana parentah kinen menyunyang / mring samaning ngaurip / kawulaning Sukma / endi kang ahli ywa / ahli tapa ahli supi / ahli mring nalar / ahli kirkating dalil //
  22. // Wus sinrahken mring manungsa kang kinarsan / endi lire pinilih / kocap yen manungsa / punjul saking sesama / pratandha lamun angsal sih / pangkate ana / kocap ing dalil kadis //
  23. // Kaluwihan ing Hyang kang aneng manungsa / mukjijat mungguh nabi / kramat walilulah / mukmin ingran mangunah / istijrat mungguh wong kapir / ingkang sinungan / dudu wong cupet budi //
  24. // Basa nabi ratu gegentining Sukma / wali para kekasih / mukmin kang santosa / kapir mungkir agama / prandene yen mantep ati / sinung istijrat / luwih saking sasami //
  25. // Mila lamun manungsa sru pangudinya / amesthi sinung luwih / mring Allah tangala / pramila ywa pepeka / gumampang mring wong angsal sih / tan wurung sira / kena dhendhaning Widi //
  26. // Wonten malih andonga luwih istijab / basa istijab mandi / kaping kalihira / dhingine babu bapa / leluhur kalangkung mandi / ampuh dunganya / dongane wong sesirik //
  27. // Labetira kakenan penganiaya / ping tiganira malih / pandongane arwah / kubur marang wong gesang / pramila tan kena lali / mingsil pralambang / tamba pepeting ati //
  28. // Kerantene kena ingaranan tamba / sagung ngilmuning Widi / kang gumlaring donya / jer sapetenging driya / sayekti iku sekit / angrusak akal / imane rontang-ranting //
  29. // Ingran iman eling marang ing pangeran / eling sarira dhiri / eling ing pratingkah / eling arja myang rusak / eling iku dudu lali / sarat ginulang / ngestoken nalar becik //
  30. // Basa ngelmu iku nalar kang prayoga / iman estuning ati / kocap ing dalil nas / sarupaning agesang / nora kena tuman lali / sarat ginulang / marang ing nalar becik //
  31. // Ngran dalil nas iku andikaning Allah / rampung tur wus pinasthi / nora kena ginggang / pramila gunging gesang / kudu milih nalar becik / estuning ujar / aja maido dalil //
  32. // Lawan aja maido kadis ijemak / tuwin pralambang mingsil / yekti nora kena / iya kinaya ngapa / gelem nora anglakoni yen gelem mara / lakonana den aglis //
  33. // Lamun lumuh wus mesthi tumekeng pejah / dudu umating Widi / golek Allah liyan / tan kena ngambah jagat / bawah angin atas angin / saubenging rad / tan kena den lindhungi //
  34. // Iku jalma tekad watu kadi setan / cilaka becik anjing / nadyan kang babathang / tan kena ngambah lemah / jer kagunganing Hyang Widi / manungsa muyab / alane terus ati //
  35. // Dene lumuh marang penggawe kang mulya / manjing pratingkah eblis / yen sampun kadriya / sagung kang winicara / ing serat pralambang mingsil / sagunging gesang / tan kena ngaku tan wrin //
  36. // Nora kena tumindak lan wuta mamak / nadyan wong gedhe cilik / estri miwah priya / sagung manungsa gesang / witne kang samya angsal sih / kinen waspada / mring Hyang kang murbeng bumi //
  37. // Kocap sidik amanat tableg ingaran / wajib tigang prakawis / pikukuhing iman / tiga malih ingucap / kiyanat kitman lan gidib / pecating iman / dumunung sihing Widi //
  38. // Iingran sidik temen pamicara panggah / bener pratingkah becik / anrus marang kena / amanat tyas pracaya / amantep tur wani mati / datan was uwas / nglabuhi tyas raharji //
  39. // Ingran tableh angestokaken ing nalar / migateken ngreh becik / sengkut kandel manah / iku ugering gesang / nora kena minyak-minyik / wong ulah nalar / tiga praboting budi //
  40. // Malih ingkang dadya marganing nrubigsa / jejember setan gembring / kang aran kiyanat / jail pengarah muyap / nora urus becik anjing / jubleging manah / bahyani tyas gumriwis //
  41. // Ingran kitman kang angumpet kasat mata / sat mata-mata lali / clemer darbeking lyan / ngalalken tanpa ekrar / andlemer lir babi gundhik / aselingkuhan / tan wruh mring nalar becik //
  42. // Ingran gidib goroh ing sabarang ujar / jeroane gigingsir / ucape keparat / tan nena ing ugeman / beda lambe lan ing ati / setan alasan / meksih ala wong gidib //
  43. // Luwih ewah akarya bubrah ing manah / gegedheg poring eblis / wong ngrusak dad sipat / iku tan kena ngambah / sesuker tigang prakawis / satruning Allah / kiyanat kitman gidib //
  44. // Beda lawan sidik kalawan amanat / tableh praboting ngurip / budi trusing sukma / iku ingkang linakyan / nora tampik wong ngaurip / tan kena ginggang / sidik amanat tablih //
  45. // Samantara amesthi katur Hyang Sugma / sakedhap gya tinulis / dening kalamulah / suwe gebyaring kiblat / sanadyan kerteging ati / padha sakala / lawan tetesing tulis //
  46. // Ingran kalam iku andikane Allah / basa kalam kakalih / kang dhingin muktada / kapindho kalam mubram / muktada ingkang piningit / mubram kawentar / labet pujining dasih //
  47. // Krenteg nyana tinulis kalam muktada / puji pratingkah lathi / tinulis ing mubram / pesthi tan kena ginggang / nora kena wedi-wedi / tan kena tuwas / manungsa amrih luwih //
  48. // Luwih iku namung ngulihken titipan / rumangsa yen sinilih / dening ing dad sipat / lawan kang asma apral / dad ana sipat kang warni / kang asma apral / iku obahing jisim //
  49. // Pinituduh karya arjaning buwana / karya arjaning ragi / arjaning sasama / jangkep tigang prakara / sakawan kunjuk ing Widi / iku manungsa / tetep rumangsa dasih //
  50. // Kang saweneh ana anggep jajal-lanat / karya ngampung gigingsir / mapanaken akal / guguru setan pecak / kiyanat kitman lan gidib / ingkang den angkah / kiyas karsaning Widi //
  51. // Mirit saking fakat drilan dzatsaraha / untung ala lan becik / sing Allah tangala / pramila milih ala / yekti tan prentah Hyang Widi / menggawe ala / wong gendheng ngampung ngelmi //
  52. // Sajatine untung becik lawan ala / saking Hyang Maha Suci / denirarsa mikrat / nyandhingi lara nikmat / nikmatan sinung wong gidib / ingkang sinungan / yekti wong kang angsal sih //
  53. // Lamun milar ngambil ar insanusyara / myang fa inna syarrihi / rasaning manungsa / kang duwe mring Hyang Sukma / rasaning Hyang Maha Suci / aneng manungsa / iku wong nyolong tokit //
  54. // Candhak rawud kinarya bandha musibat / dadi men kandel ati / tan mangkono lirnya / rasaning Hyang Kang Mulya / tambas sumuk wong ber-budi / rasaning titah / kaudanen ing Widi //
  55. // Beda gawe kinarya ngampung musibat / iku praboting tegbir / latul lawan ekram / sabil mangesthi pejah / jatine manungsa luwih / ingkang ginanjar / dudu wong gembring baring //
  56. // Yen wong gembring duraka dunya akerat / wajib dipunjuwing / pinurat sinempal / den jur cinacah-cacah / ingobar awu den ungsir / barat limengan / ing tengahing jeladri //
  57. // Dosa gedhe satrune kang murbeng alam / satrune nabi wali / mukmin lan nalendra / bupati lan satriya / sagung kawulaning Widi / sapa uninga / den kebat anandangi //
  58. // Sabab dene uripe lir berkasakan / merkongkong nyilih ragi / lumaku den ruwat / beda wong ber-budiman / pra malekat ngrekseng budi / sapa uninga / setane mlayu gendring //
  59. // wus dilalah ala tanpa sah utama / destun unggul kang wiwit / nengahi kasoran / wekasan mesthi tiwas / tiwase katempuh dhiri / rusaking jasad / marga tan den kawruhi //
  60. // Pramilane den emut ugering gesang / dadya sundhul lelangit / kabudayanira / sektia mandra guna / ngajia den kongsi miwir / den kadi dhalang / denira marna ngelmi //
  61. // Nora suwe manungsa sagebyar kilat / antep gingsiring ati / yen mantep trus mulya / yen ginggang sanalika / tinempuh bebaya prapti / imane pecat / pinancingan brengkutis //
  62. // Lamun nora ginulang kumudhening tyas / rikuh tur isin-isin / yen tuman manah was / dadi sawiyah-wiyah / ngreksa kagunganing Widi / praptaning ajal / kudu angati-ati //
  63. // Angling ngucap punika praptaning ajal / dadya pratingkah lair / sayekti tan beda / tur sami sanalika / kalah kedhap antep ati / tinabok datan / sumedya anggetihi //
  64. // Kari eling rineksa imane mulya / wanuh winenang wani / yen sampun ginulang / ginelung lenyep ing tyas / nora malik tangguh siji / wong sura panggah / wong jereh jejemberi //
  65. // Beda lawan wanuh wanining winenang / wanuh pinawor ing sih / wenang sinengaja / wani mangsah pracaya / anglakoni karya becik / teruse manah / ngemban khadirat suci //
  66. // Nora nana undha usuke wong eklas / pratingkah trusing ati / ati trus paningal / ngestrenan ing pangeran / sureng tyas amukul sisip / kedek katimpah / kapiles tanpa kongkih //
  67. // Endi lire kamudhining tus santosa / sidik amanat tablih / reringkesing rahsa / temen mantep wigatya / babakune iman suci / datanpa lawan / ing urip tekeng pati //
  68. // Ila-ila ujar pituturing sastra / sing amral sanusiri / trusing dalil Kur’an / linaras babuning tyas / katersandhan praja niti / mingsil pralambang / winestu anyekteni //
  69. // Nora bakal kumpra nglawan berbudiman / kadya minyak lan warih / kalis sak jeg ira / nanging ta aja ina / pitutur kang amrih becik / lawan dalil nas / kadis ijemak mingsil //
  70. // Wekasane ngudheg pepete ing akal / saking denira langib / kawulaning Allah / trima dadi jenggesan / den temen antep ing ati / lan aja ngambah / ajail ing sesami //
  71. // Ywa calimut lan aja goroh ing ujar / lan malih toging urip / peng-penganing tekad / tan kena api ora / gerget saut bandha wani / ywa dadi berak / yen wani iku becik //
  72. // Aja nganti jalma anggulang manah was / was-was manuting eblis / yekti nora bakal / ing prana iman rusak / nalar wedi dadi silip / wong jereh jarah / jejeroane sepi //
  73. // Jalma manah yen ta kenaa ingaran / ngreh krasa panas perih / enak lan kapenak / nadyan anjing kawilang / ambeg jegug lawan wani / sukur oleya / angalap raja peni //
  74. // Kabutuhe nyakot jegug lan ambetan / kabutuhira malih / nadyan tan ambetan / anjegug nora pisan / mung wani anyakot genjik / nora kabuwang / ngambah lataring jalmi //
  75. // Witne asu datan jegug lan ambetan / tan nyokot tur gegudhig / kuru sengkoyongan / tinimbang lan wong rucah / sawiyah-wiyah ing urip / becik srenggala / lawan wong jereh ati //
  76. // Kari kena pinitayan mangan tinja / lan kekompra gegingsir / ajereh manah was / tan etung tanpa ilat / datan wani padha siji / pan dududu titah / urip pengawak tai //
  77. // Padha ala amesthi becik srenggala / mula sagunging urip / padha gegulanga / aja tuman lir tinja / apa jereh apa wani / yen jereh mara / tan wurung den pateni //
  78. // Yen wong jereh awedi-wedi manah was / tumindak lan kuwatir / pengrasa istiyar / ngalingi ingkang jasad / tyas sira pan ora isin / apendirangan / sajake minggrangminggring //
  79. // Kang saweneh gorohe angayap-ayap / pengrasa wus tan keksi / jatine kuwangwang / mendhak kalingan padhang / krentegke saya dumeling / nadyan menenga / iku enenging tai //
  80. // Mengok-mengok ketrajang jembere mubal / gubras ciniri-ciri / ing sacandhak-cadhak / denira buwang tilas / tur wruh tumindak lan silip / pan wus jinarag / sedya tangis bilahi //
  81. // Gruyah-gruyuh anggendholi tawangtowang / kepleset tiba dhiri / sapa ingkang tiwas / iya wong kang sugih was / sawiyah wong den gorohi / dimene sasar / ing seja aja prapti //
  82. // Dhemen ngembet-embet nalar kaluputan / amrih katon dumeling / awake wong limpat / rekane wus den anam / nemua becik pribadi / tan wurung tiwas / tinagih wong sabumi //
  83. // Arjaning rat arjane jagat niskara / arjanireng pamuji / sing sura nrus bisa / basuki amrih mulya / tanpa lawan wong ber-budi / mantep ing tindak / tanduk panggawe becik //
  84. // Dalil jalal jamal kamal lawan kahar / rerengganing Hyang Widi / jalal kaelokan / jamal agung tegesnya / kamas sampurna prituwin / kahar misesa / kunjuk ingaras kursi //
  85. // Barang gawe pangucap pratingkah arja / yekti dadi pamuji / tinarimeng sembah / anjunjung kaluhuran / angagungaken ing Widi / paesing iman / reruba ing tyas eling //
  86. // Wus pinesthi pamangsul ing tyas raharja / temen-temen winorsih / pinarcayeng Sukma / kandel datanpa sama / yen wus kandel apa pinrih / sasedyanira / jinurung tan ngluputi //
  87. // Nora kena manyak-minyak kang panembah / wedi was-was kuwatir / kumitir tyas bubrah / dudu empaning sembah / lan guna satata prapti / namung ngaraha / ber-panggah sura wani //
  88. // Ber lan panggah sura wani pan ingaran / ber pangarah linuwih / murka mring raharja / ngangahangah bekmulya / panggah kukuh ing pamuji / santosa dhadhag / gemi mring nalar becik //
  89. // Sura wani anggatekaken mring nalar / nora narima gembring / nglabuhi utama / ngedohi ina nistha / wani tan kewuhan pamrih / tan ulap ing lyan / tan wedi padha siji //
  90. // Saking kudu anyuthat akale setan / pramila lamun keni / aja milih ala / wajip milih utama / apes-apese wong urip / nora kudua / ingaranan wong becik //
  91. // Mung bisaa tetep ingaranan jalma / aja ingaran tai / endi lire tinja / jegogos sira ana / kasebut tlotok ing jalmi / abelarongan / mila ingaran tai //
  92. // Gubras bacin nora sinandhang priyangga / sagunging wong mrangguhi / mimisuh sadaya / nadyan sisingidana / ambune anduleg sisip / tansah den ucap / sedene kang angising //
  93. // Wong delondong bok iya anganggo pernah / tan wruh kaciprat najis / dumadak jinarag / teka nora rinuwat / pramila sagunging urip / balane datan / sinandhang raga dhiri //
  94. // Bapa babu kaki nini melu kambat / rowang tatangga sami / anak putu miwah / weruhnya wus gegubras / rusak ingkang praja niti / bubrah ing nalar / awit gedublong siji //
  95. // Nora mirib tinibang lan purwanira / anguntragaken bumi / nugraha ruhara / mumurung sihing Sukma / sanadyan terus syargadi / myang dhindhing jalal / camah sing tlotok siji //
  96. // Para arwah wahyu myang para nurbuwat / malekat widadari / sagung sipat samar / aestu langsung lanat / mring wong urip ngaku tai / gedublong kompra / datan weruh ing becik //
  97. // Titi tamat kang serat mingsil pralambang / jaman ingaran gembring / kang darbe tetilas / punjul samaning titah / dyan rongga ing maespati / siwaya nata / mantu Sri kaping kalih //

@@@

%d bloggers like this: