SERAT WANITA USADA


SERAT WANITA USADA

Kaimpun déning
Dwi Djanma

Ingkang ngedalaken
Toko boekoe MAHA DEWA
Ing Ngajogjakarta Hadiningrat
1940

Kasalin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 24 Agustus 2018

@@@

Serat wanita usada, punika petikan saking Primbon Jawi, ngewrat jejampining wanita murih kinasihan ing priya, tuwin jejampinipun tiyang ingkang kepéngin kagungngan putra, punapa déné tiyang nggarbini lan sasampuning nglahiraken putra lan sanés-sanvsipun. Déné tembung tuwin ukaranipun kalugokaken miturut babonipun, saha nganggé ngoko.

Bab I.
Usadaning Wanita Murih Kinasihan Ing Priya

  1. Kembang dlima putuh yén oléh kang sungsun luwih becik, empu kunir, jinten ireng, kapipis binanyonan sarta diuyahi sajimpit mbanjur kaombé.
  2. Gandarukem, isi jambé, cengkéh, pala, mesoji, tlutuh sana, endoh gambir, jenitri, kapipis binanyonan jeruk pecel, mbanjur kaepé nganti garing kakempelaké, déné pandaharé disisir mbaka satitik mabnajur katelen.
  3. Kala mangsa lan luwih prayoga yén bisa sabén dina, nginanga nganggo suruh tangis sajodo, suruh temu rosé, jambé wangén, gambir, enjet, cewngkéh, kapulaga. Dubang sapisan kudu kaulu, yén kaulu sasepahé luwih becik.
  4. Dahar rujak utawa lotis uga becik, déné kang dirujak utawa dilotis yaiku: pentil salak, pentil lo, babal, gedang klutuk kang nom, empol cengkir, mandingan kang nom durung ana isiné, sanajan ana, nanging kang ijih cilik-cilik banget, bumbuné miturut apa limrahé, mung baé ora kena pedes-pedes, lomboké mung kanggo sarana baé.
  5. Yén ing bengi mentas salulut, ésuké prayoga jejamu kang ginawé: betotan nanas, suket jarem, godong adem-adem ati, godong gagan-gagan, kunir putih, temu giring, temu ireng, temu lawak, empu kunir, jeruk pecel, uyah, kencur, kapipis binanyonan sapantesé mbanjur kaombé.

Bab II
Usada Kapéngin nDuwé Anak

  1. Yén kabener dina anggara kasih (Slasa Kliwon) utawa Jumungah Kliwon, goléka kemongga kang ngendog, jupuken wetengé lan wndogé, mbanjur katelen nganggo gedang emas. Ananging ing sadurungngé kudu tetamba disik rupa: temu ireng gedéné sa endas pitik, kapipis binanyonan sawatara kéhé di uyahi dajimpit, mabnjur kaombé, déné pangombéné ing saben dina Rebo lab Saptu, sauwisé adus wuwung.
  2. Pala satungel, katu timur, asem, kabéh kabakar, mbanjur kadeplok, kanggo tapel ing padaran sapangisor, anggoné napelaké nganggo kapuk. Luwih becik yén priya lan wanita mau kaurutaké marang kang ngerti kahanané urat bayu.
  3. Leoning pakél, bonggol nampu, kausapaké ing purusané kang priya, kapipis mbanjur kadahar ing wanita.
  4. Benglé, bawang putih, jongrahab, manis jangan, kencur, suruh, kapipis binanyonan satitik mabnjur kaombé.
  5. Cabé, lempuyang, jaé, kapipis satitik, mabnajur kaombé, ampasé diwedakaké ing padaran lan sikil karo.

Bab III
Usada Yé Anggarbénini

  1. Yén nggarbini sasi tumeka 3 sasi. Jejamuné: dringo, benglé, temulawak, sintok, mesoji, cabé, bawang putih, kamukus, seprantu, lempuyang, godong cukilan, kembang wora-wari bang, kapipis binanyonan sampantésé, mbanjur kaombé.
  2. Yén nggarbini 3 sasi tumeka 7 sasi prayoga jejamu wejah, yaiku: godong sinom, pupus dadap srep, pupus jambu klutuk, pupus jambu dersasa, pupus betotan nanas, godong meniran, sémbukan, krema, temugiring, temu ireng, lempuyang, kunir, sawanan, kadeplok binanyonan sawatara. Mbanjur kaombé, yén arep kaombé banyuné kecerana jeruk pecel satitik, jejamu mangkono iku ing saben dina Senén Kemis.
  3. Yén nggarbini luwih 7 sasi tumeka 8 sasi, ing saben dina Senén lan Kemis, jejamu ombén-ombén kang ginawé saka: kayu legi sadriji di dedegi, kerikan secang pengaji saprapat duwit, di kum nganggo leri bungkak watara 3 jam suwéné mabnjur kaombé. Déné ing saben dina Rabo lan Saptu jejamu ombén-ombén kang ginawé saka: cabe 3 iji, lempuyang 2 rampang, di deplok binanyonan, di uyahi sajimpit mbanjur dikeceri jeruk pecel satitik, ing ngudak mabnjur kaombé.
  4. Yén nggarbeni ngancik 9 sasi, ing ndalem saminggu sapisan jejamu sorog, yaiku: ketumbar sajimpit, godong trawas rong lembar, seprantu siji binuwang isiné, jinten ireng sajimpit, jongrahab, ajar, mesoji satitik, totok mimi sacuwil, kulit urang kabakar, kapipis binanyonan di uyahi satitik, mbanjur kaombé.
  5. Yén nggarbeni ngancik 9 sasi, kajaba kasebut ing duwur, uga prayoga jejamu komplang, yaiku: temu lawak watara saendas jago diparut, mbanjur diperes diwori lengo klentik saséndok téh kurang satitik, mbanjur diombé. Pangobéné ana ing tengah lawang, sarta jamu mau pangobéné di wadahi godong lumbu.
  6. Lan uga yén nggarbini ngancik 9 sasi, uga luwih becik yén jejamu: cabé lempuyang, di campuri lenga klentik kang isih anyar saséndok téh kurang atitik, mbanjur kaombé. Kajaba iku, longkangé dina kanggo jejamu apa kang kasebut ing duwur mau, wiwit nggarbini nom tumeka tuwa, luwih prayoga yén mbanjur jejamu kaya kasebut ing ngisor iki:
  7. Kang kerep ngobé cabé lempuyang, lan ora dicampuri lenga klentik.
  8. Ngombé banyuné godongan kacang ijo, ambasé uga luwih prayoga yén kadahar.
  9. Déné kang di enggo boréh, yaiku: gagang suruh lan kacang ijo di godog gagangé suruh di wejeg (di dedeg) disik, di campuri lenga wangi mbanjur kaborehaké ing padaran.
  10. Yén nggarbini ora bisa mbebuwang kang samestiné, padarané tapelana, godong semongka, godong jarak ijo, godong rasa, brambang, adas pulo waras, temu putih, dlingo benglé, lempuyang, kabéh kapipis, mbanjur di tapelaké ing padaran lan sakiwa tengené.

Bab IV
Usada Yén Nglahiraké Bayi Kasuwen

  1. Tampanging jala (timbalé) kang wus kanggo, di kum ana ing pinggan, banyuné di ombékaké kang lagi nglarani, sarta sadurungé di ombékaké, mau diwacakaké surat An-Ngam disik, sarta kadamu kaping telu, mbanjur kaombékaké. Déné uniné Surat An-Ngam mau mangkéné : Latul rikuhul adaru, wahuwa yudrikuhul absaro, wahuwa latiful khobier.
  2. Utawa banyu kakumbahané tungkak sikilé jing lanang (tungkak sikilé kudu di wisuhi kang resik disik), banyu kekumbahan tungkak mau winadahan pinggan, uga di wacakaké Surat An-Ngam disik, banyu kekumbahan mau mbanjur kaombékaké kang lagi nglarani, déné pratikelé kang kang kasebut ing duwur.

Bab V
Usada Ari-Ari Ora Metu

  1. Tambanana: dangkél kélor, adas kapipis binanyonan wédang, banyuné kaombé.
  2. Utawa tambanana: babakan tétér, bawang putih, kapipis binanyonan, mbanjur kaombé.

Bab VI
Usada Sauwisé Nglahiraké

  1. Wedakana beras kencur ing saben ésuk sore, lawasé nganti sapasar.
  2. Utawa mbanjur wedakana: temutis, benglé, kunci, lempuyang emprit, godong poo, kencur, seprantu, godong lan kulité jeruk purut, kayu angin, sintok, mesoji, cabe, bawang, brambang, cengkéh, pala, adas, pulawaras, jinten ireng, jinten putih, waron, sari, mungsi, dringo, kembang tapén, mrica putih, kabéh kapipis binanyonan saprayogané mabanjur kanggo wedak.
  3. Ngobéa jamukang digawé: laos, bawang putih, uyah goréng, kapipis binanyonan mbanjur kaombé.
  4. Ngobéa jamu parem kang ginawé saka : katumbar, mungsi jawa, ada pulawaras, jinten ireng, cengkéh, kemukus, kapulaga, sidawayah, sukmadiluwih, kembang pulu, (kembang sumba), kayu legi, kayu angin, kedawung pala, kencur, kunir, temugiring, temu lawak, asem ireng, kabéh mau diepé, yén wis garing mabnjur dideplok dadi bubukan, yén arep jejamu njupuka saperluné binanyonan diuyahi satitik mabnjur kaombé.
  5. Tapelé, kembang kenanga, benglé, jongrahab, katumbar bolong, kapipis banjur ditapelaké.
  6. Utawa suruh benglé, katumbar bolong, jongrahab, kapipis binanyonan satitik, mbanjur ditapelaké ing padaran.
  7. Pilisé, yén ésuk nganggo godong turi, jongrahab, katumbar bolong, brambang, kapipis mbanjur kaplisaké, yén ora bisa kreket binanyonan satitik.
  8. Utawa ngonggo pilis singgul, yaiku : dringo benglé kunir, jinten ireng, lempuyang, ketumbar, mesoji, jénggot anyar (kayu angin), isi seprantu, kapipis mbanjur kapilisaké, yén ora kreket binanyonan satitik.
  9. Lan uga wewedaka : dingo, benglé, kunir, jinten ireng, lempuyang, kemukus, mesoji, kayu angin, kayu timur, sere, tegari, kencur, kemukus, cengkéh, sintok, cendana, mbanjur kadeplok dadi siji kaolet, diglintiri cilik-cilik, sarta kaepé nganti garing, saben ésuk sore wewedaka iku nganti sa-ssi lawasé, déné panganggoné dijéri nganggo banyu mabnjur kanggo wedakan.
  10. Yén wis oléh 40 dina, jejemuné yaiku : mungsi, cabé, klabet, jinten ireng, kemukus, kayu jang-jang, kedawung binakar, kembang pala, podi sari, murmak daging, sintok, seprantu, getah pelang, pilasari, kayu legi, godong trawas, jenitri, kembang lawang, kapipis binanyonan mbanjur kaombé.

Bab VII
Usada yén mentas terag (kluron)

Godong simbar bajing, empu kunir, adas pulasari, jeruk pecel, ginodog binanyonan sapantesé banyuné kakérékaké separo, mbanjur kaombé kanggo wédangan.

Bab VIII
Usada payudara supaya deres wetuning
banyu susu lan yén kena lelera

  1. Oyot pari, oyod kangkung, adas pulawaras, keninggar, kapipis lembut, mbanjur kawedakaké ing payudara, supaya deres wetuning banyu.
  2. Temulawak diparut, godong karuk, tawas, ragi, kayu legi, brambang, kapipis mbanjur kawedakaké ing payudara supaya deres wetuning banyu.
  3. Payudara sandanen, tambanana godong kacubung, adas, pulawaras, brambang, kembang abu, kapipis binanyonan cokak jawa, yén arep kanggo di-enget nganti manget-manget, mbanjur diwedakaké ing payudara.
  4. Payudara metenteng abang krasa lara utawa abuh, tambanana pala digodog, sarta kuliting dlingo kapipis, mbanjur ditutul-tutulaké kang krasa lara nganggo gombalan jarik.

Bab IX
Usada tapel lan pupuking bayi

  1. Jeruk pecel 1, enjet, lenga putih, diulet mbanjur ditapelaké.
  2. Adas brambang, kedawung binakar, kayu angin, kayu ulet-ulet (kayu ules), temu lawak, godong lampes, godong sémbukan, asem ireng, kapipis kanggo tapel.
  3. Yén ésuk pupuké: godong krema, temu giring, brambang, kapipis mbanjur kanggo pupuk.
  4. Yén sore pupuké: dringo, benglé, brambang, kunir, kapipis mbanjur kapupukaké. Déné anggoné mupuki saben dina nganti bayi umur 14 sasi.

Bab X
Rencanané bayi lahir

Kang anggoda para Déwa utusané Sanghyang Siwa yén bayi lahir lagi oleh:

  1. Sawengi: kang angrencana Batara Kala rupa asu ajag, tekané surup srengéngé, tulaké lawang-lawang obongana welirang, sajronning omah oborana blarak sawengi ping telu, sajené sega punar iwak ati saunduhan, kinang, pengilon, kelut, sapu gerang, kendi papan damar néng daganing bayi, bapaké bayi ngubengana omah lan mudi mangkéné : Akala nama Siwa.
  2. Rong bengi: Kang ngrencana Batara Brama rupa sapi, tekané sirep wong, tulakké lawang-lawang didékéki godong nanas dilonténgi putih ireng, ngobong kulit brambang, sajroning omah obarana nganggo blarak sawengi ping telu, sajéné: sega abang lawuhé kuluban, kinang, pengilon, sapu gerang, papan kendi, damar néng daganing bayi, bapaké bayi ngubengana omah lan muji mangkéné : Hong Brama mara sira janma swa hé
  3. Telung bengi: Kang ngrencana Batara Wisnu rupa céléng, tekané tengah bengi, tulaké lawang didékékana ri widara, lan ngobong godong tanjung sajroning omah diobori nganggo blarak sawengi ping telu. Sajéné: sega ireng, iwak banyu, kinang, menyan madu, kembang boréh, kelut (sapu), papan pangilon, sapu gerang néng daganing bayi, damar, bapaké bayi ngubengana omah lan muji mangkéné: Oma sujana mantan slano slaha.
  4. Patang bengi: Kang ngrencara Batara Guru rupa manuk perkutut, lan Batara Maha-Déwa rupa wedus, Batara Yama rupa sanggira, Batara Brama rupa sapi, Batara Kuwéra rupa tikus, Batara Lodra rupa sapi Handini, Batara Surya rupa ula, Batara Candra rupa kucing. Tetulaké omah di kentengi lawé wenang mubeng, sawengi ora kena pada turu, ngundanga sanak karuhé supaya pada ngréwangi melék, bayi kudu di pangku sawengi muput, dabag omah di semburi dlingo benglé lan bawang, pujiné: Hong hong, ywan-ywan, Siwah boja buyanaki tamar swana maswaha.

Ing bengi iku ora kena maténi kutu-kutu walang ngataga, semut, tinggi, lemut banget uga ora kena dén paténi. Kang pada ngrencana mau sawengi kudu bi bagékaké kaping telu, sambat arané Sang Kala-katung, mangkéné mantrané :

Sapisan : Ing wektu suruping srengéngé, mantrané: Ahang kona ristikané sedya ayu, sunya harja, muliha mengko pada tekamu tan anggawa ala, lungamu uga aywa anggawa ala.

Kapindo: Ing wektu tengah bengi, mantrané: Ahang komis mateka ing kéné sedya harja, ingsun iki iya harja, muliha bareng tekamu, tekamu ora anggegawa, mulihmu uga aywa anggegawa.

Kaping telu: Ing rahina, mantrané: Ahang kanuraswa rawuh sedya ayu, sunya harja, muliha bareng saiki, tekamu ora anggegawa, mulihmu uga aywa anggegawa.

Anggoné mantrani kang soru kaya déné wong nyentak.

Bab XI
Panulaké bayi sumeng sarta kekidunganné

Yén bayi sumeng bapak ibuné pada ndilatana mbun-mbunané, épék-épéké karo pisan, lan dlamakané karo pisan, anggoné ndilati wiwit saka sisih kiwa.

Déné kikidungané kaya ing ngisor iki:

Dangdanggula

  1. Ana kidung rumeksa ing wengi, teguh ayu luputing lelara, luputing bilahi kabéh, jin setan datan purun, paneluhan tan ana wani, miwah panggawé ala, gunané wong luput, agni atemahan tirta, maling adoh tan ana perak ing mami, tuju guna pan sirna.
  2. Sakéhing lara pan samya bali, sakéhing ama samya miruda, welas asih panduluné, sakéhing braja luput, kadya kapuk tibaniréki, sakéhing wisa tawa, sato galak tutut, kayu agung lemah sangar, songing landak guwané wong lemah miring, kadi pakipon merak.
  3. Pagupakaning warak sakalir, pan winaca ing segara asat, temahan rahayu mangké, dadya sarira ayu, ingideran pra Widadari, rineksa Malahékat, lan sagung pra rasul, pinayungan ing Hyang Sukma, ati Adam utekku Sang Nabi Hessis, pangucap Nabi Musa.
  4. Pan napsuku Nabi Ngisa luwih, Nabi Yakub pamiharsaning wang, Dawud suwaraku mangké, Nabi Brahim nyawaku, Nabi Sléman kasektén mami, Nabi Yusup rupéng wang, Nabi Dris rambutku, baginda Ngali kulit wang, Abu Bakar getih daging Ngumar singgih, balung bagénda Ngusman.
  5. Sungsumingsun Patimah linuwih,kang minangka rajayuning jasad, pan Yakub sungsumku mangké, sakéhing wulu tuwuh, sampun dadi sarira Nabi, nétraku ya Muhamad, panduluku Rasul, pinayungan Adam Kawa, sampun pepak sakatahing para Nabi, dadi sarira tunggal.

Kekidungan yén bayi réwél

Kinanthi

  1. Yén nangis bayi puniku, léla-lélanen anuli, supaya jrih kang lelara, sarap sawané alari, tan wani anyedakana, saking sawabé Hyang Widi.
  2. Winacaa puji iku, jin sétan lumayu gendring, sarap sawané anyimpang, panca bahya pan sumingkir, kala-kalané akésah, datan wani amarani.
  3. Pitik tulak pitik tukung, tetulaké jabang bayi, si tulak tunggu néng marga, si tukung mangungkung margi, cacing racek samya ilang, kruma kremi pada mati.
  4. Anak kinjeng tangis mabur, améncok néng séla hardi, miréng tangisé si jabang, arsa nyuwuk anjampéni, jabang bayi wis menenga, wis turua aywa nangis.
  5. Sapa manglong-manglong iku, apa sira maling sekti, ing lor kidul kulon wétan, dén kongkon aguna maling, amburu si asu ajag, di poma dén kongsi mati.
  6. Maling aguna siréku, kalawan si bajing kikik, miwah si aji palampang, reksanen si jabang bayi, mburu jinada Jantaka, lawan si gumarang sapi.
  7. Miwah si céléng demelung, tundungen dimén angalih, yén wus nora katingalan, sira balia dén aglis, reksanen ingkang santosa, anak ingsun jabang bayi.
  8. Sawengi ajana turu, dimén adoh kang bilahi, sumingkir ingkang lelara, tan ana wani nyedaki, muliha aywa nggegawa, si jabang amales becik.

Bab XII
Usada bayi lara gabag lan lara cacar banyu

  1. Yén lara gabag, godong pencing (godong so) lan ada pulawaras, kapipis binanyonan satitik mbanjur di wedakaké ing badan sakojur tumeka sirah.
  2. Yén lara cacar banyu, kemladéyan kélor lan adas pulawaras dipipis binanyonan satitik mbanjur diwedakaké ing badan sakojur tumeka sirah.
  3. Déné ombén-ombén lara gabag lan lara cacar banyu mau, yaiku: madu lan banyuné degan ijo diudak mbanjur kaombékaké kira-kira kéhé
  4. Déné paduhané lara gabag lan lara cacar banyu mau yaiku: téla gantung kang ijih nom, (katés, uga kang ngarani gandul) ing duwur sangisoré gagang diketok perlu kanggo bolongan anggoné mbuwangi isiné, sawisé isiné dibuwangi nganti resik, mbanjur diiséni: gabah oték, jagung, botor, ketan ireng, kacang ijo, bata, wedi, beling, krikil, geréh, péték, ketokan katés mau mbanjur ditangkepaké manéh kang kenceng prelu kanggo nutupi bolongan mau, supaya kabéh kang wis diisékaké aja nganti pada metu (wutah), katés mau mbanjur kabenem nganti mateng banget. Sawusé mangkono mbanjur kabuwang ing kali, déné yén adoh kali, buwangen ing sumur baé, sadurungé dibuwang kudu muni mangkéné: héh si gabag lan si cacar banyu, sira aja pati-pati tukul, yén paduhan kang sun buwang kakélékaké ing kali (kang kacemplungaké ing sumur) durung tukul, sawusé ngucap mangkono mbanjur kabuwang kakélékaké ing kali utawa ing sumur.

Bab VIII
Usada bayi utawa wong tuwa, lara cacar watu (cangkrang)

  1. Jinten ireng, mesoji, dlingo, benglé, angkup jambé kang enom 1, brambang1, suruh kang temu rosé 3 l3mbar, kapipis binanyonan satitik, kasaring mbanjur kaombékaké.
  2. Yén wis mlentung, brambang lan kunci kamamah, mbanjur kasemburaké ing mripaté saben ésok sore, nanging mamahan mau aja nganti ngenani (nyiprati) mripat, dadi mung hawané baé bisané Déné yén arep nyemburaké kudu dimantrani disik mangkéné: Bismillah hirohman nirrokim kanjul ngaras, kanjul ngalam, bagus karang aja parek-parek marang aku, pan aku anak putuné Sayid Pangéran Bujang Galiman aja uruk sudi gawé marang aku, pan aku anak putuné Bagus Karang, Lontang-lanting Nyai Ira Kidul awéh gabag cacar lan plenting 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, siji baé trima-trima, saking kersané Allah.

Katrangan: lara gabag lan lara cacar banyu kaya kasebut ing Bab XII, uga disemburi lan dimantrani mangkono.

Bab XIV
Usada bayi lara sawan

  1. Godong inggu, gagang suruh, dlingo, bawang, pinipis binanyonan satitik, di uyahi satitik, banjur kaperes di saring, banyuné di cekokaké.
  2. Godong legundi lan brambang kapipis, binanyonan satitik, kaperes di uyahi satitik mbanjur di cekokaké.
  3. Pucuking dlingo 3 iji di bakar nganto gosong lan adas pulawaras di pipis, mbanjur diwor karo jeruk pecel, kayu angin, oyod bayem, kéh satitiké sapantesé, mbanjur diwadahi ing kriyuk di banyoni rong mangkok di godok, banyuné di kérékaké samangkok, di ombékaké, sadina ping pindho, nganti 3 dina.
  4. Oyod brambang, oyod suket lulangan, adas pulawaras, secang, batok kambil laut, kapipis binanyonan, banyuné kacekokaké, ampasé di boréhaké.
  5. Godong sikil sawit, ganti, mesoji, jinten, majakan lempuyang, dimamah kang lembut, nuli disemburaké kang warata.

Bab XV
Usada bayi kembung

  1. Adas sajimpit, brambang siji, kedawung sajodo di bakar nganti mateng, kapipis kanggo tapel ing wetengé.
  2. Godong inggu satekem lan brambang, kapipis, mbanjur di wori lenga putih, kanggo tapel ing weteng.
  3. Yén bocah mau grajangé panas, mbanjur tapelana godong dadap srep kang ijih sumuruh pinusus, mbanjur di tapelaké.
  4. Oyod lembong 1 wit, adas pulawaras, nyajimpit brambang 1, kayu legi sajentik, kapipis binanyonan di uyahi satitik, banyuné dicekokaké.
  5. Bocah kembung prayoga ada di dusi, sarta sikilé kiwa tengen, dlamakan, tangan kiwa tengen, épék-épék pada di gosok brambang karo lenga klentik.

Bab XVI
Usada bayi lara panas

  1. Dlingo sapucuk jentik, benglé sairis, ketumbar sajimpit, brambang siji, mesoji sapucuk jentik, jinten ireng sajimpit, seprantu sacuwil, jenggat anyar sajentik, kunir sajentik, di kumbah kang resik, di pipis binanyonan cokak jawa satitik lang lenga putih, nuli di bloyokaké awake sakojur tekan sirah, lan mbanjur di krukuh.
  2. Yén diantarakaké mangka panasé ijih ajeg, nuli tambanana godong jinten satitik, brambang rong iji, karemed di wori cokak jawa, mbanjur di kompresaké ing sirahé, aja lérén-lérén yén durung sirep panasé.
  3. Dénéjamuné oyod garut rong wit, adas pulawaras nyajimpit, brambang siji, kayu legi sadriji, di kumbah kang resik, kadeplok, binanyonan stitik, kaperes kaombékaké warata saséndok mangan.
  4. Godong dadap srep 5 lembar, upa (sega) watara sapulukan, mbanjur karemed, binayonan sawatara, banyuné kasaring kaombékaké watara saséndok mangan.
  5. Bonggol puspanyidra rong jempol, adas pulawaras nyajimpit, kayu legi sajimpit, di deplok binanyonan, mbanjur kaperes di saring, di uyahi,mbanjur di ombékaké watara sasendok mangan.
  6. Yén mbanjur lara hulu atiné, tambanana: kulit dalima putih, godong poo, kembang pala, kapipis nuli tapelna ing hulu atiné.
  7. Godong lampes, godong sembukan, godong trawas, botor putih, kedawung, katumbar, brambang, beras sajimpit lan uyah, di pipis mbanjur kanggo tapel.

Bab XVII
Usada bayi mutah-mutah ising-isingen

  1. Godong uncang lan godong poo sapantesé kapipis binanyonan sawatara, mbanjur di pupukaké ing mbun-bunan, sarta ing sikilé, dlamakan, tangan, épék-épék lan godohing kuping kawedakana.
  2. Kembang suruh 5 iji, tuma 3 iji, kawejed binanyonan satitik, mbanjur di cekokaké.
  3. Yén muntah-muntah lan ising-isingen woh pala sakembangé, santen kanil, jinten putih, kulit dlima, jaé 3 iris, pinipis, di banyoni anggur, nuli di popokaké pulung atiné.
  4. Yén wetengé mbededeg semburana brambang lan adas.

*********@@@*********

KAWRUH SESAJI


KAWRUH SESAJI

Inggih punnika isi kawruh sasarat saha sasaji
sapanunggilannipun ingkang linampahan dénning
para tiyang Jawi, wiwit kina dumugi
sapunnika, kadosta :
wiwitipun bayi  dipun sajénni: dilah, papoh
kelud sapanunggalannipun,
padaringngan mawi dipun sasaji
sekul golong, sasaminnipun,

kaimpun dénning :
Mandra Sastra

ing
SURAKARTHA.

2e DRUK

Kawedalaken saha kasadé dénning:
Than Khun Swi
Ing Kedhiri
1927

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 1 Oktober 2018

_________@@@_________

Isining buku:

  1. Sasajinning tiyang mumuja,
  2. Boten kénging ngetabbaken wawadhah,
  3. Murih kadulurran sandhang pangan,
  4. Sasaji dalah wadhahannipun patannén,
  5. Sasaji malem Jumungah,
  6. Wawaler tumrap wanci dalu,
  7. Pawong lannang ora kenna buka simpennanning somah,
  8. Gecko mentah tumbal tutulakking dannawa,
  9. Sambarénni, nedha dados jampinning lesu,
  10. Sasaji padaringngan,
  11. Wawalw pandékékkipun padaringngan,
  12. Dongannipun tiyang kina,
  13. Sarat murih lulus annannannem,
  14. Rajah kalamuksa jampi kéwan sakit,
  15. Sarat : nyirnakaken ama pantun ing lumbung,
  16. Sarat : minggah dhateng lumbung,
  17. Sarat : nutu mawi kothékkan,
  18. Sasaji lumbung,
  19. Ingkang boten damel pepejah boten prayogi pinnejahan,
  20. Wawales ingkang utami,
  21. Mardikaanipun winantéya,
  22. Wiwittipun wonten peksi gatra jamang susumping,
  23. Gusti wajib ingaji-aji,
  24. Wiwittipun nama sri ngawanti,
  25. Getassan [anggalih getabpan karna, ila-ila awekassan manggih tuna,
  26. Amrih antuk sih,
  27. Boten maélu dhawuhing Déwa manggih sangsara,
  28. Sabda pandhitha rathu,
  29. Nerangaken ingkang winnastan: bannyu yoga,
  30. Pannyepengngipun sawer sawa,
  31. Mannawi tiyang éstri manak ingkang jaler boten kénging tilem wanci dalu,
  32. Sarat bilih bayi bibar lair umur 2 dalu,
  33. Sarat bayi umur 3 dalu,
  34. Sarat: murih bayi tebih saking rêncana, umur 4 dalu,
  35. Sarat: bayi umur 5 dalu, saha ambagékaken minnongka tutulak sarab sawab bayi,
  36. Dipun saénni wajib males kasaénnan,
  37. Padha tisinnang, pecut naga sérang,
  38. Wawaler tumrappipun tiyang sepuh dhateng bayi, amrih rahayu,
  39. Tiyang ingkang tangi ing tengah dalu dumugi byar éstu manggih kabegyan.

_________@@@_________

———1. [1]Lampahipun Déwi Sri kéndel wonten padhusunnan ing Tulyan anjujug ing pawonnipun Buyut Soma, nuju sémahipun Buyut Soma kang annama Kén Swami, saweg angresikki pawon sarêng sumerêp wonten pawéstri dhateng lajeng tinnakénnan wangsullannipun Déwi Sri prasaja bilih putrannipun Prabu Sri Mahapunggung annama Déwi Sri, Nyai Buyut langkung  ajrih dénné karawuhan Gusthi, lajeng anguwuh lakinnipun, Buyut Soma tatakén sampun  jinatosan dhateng sémahipun, Buyut Soma tumnut ajrih. Ingaturran lumebet ing wisma Déwi Anurutti. Nunten Buyut Soma aparéntah dhateng sémahipun kinnén angrukti pasugata, Déwi Sri angandika : wus tan susah sira sugata, ingsun mung aminta kinnang ayu lan kembang boréh, muwah paésan sarta dupa, ingsun arsa amuja sadhéla. Sarêng sampun sinnaossan Déwi Sri lajeng amuja.

———2. Ing satengahipun amumuja Déwi Sri kagét dénné sémahipun  Buyut Soma angetabbaken wawadhah. Lajeng mijil saking paomman sarta angandika, é somahé Buyut Soma, yén sira arêp kadulurran sandhang pangan ajo sok natabbaké wawadhah.

———3. [2]Lan manningngé dén t eberi adudupa, saben sira tangi turu aja dhinginnan tanginning ngayam saben sira arêp mangan  angantiya ing saadhemming sega jangan ing sawussira amangan ajangngira asahanna dénna rêsik aja sok annyinggahaké ajang during ingasahan lan yén sira arêp turu adussa dhingin tanginning turu iya adussa, nuli mijilla maring jabanning wisma, lawang-lawangngira padha wengakna. Telas pangandikannipun Déwi Sri.

———4. Déwi Sri angandika dhateng  sémahiun Buyut bawadtha kang anama Patanni : é Patanni,  ingendi papajangngannira, ingsun teka angrasa arip arsa néndea sadhéla, ananging saréhning papajangngannira arsa ingsun anggosaré, sira rêsikkana, tatannana kasur guling bantal kang mumendhung kendhung, sarta dokokkana diyan sandhingngana kendhi watu isi bannyu, kinnang ayu kembang boréh, jronning pajangngan dupannana, kabéh iku minnongka sasajinningsun mannawa ingsun arsa ngunjuk utawa gantén, Kén Patanni matur sandika.

Déwi Sri lajeng lumebet pajangngan langkung rêsep ing galih. Sarêng sampun saré sakedhap wungu lajeng ngunjuk toya nunten anggantén wedallipun saking pasaréyan sinnaossan dhahar nanging boten karsa, pangandikannipun : ingsun during arsa mangan sajé[3]kenna ana ngarêpping papajangngan kéwala tumpeng iku, ingsun wus marêm angombé bannyu kang ana ing kendhi watu, sayekti dahat pannarimanningsun maring sira, dénné gonningsun turu karasa kapénnak, wewekassingsung maring sira: Patanni, lestarékna anggonnira annata papajangnganira kaya mangkonno mau, malah dokokkana kalasa sisik melik lan bantal barabon minnongka papali, iku kang dadi karanna kapénnakké gonningsun néndra.

———5. Lan saben dinna malem sukra, papajangngannira sira rêsikkana, bannyunné kendhi salinnana, nganggo sajén nana kembang boréh, tumuli dudupaha, iku sing sapa wongngé angéstokaké wewelingngan ningsun mau, ing salawassé tutug jaman wekassan sanadyan ingsun wus badan alus ingsun tedhakki, sayekti kadulurran sandhang lan pangan,

———6. Sarta wekassingsun maring sira, aja angengebuttaké jarik ing wengngi, aja annenapu utawa akekelud paturon sawussing surup surya, sarta rêsikkana dalah jogannira, ésukké sira tebahana mannéh, sarta  annanapuwa sadurungnging metu [4] surya.

———7. [4]Dénné Buyut Bawaddha, ingsun wekas ajo sok ambuka simpennanning somahira, ila-ilanné tarabas kerêp kélangngan, Buyut Bawaddha dalah sémahipun matur sandika.

———8. Kaciriyos Déwi Sri kaliyan Kén Patanni, saréng sumerêp yén Buyut Bawaddha pejah, dahat sami sungkawannipun pangandikannipun Déwi Sri: lah Patanni dénnagé agawéya gecko mentah dokokkenna anénf padonning désa. Kén Patanni lajeng damel gecko mentah sinnéléhaken papadhonning dhusun, saréng padonning dhusun dipun dékékki gecko mentah para dannawa sami bingung pating bilulung, Kalandaru boten kober angambet gandanning Déwi Sri, pijer angambet gandanning gecko  mentah karaos seger badannipun lajeng  paréntah kinnén angupadossi.

———9. Pamarnning Déwa lampahipuh Déwi Sri langkung gancang rêncang boten wonten sangsayannipun, sarêng dumugi ing dhusun Karanglengki, nuju sémahipun Buyut Krama ing Karanglengki saweg musussi uwon wonten  ing lepén, Kén Patanni sampun wanuh kaliyan sémahipun Buyut Krma, awit kala sami anguyang nempur. Kén Patanni lajeng anguwuh, wicantennipun: sambéranna-sambérana, tegessipun : Biyang Samba Biyang Samba, iki Gusthinnira Dé[5]wi Sri tedhak marénné. Sémahipun Buyut Krama ingkang sebut Biyang Samba wau sarêng amiyarsa panguwuhipun Kén Patanni, lajeng sumahur sarta gupuh-gupuh amuruggi. Dumugi ngarsannipun Kén Patanni, lajeng sumahur sarta gupuh-gupuh amuruggi. Dumugi ngarsannipun Déwi Sri, lajeng angacaranni. Pangandikannipi Déwi Sri: sira dhinginna angresikkana wismannira. Biyang Samba lajeng angrumiyinni, awawarti dhateng lakinnipun, Buyut Krama langkung suka lajeng tumut tata-tata. Biyang Samba ing sasampunnipun rêrêsik annata nata salebitting griya lenggah ing salu celak padaringngan mangkana Déwi Sri  sarêng mambet gandanning wos wangén teka badhé karsa dhahar, lajeng angandika dhateng Kén Patanni: é Patanni, ing salawassé ingsun  lunga seka ing praja, lagi ing mengko ingsun  karasa luwé, nanging ingsun wus prasetya yén during katemu lan narinningsun Si Saddhana during sedya mangan, aturripun Kén Patanni : dhuh Gusthi, menggah ing karsa paduka makaten punnika inggih kaluhurran nanging ing ngatassipun saweg kaleson wennang adhaharra ing sawatawis dadossa jampi lesu kémawon Déwi Sri panuju ing galih.

———10. Déwi Sri angandika malih: é Biyang Samba sira olah-olaha kang anuwuhaké segerring sarirannipun iya iku kang ingarannan sega golong pecel pitik jangan mennir, lamun sira during sumurup sega golong iku: sega sa[6]wussé diengi adhem nuli ulig-uliggen samaja-maja gedhénné. Pecel pitik iku: pangang pitik iwakké sira cuwillan, banjur sira cemplungngenna ing sambel kang nganggo bumbu bawang kencur sarta kang dén dokokki duduh santen, jangan mennir iku: bayem utawa gogodhongngan liyanné kinnela, duduhé bannyu tawa ora nganggo santen bumbunné brambang kunci, gula, uyah. Nunten Déwi Sri  dhahar amung sakepel sampun pangandikannipun dhateng Biyang Samba: banget panarimanningsun Biyang Samba enggonnira annyugata, yén sira arêp kadulurran sandhang pangan iya sasajiya sego golong pecel pitik jangan mennir anéng padaringngan  sandhingngan gedhang ngayu suruh ayu kembang boréh, Biyang Samba matur sandika.

———11. Déwi Sri angandika malih: lanningsun takonmaring sira Biyang Samba, apa karananné padaringngannira teka ana ing jaba sarta dén padhangngaké. Aturripun Biyang Samba : dhuh Déwi, , amargi asring dipun tedha ing tikus pangandikannipun Déwi Sri padaringngan ana ing jaba sarta kepadhangngan dénning surya iku, ila-ila boros, yén sira susah dénning tikus damarrira ing padaringngan aja kendhat lan padaringngannira sndhingngana kalungsu [7] sarta kacang wosé. Sarta aja sok annaker beras ing wengi, ila-ilanné katekan salamet, sasampunnipun Déwi Sri angandika makaten lajeng lumebet dhateng padaringngan Biyang Samba tinnimballan, Déwi Sri angandika malih  : é Biyang Samba, wadhahira beras iki teka ana kalobotté. Biyang Samba matur: punnika kula anggé tetengnger yén kalebettan tikus kapirêngnga kumrosak, pangandikannipun Déwi Sri: padaringngan iku sirikkanné aja kongsi kadodokkan kalabot lan sega aking utawa katul ila-ilanné asring katendhaggan beras, Biyang Samba angéstokaken sapangandikannipun Déwi Sri.

———12. Buyud Raddhi Masarêng amiyarsa pangandikannipun Déwi Sri sangsaya kararantan mannahipun lajeng tumengéng tawang andodonga makaten: Hyong hyangi kadaddéng pangempa wasulun | suwawi sira ngakup paméng wkang lalun | rikad wisnyan padhémuta ywa kapilun │ tgessipun: dhuh Déwa ingkang asih ing rathu kawula, mugi-mugi angapuntenna dhateng sang rathu, supados sang rathu angapuntenna dhateng putra anglalu, ing kalih-kalihipun sami émutta sampun kelajeng-lajeng.

———13. Sasampunnipun  Buyut Raddhima andodonga makate[8]n  nunten Déwi Sri ingaturran tedhak ing wismannipun, wangsullanipun Déwi Sri: wus tan susah ingsun maring wismannira, karan ingsun mung mampir kéwala, yén ajaha kesusu binuru ing ditya, sayekti ingsun karasan anéng patamannannira kénné, dénné pepak temen tandurranné, nanging kuciwanné tanpa papali. Patamannan iku, kang dadi papalinné tulussa kang sarwa tinnandur, kudu nganggo sira tandurri andong lawan  puring, sarta yén sira angungundhuh sasajiya sega gimbal sandhingngana kukulubban tinnata wangun urip lawan kembang lung-lungngan untingngana dénna sangkep pakoléhé supaya ora kantrak ing wuri. Buyut Raddhi mamatur sandika sedya angéstokaken, nunten Déwi Sri  pamit,

———14. Déwi Sri lajeng angunus susupénnipun ingkang mawi rajah kalamuksa, pangandikannipun: ali-yaliningsun iki ana rajahé kalamuksa, lah coba kalukunnen ing bannyu tuli, nuri sira ombkna ing raja kayannira mannawa bisa waras, umbul manggala anampénni susupé lajeng kinnaluku ing toya tuli, nunten kaombékaken ing maésa lembu kang sami agring sadaya, umbul manggala saget sukurripun, supé sampun  kaaturraken dhateng Déwi Sri malih. Nunten Déwi Sri  lumebet dhateng wisma sampun sinnaossan dhadhaharran warni-warni, nanging [9] Déwi Sri boten karsa dhahar sekul amung dhahar pisang pulut sauler, nunten Déwi Sri amannonni ungker kaliyan sigi sumelap lajeng dangu dhateng umbul manggala: é manggala, iki ana ungker lan sigi sumelap apa somahira angantih lan anenun, umbul manggala umatur: dhuh Sang Déwi, sémah kawula sampun pejah, dénten ungker punnika mentas kapendhet bennangngipun bennang kaliyan sigi kadamel sarat anebihaken dhingkel Déwi Sri  angungun lajeng angandika: lah umbul manggala, pira bara ing tembé yén ningsun bisa mulih maring praja, yén ana bocah ingsun kang dadi sennengngira sayekti ingsun dhaubbaké, ing mengko ingsun aterrênna marang medhang wantu.

———15. Pangandikannipun Déwi Sri: é petangngan arannira iku padha karo aranning ratu bubuk bang, yén sira inguwuh marang lakinnira Buyut Warahas iku ratunning bubuk bang marasa annak putunné. Lamun sira kinnongkon maring lumbung, iku ratunning bubuk bang saannak putunné iya tumuli maring lumbung, karana yén sira inguwuh utawa kinnongkon ing lakinnira, pannarkanné ing mengko mennawa sira karonné anyondhongngi, prayoga sira angaliha aran Kén Marttanni, Buyut Warahas a[10]ngaliha aran Buyut Muksala, mannawa dadi sarana pangruwatting sarêmet bubuk bang. Buyut Warahas kaliyan Kén Pitengngan matur sandika sami angéstokaken, nunten Déwi Sri amulang montra makaten: ong palacat murcaca ruwat kala suha, ong sri mandel mangurên tela maswaha. Déwi Sri angandika malih: montra rong kandhan iku wacakenna ing kembang sulasih, sawurrênna maring pari kang kapangan ing bubuk bang. Buyut Muksala kaliyan sémahipun lajeng sami angéstokaken ing sadhawah piwulangngipun Déwi Sri, sarêmet akaliyan bubuk brit sami sirna sannalika.

———16. Déwi Sri angandika malih: é Muksala sarta sira Kemmarttanni, mannawa sira munggah maring lumbung kudu dinupannan, lamun sira arêp andhudhah pari ing lumbung, nganggo sasajiya suruh ayu gedhang agung kembang arum sarta  dudupa, nuli tembungngen marang kang  rumeksa ing lumbung mangkenné: aranné sang sri hunna sang sri hunni. Sungngana ameng ngamengngan kalungsu kamiri lawan kérék bolong miwah kakendén myang kékéhan, telas pangandikannipun Déwi Sri. Buyut Muksala kaliyan Nikén Marttanni sami amituokaken, nunten Déwi Sri ingaturran lumebet ing wisma, [11] sinugata warni-warni, nanging Déwi Sri dérénf  karsa dhahar, namung anggantén kaliyan angunjuk kéwala.

———17. Mangkana Buyut Wangkeng lajeng angacaranni dhateng Déwi Sri ingaturran lumebet ing wisma. Pangandikannipun Déwi Sri: lah iya Bapa rêsikkana wismannira dhingin ingsun lagi dhemen angrungu swaranning kokothékkan teka ambungahaké ati. Buyut Wangkeng lajeng lumebet ing wisma, angresikki sawarninnipun rêrêged Déwi Sri angandika dhateng Ken Sanni: lah bibi, ing sajronné ingsun anéng kénné, lamun  sira anutu wekassana kokothékkan supaya dadi pangimurring sungkawanningsun,

———18. Lan palesungngan niki dokokkana aub-baub sarta ing saben dinna malem sukra rêsikkana dupannana. Kén Sanni matur sandika.

———19. Buyut Sondong wicanten dhateng  Buyut Wangkeng: menggah dannawa punnika punnapa boten prayogi pinnejahan sadaya mupung sami wuta. Wangsulanning Buyut Wangkeng: réhning dannawa boten adamel ing pejah kula, dados ajrih dudukanning Déwa, lamun amejahana ingkang boten amrih pejah, mapan sampun  sami wuta yén kalerêssan kados sami annemahi pejah saking solahipun piyambak,

———20. [12]Paksi Wilmuka muwus malih: lah ditya kalandaru, yén mangkana sira iku kenna daya ing pangupaya, rahayunné bagya kamayangan temen sira katemu lan ningsun wus pinnasthi karsanning Déwa, katemu ing putu padha tulung tinulungngan éyang ngingsun Sang Hyang Anthaga, ing ngunni angemong éyang ngira Sang Hyang Kala, katemunning wuri mangkya ingsun kalebu ing babaya luwar seka ing sira, dadi wus bennerré labet pangemong iku ing wuri annemu pangéman, labanning ngéman dadi  annemu kautaman iya marmanné ingsun iki arsa males kautaman maring sira, karana sira branggah arowa nanging kuciwanné nétrannira wuta. Upamanné sira waluya  akaya ing ngunni sayekti utama. Wangsullannipun dtya kalandaru: éh iya manu ingsun tulungngana tumuli, selak sedhih temen tyassingsun pijer anumbuk-numbuk mangkénné.

Sasampunnipun para ditya sami waluya lajeng sami kalempakkan wonten panggénnannipun ditya kalandaru, sami rêmbag amadossi Déwi Sri malih. Paksi Wilmuka annambungngi wuwus: seka pangrasanning tyassingsun wus tan susah sira angupaya Déwi Sri, luhung padha muliha marang medhang kumuwung kéwala, ingsun kang bakal atutulung ngupaya Déwi Sri, ing ngendi enggonné katemu ingsun samberré nuli ingsun gawa marang medhang kumuwung, ingsun a[13]turné marang ratunnira, supaya padha katrimanné, lamun sira prapta dhingin iya maturra maring ratunnira, kang dadi lakonnira saréhira dinuta, kongsi tumekanning kasaguhanningsun angupaya Déwi Sri. Lamun ingsun kang prapta dhingin sayekti anganti ing satekannira, supaya ora katambuhan ing laku, sarta ora kapedhottan wikalpa.

———21. Yata wonten paksi  garudha annama Winanthéya, tegessipun : tedhakking paksi  Winatha, punnika kalangennannipun Sang Hyang Wisnu ingkang anganglang ing ngawang-ngawang, yén wonten durlaksana ing gagana paksi garudha Winanthéya ingkang angrabasa.

———22. Sasampunning tata lenggah, Sang Hyang Naraddha ngandika wawartos dhateng Radén Saddhana, ing lampahannipun Déwi Sri sadaya, miwitti malah mekassi. Radén Saddhana andheku dahat pangungunnipun, nunten praptannipun Garudha Winantéya, Déwi Sri  kagyat andharodhog awit saking anganji mentas kasamber ing paksi Wilmuka. Sang Hyang Naraddha sumerêp yén Déwi Sri ajrih, lajeng angandika: lah iku si Garudha Winanthéya kang atutulung maring sarira, mangkana Garudha Winanthéya matur dhateng Sang Hyang Naraddha, yén paksi Wilmuka sampun sirna boten kantennan, Sang Hyang Naraddha gumujeng sarwi angandika dhateng Radén  Saddha[14]na akaliyan dhateng Déwi Sri lah ing mengko sira kapotangngan aranné, prayoga padha angganjarra marang si Garudha Winanthéya, karana iku kalangennanné éyangngira dhéwé. Nunten Radén Saddhana angganjar jajamang. Déwi Sri angganjar susumping, lajeng inganggé dhateng Garudha Winanthéya. Mila yén wonten  paksi mawi gatra jamang susumping, tondha tedhahhing Garudha Winanthéya.

———23. Buyut Sondong atatakén ésmu bendu dhateng sémahipun: éh Sademmi, ingsun  iki atatakon marang sira, apa karannanné ing dalem telung dinna iki ulattira teka suntrut kéwala, ora nganggo ana lejarrira sapandurat baé, apa sira angesula engnningsung kadhayohan iki. Ing mongka dhayoh ingsun  dudu sawiyah uwong, iku gurunningsun sarta kadangngingsun tunggal guru kabéh. Saupama sira angresula awong ora kukurangngan apa-apa. Mannawa sira kesukerrana lagi pirang dinna dhadhayoh ingsun iki, ingétung  lagu andungkap patang dinna enggonné anéng kénné, isih lawas duk kadhayohan Radén Saddhana ingngunni, dénné kongsi wolung dinna ulattira lejar kéwala, sarta angluluwihi enggonnira annyuba-nyuba, iku paran kang dadi wadinné. Wangsullannipun Kén Sa[15]demmi: dhuh guru laki kula, sampun andika kalintu serêp salah pannarka darbé panginten kang boten boten, menggah anggén kula annyuba nyuba dhateng Radén Sanddhana  punnika kawarti putranning naréndra, lamun yekti putranning natha saéstunnipun punnika Gusthi, saking mannah kula yén Gusthi punnika kedah kaaji-aji, pakantukkipun amberkatti. Dénné ing mangké anggén kula suntrut kéwala, saréhning tamu andika kathah ingkang rondha, sandéyanning mannah kula mennawi kinnamaru.

———24. Ing nalika punnika wana ing Medhang Ngagung ingkang dipun dhekahi dénning Déwi Sri kaliyan Radén Sanddhana sampun katingal gemah aripah, miwah karta arja dados dhusun ageng, lajeng winnastan padhekahan Sri Ngawanti.

———25. Ing ngriku raja dibya Pulaswa lajeng adhadhawah dhateng Patih Kalasuba, kinnén annindhihi wadya bala kang samo babarissan raja dibya Puaswa arsa amunnah kang annama Radén Saddhana. Aturring patih: Gusti kula boten amrayogakaken amargi kalamun énggal-lénggal lan getassan panggalih getappan karna, ila-ilannipun awekassan tunna, mila babasannipun sampun ngantos gita  lamun déréng  unninga ing gatinnipun, mannawi kaparêng ing karsa natha prayogi anglampah[16]aken duta pannalika rumiyin yén sampun gennah ing prennahipun sampun kantennan pangénnannipun sampun cetha kandhannipun sampun tétéla tulénnipun punnika sedheng tindak pribadi, dados ing semu boten kuciwa, telas aturring Patih Kalasuba.

———26. Pathih Mudha bathara  apirêmbaggan kaliyan Aryya Soddha,  wuwussipun: annak Aryya Soddha, mungguh prayoganné ing laku iki unggahé marang  ing pratapan becik padhatan pawadya, ngemungna ingsun lan sira kéwala. Dénné sagungnging wadya bala padha tinninggal anéng kénné, kinnén angantiya ing saudhunningsun supaya ora  gawé gitanné Déwi Rukmawathi, karana wong amrih sih iku yén agawé gita kang angegét-egétti asring tan antuk gati, yén ingsun  lawan sira kéwala kang marêk maring Déwi Rukmawathi, kaya-kaya luntur sih awekassan ingsun pituduh kang sanyata.

———27. Sang Hyang Naraddha rawuh, adhadhayoh dhateng Déwi Sri kaliyan Radén Saddhana, yén karsanning Sang Hyang Jagadnatha, sakaliyan sami kinnén umantukka dhateng Purwacaritha, awit sungkawannipun kang rama ibu andadossaken gara-gara: ing Suralaya tansah aruhara. Anangnging Radén Saddhana akaliyan Dé[17]wi Sri meksa sami mopo. Sang Hyang Naraddha angandika ésmu duka: éh bocahwangkod sapa kang sira idhep dénné sira ora angéstokaké dhawuh pangandikanné Sang Hyang Jagadnatha, yén mangkana aja ketanggungngan luhung katemu padha kadang, dadi boya kaliya. Déwi Sri kaliyan Radén Saddhana sami matur boten kadugi anglampahi. Sang Hyang Naraddha angandika malih: ingsun wus sumurup karêppira karo, Nini Sri kudu dadi Widdhadari, Kaki Saddhana kudu dadi Déwa, iya kalilan dénning Sang Hyang Jagad Pratingkah, nanging durung mangsanné. Ing mengko saréhning sira ora amaélu dhawuhé Déwa, dadi sira bakal padha nemu sangsara. Déwi Sri kaliyan Radén Saddhana andheku. Sang Hyang Naraddha lajeng muksa.

———28. Prabu Sri Maha Pungglung sarêng amidhanget ing ngaturring aryya Nithiradya dahat rudahing wardaya, pangandikannipun: dhuh putranningsun Sri Saddhana, teka padha kapati-pati temen enggonnira amutungngi wong ngatuwa, apa sira esri ngarah anglungsungngi kaya ula sawa, si Saddhana apa dadak kongsi anusuh kaya sriti. Pangandikannipun Prabu  Sri Maha Pungglung ingkang makaten punnika, boten pisan yén  angesottaken dhateng ingkang putra, amung saking kakenning panggalih, ananging babasan sabda pandhitha ra[18]tu, ingkang kasambadan awit saking lebdanning tapa brata, karsanning Déwi Sri lajeng dados sarpa sawa, Radén Sanddhana dados paksi sriti. Ing nalika  dadossipun anuju tengah dalu, taksih sami salebetting annendra, sarêng bangun énjing mangsannipun anglilir, Déwi Sri akaliyan Radén Saddhana sami salah paningal pakarangannipun katingal wana, titiyangngipun katingal sato kéwan lajeng késah sowang-sowangngan tambuh ingkang sinnedya.

———29. Ing mangké Déwi Sri ingkang kacariyossaken rumiyin lampahipun kalunta-lunta tanbuh ingkang sinnedya ngantos dumugi talatah ing nagari Wiratha, kéndel wonten  ing pasabinnan ing dhusun Wasutira angleker satengahing pantun, dhusun ing Wasutira punnika pangagengngipun ing Tuwaburu, sémahipun  annama Kén Sangki, anuju  saweg wawrat sepuh. Ing ngajeng Tuwaburu Kyai Wrigu punnika puruhita dhateng Rêsi Wisama, sarta winneling makaten wuwussipun: é Wrigu, sira uga bakal pinnaringngan annak dénning Déwa, lamun kabennerran anggawa begja, sarana iki kalukunnen ing bannyu yoga, kang aran bannyu yoga iku papat: 1. Bannyu saka bumi, 1. Bannyu saka langit, [19] 3. Bannyu saka cucukullan, 4. Bannyu saka kang ngasipat nyawa, winnore dadi  siji kinnarya angaluku sarana iki, nuli inummen lan somahira, lamun karatima somahira bisa anggarbinni.

———30. Sarêng ing ngantawis Kén Sangki sampun anggar binni, Kyai Wriguha kaliyan sémahipun lajeng sami sowan ing Rêsi Wisama, Rêsi Wisama amangsit dhateng Kyai Wrigu, pangandikannipun: é Wrigu. Wruhannira kang anéng wetengngan iku Widdhadari panukmanning Déwi Tiksnawathi ing kunna. Kang aran Déwi Tiksnawathi iku kadadiyanning Rêtna Dumilah, dadi mengko sira antuk begja aranné, nanging lamun ora kabennerran andadékake sungkawannira, karana wetunning bocah iku anganti wetunning Sri, awit ing ngunni wus anunggal kahanan ananning Sri iya ananning Tiksnawarthi, ananning Tiksnawathi iya ananning Sri, kaya satu munggéng rimbaggan, dénné kang dadi marganné katemunning Sri lan Tiksnawathi sira angupayaha ula sawa kang agatra susumping pari sawuli, yén wus antuk sira rêksaha kang abecik sarta gumaténnana, aja kongsi mati, yén ula iku mati sutannira nututti. Telas pangandikanning pun Rêsi Wisama, Kyai Wrigu matur sandika pamit mantuk sampun kalilan, dumugi griya lajeng ngupados sawer sawa, ngantos pinten-pinten dinte[20]n boten amanggih, sarêng anuju tanggal sapisan ning mongsa  padrawana, Kyai Wrigu sanget sayah kéndel ing pépéréng lajeng ketilemman ing ngriku angsal wisik mennawi sarpa sawa ingkang kaupadossan wau boten tebih panggénnannipun sampun manggén wonten sabin kang saweg merkatak pantunnipun nanging boten kénging yén cinepengngan, kedah namung kapasangngan gelarran énggal sinnasabban lawon pethak sarta sinnebarran sekar arum kinnepyurran gonda wida, mannawi sarpa sawa sampun wonten ing gelarran lajeng ginulungngan kaprennahana ing pangénnan kang arêsik, telas ujarring wangsit, Kyai Wrigu tangi lajeng mantuk mendhet gelarran énggal sarta lawon miwah sekar konnyoh, kabekta dheteng sabin pinnasang kados welingnging wisik, sarêng sarpa sawa mambet gandanning sekar konnyoh lajeng muruggi ngaleker wonten ing lawon nunten Kyai Wrigu nembah majeng aririh anggulung gelarran kabekta mantuk kaprennahaken ing patannén,

———31. Mangkana ing dalu Kvn Sangki karaos annyakitti lajeng darbé laré medal éstri, Kyai Wrigu langkung suka. Dupi ing ngantawis sampun sami rêsikkipun jabang bayi akaliyan Kéng Sangki, srunning sayah Kyai Wrigu tilem, ing ngriku sarpa sawa amarimpénni: ingsun iki aja sira sasaji kodhok sa[21]jén nana suruh ayu kembang arum gonda widdha, sarta adheppana dupa kalawan diyan aja kendhat yékti andadékaké kabegjannira. Lan wekassingsun maring sira, sutannira iku aran nana sira Kettan, ing dalem pitung dinna sira aja turu ing wengi, turu wayah rahinna kéwala, iku minongka pangreksanning sutannira supaya dadiya kalis ing béka rêncana, telas wangsitting sarpa.

———32. Kyai Wrigu nuju tilem siyang, sarpa sawa amarimpénni : V Wrigu, ing mengko surup surya ana kang ngrancana marang sutannira, Sang Hyang Kala dadi asu ajag iku tulakkana, sagungnging lawang obongngana walirang, sajronning wisma oborrana balarak kaping telu sawengi, sarta sasajiya sega punnar iwak ati saundhuh, sajékenna daganning sutannira. Dokokkana gantal pasangngana paéssan lawan kelud sapu, pawon sandhingngenna, damarrira aywa kendhat mengko surup sira angubengngana wismannira, amatekka montra: ukala nama siwayeh. Ing sawengi mengko sutannira sayekti nemu rahayu.

———33. Siyangngipun Kyai Wrigu nuju tilem malih, sarpa sawa marimpénni: é wrigu, wruhannira mengko ratri wayah sirêp wong ana prapta mannéh, Sang Hyang Brhama dadi sapi gumarang, ar[22]sa angrencana marang sutannira, ingkonno tulakkana: sagungnging lawang pangsangana godhong nanas linondhéngan agus lawan apu, sarta obongngana kulit barambang. Sajronning wisma oborrana balarak mannéh kaping telu sawengi. Daganning sutannira sajénnana sega abang lawuhé kukulubban dokokkana gantal kinnang paradan pasangana paéssan lawan pawon sapu. Kelud sandhinganna, damarrira aywa kendhat, angubengngana wisma mannéh, matekka montra: ong Brahmarasioyéh maswaénu. Sutannira sayekti nemu rahayu.

———34. Kyai Wrigu nuju tilem siyang sarpa sawa amarimpénni: é Wrigu, ing mengko tengah wengi Sang Hyang Wusnu prapta dadi céléng, iya arsa angrencana sutannira, tulakkana: sagungnging lawang-lawang pasangngana eri widura sarta obongngana ronning tanjung. Oborrana balarak mannéh sajronning wismannira ping telu sawengi, daganning sytannira sajénnana sega irêng lalawuhan iwak loh. Aywa kari  gantal kinnangngayu kembang ngarum sarta paéssan lawan papon kelud sapu sandhingngenna. Damarrira dénna padhang. Wismannira oboorrana mubeng nganggo amatekka montra: um wasuya namar tthaswa namaswaha. Sutannira yekti nemu rahayu.

———-35. Siyangngipun Kyai Wrigu nuju tilem sarpa sawa amarimpénni malih: é Wrigu, mengko ratri wayah bangun Sang Hyang Maéswara tumedhak dadi kukila, para Déwa akéh kang tumurun umiring padha anuksma dadi sato kéwan, Sang Hyang Maha Déwa dadi wedhus parugul Sang Hyang Yama dadi Kidang Ujung, Sang Hyang Brahma dadi Kalagumarang, Sang Hyang Nuwéra dadi Tikus Jinnada, Sang Hyang Prit Anjala dadi manuk emprit, Sang Hyang Siwah dadi Menjangan Ranthi, Sang Hyang Kala dadi Walang Anggas Sang Hyang Wisnu dado Céléng Damalung, Sang Hyang Bayu dadi Kebo Andhannu, Sang Hyang Naraddha dado Kodhok Pas Sang Hyang Basuki dadi Ula Lannang, Sang Hyang Condra dadi Kucing Condramawa. Kabéh iku iya padha arsa ngrencana maring sutannira, tulakkana kaya kang wus kalakon kabéh, sarta wismannira kendhengngen lawé bennang mubeng, ing sawengngi mengko sira aja kongsi turu, annekakkenna tongga pawong mitrannira ajakken melék, stutannira oja kongsi kaséléhaké, sanadyan turu iya pinanggkuwa. Pagerring wismannira semburrana daringo, bawang, benglé dén warata, sira amatekka montra, ong Hyang Hyang siwah boja abuyana kita martthaswana maswaha. Sutannira sayekti nemu rahayu, ayu sa[24]isinning wismannira kabéh. Lan manningngé ing mengko bengi aywa sira mamaténni, sabarang ingkang katon aja sira wanni-wanni anukarttha, karana iku alad-daladdé Sang Hyang Maéswara ing nalika arsa tumedhak andhinginnaké sasawur kala kuthana, iya iku ratunning wisa saka ing yamani, dadi sarab sawan arupa salwirring dumadi. Ing samasanné ana katon sabarang rurupan sanadyan rupa alemud ing sapapadhanné, mongka kongsi sira paténni, sayekti surtannira bakal kenna rinancana, saratté iku bagékenna kaping telu sawengi, sabatten aranning kala kuthana, kang nalika iku anganakaké ratunning sarab sawan telu, kang sawiji tekanné ing nalika surup surya, bagékenna manghkénné: A-ang kosong nuriswa, tkang késdya ayu, akwi ki hya ngayu, muli angko sakarêng, tkan tatanna mawa, lung anta ywang gawa. Kang sawijinné teka ing nalika tengah wengi, bagékenna mangkénné: a-ang kosang niris tkang késdya ayu, akwi ki hya ngayu, muli angko sakarêng, tkan tatanna mawa, lung anta ywang gawa. Kang sawijinné mannéh teka ing nalika  byar rahinna, bagékenna mangkénné: A-ang kosang naris tkang késya ayu, akwi ki hya ngayu, muli angko sakarêng, tkan tatanna mawa, lung anta ywang gawa. É Wrigu, lah poma dénna éling enggo[24]nnira ambagékake iku, kaping telusawengi dhéwé-dhéwé aranné,kang dhingin Sang Nuriswa, nuli Sang Niris nuli Sang Naris iku padha kadadiyanné kala kuthana kang angratonni sarab sawan yén sira ambagékaken dén santak kaya wong anggetak ing konno sagungnging sarab sawan amesthi padha lumayu, nora nana wanni marêk dadi sutannira nemu rahayu.

———36. Nunten para Widdhadari amaripih dhateng Déwi Sri, purunna kabekta dhateng Kahyangngan sarêng kalayan lampahipun para Widdhadari, dahat ing pamundhi panuwun kula, saking gungnging rumentah ing sih kawelassan paduka ingkang sampun dhumawah dhateng jasad kula, ananging saupami sutanning Wrigu kula tilarra, andadossaken sandéyanning mannah kula, bokmannawi kénging rinnancana ing Déwa temahan pejah, saiba susahing yayah rénnannipun mongka ing ngagesang punnika kalamun rumaos katupiksa wajib ambau rêksa, lirripun kula punnika rumaos dipun opénni, wawales kula inggih angapén-napénni. Telas aturripun Déwi Sri. Para Widdhadari sami kéndel dipun raos yén lerês aturripun Déwi Sri. Ing nriku wonten Widdhadari satung[36]gal annama Déwi Narithi, arinning Bathara Naritha, Bathara Naritha wau amangsit dhateng Déwi Sri, yén sutanning Wrigu punnika panjanmanning Déwi Tiksnawathi, mila rinnancana ing Déwa awit Déwi Tiksnawathi anggénnipun anjanma tanpa papaliwara, andadossaken dudukannipun Sang Hyang Jagad Natha. Wangsullannipun Déwi Sri: Sang Hyang Jagad Natha punnika sayekti sipat mirah lan asih, kawasa amisésa nanging boten karsa amarwasa tanpa dosa, karanten punnapa dhawuhing kamirahan lamun botenna lawan papasihan kados pundi patrapping pangawasa teka badhé amirosa, lampahing wisésa teka karsa amarwasa, yén makatenna Sang Hyang Jagad Natha  punnika punnapa sipat aru-biru, mannawi Sang Hyang Jagad Natha  aru-biru, amasthi titahipun sami aru-ara. Déwi Narithi kédel rumaos  kaluhurran sabda,lajeng muksa dalah para widdhadari sadaya.

———37. Ing ngriku Déwi Sri sampun lega ical sumelangnging galih, wangsullannipun inggih amung sandika andhérék karsanning Déwa, nanging nyuwun kapethuk padhati sinnang ingkang apangirid lembu gumarang, apepecut naga sérang. Nunten para widdhadari muksa malih sami matur ing Sang Hyang Jagad Natha.

———-38. Déwi Sri angandika: sutannira sira kettan dilatta[27]na embun-nembunnanné, lan wudellé sarta épék-képékké karo, awit saka kiwa. Miwah dalamakkanné karo uga awit saka kiwa, enggonnira andilatti padha ngaping telu, sarta sira kudu karo wuwuda, sutannira sayekti nemu rahayu, lan wekassingsun maring sira, lamun sutannira turu aja sira ambung. Lamun durung pupak untunné aja sira ciwelli pipinné. Lan aja  sira émperraké kang wus  ora nana, ila-ilanné ora tulus lamun sira  lakonni ing saweerkassingsun iki, sayekti  widada tutug ing pangemongngira.

———39. Nunten para widdhadari sami prapta  malih ambekta padhati sinnang ingkang apangirid lembu gumarang apepecut naga sérang, para widdhadariandhawuhaken timballannipun Sang Hyang Jagad Natha: é Sri, sira nyuwun padhati sinnang kang apangirid lembu gumarang apepecut naga sérang, kang sira aranni naga sérang iku naga sarana kang dadi kathongnging wiji rijeninning manungsa, dadi tegessé sira nyuwun kawasa andum kabegyan marang sarupanning manusa ing ngarcapada, lan ing sapanuwunnira, awit ing saben tengah wengi tekanning byar rahinna, sira anganglangnga jagad anunggangnga padhati sinnang kang apangirid lembu gumarang, apepecut naga sérang, ing nalika sira mecuttaké sa[28]yekti sabarang wiji metu saka ing konno, dadi kabegjanné manusa kang atangi wektu iku. Dénné yén wus ebyar rahinna, iku genti bubuhanning Sang Hyang Surya kang anuwuhaké sarupanning wiji iku, dén akebat sira manjingnga wisma kang wus menga lawangngé, yén wus surup surya sira munggaha maring kahyangngan mannéh, ing samongsa tengah wengi sira anganglangnga jagad kaya kang mau.

********* TamaT *********

 

SERAT PRALAYA JATI


SERAT PRALAYA JATI
Pipiridan saking wasiyating para wali,
ngewrat wewejangnganning kawruh ingkang
saklangkung melok  tanpa warana, gegebengngannipun
bongsa Jawi ingkang agami Islam winastan: ilmu kasampurnan.

Impunnannipun ingkang sinandi
ing praja dalem
Ngayugyakartha Adiningngrat
1939

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 1 September 2018
@@@

[3]Bebuka

Kula nuwun saking kayakinnan kula, bongsa Jawi punika sami nengennaken saget dhateng ilmu kebatosan inggih ilmu kasuciyanning jiwa raga, ingkang kuwasa mahannani tata tentremming bawana.

Kula piyambak sanadyan tsksih catho-catho sanget dhateng bab punika, nanging kabekta saking imam punika wau, mila kala mongsa saselaning pakaryan inggih meksa-meksa sering angraos-raossaken sarana mendhet pipiriddan saking wewulangngipun para sarjana utawi oliya ing jaman kina, ingkang sami kapacak wonten ing dalem serat-serat.

Anuju ing satunggalling dinten ingkang boten kinenten-kinten kula manggih serat wonten ing simpennan kula piyambak, kula basakaken manggih, sabab kula sampun kasupén bilih anggadhahi serat punika. anggén kula nampi serat wau wonten ing salebetting taun 1911, asallipun saking satunggalling ngulama bongsa Arab (Sayid) ingkang dedunung ing Losarang (Indramayu). Dados serat punika 28 taun dangunipun dados gadhahan kula.

Serat punika aksara Arab limrahipun kawastannan aksana pégon sarta wonten titi mangsaning ongka taun, nanging ongka taun ingkang nomer kalih saking wingking (wingking tumrap aksara Arab) sampun boten cetha. Dados yén boten taun 1225 inggih 1235. Déné titi mongsa punika temtu miturut étangnga[4]nning ongka taun Arab kasebut taun hijrah. Amargi serat punika ingkang ngrumpaka ngulama ing wewengkon tanah Jawi kilén, kacihna saking tembung tuwin ukuranipun pinanggih kathah basanipun ingkang taksih limrah kaanggé pawicantennanning tiyang ing tanah Cirêbonutawi banten ing jaman samangké. Para nupiksa badhé aneksénni, amargi tembung tuwin ukaranipun serat punika kula lagokaken kémawon tanpa kula éwahi sakedhik-kedhik. Tumrap ing tanah Jawi kilén pétangngan angkaning taun taun Jawi (saka), punika boten dipun sumerêppi. Mekaten ugi pétangngan rarangkeppanning dinten inggih punika: legi, paing lan sapanunggillannipun malah kénging kawastannan boten kasumerêppan babar pisan, saking katrangngan ingkang makaten punika, cetha bilih titi mongsa sawau nganggé pétangngan angkaning taun hijrah. Sabab saupami nganggéya pétangnganné taun maséhi, ugi sangsaya boten saged kadadossan awit lajeng  pinanggih pépétangngan dangunipun langkung saking pitung atus taun  dumuginipun ing samangké, ing wektu samanten ing tanah Jawi taksih jaman Kabudan, ing samangké nglerêssei hijrah ing taun 1835, dados yén  makaten serat wau dumugi wawatessanning sirn amargi prelu ambabar kawontennan énggal pépétangngannipun sampun umur 123 utawi 133 taun laminipun, samanten dangunipun mémper kémawon margi sanajan serat punika dlancang gendhong (dlancang panaraga) lan ngangé [5] mangsi Jawi, sarta panyerattipun sarana kalam (kalam = sadaharén) éwa déné serattannipun sampun kathah ingkang katingal lamat-lamat, saupami serat wau boten angsal rimattan saé, temtu sampun boten kalap babar pisan,

Miturut kodratting jagad sadaya kawontennan mesthi badhé sirna, déné sirnanipun margi betah ambabar kawontennan énggal, dados anggén kula  ngonangngi serat punika ingkang sarana boten kakinten kinten asung samita bilih sampun badhé dumugi titi mangsaning oncat margi sampun lalu mongsa. Mila boten katalompén lajeng kula tanggappi ing sasaged-sageddipun inggih punika kawontennan ingkang sampun lalu mongsa wau, perlu kula sampurnakaken kawangsullaken ing ajal kamulanipun supados tumunten santun sipat énggal ingkang sruwa-sruwi sembada. Déné sanyatanipun ingkang santun punika, ibaratting tiyang naming raganipun kémawon sukmanipun = swaranipun = raossipun tetep boten  éwah gingsir, jer sukma punika sajatosipun pancén tan kénging risak langgeng ing salaminipun, sanadyan makatenna, ing lair inggih kawantannan barang énggal sarta namanipun inggih énggal, saréhning nama punika asring kapiriddaken miturut saking kawontennannipun dados yén makaten cundhukkipun kedah kanamakaken : Pralaya Jati.

Ing sapunika taun 1929, inggih wanci lairripun Sang Pralaya [6] Jati wonten ing marcapada. Wanci wau nyarêngngi jumedhulling lintang mustari katingal wonten ing  ngantariksa, inggih lintang ingkang dados ratu-ratuning para lintang, ingkang kuwasa ambrastha sadaya dahuru tuwin rêrêntengnging lalampahan ing jagad raya. Pramila bénjing diwasaning Sang Pralaya Jati, kasawabban ing ratu-ratuning lintang wau tuwin kaidénnan ing Pangéran kuwasa dados sarananing kayuwanan kabegjan katentremman lan sasaminipun dhateng para  ingkang sami sarawung.

Nyumanggakaken,

PunPangimpun.

— @@@ —

[7]Bab I
Sarasilah Guru Kang Mijénni Ilmu

Punika sarasilah patarékan guru, guru kita sakabéh. Pundi-pundi ingkang karêp ing sapangatting Nabi, yaiku kang antuk  sih kanugrahanning Allah Kang Maha Luhur, kang asih  ing dunya teka ing ngakérat saha dén ngapura dosané kanga gung lang kang cilik,

Utawi iku turunnan saking guru. Mangkana amuruk Gunsti Kanjeng Nabi Mukhamad rasullullah, salalahu ngalaihi wasalam ing putra mantu : 1. Sayiddina Ngali. Mongka Sayiddina Ngali nuli muruk dhateng putra, 2. Sayid Kasan Kusén, nuli muruk :

  1. Jénal Abidin,
  2. Imam Mukhamad Bakir.
  3. Séh Rukaniyah Iman Japar Sidik,
  4. Sultan Rukaniyah, iya Sultan Aripin Abiyadibus Ami.
  5. Séh Mukhamad Mahgribi.
  6. Séh Ambiya Jidil Iski.
  7. Séh Abdul Mampar Maolana Tajeki ing Tursi.
  8. Khatib Abikasan,
  9. Séh Kuda Kalimawa Nabari.
  10. Séh Sayiddin Mukhamad Asik,
  11. [8]Séh Sayiddina Mukhamad Asip,
  12. Séh Abdullah Satari.
  13. kalisatarani.
  14. Séh Idayatullah, ing Sarmani.
  15. Khaji Kalori.
  16. Sayid Mukhamad Gos,
  17. Sayid Wajealladi, ing ulubi.
  18. Sultan Aripin iya Sayid Sibgatallahu.
  19. Sayid Muwaib Abdullahu Ahmad ing Senawi.
  20. Séh Ahmad,
  21. Sayiddina Kasan ing Kurdi negarané, kang misuwur ing juri. Mongka nuli ngalih ing Madinah teka wafatté ing jeroné Madinah.
  22. Sayiddina Rohkhim,
  23. Séh Maolana.
  24. Sultan Kiyan ing Cempa.
  25. Nulih Séh Maolana amuruk para wali kang abongsa  Jawa, hingga ing jaman samangké punika masih lestari, saha yakin ngélmu mau nora bakal padhem (1) tiyasa dianggé ing manusa sampé ing jaman akir.

Bab II
Pepacuhé Wong Bebaruk

Anapon saratté wong bebaruk kang jinanjékaké ing [9] guru lawan murid mongka guru kudu aneteppi 6 prakara :

  1. Guru kudu welas asih ing murid,
  2. Guru kudu memuruk ing murid nora kena bosen,
  3. Guru nora wenang kumbi kawruhé marang murid,
  4. Guru nora wenang ngalap anak rabiné murid,
  5. Guru nora wenang sak serik lan sawektu-wektu guru kudu andedongakaken maring murid supayané manggih basuki.
  6. Guru kudu iklas ing dalem atiné, krana wis tunggal rasa, tunggal nyawa lawan murid.

Anapon ingkang dadi guru, lamun nerak ingkang salah sawijiné kadi pepacuh 6 prekara mau, iku kukummé kupur pitung madhab tegessé dijabakaké umatté Gusti Kanjeng Nabi Mukhamad rasullullah, salalahu ngalaihi wasalam,

Ana déné murid ingkang  jinanjékaké uga 6 prakara :

  1. Murid kudu welas asih sartané kudu gawé hurmat ing guru, krana wis tunggal rasa, tunggal nyawa.
  2. Murid nora wenang bosen jaluk piwulang ilmu ing guru.
  3. Murid nora wenang kumbi ilmuné ing guru.
  4. Murid nora wenang ngalap bojo ing anakké guru.
  5. Murid nora wenang sak serik atiné ing guru.
  6. Murid nora wenang nacad ing ilmuné guru, lan nora wenang miriddaken ing ilmuné lamun during antuk palilahing guru, utawa mu[10]rid kudu iklas atiné mring guru.

Mongka lamun ana murid kang wani nerak salah sijiné papacuh kadi 6 prakara mau, ing kono kukummé munafék tegessé munafék iku, senadyan pinter ngélmuné, iya nora tinemu ing dalem  sakaratil maot.

Anapon ingkang rinilan angamalaken sapangatting Kanjeng Nabi Mukhamad salalahu ngalaihi wasalam mugi-mugi antuk sih nugrahanné Pangéran Kang Maha Luhur, ing dunya tumeka ing akirat pisan, ya Allah kang rahman rokhim mugi-mugi ngasihana ing kawulané kang diparingngi tetep imanné, saha ingkang taat sapangatting Nabi.

Bab III
Tekaddé Para Wali

Utawi ing sabener-beneré, Allah iku ananingsun Dattullah iku wujud ingsun roh ilappi iku sirringsun rasullulah iku rasaningsun jisim iku badanningsun, sartané kang dé aranni sahadat iku inggih awak puniki. Apa déné kang dén aranni tokid inggih awak puniki rupané, yaiku tuduh maring dadiné rasa loro.
Ashadu, iku tuduh maring kumpulling rasa loro.
Allah, iku tuduh maring samarring rasa loro.
Illalah, iku tuduh  maring bibitté rasa.
[11]Waashadu ana mukhamaddar rasullullah, iku alippé, iya tuduh maring si biyung.
Ajejuluk Mukhamad yén batinné rasullullah.
Ana déné manusa iku sejatiné mukmin lan lairré kanga ran mukmin iku wong anut rasullullah. Lamun sabener-benerré, iya ingkabatinnanné, manungsa kabéh iku iya sajatiné rasullullah.
Lamun during weruh ing asallé ana sahadat iku during oléh sajatiné Islam iya tetepping Islam kang sanyata.
Ashadu, iku tibaning rasa.
Allah, iku kumpulling rasa.
Illaha, iku jatining rasa.
Illollah, iku patemonning rasa, iya rasa, iya rasullullah. Mukhamad jatining rasa, nanging Mukhamad iya sajatining wujuddolah.
Ashadu, iku wungkulling sahadat,
Allah, iku lenyepping tunggal,
Illa, iku lairing sahadat,
Allah, iku lungguhing urip,

Rarasan iki poma-poma dén padha éling, ingkang tetep ing tekad aja pindha karya, para sanak sanak kabéh, nanging tuma[12]nemma ing batinnira baé, ing lairré kudu manut apa kalumrahanné. Sabab pinterra ilmuné, teteppa tékaddé, lamun wong iku  nora nganggo kalumrahanning ngakéh manut agamané, utawa nora nganggo tata angger-angger papacakking praja, wong iku bakal nora tinarima ing ilmuné, malah-malah bakal nompa sapu dendhaning Pangéran.

Bab IV
Khakékatté Bismillah

Napon khakékatté bismillah ing ngisor iki padaha dén rasakna kang kandhas tumuka ing batinnné atinira.
Bis iku semuning wujuddingsun,
Mil iku ananing wujuddingsun,
Lah, iku namaning wujuddingsun iki.
Rohman iku pangucapping wujuddingsun iki.
Nir, iku pangrunguning wujuddingsun iki, iya pakumpullanning suwara kabéh.
Rokhim iku pakumpullanning rupa kabéh iya iku pakumpullanning urip sakabéhé.
Bis iku tulissing ngati, iya iku iman aranné.
Mil iku pancerring ati, iya iku tokid aranné.
Lah, iku namaning wujuddingsun iki.
Rohman iku pangucapping wujuddingsun iki.
Nir, iku pangrunguning wujuddingsun iki, iya pakumpullanning suwara kabéh.
Rokhim iku pakumpullanning rupa kabéh, iya paningngalling wujuddingsun iki, iya iku pakumpullanning urip sakabéhé.
Bis iku tulissing ati, iya iku iman aranné.
Mil iku pancerring ati, iya iku tokid aranné.
Lah, iku urubbing  ati, iya iku makripat aranné.
Rohman iku sirring ati,, iya iku aranning dat,
Nir, iku nyataning badan kang alus anapon badan kang nyata iku  Mukhamad aranné, iya badan kita iki.
Rokhim iku jenengnging ati, iya iku  mulyaning dat ing badan kang gaib iya roh ilapi iku aranné, iya iku sampurnaning bismillah.

Bab V
Musawaratan Para Wali Padha Nglairrké Ing Tékaddé Dhéwé-Dhéwé

Mongka angandika Sunan ing Ngampél Gadhing, é, sanak-sanak kabéh, kaya paran ing karsa nira ing basa oléh-oléhan ing tembé. Yén ingsun anané wit saka putba, mulih maring purba, anapon  purba bali sejatiné kang iki.

Mongka angandika Sunan Bénang, yén karsa amba, wit saking sukma, mulih maring sukma, anapon sukma bali sejatiné kang iki.

[14]Mongka angandika Sunan Giri Gajah, yén karsa amba, wit saking wisésa, mulih maring wisésa, anapon wisésa bali sejatiné kang iki.

Mongka angandika Sunan Kalijaga, yén karsa amba, wit saking karsa, anapon karsa bali sejatiné kang iki.

Mongka angandika Pangéran Kajoran yén karsa amba, wit saking ora, mulih maring ora, anapon ora bali sejatiné kang iki.

Mongka nuli angandika sesarêngngan lamun kabéh iku nunggal misah, ing batinné empun cocok dadi wus nunggal rasa, nunggal nyawa sakabéhé.

Ana déné bali sejatiné kang iki, artiné kang tiningan lan wujud puniki, poma aja salan surup teteppé uga kalawan gaibbing Pangéran, mangkana lajeng sami gumujeng suka, sartané sami sukur ing Pangéranné.

Mongka angandika malih Sunan Ngampel Denta, é, sanak-sanakkingsun kaya paran ana karêppira ing oléh-oléhan ing tembé iku. Yén ing karsa ingsun dén kadi uyah dinunu.

Mongka sumambung Sunan Bénang, lamun karsa amba, dén kadi kranjang tinunu.

Mongka sumambung Sunan Sunan Giri, lamun karsa amba, dén kadi dami binesmi.

Mongka sumamabung Sunan Kalijaga, lamun karsa amba, dén kadi kunir ka[15]terappan panida.

Mongka sumambung Pangéran Kajoran lamun karsa amba, dén kadi kapuk piyak katerap api.

Mongka nuli angandika malih Sunan Ngampel Gadhing, é, sanak-sanak manira kabéh, sanadyan mangkonoha, tpi poma kudu ngawruhi ing lampah, krana lampah iku aja nganti ora linakonnan salah sijné kadi 3 prakara, yaiku : boga, latri, sahwat, boga artiné cegah pangan latri, artiné cegah saré,sahwat artiné cegah cumbana.

Bab VI
Plawangan Sakaratilmaot

Iki plawangan anyatakaken i-dalem sakaratilmaot dén padha kinawruhana, krana iku pambégal sakabéh.

Ana déné sirnané kijab pipitu (2) iku ana ing jabar janu ing dén aranné, mongka kanga ran jabar janu dén iku sakabéhing jop-jop sakéhing bolongnganning salira (3). Anapon jabar janu dén iku kadi surya rupané, mungguh sirnané jabar janu dén iku ana  ing lokiyat aranné (4). Anapon kanga ran lokiyat iku tegessé kang ora lega, ora sesak yaiku sapa jati sampurna tingal paningal, mila poma dén bisa nokiddaken ing Allah tangala.

[16]Anapon tuduhé suwarga iku ana 4, sapisan: janatul pirdos kapindho: janatul érap katelu: janatul naim kaping pat: janatul adnin, nanging kalebu mung rong golongngan,

Ana déné janatul pirdos iku jagaddé bangsané silemman cahyané ijo. Mungguh kana ran silemman iku bangsané Jim utawi iwak kang ana banyu kabéh gedhé cilik déné suwargané aranné janatul naim cahyané irêng. Krana sanadyan bangsaning Jim utawi bangsaning iwak kang ana banyu, tan prabéda ana kang kasinungngan kamulyanning urippé. Poma aja kandheg ing kono, iku aran bégallan sanadyanna dumunung ing suwarga, ugi tan prayoga, marga ora bisa bali sajatiné kang iki.

Ana déné janatul érap iku jagaddé Sélumman cahyané kuning. Mungguh kanga ran Sélumman iku bangsaning Jim utawi sato ing dharattan gedhé cilik kabéh. Déné suwargané dén aranni janatul adnin cahyané putih. Krana sanajan bangsaning Jim kang ana ing dharat utawi bangsaning sato, uga ana  kang di paringngi mulya ing urip ora prabéda kalawan manungsa. Poma aja kandheg utawa karêm ing kono, marga panasarran bakan nora bisa balik sajatiné iki.

[17]Bab VII
Sunan Kalijaga Mejang Sunan Kudus

Mangkana angandika Sunan kalijaga, é, Pangulu Kudus pundi kang dén aranni alam kubur iku, lamun ing sajroning kaluwat dén aranni alam kubur, salah temen pangawruhé iku, krana sajroning kaluwat iku ing dunya  dunungngé, ing mongka ujarré carita, manungsa iku lamun mati, saking dunya ngalih ing ngakérat, lan kados pundi Ki Pangulu Kudus menggah sampurnaning alam kubur, lan malihé siksa kubur niku kang dén siksa punapané, jasatté punapa rohé. Lamun ujaré sarak kang siniksa iku rohé lan jasatté. Lamun mangkono panampané, é, Pangulu Kudus sasar temen ing ngélmuné iku. Krana jasatté ana ing kaluwat iya ing dunya kéné dunungngé. Lamun ngaranni kang siniksa rohé, saya langkung  sasar malih ngélmuné ika. Krana roh, nyawa, utawa suksma, iku kalis déning samu kawis tan kena rusak tan kena cacad utawa tan wonten ingkang tiyasa ngrusak langgeng ing kahannané tan owah gingsir.

Mongka nuli sumungkem Sunan Kudus ing sampéyanné Sunan Kalijaga kalawan anelongsa, nyuwun mugi kajaténnan. Mongka nuli ngandika Sunan Kalijaga, é, Ki Pangulu Kudus piyarsakna kang te[18]men-temen ing dalem  atinira, sajatiné kanga ran alam kubur iku iya ing ngalam dunya iki, mongka dén aranni alam akirrat tegessé iya ing alam kaluwatté iku (5), dadi kang dén aranni alam kubur sarta alam akirrat (6) inggih ing alam dunya puniki dunungngé. Sartané kang ana ing dalem  alam kubur iku, sajatiné sakabéhé solah tingkah, muna-muni, awon atanapi saé pekennira dhéwék, lamun saé manggih jembar kuburré, artiné manggih basuki, tentrem atiné. Lamun awon tumindak ing samubarang salah, bakal siniksa, tansah kasurang-surang, nora tentrem atiné. Lamun manungsa wus weruh kalawan yakin ing dalem batinnira, mungguh dunungngé alam kubur lan siksa kubur iku, sanyata wus lepas paningallé, sampurna makripatté, tan kasamaran malih. Ana déné kang siniksa iku paningallé lan ciptané, iya paningal lan ciptané marang Allah, lamun mangkono, manungsa iku mung kebak ing kabingungngan, apa déné samubarang panindakké mung tansah mawa pamrih pangarêp-parêp suwarga lan ganjarran apadéné apa déné keliwat takutté marang naraka. Dadi panindak mangkonoiku  sanyatané mung pamrih badanné, nora pisan-pisan sumungkem bakti ing Allah, sarta nora pisan-pisan pamrih ing Allah, suméndé ing Allah, mula tansag semang-semang, nora duwénni kateteppan atiné, nora jenjem atiné, nora percaya tékaddé, amarga nora ngawruhi Pangéranné.

Anapon manungsa kang wus lepas paningallé, dudu iku kang sinedya, [19] suwarga lan naraka wus padha baé, ganjarran tannapi siksa uga nora béda. Dén ganjar nora bungah, dén siksa nora susah, kabéh-kabéh mung sarwa sukur. Déné kang sinedya nora ana manéh kajaba mung parêkké lan suksmané, lah iya iku sajatiné kanga ran alam akirrat artiné kang bisa sapatemonkalawan Pangéranné. Ana déné manungsa iku  arang banget kang bisa  sapatemon kalawan Pangéranné. Angéllé ngluwihi gajah lamun arsa maning lénging semut pétungnganné sayuta kethi nora tinemu siji. Lamun wong iku durung banget-banget sengsemmé ing dalem atiné, kaya déné bongsa lelaki kang kayungyun marang wanita, kang nganti nglalékaké sabarang gawé, laliné mau marga ing dalem atiné mung tumuju siji marang wanita mau. Mangkono iku mungguh daérahé manungsa lamun arsa sapatemon lan Pangéranné. Anapon ing ngatassé kayungyunné marang Pangéranné, lamun durung tikel sayutané karo kayungyunné marang wanita, tangéh lamun kasembadanné. É, Pangulu Kudus tumemenna gumelengnga tumujunira marang Pangéranné dhéwék di nganti nglalékaké samubarang dunya, lamun wus lali ing samubarang mau, ing kono banjur tuwuh élingngé, iya éing siji wungkul mung madhep marang Pangéranné dhéwék, tegessé éling, iku krasa, iya weruh, mulané weruhmarga wus sapatemon mulané sapatemon marga wus lali nora mreduli ing sakabéh, artinéwus no[20]ra kabonda ing gumebyarring kadunyan wus nora ngarêp-arêp ganjarran utawa swarga naraka, bungah susah wus kapungkur, anané mung tansah sawiji nglindhung ing  Allah tangala. É, Pangulu Kudus dadi lamun manungsa iku durung antuk guru kang sajati, iya guru kang ana ing dalem atinira dhéwék iku manungsa durung weruh kang aran alam akirrat, sanyatané pilih-pilih manungsa kang meruhi alam akirrat ing dalem batinné. Mulané Ki Pangulu Kudus supaya nora kasurang-surang marga tansah siniksa ing alam kubur, prayoga dén sampurnakna ing ilmuné, wicaranen kelawan batinnira kang temen-temen aja tan nora, away nganti salah wéng-wéng. Ki Pangulu Kudus tumuli nyungkemmi ing sampéyanné Sunan Kalijaga sarwi matur nuhun, amin.

Bab VIII
Pangéran Pajunan Mejang Pangéran Cerbon

Mangkana angandika Pangéran ing Pajunan: illa mas allahu. Yén tuwan precaya dhatang amba, sami aliman mutakaliman, mongka angandika PangéranCerbon inggih anut ing sabda tuwan amba nyuwun manjing murid kupur amba inggih saking kilap amba, mugi tuwan andasihna ing amba.

Mangkana angandika Pangéran Pajunan yayi, mugi kaidénnan ing Allah. Samangké mungguh jandika, sahadat punika punapa. Mangkana tumungkul Pangéran Cerbon sarwi nyuwun  mugi kabrekaha[21]na. Pangéran Pajunan angandika: yayi, dén tilingna  kang titis sarta kang wening ing dalem batin jandika. Anapon sahadat inggih awak puniki rupané, iman inggih awak puniki, waktu, inggih awak puniki, inggih punika kang dén aranni ilmu. Mangkana Pangéran Cerbon nyathet ing batin sarta sakalangkung  bingah sarwi sukur ing Pangéran sarta matur nuwun, Pangéran Pajunan angandika malih, yayi, jandika tanpénni ujar amba ing wiyossipun: yayi, latipping Allah, iku sipattullah, sirrullah, wujuddullah, inggih sipat Allah. Kang Aran Allah, iku inggih awak sabatinné. Yayi, poma sampun semang-semang, inggih punika ingkang ingarannan sahadat tékat sahadat gih andika iman tanpa ngandel tokid tanpa tunggal makripat tanpa ningalli, inggih ingarannan salat tanpa waktu, ilmu tanpa laku, yaiku sajatiné rasa, inggih kang ingarannan ilmu rasa. Yayi, kula titip poma dén rêmpit ing rarasan iki, sampun kawedhar ing liyan kajaba kula lan andika, krana sampun tunggil jisim tunggil nyawa, tunggil rasa. Pangéran Cerbon matur nuhun sarta badhé nuhonni punapa sapiwelingnging guru. Sarta Pangérang Cerbon angandika nyuwun lajengngipun malih.

Mangkana Pangéran Pajunan angandika: anapon ing sanyatané, yayi, jandika punika geih kang wening, tegessé kang ngamurba, inggih getih kang putih ing antaranné kulit lawan daging, milané a[22]jejuluk getih Mukhamad yaiku Allah jatining aran ingkang sajati. Ajejuluk prabu samawati Anggradiningrat yaiku kanga ran: nyawa, suksma. Tegessé suksma, iku urip sajronning Allah, ing date, lan ing sipatté Allah tangala. Arrtiné awak jaba jeroné inggih punika urip kang sabener-benneré, jandika yayi sampun semang-semang, inggih punika ilmu iladuni, inggih sajati jatining ilmu. Amin,

Bab IX
Isim Kasirnan Iya Sampurnaning Sebut

Apa déné padha dén  kawruhana manéh, rêncanané ing dalem sekaratil maot krana pati iku luwih angel mula akéh tiba sasar, tiba kapir.

Anapon lamun wus parêk lawan wektuné sakaratil maot mau, nuli ing batinira macaha isim kasirnan yaiku sampurnaning sebut mangkéné uniné: lailaha illallah, hu, nur putih bersih jisim jasmanni, ingsun Mukhamad hu, kang suci bakalling Mukhamad iku badan gusti, hu, celak rapet les sampurna, bakalling manungsa iku tegessé gusti. Ya ingsun wujud tunggal, sejantiné manungsa  kang gumulung suci.  Kang meneng putih iya ingsun  ingsun iya sehatiné dattolah, kang mengkonni sipatté Allah kabéh.

Bab X
Sahadat Pangleburran

Mangkana nuli macaha kalawan batinnira sahadat pangleburran uniné: ashadu, sadat roh, badan roh, nyawa roh, sahadat pangleburran kang nglebur sakéhing dosa, sakéhing siksa, sakéhing poncabaya, sirna, muksa, ilang, dénnapura déning Pangéran kang kumalendhang ilang, kang kasampar pegat kang kédekkan putung, kang peteng dadi padhang, ana siksa pepitu pinanah déning dat sipat temah dadi suwarga.

Bab XI
Sahadat Rangkad

Mangkana nuli macaha kalawan batinnira sahadat rangkad iya iku sahadat gawa, uniné: ashadu, sahadat gawa badan, badanning gawa unni-unni, gawa badan mulyaning dhiri. Sahadat gawa badan nur rasa manjing rohilapi, roh ilapi manjing gusti, kawula tan kari, mulih marang kodrattollah.

Bab XII
Sahadat Sepi

Mangkana nuli macaha kalawan batinnira sahadat sepi, uniné: sir rasa sejatining rasullullah, sir éling sejatining urip pangucap se[24]jatining Pangéran ingkang luwih sampurna. Ingsun salat sajroning rasa, rasa urip tan kena lara, tan kena pati, bur rasa kang luwih sampurna. Sah sahadatté sepi, kang langgeng sahadatté. Sahadat sepi pulang marang sepi, sepi kawengku ing gaib gaib kawengku ing luwih. Luwih kawengku ing sampurna. Hu, ya ingsun Allah kang luwih sampurna.

Bab XIII
Sahadat Sakaratil Maot

Mangkana nuli macaha kalawan batinnira sahadat sakaratil maot uniné: sir ning manjing slira ening, tetep langgeng ening angen angen tansah kawula iku kapurba ing Pangéran énak tan karasa, hu, urip ing dhéwékké. Hu, urip ing dhéwék ingsun.

Bab XIV
Sahadat Sampurna Jati

Mangkana sarampungngé maca kalawan batinnira sakabéhé mau, nuli dén sampurnakaken uga ing dalem batinnira baé, iki wacanné sahadat kasampurnan jati iku: sasra ludira lungguh ing kencana mulya, angen-angen lungguh ing lulut inten napas nyatané, keplas katut saragané, ambet-ambu ajana kéri, jisim jasmanni sampurna, kuku rambut yén ana awuluné salembar tan nana kéri, wujud iya kulit rupané. Cahyaning bumi ilang rasané bumi. [25]Ilmu iya daging rupané. Cahyaning angin ilang rasané angin, nur iya getih rupané, cahyaning geni, ilang rasané geni. Suhur iya balung. Rada sampurna. Badan sampurna déning nyawa, nyawa sampurna déning rasa, rasa sampurna déning cahya, cahya sampurna déning urip jagat rat tan nana kari.nyat-nyet peksi mabur kurungnganné aja ana kari, sirna muksa ilang, ilang katut rimbaggané pisan ilang katut pakanné pisan nur dat nur sat dat les cat les asup nagara musna, nur dat nur sat dat les cat les kum wadhah badan lawan nyawa, lebur papan lawan tulis, nur dat nur sat nur kad kérad méh rad musna, dat les cat les angles,

Bab XV
Palayaran Mancat Ing Dalem  Sakaratil Maot
Murih Unggul Nora Tiba Sasar

Mangkana anapon pratondha tekaning wanci sakaratil maot nuli kapiyarsa jagad agreng gurnita, bumi genjot gonjang-ganjing, peteng dhedhet érawati ngakak iya ing kono tekané kang poncabaya, iya prang sabil  aranné (7). Ana déné lamun wus mangkono dikebat sumekta tata-tata, patrappé teturon suku karo kang lurus asta sidhakep lathi mingkem dhamis mripat karo merêm nanging nétranira  kang sajati poma poma dén elékna kalawan mawassa pucukking grana, iya iku ardi tursina [26] aranné, iya kang dén unggahi Kangjeng Nabi Musa rikala ngarêppaké séda. Anapon dunungngé paningal sajati iku ana ing antaranné nétra lro, yaiku papasu aranné (8).

Ana déné ing wektu iku puji donga wus kapungkur tan migunanni, krana iku jemparing pangabarran aranné, wus nora tumama katamakna ing mungsuhé, kajaba mung kari siji jemparing pamungkas mula énggal tumpangna ing langkappé, embat-embatten kang patitis pangincengngé, kang kalawan tatag teteh tanggon nora was sumelang. Lapallé: mangalatan binalatin jarwané: pullet pinulettan artiné yaiku: panjing wijilling uswanira, katataha kang saréh lakuné, kalawan éling panyebutté ing dalem cipta : hu, Allah, (9), iya iku pucukking sasara lungit jumbuh kalawan lésan blas tumempuh (10) ing warana piyak  sumeblak temah kang kagungngan warana melok angléla tanpa aling-aling, iya iku kang  sipat ana, sipat dhihin tan nana kang dhinginni, sipat langgeng tan kena owah gingsir. Mangkana panah, langkap lan lésan wus nunggal jumbuh dadi siji, artiné: urip kang ngurippi, lan kang gawé urip wus jumeneng tanpa warana, wengku winengku, ringkessé mung kari nikmat mupangat,

[27]Katrangngan Sawatawis  Bab Panyuraossing

Serat Pralaya Jati, Saking pamanggihipun pun pangimpun,

  • Ing kaca : 8. Padhem jarwanipun pejah.
  • Ing kaca : 15. Kijab = sangkrip jarwanipun aling-aling = tetébéng, ugi kasebut langit sappitu, bumi sappitu. Déné tegessipun : rasa pangrasa = cipta, lan sasaminipun, inggih saking cipta punika ingkang lajeng memetengngi kajatén,
  • Ing kaca : 15. Jabar janudén tegessipun : bebundhellanning rasa, inggih telengnging rasa. Ing kawruh Hindhu, kawastanan padma, ateges wadhahing gesang, ingkang ugi dados tataran inggah medhakking napas wiwit saking;
  1. Ing sanginggilling jubur, sansekrittipun Adara.
  2. Ing antawissing wudel lan pajalerran sansekrttipun Adistara.
  3. Ing wudel sansekrittipun Manipura.
  4. Ing manah sansekrittipun Anahata.
  5. Ing gorokkan sansekrittipun Wisudi.
  6. Ing antawissing alis kiwa tengen sansekrittipun Ayana.
  7. Ing sirah sansekrittipun sahasrana.

[28]Ugi ksebut sapta prawata.miturut kawruh Hindu larassan jawi (pustaka raja purwa) kawastannan sapta rêngga, inggih wukir ratawu, padhépokkannipun Sang Palasara (tembung: Palasara = wohing rasa) sadéréngngipun jumeneng nata ing Ngastina. Saha ugi dados padhépokkannipun Sang Wiyasa (Abiyasa), sasampunnipun léréh mengkonni kaprabon ing Ngastina. Déné ingkang muwarni dhédhépok ing wukir sapta rêngga, kalerês éyang buyuttipun Sang Palasara, apeparab Begawan Manu manongsa, inggih Bathara Prawa. Bab panjarwanning suraos saklangkung panjang, badhé kaandharraken ing serat wawasan condra sangkala.

  • Ing kaca : 15 = lokiyat ing kadis kasebut lintang juhar, dumunung ing puserripun Kanjeng Nabi Mukhamad SAW inggih ingkang murba masésa jabar janudén inggih telengnging rasa (raos) kados kasebut ing nginggil,

Ing kawruh Hindhu, kasebuttaken puserripun Sang Hyang Wisnu tuwuh sekarripun tunjung. Saking tunjung punika wedallipun Sang Hyang Brahma ingkang lajeng anggelaraken jagad punika.

Tembung : puser, boten ateges wudel, nanging pikajengngipun amastanni: teleng = tlanjer, sekar tunjung = traté, kanggé pasemonning gesang. Dados pikajengngipun telengnging gesang, inggih ingkang murba masésa : telengnging raos (tembung murba ma[29]sésa, mathissipun kedah samad sinamaddan, mila Sang Hyang Wisnu ajejuluk Pamanaba, tegessipun wudel sekar tunjung, pikajengngipun inggih : Telengnging gesang.

Dados tembung : jabar janudén lan lokiyat = Mukhamad lan lintang juhar = Brahwa lan Wisnu, punika tegessipun : Telengnging raos lan telengnging gesang. Déné raos lan gesang, loroning ngatunggal, nyataning gesang wonten ing raos mila raos lajeng kasebut wadhahing gesang. Sarta wontenning raos margi saking gesang. Mila Wisnu, lajeng kasebut déwaning pangreksa, inggih pangreksaning gesang, ugi kasebut dados babonning gesangngipun sagung dumagi.

Murih langkung terang malih makaten andharrannipun: lokiyat = lintang johar = Padmanaba = wudel sekar tunjung, inggih puserripun Sang Hyang Wisnu, ing basa latin kasebut Plexus Solaris, utawi Center Gravity, ing basa Inggris inggih Middelpunt ing basa walandi. Middlespunt punika yiyit ingkang kagolong bangsaning utek nanging éncer, rupinipun bening akinclong-kinclong, as asana wonten ing salebetting sungsum inggih ing ula-ula dunungngipun, déné sungsum wau ingkang lajeng andayanni wontennipun sakathahing telengnging raos ingkang lajeng kuwasa mahananni lampahing napas ébahing keteg jantung tu[30]win ugel-ugel lan sanés-sanéssiun, makaten ugi lampahing rah angiderri sumarambah ing badan sakojur, ateges ingkang mahananni sampurnanning gesang, mila lajeng kasebuttaken dados babonning gesang. Inggih kawontennan ingkang makaten punika ingkang kasebut sejatining Mukhamad (lintang juhar), inggih Sang Yesus Kristus putraning Allah, utawi kasebut  Sang Hyang Wisnu (wudel sekar tunjung), inggih bibitting (bakalling) Adam lan Hawa, sarta ingkang lajeng kuwasa ngebakki jagad raya punika. (Serat Rama nyebuttaken makaten : Jagad jugatan pasama, Narpati Rama sayekti, sosotya rêtnaning jagad amumpunni jayéng bumi, miwitti abguwitti, ing bumi Bathara Wisnu, babonning sabuwana, barang tumitah kumelip datan liyan mijil sing Wisnu Bathara. Ngéndraloka Janaloka, mung Wisnu nuragéng bumi, bumi langit angin mega, wukir-wukir jalanidhi, jurang lan kali-kali, alas lan saisinipun lintang baskara wulan tan lyanning Wisnu murwanni, nadyan suket garinting lan kalamenta. Sangkané ana tumitah, Wisnu babonné sayekti ………….).

Punapa ingkang kajarwa  ing nginggil wau, inggih kawontenaning Middelpunt (tlanjerring gesang), déning sadaya bongsa lajeng kadamellaken pipindhan wontenning lintang, sarta lintang wau kapetha ing gambar ingkang mawa sorot gangsal inggih punika: saking titik tengah sumonar manginggil lerês satunggal, mangiwa lan manengen kalih. Mangandhap ugi kalih, nanging lampahing sonar amengkang.

[31]Saking wontenning gambar lintan kapetha sorot gangsal para maos saged wuninga kanyatahanning sorot gangsal wau wonten ing salebetting séla ingkang kawastannan saffier, dados kinten-kinten ing sakawit pagambarring lintang asorot gangsal ingkiang minongka pralampitaning gesang, émperripun kémawon mendhet pipindhanning sorot ing salebetting saffier wau. Déné saffier punika wonten gangsal warni rupinipun, ingkang warnipethak kawastannan saffier, abrit kawastannan blauw saffier = manilem, ingkang rupinipun kados mripat kucing, kawastannan gijrosol saffier, ugi katelah séla mata kucing. Ijem kawastannan smaragd = jumerut, kawontennanning saffier gangsal warni, sanajan sadaya wau ugi sami mawa cahya, nanging ingkang sumunar amangun lampahing garis naming dumunung ing saffier ingkang arupi pethak utawi abrit, yé dumunung ing saffier pethak lajeng kawastannan ster saffier, déné yén abrit kawastannan gewoon saffier, ingkang abrit kawastannan robijn.

Wondéné ster saffier tuwin ster robijn punika wonten ingkang mawa sonar 3, 5 utawi 6. Ingkang pinilala sarta awis sanget pangaossipun punika wontennipun ster robijn (mirah dlima) ingkang mawa sonar garis 5, inggih ingkang lajeng  kanggé jejer pangambarring lintang asorot gangsal ingkang sampun umum dipun akenni dé[32]ning sadaya bongsa bilih kanggé pepindhanning gesang.

Dumadining saffier punika milih papan ing lerêssing garis lini, kasebut aequator utawi chatulistiwa ing arabbipub, déné ingkang kathah piyambak wonten ing tanah Mesir, inggih ing buwana Aprikah dunungngipun, saking kawontennan ingkang makaten wau, mratandhanni bilih saffier punika, sanyata ngandhung datting srengéngé langkung kathah, amargi papan padunungnganning saffier wau, tansah kaserêng déning Hyang Diwangkara. Pramila saffier kagolong bangsaning séla ingkang atos (kiyat).

Sadaya kawontennanning pepelikan bangsaning séla ing jagad raya punika, déning para ahli kawruh scheikunde miturut atosipun kapérang dados 10 golongan, déné ingkang nomor 1. Inggih ingkang atos piyambak kawastannan Diamant, déné saffier, ingkang dhawah nomor 2. Nanging saffier ingkang rupinipun ijem ingkang lajeng kawastannan Smaragd = Jumerut punika kalebet goliongnganning séla nomor 4, margi atossipun boten sami kaliyan saffier sannéssipun kapara langkung empuk, séla punika saya atos saya gumebyar, jalarran ngandhung datting srengéngé langkung kathah. Saya empuk datting srengéngé inggih kirang, mahannani kirangnging gumebyarripun, gumebyarripun wau, margi datting surya ingkang wonten ing séla kuwawa medal jalarran kasorottan ing surya, dados ateges tempukking dat sami dat inggih datting surya [33] punika wau. Saéning séla, inggih ingkang langkung awis rêginipun punika manut saking gumebyarripun ateges manut atossing séla.

Ing nginggil sampun kasebuttaken  bilih séla ingkang atos piyambak punika kawastannan Diamant, déné limrahipun kasebut Briliyant = barliyan utawi Paset = inten, nama barliyan utawi inten punika sanyatanipun namaning gosokkannipun (potongngannipun, sabab Diamant manawi déréng kagosok tuwin dipun oncékki rumiyin déréng saged ngedallaken sonarripun, déné ingkang dipun wastanni barliyan punika wangun gosokkanning (potongnganning) Diamant ingkang ing pérangngan nginggil kagosok awangun létér kados déné méja, mila lajeng katelah tafel namanipun inggih ingkang minongka raining barliyan, gosokkan sanessipun dumunung sakubengnging tafel, trappipun sami éncong-éncongngan kawastannan faseta, kathah sakedhikking faseta wau, miturut ageng alitting Diamant, tuwin saking kawasissanning juru panggosok, saya kathah faseta-nipun saya gumebyar ujwalanipun, faseta inggih gosokkan ingkang sami éncong-éncongngan tuwin gosokkan  ingkang awangun tafel, gemblengngipun (wetahipun) lajeng kawastannan Paviljoen, sangandhapping barliyan tumanceppipun ing emabannan kawastannan Rondische da[34]dos barliyan ingkang kaembannan miturut damellan kina, ingkang katingal naming wates Rondische sapanginggil inggih ingkang kawastannan Pavilyun kados kasebut ing nginggil, déné yén embannan cara gagrak énggal kasebut ayeur, ing sangandhapping Rondische, inggih ingkang kawastannan Culas saged katingal, nanging kénging kawastannan tanpa wonten gosokkannipun kajawi ing ngandhap pisan ingkang ugi kagosok saémper tafel, nanging gosokkannipun awon lan aut (ciyut) sanget kawastannan Collete, samanten wau manawi barliyan saé (1e utawi 2e kwaliteit). Déné yén barliyannipun awon (3e kwaliteit sapangandhap) Collete-nipun wau naming trimah kawangun lincip lah inggih gosokkan wangun makaten punika ingkang kawastannan barliyan, déné Diamant ingkang boten kagosok wangun makaten kawastannan inten (paset), nanginging sanyatannipun taksih wonten wangun gosokkan sanéssipun malih, ingkang kawastannan half steen, dik steen, potret steen lan sapanunggillannipun nanging awis awis wontennipun dados boten kasumerêppan ing umum mila ing ngriki boten katerangngaken.

Diamante (barliyan utawi inten) punika sami-sami bangsaning pepelikkan séla, kapétang séla ingkang saé piyambak saénipun wau saking gumebyarring solattipun mila pangaossipun awis sanget, séla sanéssipun sanajan kadps punapa kémawon saénipun (gumilangngipun) nanging [35] bilih katandhing kaliyan barliyan utawi inten sonarripun wau sanyata boten pisan-pisan yén miribba.

Diamante punika pinanggih langkung kathah wontennipun tinimbang kaliyan séla séla sanéssipun ingkang sami kanggé rêrênggan pangadining busana. Déné wontennipun séla séla wau kadosta : Maasteen, Bloedsteen, Kristal, Topaas, Granaat, Turkoois, Amethist, Smaragd, Robijn, Saffier, Ster saffier, Ster robijn, lan sanés-sanéssipun, saking sadaya séla-séla wau, ingkang sakedhik piyambak wontennipun inggih punika Ster rohijn ingkang asorot wangun garis gangsal kados kasebut ing nginggil inggih ingkang lajeng pinetha ing gambar lintang asorot gangsal ingkang lajeng kanggé pralampitaning gesang. Margi saking sakedhik piyambak wontennipun mila Ster robijn wau, wonten kalamangsannipun pangaossipun wau saged kalampahan langkung awis tinimbang kaliyan ajining barliyan ingkang le kwaliteit. Awit saking punika, kabekta séla-séla wau pancén kirang sanget wontennipun sarta boten nyekappi kanggé nyembadanni kasenengnganning manungsa, amila manungsa lajeng ambudidaya sami andamel séla tiron (immitatie), ing sakawit séla tiron wau kathah kuciwanipun, nanging saya dangu sangsaya langkung sampurna, dumugi samangké kénging kawastannan sampun sampurna yektos, awit atossipun (kiyattipun) sampun sagednya ménnika liyan séla ingkang tulén (echt). Ing nginggil sampun katerangngaken bi[36]lih saénipun séla inggih mancurring ujwala, punika gumantung wonten ing atossipun saréhning séla tiron wau atossipun sampun sagednyamenni, mila rupi tuwin gumebyarripun inggih kuwasa nyamenni ugi. Nanging saminipun wau tumrapa ningalli para ingkang déréng lebda sanget dhateng bab punika, dados sanyatanipun inggih naming nyarupi (nyamar) kémawon ateges boten saged sami sayektos, kawontennan ingkang makaten wau nama boten anéh, sabab ing jagad raya kodratting Pangéran ingkang mawarni warni tan kénging pinétang  kathahipun sanajanna tumrap ingkang nunggil warga pisan (nunggil dhasar), ijén-ijénning kawontennan wau sanyata boten wonten ingkang sami sayektos inggih tumrapping wangun tumrapping rupi lan sasaminipun, menggah dedamellaning manungsa inggih makaten ugi, langkung-langkung pandamel kawontennan titironning kodrat saking pakartining manungsa, tangéh lamun saged nyaménnana. Déné para lebda anggénnipun saged mastanni tiron utawi tulénning séla wau, punika saking atossipun utawi rupinipun nanging saged katitik saking dhedhasarripun, sageddipun nyumerêppi wau kajawi saking pasinaon ugi margi saking kulnanipun kabkta dumindakking pakaryan, yén boten kacencang déning pakaryannipun sajanan mersudiya panyinaunipun kinten-kinten angel kasembambadannipun sageddipun nyumerêppi. Sasaminipun kita boten badhé saged nyumerêppi rasu[37]kkan punika damellannipun (potongngannipun) greji sinten bilih kita boten dados greji piyambak,

Saréhning séla mirah dlima ingkang tulén punika awis rêginipun ing mongka sampun kathah tetironning séla wau ingkang sanyata nyamar sanget amili murih boten saged kelintu angsal séla tiron blih  badhé mundhut tumbas séla mirah dlima wau, langkung prayogi kasemantakaken dhateng ingkang sampun  kulina tuwin  lebda bab kawruh punika, utawi dhateng kantor pagantossan gupermen margi ing ngriku wonten pirantossipun ingkang nyekappi kanggé niti priksa séla séla ingkang tiron wau. Éwa semanten paniti priksanipun inggih boten gampil, 

Ing samangké badhé ngandharaken bab wontennipun séla séla ingkang sampun umum manjing dados piyandel bilih séla séla wau sami gadhah kasiyat tumrap dhateng manungsa, jalarran saking daya prabawanipun, déné ing ngriki ingkang bahdé katerangngaken naming séla Ster robijn ingkang limrahipun kawastannan mirah dlima, jalarran séla wau ingkang kacariyos ageng piyambak dayanipun tumrap manungsa. Ing rikala pun pangimpun manggén wonten ing laladan tanah Cirêbon inggih margi kasurung déning pakaryan ingkang wajib kalampahan gangsal taun laminipun pangudi kula seserêppan bab punika, sarana narutus pitakén dhateng para ingkang kula anggep lebda dhateng bab kawruh séla punika. Déné ingkang kula udi inggih punika : 1. Tumrap awon sa[38] éning séla, 2. Tiron utawa tulénning séla, 3. Bab kasiyattipun séla séla wau. Menggah angsal angsallanning pangudi, bab 1 lan 2, sanajan nama déréng sampurna nanging sampun luwung katimbang kaliyan ingkang boten patossa mangudi tuwin nindakkaken pakaryan punika. Nanging ingkang kasebut ing bab 3, kénging kawastannan tanpa who babar pisan, déné sababipun punapa inggih jalaran kirang piandellipun utawi jalarran saking déréng saged manggihaken séla ingkang pancén wonten kasiyattipun sayektos punika mengeng. Ing mangka boten sakedhik cacah I séla mirah dlima ingkang kula cobi marambah-rambah. (ing Cirêbon kénging kawastannan dados kedhungnging séla séla, boten béda kados ing Batawi). Déné panyobi kula wau miturut punapa sacariyossipun kadosta : bilih mirah dlima wau kaekum ing toya, toyanipun kaombé saged maluyakaken padharran ingkang saweg kraos sakit, yén katémpéllaken ing tatunning tiyang ingkang kacakot ing sawer mandi, tiyang ingkang sampun sumarambah ing badan sakojur anut lampah rah, saged kaserot wangsul déning séla mirah dlima wau. Yén kaanggé kuwasa boten tedhas kataman lumarapping punglu. Bilih badhé nyatakaken minongka cobén-cobén  séla mirah dlima wau kakalungna ing guluning ayam ing ngriku kacariyos ayam wau temtu kuwawa nolak jumedhérring sanjata, makaten sapanunggillanni[39]pun, sadaya cariyossan wau sampun naté kula cobi wongsal wangsul, kula piyambak kalerês sakit padharran lajeng tumunten  kula ombénni kum-kummanning toya mirah dlima wau, kawusananipun tanpa wonten antawissipun punapa-punapa. Nengganni laré kacakot sawer mandi, ingkang ugi tabetting tatu katémpéllan mirah dlima, pun laré meksa pejah tanpa sambat, ing rikala pacobén nyenjata ayam ingkang kakalungngan mirah dlima, inggih lerês sampun naté kalampahan ayam wau kasejata ngantos rambah kaping kalih boten barang-barang. Nanging sarêng kula tumandang nyenjata piyambak nyarêngngi jumedhérring sanjata ayam wau pejah sektan panglabakki. Déné  ing sawau anggénnipun kénging ngaken,

Mirah dlima punika ugi kacariyos bilih kacemplungngaken ing toya, toyanipun wau dipun wau lajeng dados abrit, cariyos makaten punika ugi kaladuk, déné nyatanipun ingkang sampun kula sipatti makaten : ing nginggil sampun kasebuttaken bilih ster ribijn (mirah dlima) punika anggadhahi sonar wangun garis 3. 5. Utawi 6, saking womntenning sonar wau ingkang lajeng ngawontennaken cahya ing salebettting toya ingkang kaclemplungngan  séla mirah dlima wau.  Kadossan makaten punika bilih mirah dlima wau kacemplungngaken ing toya ingkang ukur-ukur kémawon wotennipun kadosta: kacem,plunfgngaken  ing toya  ingkang wonten ge[40]las sangkir, wajib lan sapanunggilannipun, nanging yén kacemplungngaken toya ing kulah (jedhing) utawi ing sumur, sampun temtu mirah dlima wau tanpa ngawontennaken cahya punapa-punapa.

Awit saking panyobén kula bab kasiyatting séla-séla inkang sarana lampah rupi-rupi, meksa cabar déréng pinanggih kayekténnipun amila piandel kula dhateng wontenning kasiyatting séla mirah dlima tuwin séla sanés-sanéssipun ing samangké sampun kula larung wonten ing saganten kidul, saya sarêng angundurri wanci kathah ing umur, bilih piandel wau boten agé-agé kasirnakkaken wontennipun naming badhé memethengngi dhateng pangangen-angen ingkang lajeng  ngapessaken dhateng badan pribadi, punapa déné lajeng kirang kandel kumandellipun dhateng Pangéran ingkang murbéng ngalam, amargi sayektossipun sadaya sadaya wau boten liya muhung saking kersanning Pangéran piyambak, pramila saupami gadhaha ster robijn (mirah dlima) kaalappa pénining sasawangngan kémawon sanajan asor ujwala kaliyan barliyan nanging mirah dlima wau menang ngengreng sarta menang édi péninipun dados ster robijn (mirah dlima) wau sanyata musthikanning séla, inggih ratu-ratunning sadaya sarwa séla. Amila boten anglengkara bilih ajinipun langkung unggul punapa déné saking anggénnipun mawa sonar garis gangsal  ingkang sumorot wau ingkang  lajeng kuwasa kaanggé dados pralampitaning gesang.

Wodéné lintang anggénnipun kagambar asorot gangsal sarta me[41]dhet saking wontenning ster robijn, ingkang lajeng kanggé pipindhanning gesang – menggah pikajengngipun  makaten Plexus Solaris = Center Gravity = lintan juhar = padma naba  (padma = sekar traté, pikajengngipun gesang. Naba = nabi = tapel = pudel = navel) inggih tlanjerring gesang ingkang as asana ing ula-ula, punika nyumorot manginggil kawastannan : librah, andayanni raossing badan wiwt saking sanginggilling cethik sapanginggil dumugi sirah. Nyumorot manginggil lajeng mangiwa lan manengen kawastannan pirgo lan picin andayanni raossing suku kalih pisan,

Sorot wau, inggih ingkang nyonanrri ing badan sakojur, boten kikiyatannipun sabab: badanning manungsa punika kadadossan saking : babakallan = anasir = element, sekawan prakawis brama, toya, angin (hawa) lan siti. Inggih ingkang makaten punika ingkang kawastannan jodho utawi tetimbangngan tegessipun béda utawi kosok wangsul kadosta: jaler lan éstri, benter lan asrep abrit lan pethak, kempalling kawontennan éngal upaminipun: abrit lan pethak mahannani jambon, anging yén abrit lan abrit panggah abritté mawon makaten salajengngipun.

[42]Awit saking punika wau, pramila Middel punt, anggénnipun nyonarraken sorottipun méngetti gathukkipun jodhoning aben-abennannipun, inggi punika: sorot ingkang kasonarraken manginggil dumugi sirah, punika sorot dayaning brama, amargi ing ngriku kadadossan saking anasirring toya lan angin, sumunar manginggil mangiwa manengen sorot dayaning toya, amargi tangan kakalih kiwa tengen punika kadadossan saking anasirring brama. Déné ingkang sumunar mangandhap amengkang ugi mangiwa lan manengen inggih dhateng suku kekalih, punika sorot dayaning toya lan brama, margi suku kakalih punika kadadossan saking anadirring siti asallipun.

Saking kawontennan ingkang makaten punika, lajeng mahananni sampurnaning raos ing badan sakojur, inggih raossing gesang. Ananging déréng sampurna, jalarran raos wau déréng makarti, inggih margi déréng diwasa.

Ing nginggil sampun kaandarraken bilih tlajerring gesang inggih Middel punt, punika anggadhahi pagedhongngan ing ula-ula dunungngipun, déné menggah tlajerring raos  boten béda, ugi anggadhahi pagedhongngan piyambak inggih punika kajawi mangén wonten ing: sanginggiling jubur, antawissing wydel lan pajalerran wudel manah, gorokkan antawissing alis kiwa tengen lan ing sirah, kados ingkang sampun kapratélakaken ing nginggil menggah ingkang dados te[43]lengngipun as asana wonten ing salebetting wiji gesang ingkang dumunung ing utek tuwin ing pasta purusa tumrap tiyang jaler, yén éstri, wonten ing salebetting wiji gesang ing tigan pranakkan, pagedhongngan kakalih wau kawastannan kadhaton utawi maligé ing basa Arab, ingkang dumunung ing salebetting utek kawastannan guruloka, utawi baitulmakmur. Déné ingkang dumunung ing salebetting pasta purusa, utawi ing tigan pranakkan kasebut janaloka, utawi bétalmukadas ing Arabbipun.

Middlepunt, kajawi tansah nyonarraken sorottipun tumandhuk dhateng dunungnging raos pitung panggénnan kados kasebut nginggil ingkang lajeng mahananni lampahing napas ébahing keteg jantung tuwin ugel-ugel lan sanéssipun punapa déné lampahing rah sumarambahing badan sakojur, inggih ingkang lajeng andadosaken  sampurnaning rasa, middlepunt ugi tansah andayanni dhateng malig btalmakmur tuwin btalmukadas, jalarran middlepunt inggih tlajerring gesang tansah mindeng angilkaken kempallanning daya anasir 4 prakawis awujud yiyid bangsaning utek ingkang bening akinclong dhateng ing salebetting wiji gesang ing utek lan ing salebetting wiji gesang ing pastu purusa, punapa déné ing salebetting tigan pranakkan tumrapping wanita. Makaten ing salajengngipun andadosaken diwasaning rasa saged makarti saya dangu sangsaya diwasa, wusana lajeng nuwuhaken wontennipun pangrasa. [44] Inggih ing ngriku punika jumenengnging rasa pangrasa, artossipun sampun nunggal pakarti.

Miturut kawruh Hindhu, sampurnaning rasa pangrasa punika bilih laré sampun wiwit umur 14 tahu, inggih temtu kémawon ingkang kanggé ukurran tumrap bongsa Hindhu piyambak, déné sanés bongsa saged ugi wonten ingkang boten sami. Sabab rahing satunggal-tunggalling bongsa punika béda-béda, makaten  ugi dayaning swasana satunggal-tunggalling bawana inggih boten sami. Nanging tumrap bongsa Jawi, rahipun utawi dayaning swasana ing pulo Jawi lan bongsa Hindhu ing tanah Hindhu, tinten-tinten méh sami kémawon ing kawontenannipun, pramila bilih laré Jawi bilih sampurna umur 14 tahun yén laré jaler kawastanan jajaka, (tegessipun = metu, ka = wiji = kama. Tembung: jajaka, pikajengngipun: kama medal katungka ilining kama ingkang badhé medal ugi. Yén nyata pambendungngipun wau pancén boten sembada, artossipun kita boten kuwawa, supados boten andamel rubéda, prayogi kawedallaken margi punika sampun kajengnging kodrat, déné ingkang lajeng andadossaken bencana lan sambékala, punika bilih angedallaken ingkang mesthinipun boten medal, ingkang makaten wau jaragan namanipun prelu naming miturutti kasengsemman, mila bonggannipun piyambak bilih lajeng Mnggih rubéda ing wawingkingngipun). Dvnv yvn laré éstri kawastannan: prawan tegessipun: pra = pa[45]ngarêp wan = luwih. Utawi tembung = praban = praba, tegessipun sorot, déné andaranning panjarwa sakalangkung panjang, ing ngriki naming kula ringkes kémawon inggih punika: menggah pipindhanning sekar makaten sampun katingal mekar, ngatiwassi inggih asung sasmita bilih sampun mongsa kuwawa ambabar pala.

Mangsulli bab wontenning Middelpunt inggih tlajerring gesang. Yiyid ingkang bening akinclong kinclong wau kailékaken dhateng salebetting wiji gesang ing utek andadosaken gesangnging rasa katuwuhan pangrasa, ingkang lajeng makarti sasarêngngan inggih ingkang lajeng kuwasa mahananni piker, budi, cipts, angen-angen lan saminipun (nama-nama wau ingkang sanyatanipun sami kémawon nanging lajeng dipun  tegessi piyambak-piyambak mila lajeng ambingungngaken). Saking makartining rasa pangrasa inggih piker punika wau, lajeng mahananni kasageddan rupi-rupi manéka-néka, déné kababrripun sarana tandangnging anggota, ateges mawujuddipun wau mesthi kedah sarana pakarti kapinterranning piker lan tandangnging anggota (kapikir, katandangngan). Déné ingkang kailékaken dhateng salebetting wiji gesang ing pasta purusa tumrap tiyang jales, tuwin ing salebetting wiji gesang ing tigan pranakkan tumrap tiyang éstri, kuwasa mahananni wontenning kabirahén inggih kabirahénning priya wanita. Inggih ingkang makaten punika  sajatining Adam lan Hawa, inggih minongka dados lalantar[46]ranning Hyang Kang Murbéng Bawana ambabarraken ananning kodrattipun minongka isén-isénning jagad raya punika.

(5) Ing kaca: 18, tembung kaluwat saking ingsedding tembung Arab kalwat jarwanipun: dhéwé. Tapa ngaluwat (ngluwat) tegessipun: tapa dhéwé (andhéwé) pikajengngipun meper pakartinning; amarah, supiyah lan sasaminipun murih manunggilling raos pangraossipun kaliyan ingkang Murbéng Ngalam, déné kalampahannipun wau sarana tafakur, kasebut tapa yoga ing kabudannipun inggih samadi angenangiken cipta amurwéng pandulu, ugi kasebut sastra jéndra yuningngrat pangruwatting diyu, pikajengngipun amastanni kawruh kawilujengngan utawi katentreman (tegessipun: sastra = kwruh. Jéndra yu = wilujeng = sumarah =éling =tentrem ngrat = nyampurnakaken = malihaken, diyu = buta = danawa = raksasa = asura lan sasaminipun utawi kasebut  sétan Ijajil lanat ing Arabbipun inggih wontennipun Amarah, supiyah lan sasaminipun punika wau). Saréhning diyu inggih Sang Ijajil Lanat wau tansah naming anggegodha angaru biru, amila kedah karuwat kalepassana sanjata pasopati, utawi sanjata cakra supados badhar tanpa dados pangaru birunipun, tegessi[47]pun cakra = landhep = bundher. Lapallipun mangalatan binalatin jarwanipun ubengngan = pullet pinulettan, bilih sampun kuwasa mrawasa (ngruwat) Sang Ijajil Lanat ingghih punika ingkang nama tetepping sajatining Islam mangertossipun sampun  kuwasa dhéwé, rinilan ngabyantara dhateng pangayunnannipun Pangéran ingkang sipat rohman lan rahkhim,

(6) ing kaca 18, tembung akirrat tegessipun Akir = pungkassan, rat = jagad = dunya = jaman dados tegessipun: pungkassanning jaman inggih marcapada punika, ingkang ugi kasebut jaman kaliyuga. Wondéné jaman punika wonten sakawan kawastannan: kretayuga, tirtayuga, dwarayuga, tuwin kaliyuga. (katrangngan kayata andudunungngipun satunggal tunggalling jaman kawrat wonten  ing serat paniti buwana).

Jaman sekawan punika inggih alam kita, mangertossipun sadaya wau sampun naté sami kita enggénn. Sipat gesang ing marcapada inggih ing kaliyuga, temtu ngambah rumiyin wonten ing  jaman: kretayuga, tirtayuga lan  dwarayuga. Déné kaliyuga jaman ingkang pungkassan kasebut jaman akirrat, amila bilih oncat saking ing dunnya (pejah) boten kabasakaken késah. Nanging kawastannan wangsul inggih wangsul dhateng ing ajal (asal) mula-mulanipun (ing nguni-uni), inggih ing jaman kretayuga puni[48]ka wau, inggih ing jaman kasuciyan.

(7) ing kaca: 25, prang sabil ing kabudannipun kasebut prang baratayuda, tegessipun papranganning darah barata, inggih paprangnganning sadhérék (darah barata, tegessipun darahing Prabu Barata. Déné Prabu Barata punika putranipun Prabu Dusanta, patutan saking Déwi Sakintala putra Bagawan Wiswamitra, déné Déwi Sakuntala  patuttan saking Widadari nama Déwi Ménaka. Tembung barata = barêt = brata jarwannipun pakéwed = awrat = rêkaos, mila para kurawa sawadya balanipun sadaya sami sirna gempang lebur wonten salebetting prang baratayuda). Makaten ugi pandhawa, kajawi Prabu Baladéwa, tuwin Sadyaki, para putra sarta para wadya bala ugi sami tiwas wonten ing samadyaning rananggana.

Déné anggénnipun kasebuttaken paprangnganning sadhérék sami sadhérék pikajengngipun amengku kalih prakawis, sapisan : merangngi hawa napsunipun piyambak ingkang kasérénnan watak siya, dhustha, cidra, angkara lan murka. Kaping kalihipun amastanni dhatengnging papesthén pamuruddipun dhateng ing yamaloka, inggih paperangngan  ing wektu sakaratil maot punika. Menggah ageng-ageng pacoban punika boten kados badhé nilar ngalam donnya, sanajan sampun dumugining pikun pisan ingkang ugi sampun sorwa-sarwi kirang sembada anggota tuwin pérangnganning poncadriya, parandé[49]né tansah éngkél-éngkellen, saupami kéngingnga makaten temtu nyuwun inah rumiyin, awit saking makaten punika wau, mila lajeng  kasebut paprangngan ingkang langkung pakéwed utawi ingkang sakalangkung awrat, amargi tumrapping tiyang gesang ingkang kuwasa kalis déning pusaraning donya, ingkang boten kapéncut ing kabingahan kanikmattan kamuktén lan sapanunggalannipun ateges saged luwar saking bingah sisah, darbékkipun naming anglenggahi ulah katentreman bingah lan sisah, mulya lan papa, kancana lan wingka, sampun kaangep sami kémawon lah pakarti ingkang makaten punika, sanajan tumrapping para sujana, oliya tuwin para pandhita, sanyata angel pinanggihipun jalarran panindak ingkang makaten wau kathah ingkang sami kandheg ing margi. Déné ingkang sami kenceng gagayuhannipun nanging rumaos bilih kirang sembada, kanggé ngéthéngngaken sawatawis boten kirang kirang ingkang lajeng sami sumingkir saking praja dhateng rêdi utawi wawana, prelu angindhanni gumebyarring donya ingkang ménginnaken punika, pipindhannipun kados déné  ambingahi urubbing sekar api manéka warni ingkang anggagana cumalorot ing ngantariksa, tiwan dipun sengsemi kepati-pati, déréng sapintenna sweg sakedhépping nétra dangunipun wusana sirna tanpa lari.

(8) Ing kaca 26, pasu = papasu, sansekrittipun caksu = wicaksu = wicaksana = jaksa = bijaksana, jarwanipun: padhang narawang = boten kasamaran = sumerêp sadéréngngipun winarah = waspada. Tembung: waspada = awas pada, awas sampun jarwa, pada = pantog = mandheg = rampung = wekassan = pungkassan, dados pikajengngipun tembung: wicaksana utawi waspada, inggih punika: awas ing sangkan paran = awas kahanan jati. Déné ingkang awas inggih paningallipun sajati, inggih kasebut pasupati (sanjata pamungkas pusakanipun Sang Arjuna). Tembung pasupati, ugi ateges: retuning paningngal = éling, inggih éling dhateng ingkang murbéng bawana = awas dhateng ingkang murbéng jagad = nunggil kaliyan  ingkang murba misésa = jumbuh ing kahanan jati.

(9) Ing kaca 26, panjing wijilling uswa (napas) ingkang sarana panyebut: hu, Allah, (Arab), yén Hndhu utawi Jawi: hu, ya. Ing kadis kasebut: ambeggan ngetokaké mutiara, tegessipun bondha ingkang agung, inggih bondha ingkang kénging kanggé sangu ing wektu sakaratil maot, déné angsallipun mutiara wau, temtu kaklempak saking sakedhik, mangertossipun lampah wau kedah katindakkaken ing sadangunipun ge[51]sang, kawastannan; salat daim tegessipun langgeng, inggih lumintu salattipun tuwin ajeg panembahipun inggih mangastuti iangkang tanpa kendhat, makaten punika lampahing para wali,  Nabi, utawi para pandhita, margi inggih naming lampah makaten punika  ingkang saged adamel kawilujengnganning jiwa raga ing dunya dumugi ing delahan, jalaran lajeng kuwasa mahannani padhangnging angen-angen inggih padhangnging piker, punapa déné tentremming manah. Mila salat daim wau ugi kawastannan: yu (yo)ga = titah = andamel = andadossaken = angwontenaken inggih ngawontennaken kanugrahan ingkang mikantukkaken punapa salirring gagayuhan, punapa déné ingkang kuwasa ngabyantara sumengka pangawak braja dhateng pangayunnanning Pangéran Ingkang Murbéng Ngalam.

Tembung Arab: daim sanskrittipun daiwan jarwanipun langgeng, utawi panjang tanpa ujur. Punapa déné tembung: daim ugi kasebut tri pandurat jarwanipun tri = telu, pandu = dawa, rat = jagad pikajengngipun mastanni badan, tembung: tri pandurat datan angandika, mangertossipun: tanpa ngandika amargi saweg manjangngaken uswanipun minggah dumugi salebetting wiji gesang ing utek tuwin medhak dumugi salebetting wiji gesang ing pastu purusa utawi tigan pranakkan prelu pados wewenganning galih, inggih padhangnging pangangen-angen, bilih katarimah, saéstu sakala angsal sasmita. Déné anggénni[52]pun kasebut tri pandurat sarta boten kasebut catur pandurat utawi ponca pandurat lan sanés-sanéssipun sabab: mranata nginggahaken  lampahing uswa dumugi ing bétalmakmur, tuwin ngendhakkaken dumugi ing bétalmukadas punika kuwawinipun naming kaping tiga, (tigang rambahan) samanten punika nyata minggah medhakkipun wau, muluk tuwin kandhas saéstu ngantos dumugi telengnging maligé kakalih kasebut ing nginggil punapa déné ugi sinartan aring sarwa saréh. Yén makaten punapa cekap naming tigang rambahan kémawon?, boten tur sanget ing nginggil sampun katerangngaken langgeng utawi ajeg, mangertossipun kaliyan tilemman lenggah, lumampah, sarta sanajan kaliyan nyambut damel pisan inggih kedah ajeg panatanipun  panjing wijilling uswa sarana panyebut wau. Déné murih lampahipun boten ngongsrong amenggéh menggéh, ing saben minggah medhak tigang rambahan lajeng kaaskaken sarta kapapannaken ing telengnging bétalmukadas, artosipun ngaso, boten ambeggan (menggeng uswa), déné dangunipun manut sakuwawinipun katindakna ing sadangunipun gesang ingga dumugi bénjing wektuning prang sabil inggih patempukking prang baratayuda jaya binangun inggih ing mongsa pungkassanning kéndelling uswa.

Inggih medhakking uswa tigang rambahan wau, ugi kasebut kemputting tri bawana = triloka = jagad titiga. Tumrap kawruh [53] kabatosan badan kasebut jagad alit déné jagad ageng, inggih wontenning jagad gumelar punika. Ing Arabbipun kawastannan Alam Sahir lan Kabir. Bab punika gandhéng kaliyan pakartining Plexus Solaris, inggih Middlelpunt kasebut ing nginggil margi punika ingkang dados pokokipun,

Tembung: daim dipun jarwanni: panjang tanpa ujung, utawi langgeng, punika ugi gadhah maksud mastanni wontenning napas inggih wahananning gesang. Nyataning gesang, napas minggah lan medhak kawastannan ambeggan, tanpa napas ateges tanpa nyawa, kawastannan pejah, tegessipun risak, déné ingkang risak  raganipun, napassipun inggih nyawanipun boten barang-barang, tansah anglimputti jagad raya punika.

(10) Ing kaca 26, ing salebetting prang baratayuda, Bagawan Sampwanni muja nyulap Sang Jayadrata, katrimah pamujanipun Sang Jayadrata arupi satus, pangajappipun Bagawan Sampwanni, Sang Jayadrata lepatta ing pati. Sanjata ingkang ngenénni, ngemungna mring Jayadrata sulap, amila ingkang majeng ing pabarattan naming susulappannipun kémawon, déné Jayadrata ingkang saéstu, kasingiddaken wonten salebetting gedhong waja, sarta jinagi pipit rapit déning para kurawa sami asikep sawarnining dadamel, mila makaten awit Bagawan Sa[54]mpwanni kesupén yén kasupén yén pamongnging pandhawa punika Srinata Kresna sanyata tan kénging pinaéka. Agal lembat sanajan ing telénging jagad pisan Sri Kresna saéstu boten badhé kasamaran, mila sanajan Jayadrata arupiya séwu, boten badhé lepat ing antakanipun,

Mangkana naréndra Kresna, sarêng surya sumiwang lingsir, mongka Jayadrata déréng pinanggih, anunten pasang gelar, surya tinutuppan cakra dén anggang-anggang, baskara katingal asirat jenar, cakra katetepaken sanalika surya katingal kados sampun surup, para wadya bala pandhawa sami alok Arjuna badhé obong lebu ing wongwa. Para kurawa sakalangkung suka, margi badhé ical mengsahipun ingkang sekti montra guna. Saking sukanipun ngantos kaoncattan ing wiwéka, lajeng sami ningalli badhé obongngipun  Arjuna. Sang Jayadrata ugi tumut aningalli medal saking salebetting gedhong waja. Solahipun andingkik-dingkik amping-ampingan para kurawa. Kocap Sang Naréndra Kresna, lah ing ngriku botn kasamarran dhateng solahipun Sang Jayadrata ingkang mangédrajala. Sang Arjuna jinawil sarta jemparingngipun pasupati cinénéng kalerêssaken pernahipun Sang Jayadrata, sang Arjuna anjijing sampun wuninga, tan saranta blas lumepas kang sanjata pasupati, cumundhuk ing jangganipun Sang Jayadrata, tugel bet pejah kapisannabn sampurna jati.

Andharran ing nginggil punika, saged dados panggalihannipun para nupiksa ing bab palayarran sakaratil maot inggih [55] prang baratayuda jaya binangun, awit ing ngatassing Sang Arjuna  ingkang sampun kacikna prajurit ingkang langkung pinunjul ing kadibyannipun tut kinasihan ing pra jawata, parandéné boten kuwasa anyirnakaken Sang Jayadrata bilih tanpa Sri Nata Kresna.

Kasigeg,

— @@@ —

Lepatting panyithak
Kaca 18, ngawruh ing = ngawruhi;
Kaca 29, raos lan tenglengnging = raos lan telengnging;
Kaca 43, saletetting = salebetting; pastupurusa = pastapurusa;
Kaca 46, angen ngingken cipta = angeningngaken cipta;
Kaca 48, tuwin satyaki = tuwin santyaki;

 

SERAT PITUTUR JATI


SERAT PITUTUR JATI

Babon asli saking swargi Kangjeng Pangéran Harya Purba Nagara,
Bupathi Wadana monca nagara Kadhiri

Serat punika amitedahaken pratrap tindakkipun
Manungsa gesang wonten ing dunnya, miturut
Dhawuh wawarahipun Kangjeng Nabi
Mukammad Kangjeng Susuhunnnan
Bonnang, tuwin Sri Bathara Wisnu
Dhateng para sakabattipun .

Cithakkan kaping kalih

Kawedallaken sarta kasadé dénning:
Toko buku : Tan Kun Swi
Ing Kadhiri
1923

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 15 Agustus 2018

@@@ 

SERAT PITUTUR JATI

PUPUH I
ASMARADANA

  1. Kasmaran wiwit amuji, anebut asmanning Allah, kang murah ing dunnya mangké, ingkang asih ing Akirrat kang pinuju tan pegat angganjar wong kawlas ayun angapura wong kang dosa.
  2. Sawusnya muji Hyang Widdhi, muji Jeng Nabi Mukhammad dalah sakula warganné, sakabat sakawan pisan kang dhingin Abu Bakar, Umar Ngusman malihipun bangéndha Ngali patnya.
  3. Ingkang pinurwa ing tulis laku-lakunning manungsa, urip néng ngalam dunya, nistha madya myang utama, becik kalawan ala, anut ing timbalannipun Gusti Kanjeng Nabi Mukhammad,
  4. Dutannira ing Hyang Widdh, lawan Jeng Susuhunan Bonnang, waliyullah wawarahé, myang dhawuh wawarahira Risang Wisnu Bathara, mring para sakabattipun mangkana ing wuryannira.
  5. Manungsa urip punniki, wajib padha anggayuha, laku tindak ingkang saé, bisaha tumiba madya, kaluwihan utama, away kongsi tibéng kojur, anistha papa sangsara.
  6. Sarannanné antuk margi, miturut kang wus kawahya, sasrta puniku puniki pituhuhé, Fatsal pisan pangopénnya, laré alit puuika, miturut wawarahipun Kangjeng Susuhunnan Bonnang;
  7. Waliyullah tannah Jawi. Laré jalu myang wanita, baba[4]yi lamun umurré, wus jangkep sapuluh dinna, saben ing bangun énjang, yén wus tangi gonné turu, dén bunnaken maring latar.
  8. Awit hawa bangun énjing, akarya seger lan kuwat mring babayi sasaminné, bayi prapténg aran bocah, aja dinublag sega, tannapi dinulang bubur, miwah sadhéngah pangannan,
  9. Angemungna dén susonni, tannapi inya pan wus karsanning Hyang Manon urippé bayi punnika, saking sinuson biyang, éwa mangkana kalamun katon durung marêm bocah.
  10. Prayoga dipun slundhingngi, tajinnira bubur beras sayekti dadi marêmmé, wit banyu susu punnika, kalawan tajin beras wus mawa rijeki luhung, karya pikuwatting badan,
  11. Lawan sumuruppa sami, kang dadya dhasarring bocah, ikun saka sapihanné, yén uwis wanci diwasa, ing laku solah bawa, katon kalakuwannipun becik atannapi ala.
  12. Wangenné laré sinnapih, anom ngumur pitung wulan ing wolung wulan sanganné, sadasa sawelas rolas jangkeppé tiga welas pat belas limalassipun nembelas pitu walulas,
  13. Marma patrappé anyapih, winnatessan pitung wulan prapta wolulas wulanné, wit kudu nganggo pikirran agal [5] alitté bocah, bagas kuwarasannipun tannapi sring nandhang lara.
  14. Lamun agal wujudnéki, seger kuwat kuwarassan yogya kang nom sapihanné, dénné yén alit wujudnya, sring lara datan rosa, saréhnya panyapihipun anganti sabagassira.
  15. Nanging dén arah ywa kongsi, langkah kalih tengah warsa, kasépnyapihnya, luwihé saka rong taun prapta telu patang warsa.
  16. Iku tetep dé aranni, katuwan susonning biyang, cinnatur gedhénné laré, yén wus darbé budi akal gennep éngetannira, kang wajib mardiya gupuh, anglakonni puruhita.
  17. Mring guru ingkang prayogi, angaji turuttan Kuran guguru sabarang gawé, ing kawruh lawan kawignyan lamun nom kang sapihan tuladdanné luwangngipun landhep lantip ingkang manah.
  18. Wekel taberi nampénni, maring sagungnging piwulang, teka apadhang atinné, tan kéwran kawruh kawignyan ing basa miwah sastra, tata cara unggah-ungguh, sampurna ing saniskara.
  19. Putus wulang kang kaésthi, diwasa ngupaya karya, dilalah gampang oléhé, pakaryan kanggo sarana, antukké sandhang boga, begja dau[6]latté agung, samarganné teka gampang.
  20. Katuwuhan budi mursid karêm panggawé raharja, karêm maring agamanné, ambeg darma martotama, doh panggawé maksiyat tarlén mung nedya rahayu, tutulung samanning janma.
  21. Yén katuwan susonnéki, kinnon agaji turuttan guguru sabarang gawé, ing kawruh lawan kawignyan tuladdan luwangngira, tannahira akéh kathul akesed gayuh piwulang.
  22. Sagung wulang tanpinniki, dadinné amung ngalendhar, sumebar tanna cumanthél tansah peteng budinnira, bisanné mung watra, wasannané datan putus gonné sinnau kawignyan,
  23. Kalamun wus nora ngaji, diwasa ngupaya karya, dilalah angél oléhé, nyandhak luput gayuh tunna, rijeki kang dén arah, begja daulatté mamprung, angindhar samya lumajar.
  24. Tuwuh ing klakuwannéki, akéh kang nedya culika, mring janma sapapadhanné, budhi nasar ambalasar, karêm ulah maksiyat adreng ki jail calimut mentala karya piala.
  25. Akéh ingkang karêm guling, nadhah nginum ngabotohan ana nyerét candu tiké, srobo sabarang pinnangan amrih agengnging tinja, yéku wong budhug amumuk mekar juburré omba[7]ha.
  26. Tannana ingkang pinnanggih, laré katuwan seseppan saking acubluk keblukké, dadi tunna budi akal lamun darbéya akal, akal alinyok gadebus tansah anerak ing sarak,
  27. Marmanné sagung sujanmi, padha wajib ngélingngana, Jeng Sunnan Bonnang warahé, lamun darbé suta wayah, wus wanci kuwat waras sinnapiha dén agupuh, aja kasép ingkang mongsa.
  28. Ywa kongsi malang tumolih, melas marang suta wayah, dén éklas ing lahir batos yén wiwit sinnapih lumrah, anangis ngayang-ayang, rêm-rêmmen tajin mau, lan dinulang bubur sega.
  29. Panyapihé laré alit sayekti dadi dhasar, becik tannapi alanné, sadurungngé dipun ajar, kawignyan lan pakaryan dhasarré kedhah rumuhun dimén tuk marga utama.

Pupuh II
DHANDHANGGULA

  1. Lir sakarsa Fatsal kaping kalih, sagung manungsa ing ngalam dunnya, iku kabéhing ananné, kudrattira Hyang Ngagung, saking ora maring dumadi, dinnadékaken janma, tuwuh manggonnipun dumunung néng ngaam dunnya, sinung rahmat nikmat manpangngat prihatin bungah begja sangsara.
  2. Anannira kahannan lir kadi, suryo condra kalawan kartika, hawa ala miwah saé, angin genni myang bannyu, sipat wujud tan mo[8]bah mosik séla krikil pelikkan sipat urip sagung, tannem tuwuh amawarna, sipat nyawa pitik iwén kebo sapi, buron toya myang wana.
  3. Sagung kahanan mawarni warni, kang kawahya ing nginggil punnika, iku kabéh sajatinné, kamurahan Hyang Ngagung, mring sakéhing manungsa urip maidahi sadaya, marang urippipun dadya manungsa punnika, sasaminné titah aluhur pribadi, tannana kang mamadha.
  4. Nanging yén dén aku iku sirik lan kajarah tur asiya-siya : maringragannira dhéwé, marma manungsa among, wajib padha awas lan éling, dén agung sukurrira, mring Hyang Maha Luhur, ingkang murba amisésa, ragannira ing réh mobah lawan mosik sarta lawan nugraha.
  5. Anut dhawuh wawarahing Gusti : Kangjeng Nabi duta nayakéng rat jumbuh lawan wawarahé, Sang Sri Bathara Wisnu, wong ngaurip ing dunnya iki, jalu miwah wanita, dhingin wajib gayuh, muga raga kasinungngan seger kuwat bagas kuwarassan kalis saliring ponca baya.
  6. Akarana sanadyan wus olih, kawir yawan sugih bondho arta, putus ing réh kawignyanné, samekta karsannipun nanging tansah anandhang sakit tan bagas kuwarassan barang karsannipun sayekti [9] tansah kacuwan angarasa rasanné gonnira sakit was-uwas temah maras,
  7. Sarananné jinurung ing kapti, saben wancinnipun laju siram ingkang utami, lajeng amlampah lampah, sakuwawinnipun prayoganné ingkang rikat tan wacana sjronning tyas amumuji, minta rahmatting suksma.
  8. Seger kuwat kwarassanning dhiri, kasinungan begja lan daulat amrih utama urippé, tumekanné byar ésuk ajo kongsi anéndra malih, dén ajeg lampahira, jaba na tengadur, awit wanci bangun énjang, pira-pira rahmating Hyang kang pinnaring, manungsa ngalam dunnya.
  9. Lawan hawa bumi bangun énjing, karya segar kuwatting sarira, ing manungsa sasaminné, khéwan buron wana gung, pitik iwén kebo myang sapi, miwah iber-riberran marmannira sagung, peksi pitik iwén samya, sasahurran munnya saben bangun énjing, ngrasa segerring raga.
  10. Thuthukullan tatanemman sami, tuwuh seminnira wanci énjing, kakayon karang kitrinné, sapanunggillannipun kasamaddan hawa kang becik mila sagung manungsa, mkang ajeg lumaku, énjing  molahaken raga, nuntummaken sasgung otot ageng alit [10] balung sungsum myang erah.
  11. Dadi bakuh sukunnira kalih, lawan sinung padhang ingkang manah, tan kéwran sabarang gawé, sakarsanné kacukup, angupaya kang sandhang bukti, yaiku aran begja, tumrap wong tumuwuh, kalamun siran-nira, segar kuwat bagas kuwarasan minti, rijeki ingkang prapta.
  12. Marma perlu kwaarasannning dhiri, pan wus kathah tuladdan luwangnya, ing kunna prapténg samangké, janma lit miwah agung, ingkang kuwat raganniréki, guwaya bang sumringah, rijeki dumulur, yekti padha sranannira, kadidénné kang wus kawahya ing nginggil sirama amlampah-mlampah.
  13. Tondha saksi kasat mata sami, wong padésan jalu myang wannita, kang adol ing pametunné, jronning padésannipun marang kutha pasar kang tebih, angkattira sing wisma, durung bangun ésuk amikul gendthong pamedal mlampah rikat prapténg pasar maksih énjing, binnorong bakul dhasar.
  14. Murwat anggonnira antuk bathi, nadyan ora ajeg lapahira, éwa mangkana badanné, seger kuwat apuguh, awit wanci ing bangun énjing, asring mlampah gagawa, abot bobottipun kasamaddan hawa jagad dadya rosa kuwat sabarang pakarti, awis kataman lara.

Pupuh III
KINANTHI

  1. Kinanthi [11] fatsal ping telu, wus kinudrat ing Hyang Widdhi, manungsa ing ngalam sunnya, kasinungngan sandhang bukti, sarana anambut karya, kang gumelar anéng bumi.
  2. Marma manungsa puniku, jalu kalawan pawéstri, tannapi laré sadaya, kang wus darbé akal budi, prayoga padha tangiya, saben wanci bangun énjing.
  3. Asusuci badannipun nganggo siram kang utami, laju arêrêsik wisma, ngeblakken jandéla kori, darapon santun kang hawa, ingkang manfangatti dhiri.
  4. Laré batih anak putu, sami kinon anandhangngi, pakaryan sajronning ngomah, dimén lantih nambut kardi, awekel nora sungkanan nhlakonni karya kang becik,
  5. Nalikanné bangun ésuk apa pakaryan kang kenni, ginnarap luwih prayoga, awit wong anambut kardi, lamun wiwit wanvi énjang, antuk kathah ambrekatti.
  6. Wong nambut karya punniku, yén siyang gonnira wiwit pakantukké nora kathah, lawan kurang abrekatti, dadya wong garap pakaryan prayoga yén wiwit énjang.
  7. Manungsa urip punniku, wajib padha angupadi, sandhang pangan asarana, nambut sabarang pakarti, karya iku rupa-rupa, endi ingkang dén sennengngi.
  8. Sagadugging budinnipun miwah kaconggah ing ngati, pinasra[12]t kuwatting badan karsa alussing pakarti, yén wus kaconggah dén gita, nanggappi karya kang becik,
  9. Pakaryan dunnya punniku, kathah tur warni-warni, dhingin anggaor dagang, kadi wong ing ngatassangin Turki Mesir Bahdad Ngarab kathah baton lampah grami.
  10. Karana Nabi panutup Mukhammad rasullullahi, sadéréngira diwasa, asring karsa lampah gramai, dhateng ing nagari Ngesam sinudarsana ing dhasih.
  11. Gaot dagang punniku, kinnarya unggul pribadi, yén panuju tindakkira, antuk rahmatting Hyang Widdhi, babathénné éwon leksan énggal dadya sugih linggih.
  12. Ingkang kaping kalihipun anggayuh drajad priyayi, asuwita ing Naréndra, miwah kumpeni walandi, , asuwita liyannira, saka conggahé kang dhiri.
  13. Winnawrat bot éndhéngngipun pakaryan kang dén lakonni, kaconggah ing ragannira, kang tuhu setya ing ngati, wekel taberi ing karya, lawan rahayu ing budi.
  14. Mrih katrima karya darapon inggah tumili, amulur ingkang darajad pira bara dadi inggil raonné linuluttan drajad kang wus dén tampénni.
  15. Lulus sapanginggillipun dumlundung ingkang rijeki, akalis ing sambékala, kaping ti[13]ga amongtanni, nananem néng sawah tegal nganggo bondha kebo sapi.
  16. Sagung wong tanni kang sampun andérbénni  wajib siti, pategallan pasawahan away kongsi anggagampil dinno lan lempung kéwala, utawi dipun sramanni.
  17. Sinrahken panggarappipun marang wong kang anyramanni, kang darbénni sawah tegal mung tompa palihannéki, ora angétung pitunna, iku dudu laku tanni.
  18. Lakunné wong keséd kebluk tan purun ngolah pribadi, dadya mung antuk pamedal sapalih nora nyukuppi, bayar pajeg kanggo mangan iku bératten kang tebih,
  19. Wajibbé wong tanni iku, ywa kongsi kalong sacuwil wekel taberi ing karya, lamun unnon ingkang sabin,
  20. Ginnarappa saben taun kaping kalih nandur pari, aran gadhulan rêndhengngan lamun tadhahan kang sabin mung saben rêndheng kéwala, bisanné anandur pari.
  21. Katiganné sabinnipun kudu ginnarappa malih, tinnandurran palawija, endi ingkang makantukki, katimbang bésérring jawah, dadya pangolahing sabin,
  22. Kaping kalih saben taun kalamun garap kang tegil kaa[14]raha saben warsa, bisaha kaolah ping tri, utama kaping sakawan ya kudu nganggo ngupadi.
  23. Umur wiji kang tinandur, génjah saben telung sasi, wus panen ngundhuh wohira, rêkasanné ywa kapikir, wekassanné antuk begja, akéh pamedallé bumi.
  24. Anggarap bumi punniku, kang wekel ywa kendhat mamrih, dhayungngipun kang gadhangngan dimén lema tanemnéki, tabéri pangopénnira, amatun danger ngresikki.
  25. Yén anggarap wiwit ésuk kasamaddan hawa énjing, datan karasa rêkasa, akathah pakatuknéki, buminné ingkang ginnarap dilalah gung brekatnéki.
  26. Tuwuhing tannemman subur, ijo riyo-riyo radin mentes landhung ulénnira, dadya kathah wedalnéki, lulus datanna ama, sambékalannira kalis,
  27. Sagung wong tanni punniku, yén atuk rahmatting Widdhi, pannénnira kamedal lan dén abisa anggemenni, rijeki paringnging Allah, dén arah cukup binukti.
  28. Anak rabi brayattipun nganthi pendhak pannén malih, lawan kudu ngéngéhana, pari kang monongka wiji, saturahé dén edolla, lawan rêga kang mantessi.
  29. Aja nganti pétung, nuruti hardanning ngati, pari miwah palawija, dén dol kabéh nganti rêsik [15] pangedollé murah-murah, tan welas mring anak rabi.
  30. Kang sakawannipun gaot kemassan graji, pandhé undhagi bakullan candhak kulak sawarninning, dhagangngan mawarna-warna, kakéhan lamun ginusthi.
  31. Pakaryan ingkang kasebut kaping sapisan myang kalih, kaping tiga ping sakawan kadi kang kawahya nginggil tindak kudu ngarah-arah, aja ngongsan tukké bathi.
  32. Dimén dadya dumalundung, pangaotan bisa dadi, bathinnira mundhak-mundhak pira bara dadi sugih, madyanné tan kekurangngan sandhang pangan jronning ngurip,
  33. Manungsa lamun wus antuk kamurahanning Hyang Widdhi, atukul rijekinnira, sanadyan among sakedhik jalarran gonné adagang, gonnira dadi priyayi.
  34. Saking candhak kulak bakul miwah saking laku tanni, kang agedhé sukerrira, nampénni paringnging Widdhi, tinnata dén gemén nana, mamrih cukuppé binukti.
  35. Narima sahannanipun tilar lumrahing ngaurip béngkas maring pépénginnan réhning rijeki mung kedhik ingirid mamrih kacekap kanggo nyandhang lawan bukti.
  36. Yén pamedal kedhik cukup wewah pamedallé malih, yekti saya kacukuppan lama-lama lamun olih, pamedal ingkang akathah, luwih cukup da[16] dadi sugih.
  37. Dadya yén sakawittipun nampénni pamedal kedhik korang-karéng kekurangngan saking kurang ngirid-irid nadyan mundhak kang pamedal maksih kurang anyukuppi.
  38. Kagawa ing waunnipun wus kabanjur pothar-pathir, nyandhak ngemping nyelang utang, matuh kepatuh alantih, bubuhira kekurangngan nora tentrem uripnéki.
  39. Dénné kalamun wus antuk kamurahan bisa sugih, bondha atannapi arta, lamun banjur kumet cengil mung ngésthi undhakking bondha, ywa kongsi kalong sadhuwit,
  40. Datan welas atutulung, marang ing wong pekir miskin nora kanggo kalumrahan yekti kurang barêkatti, dadya tansah kalong-longngan tuna datan oléh bathi.
  41. Upama kali binendung, pepet ilinné kang warih, nora nganggo saréwéhan ilinning bannyu sakedhik lama-lama dadya dhadhal bubrah blawah morat-marit,
  42. Marma manungsa kang sampun sinung rahmatting Hyang Widdhi, sugih bondha lawan arta, kudu rukun anulungngi, pekir miskin kang kasrakat tutulung marang sami-sami.
  43. Nanging aja kongsi limut kudu gemi lan nastiti, aja ngebréh aterabas lamun dana ing sasami, miwah marang kadang warga, ywa ting[17]gal dugi prayogi.
  44. Aja nganti andelarung, gurulemman tanpa piker, murka ingkang ranné dadra, datan nganggo nolih dhiri, iku ngrusakkaké bondha, dadya mawut pongar pangir.
  45. Ywa kongsi kadi punniku, manungsa kang wus antuk sih, sugih bandha lawan arta, wajib kudu angélingngi, yén bondha iku gadhuhan paparingngira Hyang Widdhi.
  46. Dimén tulus dénnya gadhuh, tumerah mring wayah siwi, ing sajronning urippira, raketta ingkang rijeki, cukup nora kekurangngan iku madyanné wong urip,

Pupuh IV
SINOM

  1. Sinnommé fatsal kaping pat sagung umatté Jeng Nabi, Mukhammaddinil Musthapa, jalu kalawan pawéstri, kang umurré aki: balég ing sadayannipun wajib padha Islamma, anut ing réh Kangjeng Nabi, rukun islam lilima kang kawarnaha.
  2. Dhingin angucap sahadat salat ingkang kaping kalih, ping tri jakat lawan pitrah, ping pat pasa ramlan sasi, ping lima munggah kaji, mring mekah kalamun cukup sangunnira ing marga, lawan kanggo anilarri, annak pomahningkang kantun anéng wisma.
  3. Salat iku asembahyang, ngibadah maring Hyang Widdhi, sujud sumungkem nrussing tyas dalem sadina sawengi, limang wektu kang dhingin ingarannan sa[18]lat subuh, ing wanci bangun énjang, tangi nulya asusuci, utamanné lamun bisa nganggo siram,
  4. Nuli anglakonni salat amumuji ing Hyang Widdhi, karana wektu punnika, ing wanci ingkang prayogi, amadhangngaken ati, akéh rahmat kang dhumawuh, kasembuh hawa jagad seger nguwattaken dhiri, prating rina aja ambalénni néndra.
  5. Sabubarré bedhug siyang, antarané ejam siji, salat luhur sawussira, kenna lamun nedya guling, satengah papat tangi, nulya salat ngasarripun laju datan anéndra, prapta diwasanning ari, surup surya nuli salat mahrib nama.
  6. Sawussira dénnya salat muji rahayunning dhiri, karana wektu punnika, wanci ngeningngaken ati, nganti praptanning wanci, salat ngisa kudu banjur, nglampahi salat ngisa, nuli mumuji mring Widdhi, mung antara  sakuwatté badannira.
  7. Marma winnajibken limang wektu saben ari, karsanné Jeng Nabi duta, pamrihira ananangi, manahé umatnéki, lan aja kakéhan turu, ing ratri miwah ing siyang, dimen datan pegat éling, maring Allah kanga sung mikmat manfangat,
  8. Karana sakéhing umat yén tansah éling Hyang Widdhi, adoh panggawé maksiyat durjana angkara drengki, tuwuh budi[19]nné mursid karêm ing tindak rahayu, tutulung ing sasama, sasaminnira sujanmi, mung anedya legawa tyassé ngumala.
  9. Liya salat gangsal wekdal salat jumungah mring masjid babarêngngan lan wong kathah, ana ingkang angimammi, kabéh mung makmum sami, wancinnira wektu luhur, cacahé wong atussan luwihé langkung  utami, nora esah kurang saka kawandasa.
  10. Kajaba saking punnika, lakunné sarak agami, maksih kathah warna-warna, nora kajarwa ing tulis sajronné srat punniki, kang kalebu mung kang perlu, karana sunat wenang, batal mekruh miwah najis sasaminné wus kasebut jronning kitab,
  11. Marma sagungngé wong Islam kang sampun bangit neteppi, sakéh parentahing sarak agama Islam sayekti, barêkat néki, ing sajronning urippipun terkadhang kasinungngan ing panningal ingkang gaib iya iku kalebu janma utama.
  12. Saréngat lakunning badan tarékat lakunning ngati, kakékat lakunning nyawa, makripat lakunniréki, ing rahsa dén pakéling, kawruhanna lakunnipun nanging aja atilar, ingsaréngat iku klahirran lakunnira wong ngaurip kang padha [20] agama Islam yekti padha aneteppi, sarakké Kangjeng Nabi, Mukhammad ingkang rinasul kayata tanah Jawa, ing tanah Ngarab lan Mesir, tanah Turki kalawan ing tanah Bahdad.
  13. Ing tanah Pérsi kalawan tanah Hindu lawan Keling, tanah Sumatra Makasar, tannapi ing tanah Burni, myang tannah liyannéki, isinninné manungsannipun jalu miwah wannita, kajabanné tiyang bumi, pan akathah warna-warna bangsannira.
  14. Wongngé kang padha agama, Islam anut Kangjeng Nabi, Mukhammaddinnil Musthapha, gonnira sami nglampahi, sarakkipun agami, geleng gumolong gumulung, tannana bedannira, gonnira sami neteppi, sarak Nabi kang wus kasebut ing kitab,
  15. Dénné tatacarannira, ing tannah sawiji-wiji, sayektinné béda-béda, kayata ing tanah Turki, Pérsi Ngindhu myang Keling, wangun rêngganning kedhatun myang wismanning kawula.
  16. Sastra basa kang busana, tata krama adat nagri, sawiji-wijinning praja, anut caranné pribadi, ing tanah Jawi ugi, nama pasebuttannipun natha Santana padya, atannapi kawula lit iya padha anut tata adat Jawa.
  17. Wangun rêrêngganning pura, kadhatonné Sang Sri Mulki, [21] anulad kadhatonnira, Sang Hyang Éndra du king ngunni, kang munggul anéng wukir, gapuranné undha pitu, lun-nalun wringin kembar, elor kidul myang sitinggil iku kabéh anulad ing Suralaya.
  18. Sastra basa kang busana, iya padha cara Jawi, manganggo iket bebeddan klambi sabuk nganggo keris dinalem malbéng puri, kulukkan anganggo kampuh, dé tata krama mannira, tata adatté nagari, padha nganggo tatacara adat Jawa.
  19. Lalangen alénggot bawa, lagu gendhing sekar kawi, badhayan topéng wayangngan binnarung pradongga sami, iku among ngluluri, laku adatting luluhur, ing kunna-kunna mula, kang wus minulyakken Widdhi, awibawa kawasa mangréh bawana.
  20. Prawira amondrsguns, putus ulah krama niti, mumpunni sagung kawignyan tan kéwran ing agal alit waskitha marang gaib wicaksana mbek rahayu, darma marta utama, punjul samanning dumadi, iya iku para déwa para natha.

Pupuh V
PUCUNG

  1. Sekar pucung fatsal ping lima winuwus janma lamun néndra, ing wayah rinna lan wengi, kadi dénné kajarwa ngandhap punnika.
  2. Laku patrappira lamun padha turu sawengi sadinna, pat likur ejam winnilis yén anéndra sapratélannira pétang.
  3. [22]Dadi wolung ejam sadinna sadalu, lamun bisa kuwat ageng pahalanniréki, wus kalebu wiwilangnganné janma kas.
  4. Dénné nora kekathen dénnya turu, yén turu rainna, bubar luhur ejam siji, wayah asar kudu tangi dénnya néndra.
  5. Yén kasorén tanginnira dénnya turu, jam papat jam lima, nganti surup maksih guling, tan prayoga karya peteng jronning manah.
  6. Bliwur blawur akuwur éngettannipun awit surup surya, wayahing wong angabekti, ngeningken tyas aminta rahmatting suksma.
  7. Wanci bedhug awan miwah wanci surup aja nambut karya, kathak sambékalannéki, marma kudu nglérénken sakéh pakaryan.
  8. Patrap turu siyang atannapi dalu, yén ngalor ulonnya, watak minti kang rijeki, yén mangétan watak medottaké rahmat,
  9. Kinurangan sabarang rijekinnipun yén ngidul ulonnya, dumadak rupek kang pati, yén mangulon watak panjang umurripun.
  10. Lawan away murih kapénakking turu, kudu sabillana, tyas kang arda maring guling, wanci bangun énjing kudu atangiya.
  11. Anucénni raga utama yén adus laju asembahyang, akathak pakantuknéki, mannah padhang ngrasa seger ingkang badan,
  12. Saking dénning kasamaddan hawa é[23]suk banjur ngrakit tata, pakaryan kang dén lakonni, mangkat dagang mangkat dodollan mring pasar.
  13. Miwah mangkat nambut karya liyannipun kathah yén winnarna, lakunné wong nambut kardi, marma janma kang atangi bangun énjang.
  14. Tuhu lamun antuk barêkat kanga gung, yén anambut karya, rijekinné teka minter, samarganné metu saka padha jamna.
  15. Séjé lawan kang keséd kebluk angepluk Sang Hyang Bagaskara, wus inggil maksih aguling, nora becik barubuh ing namannira.
  16. Datan antuk ing rahmattira Hyang Ngagung ngrandhattaken sedya, ngedhohken nalar Kag becik temah dadya tuna budi akallira.
  17. Nunggal fatsal ping lima ingkang winuwus lamun bukti ana, ing wismannira pribadi, dipun ajeg wancinnira dénnya nadhah.
  18. Sahannanné warnanné cawissannipun banjur dén buktiya, aja kongsi angulatti, ing sabarang lawuhan kang datan nana.
  19. Dadi nrima sahanannira ing ngriku, dén éling ywa lupa, iku paparingngé Widdhi, saben mangan sabarang ingkang pinnangan,
  20. Kudu ngarah arah away kongsi kaduk nadyan amirasa, énnak legi lawan gurih, yén kaladuk temah sebah dadi lara.
  21. Marma aja jurungngi kamurkannipun aluamahira, dén ririh amurih [24] lantih, tutumannen dimén tumannem ing manah.
  22. Bubar nadhah lamun ana sannak asung, lawuhan pangannan, ingkang warna adi pénni, aja agé-agé nulya dipun dhahar.
  23. Saréhenna dhingin sawatarannipun rêrêmming padharan aja kuwarêggan bukti, dénarah arahi ngarah tumiba madya.
  24. Wénnehana manungsa kang darbé kayun anglampahi pasa, cegah sega miwah mutih, cegah ulah tannapi iwak ambekkan,
  25. Niyattipun dénnya anglampahi wau, mung watara dinna, tannapi watara sasi, yén wus tutug wawangen niyat ambruwah.
  26. Jibar jibur angugung luamahipun sabarang pinnangan rinnampet tan nana kari, kuwarêggen padharanné kongsi sebah.
  27. Tuhu dahat tanpa karya lakunnipun malah anangsaya, ing ragannirapribadi, dénné nora ajeg isinning padharan,
  28. Kang prayoga janma kang tan kendhat laku, amasuh sarira, ngirangngi dhahar lan guling, bangkit ngampah murka angkaranning mannah.
  29. Hamamayu hayunning lampah rahayuh, rahayunning raga, budiman marta utami, alegawa ngunguwung tyassé ngumala.
  30. Iya iku kang aran tapa satuhu, ing samargannira, rijiki mintir kang prapti, pan wong tapa tinnemu barang sinedya.
  31. Wong ngagu[25]nna waskitha sajronning kalbu, antuk kawiryawan liyanné darah narpathi, dadalanné ingkang kathah saking tapa.
  32. Nadyan silih bondha artannira agung, awirya wibawa, datan kurangngan sakalir, yén tan tapa watakké nora widada.

Pupuh VI
PANGKUR

  1. Sekar pangkur kang winarna, fatsal ping nem laranganné agami, Islam ingkang luwih perlu, sapisan nginum madat tike candu cekakik tannapi apyan nadyan ora sinerétta, ingombé ngultal tan kenni.
  2. Awit madatti punnika, nadyan keséd kebluk sungkannan kardi, budinné rusuh anguthuh, saén datan wirangngan lama-lama kuru aking badannipun kusi pucet kang guwaya, biru lambé ngandhap nginggil,
  3. Saben ari senengngira, kalékaran sinambi lawan jeblis anggebeg beduddannipun sinabi ngombé wedang, lawan mangan panganan nyamikkannipun pangrasanné datan nana, kasenengngan kang madhanni.
  4. Manungsa kang nginum madat nora nana pakolihé samennir, mring badannira sakojur, mung amborossi arta, saben ari kinarya atuku candu, datan kanggo tuku pangan ika manfangatti dhiri.
  5. Lamun wus tan darbé arta, kanggo tuku candhu miwah cekakik ketagihan awak lesu, tuwuh culikannira, nyeler juput barang du[26]du darbékkipun temahan dadi durjana, nistha papa kang pinanggih.
  6. Kapindhonné nginum arak sasaminné bén-ombén kang ngendemmi, nora na pakantukkipun tan manfangatti badan tarlén among jurungngi budi tan arus bébéngkrakkan sukan-sukan wus mesthi wong nginum awis,
  7. Lamun ala endemmira, lunjat-lunjak lir péndah gayuh langit tan nana babaya kétung, bawur ingkang panningal tanpa subasita ing pangucappipun kaduk wani kurang duga, lalai marang tatakrama.
  8. Lamun saé endemmira, angalumpuk nir daya tanpa budi, lali solah bawannipun kang wus katon ing kathah, dadya limut marang ing Hyang Maha Luhur, apata ing becikkira, wong lali marang Hyang Widdhi.
  9. Lawan manungsa punnika, away karêm madon éstri kang lanji, léjéh jinnamah ing kakung, nadyan listya kang warna, luwih mannéh pedhottan lédhék punniku, yekti wus ngandhung lalara, ingkang babayanni dhiri.
  10. Dadya wong anginum arak lawan madon pawéstri ingkang lanji, tan nana pakantukkipun marang ing ragannira, tarlén among ambarossi artannipun tan manfangat malah karya, badan lungkrah lesah nglentrih.
  11. Lamun kabanjur mangkana, lampahira nora se[27]dya marénni, bérat angkaranning kalbu, lama-lama atemah, dadya rusak ing sajronné petengngipun sumarambah maring badan adhakkan kataman sakit,
  12. Ngerês linu kang ros-rossan kadhang mati badannira sapalih, sukunnira kalih apus yogya laku punnika, singgahana supadi away kabanjur, yén kabanjur temahira, nistha papa kang pinanggih.
  13. Kaping tri angabotohan keplék gimer ngadu gemak kemiri, tannapi angaben sawung, kertu lima slikurran péisekila iku sasaminnipun akéhé totohannira, kaduk wanni tanpa dugi.
  14. Mung anut adrengnging karsa, ingkang murka angkara dénnya murih, kathahé pamenangngipun gonnira ngabotohan datan kenna dén sélakki, kayata upamannira, pametunné skeet ing saben sasi, uwis kalah nganti satus maksih dalu ya dadra, ambanjur ken gonnira amain kertu, anuttutti dénnya kalah, nora niyat anguwissi.
  15. Nadyan prata rong dinna, maksih laju nurut panassing ngati, temah tinggal karyannipun kang dadya wajibbira, datan pisan tolih marang ragannipun pawitannira wus telas imbuh u[28]tang anyinyilih.
  16. Bubar badannira lungkrah, lesu lesah sinembuh ati sedih, anon annak rabinnipun tannana kang pinnangan, anempuh byat nindakken laku kang dudu, culika mring kadang warga, sannak karuh dén apussi.
  17. Tindak kang kadya punnika, kang ingaran wong botohan sayekti, dé tan nganggo unggah ungguh, murka anggarannira, kang andlarung ingumbar tansah jinnurung, temahanné ragannira, nistha papa kang pinnanggih.
  18. Dénné kalamun manungsa, ngadu gemak sawung miwah kemiri, péiceki saminnipun totohanné mung samadya, ana kang totohan kedik.
  19. Nganggo duga lan prayoga, dipun wawrat kéhé pamedalnéki, yén kalah nora gegetun dadya datan kabrannang, bubarranné pinnapanten wancinnipun nora ngrusakkaken bondha, maksih rumaksa ing dhiri.
  20. Iku duduran botohan among kenna dén aranni wong main kasukan ing tegessipun angénggae-énggar karya senneng ing sajronning urippipun kang mangkonno nora dadya, laranganné sarak Nabi.
  21. Kaping pat wong Islam samya, aja mangan daging céléng myang babi, apata pa[29]idahipun amangan daging karam daging babi asring ana wisannipun kang awarna cacing cacing pita, ambabayanni mring dhiri.
  22. Prayoganné amanganna, daging ingkang sami kalal binukti, yaiku dagingnging wedhus sapi miwah maésa, jaran kidang manjangan dagingnging manuk pitik bébék lawan bannyak iwak loh kali jaladri.

Pupuh VII
DHANDHANGGULA

  1. Amangsulli sekar gula milir, fatsal kaping pitu kang winarna, manungsa away kongsi darbé, karêmman kang kadulu, miwah swara kang kapiyarsi, kang gumelar néng dunnya, kathah warninnipun lire aja karêm bondha, miwah arta sosotya nawa rêtna di, kang umancur gumilang.
  2. Aja karêm wanodya kang warni, éndah mannis gapyak awiraga, ywa karêm tumbak kerissé, aja akarêm kwruh, myang kawignyan kang langkung luwih, aja karêm pradongga, lagu gendhing arum aja karêm ngabotohan ajja karêm turongga myang suka ngenting, kang luwih saking ngekat,
  3. Aja karêm nadhah lawan guling, sasaminné karêmman mawarna, tan widada ing ananné, kang aran karêm iku, kang kaesthi ing siyang ratri, among karêmmannira, tumannem ing jantung, gumantung tung-tungnging driya, tansah katon linnali tan kenna lali, cumenthél anéng netra.
  4. Dadya janma ingkang andarbé[30]nni, pakarêmman ing dunnya mawarna, tan becik kadadéyanné, pakarêmman punnika, karya limut ing tysséréki, aneng enengnging cipta, mring Hyang Maha Luhung, kang murba amisésa, ragannira bangkit mobah lawan mosik nikmat miwah manfangat.
  5. Prayoganné ngaurip punniki, nadyan silih darbé kasengngngan aja kalimput ing tyassé, wit suka bungah iku, pinnaringken sagungnging urip marma wennang abungah, senneng mannahipun nanging mung kudu samadya, dimén lulus suka senenneng jronning urip kalis ing poncabaya.
  6. Paripurnanning ingkang ginupit kang kawahya ing serat punnika, mangkana riringkesanné, manungsa ingkang sampun anneteppi dénnya nglampahi, ing pituduh punnika, tan riya tekabur, tuladdanné luwangngira, sinung seger kuwat waras ingkang dhiri, lan malih tumrappira.
  7. Bongsa luhur bongsa agung sami, awidada tulus kaluhurran tan nana sambékalanné, tumrap nangkoda agung, atannapi nangkoda alit lulus samya kaharjan bathinné lumintu, tumrap janma kang suwita, carik mantri widada rijeki mintir, tandurranné kang néng sawah tegal tulus akéh [31] pametunné, kalis ing ama sagung, tanpa sambékala sademi, tumrap wong nambut karya, candhak kulak bakul kemassan greji myang kriya, sasaminné pakaryanné wong ngaurip sinung lulus raharja.
  8. Alumintu dénnya antuk bathi, sawussira tinutur sadaya, pituduh saananné, ihtiyar namannipun wajibbira manungsa urip ping titah.
  9. Marmannipun ngaurip punniki, ing sajronné urip anéng dunnya, kudu becik klakuwanné, laku tindak rahayu, rukun tresna asih sasami, puwara mung kumambang, pandomming Hyang Ngagung, lir sarah munggéng lauttan mobah molah anut ombakking jaladri, iya walahu alam.

@@@

 

 

 

 

SULUK PAMEJANG NGELMI


SULUK PAMEJANG NGÉLMI
Dadalan maring kajatén

Karanganipun :
MAS RONGGAWARSITA
Nalika wonten ing Ngacih

Sinangkalan

Naya Suci Pandhita Ji
1742

1e DRUK

UITGEVERIJ EN BOEKHANDEL
STOOMDRUKKERIJ “DE BLIKSEM”
Solo  1932

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo,  22 April 2018

@@@

PUPUH I
P O C U N G

  1. [3]Kang pinucung, nenggih wasiyatting guru, marang muriddira, bismillah rahmanirrakim alkamdulillahirabil ngalamina.
  2. Wassalatu, wassalamu lajengngipun ngalasayiddina, wamullana Mukammaddin waahlihi wasubbihi ajmangina.
  3. Ammabakdu, anapon sasampunipunnipun amuji ing Allah, lan amuji ing Nabi, Rasullullah mongka sami kawruhana.
  4. Ingkang ngélmu, khakékat ingkang wus kusus sajatiné ingkang, nampurnakaken nagurip lirré iki ngélmu ingkang linarangngan.
  5. Kang sinerung, ing Nabi Wali Mukminnun nguni-uni datan – wonten kang purun nembangngi, saking sanget wadiné ngélmu punika.
  6. Awittipun nenggih tinembangngan iku, Mas Ronggawarsita, nempuh byat amedhar wadi, sarupané pamejangngé gurunira.
  7. Kang dén ebuk ing parimbon sadayéku, samya tinembangngan dinadékken suluk sami, pan kinarya pambéngkassing tyas ardaya.
  8. Nalika duk kinuncang déning Hyang Ngagung, pisah donya réncang, anéng sabrang nagri Ngacih, wong kakalih lan masyakir pamannira.
  9. Nanging nuju, sakit sanget pamannipun milanggung sungkawa, tan kena tinari-tari, rahayuné kang Paman Patih Mas Rongga.
  10. Ngabdul Gapur, ingkang miyara angukup lang[4]kung marmanira, mring Mas Rongga ngambil siwi, duk makirtya Jumungah rabingulawal.
  11. Lék ping pitu, taun Jé masa kapitu, dé sangkanira, naya suci pandhita ji (1742), nenggih antukkira nukil saking kitab.
  12. Akya ngulumudin lan saking puniku, tefsir Ibnu Ngabas ngélmu khak kang dén rasani, kang wus takhsis nenggih, masalah paéssan.
  13. Kang dén ilo, lawan kang ngilo puniku, anapon wayangngan anané kang ngilo pasthi, iya iku tannana prabédanira.
  14. Tegesipun kang ngilo iku  Hyang Ngagung, anapon semunya, kang wawayangngan sayekti, ya iku kang ingarannan dzatullah.
  15. Tegesipun aran sipattullah iku, iya sipattira, pasthiné kang dén aranni, apngallullah pan iya panggawénira.
  16. Dén tuwajuh, poma aja saksiréku, aja kumalamar, lawan aja pindha kardi, krana wong kang makrifatté wus sampurna.
  17. Lirré kang wus teka ingwahdattul wujud sakathahing asya, pan iku kukummé napi, déné khakékatté napi iku asya.
  18. Isbattipun nenggih dzattullah puniku, pasthi awakkira, nanging ta dudu siréki, ngendi ana manéh lamun dudu sira.
  19. Iya ngendi, ing ngenggonné nyatanipun marma kathah wong kang, kasamaran tan wrin jati, [5] sabab kéron akéh-akéh ing pawarta.
  20. Wowor sambu, karan sahing pangawruh, iku tan sumiyat iya ing wujud kakalih, yén misiha kakalih durung sampurna.
  21. Kawruhipun éh éh éling-éling sagung, anak muridding wang, poma aja wani-wani, angarani Allah sakathahing asya.
  22. Déné lamun dén aranni Allah iku, yén maksih umiyat iya ing wujud kakalih, mongka kupur wong iku patang madahab.
  23. Apa tan wruh, ing dalillé awakkipun yén ngaénni Allah, karana andika Nabi, Rasullullah lafallé waman ngarafa.
  24. Lan nafsahu, fakad ngarafa rabbahu, tegessé sing sapa, weruh ngawakké pribadi, mongka temen-temen wruh Pangérannira.
  25. Malihipun pangandikaning Hyang Ngagung, lafal jroning Kuran lah iki dalillé wafi anpunsikum lan aflatafa sirrunna.
  26. Tegesipun ing dalem ngawakkéréku, sadaya apata, tannana sira tingalli, satuhuné awak iku kanyatahan.
  27. Ing Hyang Ngagung, ing wajah sawiji iku, nyata klamun tunggal lawan wonten lafal malih, saking akya ngulumudin angsalira.
  28. Inallaha, tangalahu wa ghaibbun lan malih liddira, wal insannu ya ghaibbi, lirré Allah tangala iku pan sukma.
  29. Nadyan mung[6]guh, kawulané ya sukméku, lawan malih lafal wallahu batinnunnasi, lawan malih al insannu lahirrullah.
  30. Wabatinnul khakuwalatirul khakku, tegessé Hyang Sukma, batinné manungsa tuwin manungséku mapan lahirré Hyang Sukma.
  31. Batinnipun nyata nadyan lahirripun sami nyatanira, tannana bédanéréki, nora pisah ing ngantaraning panunggal.
  32. Ujar iku, poma ajana kawetu, marang wong kathah, dénna sasab dénna wingit ing pesthiné iku nasarraken uga.
  33. Jer wong iku, kadohan pangupayéku, panyanané ana, ing kana-kana Hyang Widhi, utawa nedya datannana ing kana.
  34. Miwah lamun parêk-kaparêkken iku, dén aranni ana, ing kéné Pangérannéki, kutawa[1] ing kéné dén dalih tannana.
  35. Dadi bestu, kangmangkono kawruhipun bestunipun sabab suwung ngélmuné tan dadi, pati-pati nembah amagéran sétan.
  36. Marang makdum sarap dén ucapna iku, tur masa gelemma, tur nyata tandhanéréki, wong kang durung duwé guru kang sampurna.
  37. Ngélmunipun dadi sasar kawruhipun kapir katemahan pangandikaning ngulami, ana déné anapon wong durung ingkang.
  38. Darbé guru, kang pasthi putuduhipun satuhuné sétan kang minongka gurunéki, [7]dadi anut amangéran ing agyana.
  39. Selang sambut akéh-akéh kang kang cinatur, pan pijer kalingan ing wicarané pribadi, ngalap dalil saking ngakallé piyongga[2].
  40. Ngélmu iku, poma anak muriddingsun, dénné gemi padha, simpennen sajroning ngati, aja metu yén dudu payoganira.
  41. Dénne serung, nganggo pawarah yén muwus karana ing masa, mengko akéh manungséki, kang ketungkul ing ngélmu basa suwaré.
  42. Lan ketungkul lan ujarring sastranipun ngélmu kalepasan lan katungkul aningalli, sarirané kandheg ing ngucap ucappan.
  43. Pijer ngélmu, sarak dén pindeng dén gilut nglakoni sembahyang, sujud rukuk anyinggahi, karam mekruh dén sengguh anguwissana.
  44. Nora weruh, kang mangkono sarik agung, bidngah panasarran paneluhan jail jidit déné angukuhi ujarring aksara.
  45. Tan kadyéku, kang wus anggraiténg kawruh,ing wektuning iman tokid makrifat sayekti, nora kandheg ing ngélmu ucap-ucapan.
  46. Lirring ngélmu, sarak karana katungkul kandheg ing saréngat angél tumekaning ghaib ingkang luwih bener kang kinatujonnan.
  47. Kang rahayu, mungguh marang ing Hyang Ngagung, ana déné ingkang, makrifatté sampun wasis tan ngawruhi ing su[8]warga lan naraka.
  48. Nenggih namung, ngawruhi pribadinipun sajatiné ingkang, Maha Luhur Maha Suci, nora liyan ana déné wong kang samya.
  49. Kumalungkung, iku dadi bodhonipun jer tan pawong sanak kalawan sipekhir miskin kang mangkono masa dadak ta oléha.
  50. Marga ayu, kang nalamettaken pang wruh, mungguhing makrifat marma kyéh kang bodho sami, sabab ngegungngaken ing ngélmu saréngat.
  51. Kitab Nahwu, sarap manték jidkallipun dén gunggung dén gulang, kalimput ing shéghat tertib kamajédun lan larab jédun ngamran.
  52. Larabetu, jédan jaédun kaimun lan ilrib jaédan pan iku dadi upaksi, ingsun ngalim apa ana kaya ing wang.
  53. Ingsun weruh, ing rahsané kitab agung, tuta maksih mentah, ketungkul amuruk ngaji, brahalané dadi dén géndhong dén rêmbat.
  54. Dényana wus ing mangkono baé iku, angung maca kitab tur siji durung kakapti, kang mangkono iku taklid jail pitnah.
  55. Ngélmunipun sirik dadi marganipun sasar kabalasar, yén ing ngélmu kang wus takhsis ingkang nyata ora ana tingal liyan.
  56. Dhéwékkipun iya iku dudu iku, nanging iku uga, utawi sakéhing ricik lan sakéhé ngibaratté wus kapanggya.
  57. [9]Anéng suluk, lawan anéng kitab usul kadya, kang angucap sira urip, ana dhingin ana kari ana kadim ana anyar.
  58. Ana metu, kalawan ana lumebu, ana dhéwék lawan ana kang barêng sayekti, lawan ana wiwittan ana wekassan.
  59. Kabéh iku, iya dadi pujinipun dénnira angawassaken ing Maha Sucining ngedzattullah sipat asma apngallullah.
  60. Tegessipun pan iya kang awéh iku, ing kurup paéssan mapan ing ananéréki, angegungken ing wujuddé kadim baka.
  61. Pasthi idhup langgeng datan kena lampus weruh tan winarah, nyata sadurungngé lair, kang miyarsa ing sadurungngé angucap.
  62. Iya iku, kan aran ngulumuddinnu, ngawruhi tegesnya, ing arannira pribadi, poma dipun becik panarimanira.
  63. Lawan dipun becik ing rahsanéréku, lawan ciptanira, myang ciptanira dén tunggil tunggal wujud ing wujuddé iku esa.
  64. Marmanipun ingarannan esa iku, sabab tannarima, ing wiwilangngan kakalih, upamané kadi eroh lawan jasad.
  65. Lagya durung,mati esa naminipun nyata tan narima, ing wiwilangngan duk urip masa kena sakéhing asya ingaran.
  66. Sadayéku, jumeneng lawan Allahu, dé Allah punika, jumeneng lawan pribadi, [10]iya iku ing sajatining sahadat.
  67. Lawan saja-tiné iman tokhit makruf, lan khakking skarat lawan sajatining takbir, lan khakking roh ilalafi abadan rakman.
  68. Déning mongka, kuwitting ngurip sadarum mila jinulukkan nenggih abadan rakhmanni, pan karan iku nyataning dzattullah.
  69. Edzat iku, anapon sajatinipun iya rasulullah, mapan ing wajah sawiji, poma-poma aja esah malih sira.
  70. Ujar iku, kang esak sayekti kufur, lan kapirring Allah, dn ingkang para nabi, para wali lan mukmin sadaya.
  71. Nenggih lamun anglakonni ujar iku, séngga kongsi prapta, ing surahsa kang sajati, iya kaya nora ana bédanira.
  72. Lawan rasul pan mangkono ugaiku, iya dadi nyata, tyas tetepa ingkang wus papti, ing wujuddé kawula wujudding Allah.
  73. Iya iku, manungsa kang wus anglebur, ing papan sadaya, lawan sakathahing tulis lawan ingkang anglebur urip sadaya.
  74. Éh ta sagung, gung alit nak muriddingsun padha kawruhana, kang aran Allah sayekti, iya iku kang ngucap Allahuk[3]
  75. Poma dipun pracaya ing ujar iku, aja kumalamar, poma aja mindho kardi, krana angél temen mungguhing ngagesang.
  76. Rahsa iku, kudu dén pendeng [11] dén gilut mapan ora ana, ingkang angluwuhi malih, nenggih saking ing ngélmu tuduh punika.
  77. Nanging kudu, dén wirit aja kawetu, ywa dadi rarasan karana tan angrasanni, jisim lair tan angrasanni kang rusak.
  78. Ujar iku, tannana malih lyannipun poma kukuhana, aja owah aja gingsir, aja obah aja mamang aja esak.
  79. Aja kuwur, dén genah pangrakittipun wruha ing pinongka, rahséku enggonning pati, pati iku gon mulih mring darussalam.

PUPUH II
M E G A T R U H

  1. Wonten malih wasiyatté para guru, éh sagung kang wuri-wuri, poma ajana ketungkul karan ing wong ngaurip tan wurung prapténg megatroh.
  2. Marmanipun dén tumemen ulah ngélmu, wasiyatting para wali, lan wulangnging guru-guru, dén tumancep jroning ngati, aja dén sambi guguyon.
  3. Supayané dadiya pangémut-émut pamejangngé Sunnan Giri, Kadhathon mring garwanipun dadiya tepa palupi, amrih waspadéng pasemon.
  4. Aturipun kang garwa O jeng Sinuhun amba kapéngin kapati, angsalla barkah pukulun masalahé wong ngaurip kawruh kang maring Hyang Manon.
  5. Ingkang raka aris pangandikanipun éh Nyai ngambilla aglis salembar kang dhaon lumbu, nu[12]li isénnana waruh, ing kono gonning sesemon.
  6. Iya kawruh mungguh kang maring Hyang Ngagung, saksana kang rayi ngambil dhaon wus ingisénan banyu, nulya katur marang laki, Sinuhun Giri Kadhathon.
  7. Ingkang garwa dén ajak mring gon kang samun mongka Sunnan ngandika ris Nyai sun wruh ken eiréku, rungokna sesemon iki, mangkono mungguh ing kawroh.
  8. Tingallana ing padhang-padhangnging banyu, Nyaiku ngibarat Gusti, lan obah-obah ing banyu, ngibaratting kawuléki, déné iku ingkang dhaon.
  9. Kang kinarya wawadhah ing banyu iku, iya ngibarat jasmani, kawruhana obahipun ing banyu iku obahing, kang padhang-padhang ingkono.
  10. Krana padhang iku pan nyata ing banyu, banyu nyaténg wadhah iki, tegessé paningal iku, tunggal kajaténning déning, tanpaning sih apadudon.
  11. Iku kawruh kang sampurna kang wus kusus yén nora mangkono Nyai, luput tur sasar wong iku, kang garwa umatur aris dhuh Sinuhun guruning ngong.
  12. Kados pundi kawula déréng anggayuh, timballan tuwan sayekti, maksih sesemon puniku.
  13. Kang wus teka ing Islammé kang satuhu, karana mungguh Hyang Wudhi, tansah dénnyatakkaken iku, [13] ya mulané dén aranni, wus tumeka Islamming wong.
  14. Iya ingkang aningalli ing Hyang Ngagung, kéwala dénnya ningalli, tan mata kapala iku, lah iku jatiné Nyai, kang rayi umatur alon,
  15. Kadya paran paningal amba pukulun mapa kapala kang pundi, angandika Kajeng Simuhun Nyai tan nyandhak siréki, ing pasemon kang mangkono.
  16. Yén mangkono majuwa dén parêk ingsun saksana lenggah sumadhing, sarwi dhédhépél abukuh, mangkana nuli dén wangsit éh Nyai yén sirarsa wroh.
  17. Basa mata kapala paningal iku, ya mata nira pribadi, kang bunder iku kang dulu, ing Allah mongka dén aglis dulunen cahya ing kono.
  18. Ya cahyané ing paningallira iku, nyata yén tunggal pangéksi dadi kanyatahannipun tan liyan dhéwékkéréki, kang anonton kang tinonton.
  19. Jer Pangéran tanpa netra yén andulu, lan tanpa swara yén angling, ya paningallira iku, swaranira kang kinardi, ya sira iku Hyang Manon.
  20. Dadi ingkang nembah kang sinembah iku, ya kang puni kang pinuji, lah iku jatining kawruh, kang garwa Nyai sun pémut poma aja salah tampi. Lan aja kongsi kawe[14]tu, iya ing lésanneréki, dénna serung dén serombong.
  21. Iya iku kawruh kang padha lan ingsun telas wejang Sunnan Giri, wonten malih wejangnganipun nenggih Pangéran Sumendhi, nalika amedhar kawroh.
  22. Mring kang putra takhsis jati wejangngipun pratingkahé sikep iki, kulup basa salat iku, apan iya lungguh mami, saha dzat pangucapping wong.
  23. Basa puni iya papangannanningsun basa wujud rahsa mami, basa urip patiningsun tegessé mungguhing pati, iku ratu geng kinaot.
  24. Yéku aran ratu ing sabenerripun ratu ingkang maha luwih, karana wong urip iku, yén durung tumekéng pati, Islammé durung gumacos.
  25. Tegessipun wong kang angrasanni mungguh, makrifatu iman tokid saéngga yén durung lungguh, ing dzattullah yekti maksih, wong iku bingung kémawon.
  26. Anggurayang was-uwas panganggeppipun yén kawawas niniwassi, ing wasana tanpa uwas ya dadi patiné modir, kaya kapaténning sato.
  27. Iku luput wruhanta aja kapéncut marang wong akéh siréki, lan aja ngandelkel ngélmu, sarak nora anguwissi, wekassanné angaluwos.
  28. Telas Pangéran Sumedhi pamejangngipun Pangran Juminah winarni, duk miraos tegessipun [15] ing sarira lan kang siwi, ya kulup apa sira wroh.
  29. Ing jatiné kang ana sarira iku, aturring putra tan uning, yén boten paduka paduka tuduhaken kang rama lingnya ris ya kulup ingsun kang tudoh.
  30. Maring sire tegessé srira iku, sukma kang tan owah gingsir, kang tannana wekassipun tanpa tuduh anlirnéki, dudu sijim kang bregogok.
  31. Dudu ati dudu roh ngakal pan dudu, ya sarira iku kaki, kang murba misésa iku, ing ngawak kang lair iki, tegessé pisan mangkono.
  32. Ya dzattullah jatiné sarira iku, dadi kanyatahan yekti, mongka tingallan sagung, kanyatahning dzattullahi, iku aran tingal wutoh.
  33. Ing sarira dadi wruh paranning lampus poma kulup dén udani, ing sariranira iku, marmané akéh kang tan wrin ing sarira sabab kéron.
  34. Kéronnipun ing panggaweé kapir kufur, mung iku kang dén kawruhi, mila antep iki luput ywa kasarakken siréki, karana uwis katonton.
  35. Manungsa kang kekandellan sarakkipun angél tumekaning ghaib kang putra nembah umatur, kang rama ngandika malih, kulup yén sira wus weroh.
  36. Ing pratingkah kang kaya mangkono iku, aywa kulinéng nagari, dén mantep panariméku, wus telas poma dén titi, wo[16]nten malih winiraos.
  37. Sunnan Kalijaga pangandikanipun pawong sanak ingsun sami, tékaddéwajibul wujud lirré anané kang pasthi, yén ingsun nora mangkono.
  38. Salawassé pan nora temu-tinemu, kalawanujarré sami, anembah muji Hyang Ngagung, yén mungguh ing tekad mami, pan nora kaya mangkono.
  39. Malah ingsun kang sinembah kang sinebut kalawan sebutté sami, la ilaha illallahu, ujar iku dén wuwuri, yén ingsun nora mangkonno.
  40. Kang sun tobattaken raina lan dalu, yén ngucappa ujar iki, la ilaha illallahu, karana kang bumi langit tan ginawé ing Hyang Manon.
  41. Sabab anyar Allah tangala punika, apan manungsa kang kadim Allah iku urippé kena ing lampus manungsa tan tan kenéng pati, manungsa kang kénéng layon.
  42. Dadi sungsang bawana balik puniku, kaya babasan sajroning – mateng ana mentahipun yén mungguh ing tékad mami, yén mateng : mateng jaba jro,
  43. Lirré Allah urippé tan kenéng lampus sanadyan kawulanéni, ya urip tan kena lampus yé mangkono iya dadi, jaba [17] mentah mateng ing jro.
  44. Yén dénnyana Allah kéwala kang idhup kawulané kang ngemasi, dadi ana géthéknungsung, sasaté ngédén bongkokki, anglerêssi toya erod.
  45. Ngaji sarak tan nyarékhat babbipun éh ta pawong sanak mami, yén arsa atakon ngélmu, khakékhat makrifat nenggih, sawecané kang gumacos.
  46. Sarattipun wong amanjing guru iku, arêp pasrah jiwa jisim aja rumasa gagadhuh, gtihé satétés wajib aturna ing guru kono.
  47. Éh Ki Luhung Salawé aturna gupuh, mapan ingantep puniki, boya kaya kang wus weruh, ing Allah dadi tan serik aja kaya wong kang bodho.
  48. Kang binunton atiné déning Hyang Ngagung, éh Ki Luhung kalamun wis waspada marang Hyang Ngagung, nuli waspadaha maring, rupané dhéwé ywa kéron.
  49. Gih punika salat daim tegessipun ingaran puni neksénni, yén kinarsakaken iku, déning Hyang sayekti dadi, waliyullah kang kinaot.
  50. Lamun nora mangkono mukmin kas iku, déné ta ujarring dikir, la ilaha illallahu, makdumma alayyaka batin tétébé lair kémawon.
  51. Sampun telas poma-poma dénna émut ajana pépéka sami, ing ja[18]ti ujar iku, lamun ana kang tan ngreti, budinen yén meksa tan wroh.
  52. Kagunemma lan wong kang wis tunggal kawruh, liyané aja dén wruhi, yén tan sabadannya wéku, iku poma wekas mami, aja gébréh bok kacenthok.
  53. Kacenthokké krana geng-gengnging pakéwuh, amung sampurnaning pati, marma kéh kang tiba luput wus bener pangrakitnéki, ing pati temah malécong.
  54. Pan kairup ing pakarêmman donnyéku, tan kelar tibaning pati, kéron mangsah wowor sambu, donya arta anak rabi, kabéh padha dadi mungsuh.
  55. Iya iku abotté ing wong tumuwuh, nora kena kami tolih, anak rabi bapa babu, brana arta myang kakasih, sajroning amrih mulyéng gon.
  56. Ujar iku gugulangngen mupung durung, yén wus kasép niniwassi, sapa kang bisa tutulung, aja pijer ulah mukti, ing pati ywa kabesturon.
  57. Nadyan wus wruh yén anggung gawé ketungkul mila ajana tekibir, jer siréku padha durung ana ngrasakaken mati, marma ingsun  iki lumoh.
  58. Ing kamuktén tilar kawibawanningsun sun palaur laku santri, tur nistha tanpa karyéku, nanging ingsun wus udani, pan pamrih ingsun ing batos.
  59. Karya sasab panyirêpping tyas tekabu, déné tékattingsun batin sun tobattaken satu[19]hu, lamun tan sampurnéng pati, séngga jisim kongsi bosok.
  60. Tuwin wutuh yén tan pracaya siréku, bésuk yén ingsun ngemasi, kalamun sira padha wruh, yén wus kinubur dén aglis dhudhukken séngga nglegorong.
  61. Tuwin bosok énggal pakakna ing asu, aja kang mangkono malih, nadyansiji wuluningsun sampurna tannana kari, mulih sipatting Hyang Manon.
  62. Ujar iku ajana kang milu-milu, yén durung wruh sajating, puruhita aywa ngawur, temah sasar mati kapir, wong urip yén tanpa tudoh.
  63. Ngapiranni yén ngandelken sarakkipun yén tan wruh ing ngélmu jati, déné babar pisannipun nora dén lebokken tulis larangngan ageng kinaot.
  64. Wonten malih kojah saking guru-guru, kang wus wijinejangken mami, sun kumpullaken sasuluk sual masalah dadya tri, tembang durma pangkur sinom.

PUPUH III
DURMA PANGKUR SINOM

  1. Kawruhana lamun sira tinatonnan apa tegessé lajim énggal sahurrana, meneng pan tegessira, semuné punapa lajim jawabben énggal sipat subut sayekti.
  2. Lajim lawan subut artiné punapa, sahurrana dén aglis kadi urip kita, kang wikan ing priyongga, kang kawas ing pribadi, ingkang miyarsa, [20] nora liyan pribadi.
  3. Kang akarsa pan nora liyan piyambak miwah kang angingalli, pan iya piyambak kang anabda priyongga, kang langgeng kekel pribadi, Kang Maha Mulya, apan iya pribadi.
  4. Ingkang élok pan nora liyan piyambak miwah Kang Maha Suci, tan liyan piyambbak kabéh ingsun piyambak kang asih kang angasihi, inggih punika, rêké semuné lajim.
  5. Lawan malih lamun sira tinakonnan pundi asmaning Widhi, sahurrana énggal yéku kang wus sir wacap pundi kahananning Widhi, jawabben énggal asedya ing pribadi.
  6. Nenggih ingkang pundi pribadining Allah, sahurrana dén aglis apan sedya baka, pundi sedyaning Allah, sedya langgeng ing pribadi, ingkang kawasa, ingkang purba kang urip.
  7. Ingkang nabda ingkang ningalli tan liyan kahananning Hyang Pasthi, pundi dhéwékking Hyang, anuli sahurrana, ingsu dhéwékké Hyang Widhi, ingsun punika, tegessipun punapi.
  8. Sahurrana iya mantep tegessira, kasedya ingsun yakti, tegessé pan iya, nora ana kahanan goro myang tingal kakalih, pan nora ana, ya pangucap kakalih.
  9. Ing tegessé iya ingsun ingkang sedya, ya ingsun ingkang urip ingsun kang kawasa, ingsun kang amiyarsa, ingsun ingkang ani[21]ngalli, ingsun kang wikan ingsun kang Maha Suci.
  10. Ingsun Ingkang Maha Luhur Maha Mulya, ingsung ingkang anabda, ingsun kang sukma linuwih, ingsun kang tunggal nyata tan bestu jisim.
  11. Iya ingsun kang urip datanpa nyawa, langgeng tan owah gingsir, ingsun kang sampurna, kang agung kang wisésa, kang élok ingsun sayekti, pan ingsun ingkang, amuji kang punuji.
  12. Ingsun ingkang tanpo enggon tanpa arah, ingsun kang tanpa warni, ingsun tanpa rupa, ingsun kang tanpa masa, kang tanpa jiyat sun ugi, tanpa musapah, tanpa tuduhan mami.
  13. Ingsun ingkang mantep ananingsun dhawak malih yén dén takonni, endi jatining Hyang, déné énggal jawabbira, jatining Allah kang pasthi, kahananning Hyang, sedya ana pribadi.
  14. Tegessipun purba karuhun kang tanpa wiwittan lan tanpa wis pan inggih punika, kang yekti jatining Hyang, pundi kahananning Widhi, ingkang sanyata, saurrana dén aglis.
  15. Angéstokken ing dhiriningsun piyambak lirré wus tan ngulati, sakabéhé mapan wus kawengku déning wang.
  16. Yekti ingsun kang mantep ing dhéwékking wang, madeg ratu pribadi, ing karatonning wang, tannana mama[22]dhaha, angungnging karaton mami, langgeng tan owah, urip tan kenéng pati.
  17. Lan malihé tinakon pundi dzattullah, dén énggal anahurri, apan iya sedya, durungngé ana jagad lan sawussé jagad dadi, asedya uga, birahi ing pribadi.
  18. Nenggih ingkang pundi sedyaning dzattullah sauhurrana dén aglis iya tanpa molah, lawan tanpa wekassan ingkang aran Allah pasthi, jawabben énggal kahanannira yekti.
  19. Kang akarsa lan pundi wimbuhing Allah, sahurrana tumuli, iya karsanira, kang tannana topangnya, kang tannana kirang néki, lawan kang nora – kena ing owah gingsir.
  20. Lawanmalih wonten ing pitakonning wang, pundhi tunggaling Widhi, énggal sahurrana, aran kang ingrannan tunggal tan wujud kakalih, wus nora mamang, lan nora pindha kardi.
  21. Déné lamun tinakonan malih sira, jongka tigang prakawis ingkang dhihin uga, tan adoh lan sarira, tan anéng sarira ping dwi, ping tri kasrira, sahurrana dén aglis.
  22. Kang tan adoh saking sarira sahadhat, tan anéng srira takbir, kasrira sakarat kadya paran lirrira, sahurrana dipun aglis lirré sahadhat among winong pribadi.
  23. Tegessipun takbir pan sira Pangéran anembah la[23]n amuji, ing pribadinira, tegessé kang sakarat déné tan esak ing pati, lan nora mamang, lan malih bokmanawi.
  24. Tinakonnan masallah tigang prakara, déné ingkang rumiyin imbar wawayangngan déning wruh ing bakal lirré kang kaping kalih, kitab amakutha, déné wruh dadinira, latar putih tanpa tulis lirré déné ta, kang iman mulya suci.

PUPUH IV

  1. Sasmitaning kawimbuhan kawruhana ya pangucappé réki, miwah ing pangrungunipun tuwin paningallira, ora ana pangucap loro puniku, dadi solah tingkahira, boya esak boya serik.
  2. Boya tasbéh mung dzattullah, kéwala dén karasa yén abukti, dén karasa yén anginum sembahhyang dén karasa, dén karasa dzattullah inggih puniku, ingkang wus awuru Allah, yéku aran salat daim.
  3. Lawan malih ingarannan martobatté ing kasdu takrul takyin kasdu nenggih artinipun mapan karêpping niyat dadi cipta déné tegessipun takrul iku pameksaning niyat garahita dadosnéki.
  4. Lirré ingkang takyin nyata, wisésané [24] ing niyat kang sayekti, sang cipta pan dadossipun kasdu punika iman takrul tokid takyin makrifat lirripun ingkang iman yén anaha, gumléthék yekti tan serik.
  5. Tansak[4] tingallé ing Allah, ingkang tokid enengngé lawan mosik gléthékké paningallipun pangucap pamiyarsa, nyata ingkang angenengngaken puniku, kang anggléthékkvn ing Allah, myarsakken ngucapken pasthi.
  6. Allah tangala mapan kang, amimbuhi dadi sampun sakserik tingallira mring Hyang Ngagung, nenggih ingkang makrifat ing enengngé osikké paningngalipun pangrungu pangucappira, dadi lan dhéwékkira.
  7. Tegessé punika nyata, bilatasbéh-bilatasbéh lir néki, tan loro kahannanipun mapan Allah kéwala, kang angucap meneng mosik myarsa dulu, pan nyata ing ananira, poma wus aja sak serik.
  8. Sasmitaning rahsanira, kang dén ucap kang angucap Hyang Widhi, poma dipun awas émut nora na liyan-liyan ana déné yén tinakonan siréku, punapa pangawruhira, ing Allah jawabben anglis.
  9. Pangawruh ingsun ing Allah, kawimbuhan ing ngélmuning Hyang Widhi, wonten malih suallipun ana ujar sakecap lawan laku satindak menang gon iku, nuli énggal sahurrana, ujar sakecap p[25]
  10. Iya kang ngucap Hyang Sukma, déné laku satindak sarta Widhi, kang aran meneng gon iku, ingkang wus nora susah, angulatti ing Allah lyan dhirinipun pira martabatting tingal sahurrana tri prakawis.
  11. Nenggih tasnip kang kapisan ingkang kaping kalihé insan kamil kandil kaping tiganipun tasnip lehep tegesnya, insan kamil kang sampurna artinipun kandil roh ilapi lirnya, utawi semuning tasnip.
  12. Tingngal kang luluh sampurna, iya wahyu iku tegessé malih, dadi paningngal kang kusus teteppé wahyu nyata, mila wajib sami dén eningna iku, prabédaniréng paningngal ing Nabi Wali myang mukmin.
  13. Nabi tetep tingallira, mara mundur tingallé wali mukmin pira martabatting laku, jawabben rong prakara, kadi geni kang dhihin ping kalihipun kadi angin tegessira, semuné kang kadi geni.
  14. Pinét panassé kéwala tegessipun punika amrih gelis panarimanira sampun kasuwén déné ta kang, kadi angin pinét tan kena rinuruh, tegessé wus nora pisan susah angulatti malih.
  15. Pinten martabatb sarira, sahurrana iya tigang prakawis ana déné kang karuhun kadya tanggal kaping pat kaping kalih lir tanggal ping sanganipun ping tri lir tanggal pat belas déné ta ingkang rumiyin.
  16. [26]Kang kadya tanggal kaping pat iya déné atulis lair batin kang kadya ping sanganipun tegessé luluh sirna, kahananné ing kahananning Hyang Ngagung, kang kadi tanggal pat belas déné panedyané sami.
  17. Kadya kang andadéken, tegessé yén ping pat belas kang sasi, wus prapta ing wangennipun tekané ing kawula, nora ta yén dadiya gusti puniku, nanging iya dadi uga, pinten martabat pamanggih.
  18. Jawaben limang prakara, kang rumiyin geléthékké ing ngati, yén kang kaping kalihipun katepekking lumampah, panjeritting anangis kang kaping telu, ketugging nutu kaping pat ping lima cérétting ngantih.
  19. Déné jeritting karuna, lawan iya geléthékké ing ngati, miwah ketepekking laku, pan iku ing pangucap marmanipun iya dipun kadi latu, ing tékad déné wus tompa, iya cérétté kang ngantih.
  20. Lirré sipat jamallullah, déné ketugging anutu lir néki, wedallé pangucappipun nyata yén nora mamang, nora susah angulatti ing Hyang Ngagung, ya kang ngucap iku Allah, poma aja pindha kardi.
  21. Martabatting bumi pira, sahurrana kéhé tingang prakawis dzatting roh ilapi iku, nenggih kang kapisan kapindhoné roh jasaddi sadayéku, kaping tiga tanpa prenah [27] tanpa tuduhan sayekti.
  22. Endi kang aran Mukammad kang khakiki lawan ingkang mazaj, sahurrana dén agupuh, aran Nabi Mukammad kang khakiki dzatting roh ilapi iku, déné Mukammad kang mazaj yéku daztting roh jasaddi.
  23. Kang khakiki lan kang mazaj nora pisah mapan loroning tunggil nyata yén ing sira iku, déné kang tan prenah, lawan ingkang tanpa tuduhan puniku, pan khakhékatting dzattullah, tan liyan pasthi siréki.

PUPUH V

  1. Martabatting kanugrahan lamun sira dén takonni, pinten nugrahaning sadzat[5] aturrana tri prakawis nenggih ingkang rumiyin ngencengngaken imannipun ping dwi neguhken ing tyas déné ingkang kaping katri, mapan iya nglampahaken anggaota.
  2. Pinten nugrahaning salat sahurrana tri prakawis dhingin megattaken karsa, tinggal cipta kaping kalih, madhep kang kaping katri, pinten kanugrahannipun takbir mongka dén énggal jawabben tigang prakawis dhihin kawruh weruh kaping kalihira.
  3. Jatining weruhkaping tiga, pinten nugrahaning budi, jawabben tigang prakara, nenggih cipta kang rumiyin garaita kaping kaping kalih, sang cipta ping tiganipun nugrahaning rohira,jawabben tigang prakawis kang rumiyin urip tan kalawan nyawa.
  4. Kaping kalih anani[28]ra, tan dén anakken liyaning, kaping tri Allah kéwala, nora nana amomorri, ing wahdzatil wujuddi, pinten kanugrahannipun nenggih ingkang sakarat sahurrana tri prakawis dhihin adhep idhep kaping kalihira.
  5. Mantep ingkang kaping tiga, lan pira kanugrahanning, iman énggal sahurrana, pan iya tigang prakawis sokur ingkang rumiyin tawekal ping kalihipun kaping tigané sabar, pinten nugrahaning tokid sahurrana pan amung kalih prakara.
  6. Nenggih tetep kang kapisan wedi ingkang kaping kalih, wonten malih suallira, pinten ing kanugrahanning, makrifat mongka nuli, sahurrana dén agupuh, iya amung satunggal ana ing ananiréki, nenggih karsa rahsa wisésa priyongga.
  7. Pinten martabat karêman sahurrana tri prakawis para mukmin karêm apngal karêm sipat para wali, déné kang para Nabi, edzat pakarêmmanipun lirré karêm dzattullah, sok wontenna asya nenggih, karêm sipat sok wontenna gumléthékké.
  8. Lirré karêm apngallullah, sok wontenna obah osik yén sabit paningngalira, nenggih kabuka sayekti, ing sipat jalal tuwin jamal kamal kaharripun dadiné imannira, makbul glumléthékking ngati, dadi antuk sampurna yakinning gesang.
  9. Pinten martabatting nyawa, sahur[29]rana dipun aglis kathahing nyawa satunggal pan iya mung roh ilapi, marmané mung sawiji, tegessing urip puniku, pan iya mung satunggal tannana urip kakalih, ing pasthiné amung kahanan kang tunggal.
  10. Lamun sira tinakonnan pundi Allah padha mangkin déné énggal sahurrana, sapa ingkang ngucap iki, aja ta sira dalih, yén dudu sira Hyang Ngagung, sayekti kang dén ucap kang ngucap tan lyan Hyang Widhi, nanging kudu weruha ing panarima.
  11. Anapon ing panarima, dén kadi toya lan siti, lawan dipun kadi udan miwah dipun kadi wesi, lawan dén kadi jladri, kang kadi lemah lan banyu, dén sumerêp[6] tegesnya, nora pegat kang rokani, ana déné tegessé kang kaya udan.
  12. Déné tan pegat tingalnya, anapon kang kadi wesi, sakarsanira maréntah, dén gawéya pangot lading, pethél wadung upami, nora owah sipatipun maksih wesi kéwala, déné kang kadi jaladri, ya ing ngriku duduwa ing ngriku uga.
  13. Punika pasthi kang angsal ing ngujar sakecap tuwin laku satindak kalawan kang meneng ing ngenggon nenggih, yén wus kadi jaladri, nora owah tingalipun dulu dinulu dhawak tannana tingal kakalih, ora ana pangucap loro punika.
  14. Dadi salatté sampurna, weruh para[30]nning ngabekti, weruh paranning sembah Hyang, benerré nyata tan sisip weruh paranning osik wruh paranning enengngipun weruh paraninning ngucap weruh paranning pamyarsi, wruh paranning ngadeg wruh paranning lenggah.
  15. Weruh paranning anéndra, weruh paranning atangi, weruh paranning amangan wruh paranning nginum warih, weruh paranning ngising, weruh paranning nguyuh, weruh paranning suka, weruh paranning prihatin wruh paranning ngidul ngulon nga;or ngétan.
  16. Weruh paranning mangandhap weruh paranning manginggil weruh paranning ing tengah, weruh paranné ing pinggir, weruh paranning ngurip weruh paranné ing lampus kabéh ingkang gumelar, kang gumremet kang kumelip nora samar weruh paranné sadaya.
  17. Telas kang sual masalah, poma kang sedya utami, aywa kakéhan sembrana, dén weruh rahsané iki, yén wus weruh dén werit dénna sasab aywa umung, aja sawiyah-wiyah, nganggo wawarah yén angling, lawan aja kawetu wong ahli sarak.
  18. Yén maido temah kopar, karana rarasan iki, nora amicara sarak amung sajatining ngélmi, kang rérénténg riricik tannana ingkang kaétung, lan malih ingsun kojah, padha anggitten ing batin dadi wejang lamun sira bijaksana.

PUPUH VI

  1. Lah iki kojah ingsun wonten caritaning wali kutub sa[31]king Jawi nami Séh Samsu Thabariz langkung wanter tékaddipun tur karamatté kinaot.
  2. Myang warnanira bagus dedeg pidegsa rada arangkung, alalana mring Ngarab mindha raryya lit sami lan umur tri taun sarwi wuwuda kémawon.
  3. Ing praptanira nuju, ari Jumungah pepak pra kaum myang ngulama lebé modin marbot ketib perak para saléh jamhur, néng masjidil karom kono.
  4. Myang pandhita gung agung, miwah Molana Amir Khaji Rum déréng kondur dénnya saking minggah khaji, ing ari Jumungah kumpul raryya lit prapta dumrojog, tanpa larappan uluk salammé assalamu ngalékum ya tuwanku Molana Rum Amir Khaji, lan para nujum sadarum nulya anjawab gumuroh.
  5. Ya ngalaylassalamu[7], éh rarya lit lungguha siréku, lajeng lenggah ing ngarsané Amir Khaji, ngandika Amir Khaji Rum éh para Jumngah sapa wroh.
  6. Raré kang darbé sunu, para Jumngah sadaya umatur, dhuh pukulun datan wonten kang udani, sudarméng raré puniku, ing Ngarab ngriki tan tumon.
  7. Inggih prayogi dipun tuwan dangu pribadi puniku, asallipun pun raré saking ing pundi, ngandika Amir Khaji Rum éh tholé ingsun tatakon.
  8. Ing ngendi pinangkamu, déné tanpa larappa[32]n praptamu, raré matur ya tuwanku Amir Khaji, déréng purun jarwa ulun purwané ing praptaning ngong.
  9. Amba tannya rumuhun lawan pra Jumungah sadarum angandika Molana Rum Amir Khaji, ya tholé apa karêpmu, becik takonna maring ngong.
  10. Apa kang adi luhung, apa déné masalahing ngélmu, ing kang ekhak miwah ingkang ghaib-ghaib raryya lit alon umatur, gampil yén tuwan wus sagoh.
  11. Déné pataké ulun ghaibbing Allah lan malihpun ghaibbing Mukammad punika kang pundi, mesem ngandika Amir Rum éh bajang yén sira tan wroh.
  12. Ghaibbing Allah iku, pan Mukammad dé Mukammad iku, ing ghaibbé pan iya Allah sayekti, iku yén sirarsa weruh, raré gumujeng tur alon.
  13. Ya Tuwan Molana Rum lawan pra Jumungah sadarum panjawabbé Mukammad ghaibbing Widhi, kaaken punapa iku, Mukammad déning Hyang Manon.
  14. Punapa déné lamun Allah ingaran ghaibbing rasul Allah iku kaken napa déning Nabi, éh tholé ingsun tan ngrungu, kaya ujarmu mangkono.
  15. Mara jarwaha gupuh, teka ngendi pinangkané réku, raré matur ya tuwan Molana Khaji, déréng purun jarwa ulun malih amba atatakon.
  16. Ing Tuwan Sang A[33]mir Rum miwah para Jumungah sadarum salat Jumngah kang tuwan sembah punapi, tuwin salat limang wektu, ulun arsa wruh kang yektos.
  17. Ngandika Molana Rum saha para saléh para jamhur, iya tholé sun salat Jumungah iki, tuwin salat limang wektu, tan liyan nembah Hyang Manon.
  18. Lamun nora kadyéku, nora esah sembah punjiningsun wus mupakat kang muni ing dalin kadis raryya lit ika duk ngrungu, guguk wentissé dén entrog.
  19. Sun sidhep tan kadyéku, ya Tuwan Molana Amir ing panembah tuwan anembah Hyang Widhi, luwih saking séwu luput prasasat nembah ing dhéyon.
  20. Panembah tuwan ngawur, siya-siya tan wrin genahipun ing asallé sembah tuwan saking pundi, dhateng pundi puruggipun pundi enggénné Hyang Manon.
  21. Dheleg Amir Khaji Rum para Jumngah kabéh ting palenguk dénnya kaluhurran sabda lan raryya lit dangu-dangu mojar Sang Rum ya tholé ingsun tan weruh.
  22. Ing enggonné Hyang Ngagung, lan paranné sembah ingsun tan wruh, miwah witting sembah ingsun tan udani, mongka raré ingkang muwus ya tuwanku Rum Sang Kathong.
  23. Myang para saléh jamhur, pangucappé kadya raré timur, anggurayang tannana ingkang amirib anembah muji Hyang Ngagung, tuwan jarwakna maring ngong.
  24. Ka[34]aken napa iku, Allah déning paduka Amir Rum angandika Molana Rum Amir Khaji, ya kundhing marma sun sebut sul mulya-mulya Hyang Manon.
  25. Déné agawé ingsun lan agawé manungsa sadarum andadékken balé Aras bumi langit miwah manungsa sadarum dinadékken ing Hyang Manon.
  26. Myang swarga narakéku, awal akir lahir batin iku, nora liyan kabéh titahing Hyang Widhi, raryya lit asru angguguk ah genah apa Sang Kathong.
  27. Pangucappira iku, tuwin para saléh para jamhur, pamuwussé tannana ingkang prenah mati, morék mung pijer katungkul padha dikir lénggak-lénggok.
  28. Pijer sujud arukuk wus marêm ing sembah pujinipun tangéh lamun praptaha ingkang ginaib pangrasané wus pinunjul tannana graiténg batos.
  29. Éh Molana Khaji Rum miwah para Jumungah sadarum raré alit kéwala pasthi udani, kang kaya ujarmu iku, yén kabeh titah Hyang Manon.
  30. Nanging sitéku ngawur, angaranni tan wruh parannipun Amir Matur ya tuwanku raré alit paduka jarwa rumuhun asal tuwan kang sayektos.
  31. Angandika Séh Samsu, Thabarij éh Molana Khaji Rum, saking ngembuh saka tambuh prapta mami, kabéh kadadiyan durung, kang dadi dhi[35]hin pan ing ngong.
  32. Ingkang ghaibul guyub durung dadiya Allah lan Rasul durung dadi ingsun kang dadi rumiyin kang luwih mulya pan ingsun saking sakéhing dumados.
  33. Mangkona Molaka Rum lawan para Jumungah sadarum samya sujud ing sukuné Séh Raryya lit raryya lit malih amuwus éh Molana Rum sang Kathong.
  34. Panjawabku Hyang Ngagung, sira aranni ghaibbing rasul rasul sira aranni ghaibbing Widhi, raryya lit pon bisa muwus kaya ujarmu mangkono.
  35. Lan sembahhyangngéréku, kang sira sembah Hyang Ngagung, yén mangkono sira maksih padha kapir, durung Islam kang satuhu, déné tékadmu mangkono.
  36. Makamming Allah iku, lawan kaya apa wujuddipun lawan kaya apa rupané Hyang Widhi, sira apa wus kapangguh, apa lanang apa wdon.
  37. Mojar Amir Khaji Rum miwah para Jumungah sadarum ya Séh Alit kawula datan udani, ing sual tuwan puniku, raryya lit malih miraos.
  38. Yén mangkonowa éh Rum aja nembah ing Allah siréku, tan sampurna mundhak sira kupur kapir, andeku Amir Khaji Rum pan sarwi aris tatakon.
  39. Ya tuwanku Séh Timur, inggih sinten paduka puniku, Séh ngandika sarta rupa kaki-kaki, lenggah ing kursi mas murub néng ngarsané Ru[36]m Sang Kathong.
  40. Kursi karamattipun sami gawok kang miyat sadarum panganggénné sadaya pan sarwa langking, pamuwussé mring Amir Rum éh Amir yén sirarsa wroh.
  41. Sajatiné ya ingsun ingkang awal kang akir ya ingsun miwah ingkang nginum inumman ya mami, kang tandhak-tandhakkan ingsun kang édan ngédanken ing ngong.
  42. Kang tambuh-tambuh ingsun ingkang ghaib kang guyub ing ingsun iya ingsun ingkang lahir ingkang batin kang nembah sinembah ingsum kang muji pinuji ing ngong.
  43. Ingkang nikmat ya ingsun ingkang awéh nikmat iya ingsun ingkang rasa kang rumasa iya mami, kang angrasaani ya ingsun kang rinasan iya ing ngong.
  44. Ingkang wedi ya ingsun ingkang wani sayekti ya ingsun ingkang wadi madi mani iya mami, ingkang maningkem ya ingsun kang dadi awan pan ing ngong.
  45. Kang nom kang tuwa ingsun ingkang wadon kang lanang ya ingsun iya ingsun ingkang sugih ingkang miskin ingkang ratu iya ingsun kang wadya bala ya ing ngong.
  46. Ingkang akéh pan ingsun ingkang sathithik pan iya ingsun ingkang loro ingkang siji iya mami, ingkang lumaku ya ingsun ingkang mandheg iya ing ngong.
  47. Ingkang gumuruh ingsun ingkang meneng sayekti ya ingsun tengah pinggir ngarsa wuri ngnadhap nginggil kanan kéring iya ingsun kang lor wétan kidul ku[37]
  48. Nora liyan ya ingsun kang loh kalam nukhat ghaib ingsun kang dzat sipat asma apngal iya mami, kang wujud ngélmu nur sahud sajatiné  iya ing ngong.
  49. Kang bumi geni banyu, miwah angin apan iya ingsun ingkang sabar ingkang keras iya mami, ingkang ngalim iya ingsun ingkang kerêng iya ing ngong.
  50. Ingkang dhihin iya ingsun ingkang kari tan liyan ya ingsun kang saréngat kang tarékat awak mami, khakékat makrifat ingsun kang iman tokhid ya ing ngong.
  51. Ingkang Allah ya ingsun ingkang Mukammad pan iya ingsun kang ghaibbing Mukammad pan iya mami, ghaibbing Allah ya ingsun kang gedhé cilik ya ing ngong.
  52. Ingkang anak ya ingsun kang nganakkaken pan iya ingsun kang kakadang ingkang lola iya mami, ya ingsun kang khalék makluk kang Alip lam lam E é ngong.
  53. Kang mim kang Akhé ingsun kang mim akir kang edal pan ingkang donya kang ngakérat iya mami, kang swarga naraka ingsun ya ingsun kang jaba jero.
  54. Éh Molana Amir Rum miwah para Jumungah sadarum ingsun pémut yya pépéka ing ngaurip mokal yén sira nora wruh, lamun atemahan layon.
  55. Ing kono gon pakéwuh, éwuhé akéh wong salang surup ngélmu sarak dén aranni angu[38]wissi, miwah panasarran agung, yén tan darbé ngélmu jatos.
  56. Aja pijer kumlungkung, iku dadi dalaning kumprung, pengung bingung embuh-embuh kang dén rukti, Kitab Kuran ngundhung-undhung, kodheng brahala dén géndhong.
  57. Kandhangngan wong kadhawung, ing drubiksa dén ajak kalurung, mring pépéréng peri pinindha hapsari, sarwi siniwéng dhudhuruk jinaga déning gandarwo.
  58. Pangrasané swarga gung, tan uninga yén tibéng bekukung, kang mangkono tanggung-tanggung dadi janmi, pan angur dadiya asu, patiné tanpa karaos.
  59. Gampang pratikellipun sirnané aris datan patutur, dadi janma yén tan wruh tanajul tarki, nora wurung katalikung, éh éling-éling Rum Kathong.
  60. Yata Risang amir Rum lawan para Jumungah sadarum dupi myarsa ri sabda risang siniwi, samya nembah ngraup suku, sarwi ngrerêpa tur nyalon.
  61. Ya tuwanku Séh Sepuh, mugyangsalla sapangat pukulun lan paparab tuwan ambarsa udani, ngandika Risang Séh Pikun éh Maulana Rum Kathong.
  62. Lan Jumungah sadarum ora ta sira weruh maring sun aranningsun iya Séh Samsu Thabariz sawusnya ngandika guguk salam dyan musna saking gon.
  63. Ghaib sakursinipun nulya sinaurran salammipun pan gumuruh sarya andongong prasa[39]mi, getun-getun pangun-pangun joto-joto ting palenggong.
  64. Angonggo-ongga sagung, gung alit samya pating panlinguk ngungak-ungak mangu pangungunné déning, praptané lan késahipun pan nora ana ingkang wroh.
  65. Kang kari samya wuyung, yang ken wawayang wiyangganipun lir kékéyang angayengngi poyang paying, kayuyun sanget kilayu, yén kagrayang tannangayoh.
  66. Ing kayuwanannipun kaya-kaya kaléyangnging wahyu, wéh wiyadi yayah maniyup yang-yangnging, kakayangngan mrih rahayu, ayun ngupayéng Hyang Manon.
  67. Dadya samya yeg guyub sadaya nedya puruhitéku, ngélmu ingkang nampurnakaken ngaurip ana ngétan ngalor ngidul sawenéh ana ngulon.
  68. Titi caritanipun waliyullah poma-poma sagung, anak putu rasakna lepiyan iki, séngga dén kongsu sumurup mring tékaddé kang mangkono.
  69. Nanging aja angawur, guguruwa mupung maksih idhup yén dén ancap ing tulis baé tan keni, lamun durung angguguru, gurayang nora gumacos,
  70. Nadyan ahli tasawup ahli osik miwah ahli suluk lamun nora ahli puruhita ngungkih, yekti temah sasar susur, wanterré angas kémawon.
  71. Jer iki antepipun pangrakitté parabo[40]t pangracut apan nora kalebu sajroning tulis amung cumanthél ing guru, sabab larangngan geng kaot.
  72. Lan malih kojah ingsun tunggallé kang piningngit ing guru, kang martabat sanga kawruhana sami, kang tumrap ing sekar pucung, padha rasakna ing kono.

PUPUH VII
P U C U N G

  1. Kang pinucung, nenggih urut-urutipun kang martabat sanga, terus Ingkang Maha Suci, iya iku martabatté rasullullah.
  2. Kratonipun kang Maha Suci mahluhur, tetep aran kita, pribadi ing awal akir, lair batin yogya samya dén gurokna.
  3. Ing wong kang wus putus ing ngélmu rakséku, yén sirarsa wikan ing karatonné pribadi, kawruhana duk maksihé awang-awang.
  4. Uwung-uwung, bumi langit durung wujud ingkang ana apa, junun mukawiyah nenggih, ingarannan junun iku makna tata.
  5. Tegesipun muka rarai puniku, wiyah jagad jembar, tegessé tata kang dhihin dén anakken ing arahing jagad jembar.
  6. Pan ing ngriku, durung karsa lagi iku, arahé kéwala, yaiku kang Maha Suci, kang jumeneng anéng junun mukawiyah.
  7. Iya iku, sajatiné urip ingsun sadurungngé ana, bumi langit trusamangkin mongka karsa apa malih kang kinarsan.
  8. Neng[41]gih maklum sukma aranné puniku, maklum maknawiyah sukma ing karsanéréki, durung karsa lagi ngawruhi kéwala.
  9. Sapa iku, kang jumeneng anéng maklum sapa iya ingkang, Maha Luhur Maha Suci, iya iku nyata urip kitha dhawak.
  10. Lagi durung, ana bumi langittipun terus ing samangkya, mongka nuli karsa malih, apa kang dén karsakken nenggih maklummat,
  11. Tegessipun maklummat kumpulling kawruh, pepekké ing umat durung karsa apan lagi, pepek baé sapa madeg ing maklumat.
  12. Iya iku kang, kang Mah[8] Suci Maha Luhur, nyata nora liyan ing urip kita pribadi, sadurungngé bumi langit trus samangkya.
  13. Lajengngipun kang kinarsakkaken iku, apan iya ngadam ilapi wujud ilapi, tegessipun basa ngadam iku ora.
  14. Tegessipun ilapi umapa iku, lirré wujud ana, kang ilapi ing pribadi, ing anané dadi metu saking ora.
  15. Awittipun upamané pisan iku, ora dadi ana, tetep upama pribadi, purwanipun ana iku saking ora.
  16. Tegessipun anané lan oranipun tan lawan kinarya, déné upamané malih, durung ana lagi anané kéwala.
  17. Sapa iku, kang jumeneng anéng ngriku, ngadam ilapi myang, wujud ilapi [42] pan mami, sadurungngé dadi jagad trus samangkya.
  18. Lajengngipun akarsa malih puniku, apa kang kinarsan pan iya Alip Mantili, lirré alip madeg mantili lirrira.
  19. Kang umantung dhéwé bada ngadeg iku, ya adegging karsa, gumantung rahsa pribadi, iya rahsa lan karsa purba wisésa.
  20. Teteeppipun rahsané dhéwé puniku, tan lawan kinarya, anané karsa pribadi, kang jumeneng ing mantili kono sapa.
  21. Iya iku, Mah Suci Maha Luhur, mapan urip kita, pribadi duk sadurungnging, ana bumi langit terus ing samangkya.
  22. Lajengngipun apa dén karsakkén iku, nenggih johar awal johar sosotya lirrénéki, awal dhihin basa sosotya punika.
  23. Kumpullipun ing putih lan kuningngipun pan ananing rahsa, basa dhihin kumpulling brit lawan lawan irêng kang madeg ing kono sapa.
  24. Iya iku, kang Mah Suci Maha Luhur, nenggih urip kita, dumadi duk sadurungnging, ana bumi langit terus ing samangkya.
  25. Lajengngipun apa kinarsakken iku, ngalam uluhiyah, tegessé ngalam udani, ulu luhuriyah mapan jagad jembar.
  26. Iya iku, dadining karsa karuhun karsa kang sapaisan anané kang bumi langit sapa ingkang ngadeg ngalam uluhiyah.
  27. Iya iku, [43] kang Mah Suci Maha Luhur, nora liyan-liyan ya urippingsun pribadi, sadurungngé bumi langit trus samangkya.
  28. Lajengngipun akarsa malih puniku, pan akyan sabitah, akyan pan nyataning ngurip kang sabitah iku tetep tegessira.
  29. Teteppipun kulit kuku wulu bayu, tetep tinetepan balung otot kulit daging, lawan sungsum déné teteppé kang jagad.
  30. Sarta gunung, geni angin miwah laut clérét thathit kilat kuwung téja obar-abir, iya iku ing uripping rasullullah.
  31. Sapa iku, kang jumeneng anéng ngriku, ing akyan sabitah, nenggih ingkang Maha Suci, Maha Luhur nayata lamun nora liyan.
  32. Urippingsun sadurungngé jagad wujud terus ing samangkya, mongka nuli karsa malih, apa kang dén karsakken ngadam prampuwan.
  33. Ngadam iku, ing orané tegessipun déné kang prampuwan tetep kang rupa pribadi, kaya putih irêng kuning ijo abang.
  34. Dadu biru, wungu kalawan kulawu, iku ananira, dhéwé tan lawan kinardi, iya iku teteppé rupa mukammad.
  35. Sapa iku, kang jumeneng Maha Luhur, ing ngadam prampuwan iya ingkang Maha Suci, Maha Mulya nyata lamun datan liyan.
  36. Urippingsun pribadi sadurungngipun bumi langit dadya, tan liya[44]n prapta samangkin sampun tamat kang aran martabat sanga.
  37. Poma dipun pracaya ywa pindha wuwus lan aja was-uwas yén maido temah kapir, lawan aja kawetu ing wong ngakathah.
  38. Dénna serung, kang serombong dén barukut wong kang ahli sarak sirikken aja dén wruhi, nadyan liyannipun kudu nganggo warah.
  39. Marmanipun banget-banget pémuttingsun nyata wus katondha, ingsun dhéwé wus nglakoni, ahli sarak tur durung nganti ngulama.
  40. Maksih busuk paran déné angguguru parandéné angguguru, duklagya sapisan nora timancep ing ngati, angguguru malih jangkep kaping tiga.
  41. Lagi iku, wiwité rada sumurup nanging durung ilang, labetting sarak sak serik siyang ratri tyassyingsun aponca bakah.
  42. Ingsun durung dunungngaken lungguhipun mungguh ing rahsiya, meksa kérup kapilintir, dadya sumsek tyassingsun nuli tan kétang.
  43. Tan kaétung, lajeng malih angguguru, jangkeppé kaping pat ing kono gagah tyas mami, anampanni wahyu geng prapta nugraha.
  44. Dadya sampung, sumilak nir maléng kalbu, wus datan kalingngan ilang kang bongsa ling-aling, leng-leng liwung tan mamang ing pasike[45]
  45. Sayandarung, biraihiningsun ingngélmu, anggung puruhita, nedya musawat batin sun anteppi nora wedi béya wrgad.
  46. Sawussingsun tutuggonningsun guguru, ing batin tan kéwran lahirré sasat sun pingit angibadah tanpa pédah ingsun temah.
  47. Kadya edul tanpa masa dikirringsun agung ratib saman ngumpullaken khaji-khaji, kongsi miskin labettésun karya bojo.
  48. Éh ta sagung, gung alit nak putuningsun padha kawruhana, luluhurré guru mami, luwih aplal tinimbang lan maca Kuran.
  49. Guruningsun tan akéh mung tiga likur, nanging kang sun étang, luluhurré mung siwiji, kang pawitan nenggih saking Jeng Panuttan.
  50. Kang rumuhun Jeng Rasullullah mumuruk marang sayiddinna, Ngali kang putra bin Talib lajengngipun Sayiddinna Ngali mulang.
  51. Marang sunu, Sayiddinna Husén iku, lajeng amumulang, mring Sayid Jénal Ngabidin lajeng mulang mring Iman Mukammad Bakar.
  52. Lajengngipun Mukammad Bakar mumuruk maring Rokaniyah, Jakpar Sidik muruk maring, Jeng Sultan Ngaripin Abiyajid Islam.
  53. Lajengngipun Sultan Ngaripin mumuruk maring Séh Mukammad Mahrib lajeng muruk malih, mring Séh Ngarbi Yajidil Ngaskitu Mulya.
  54. Amumuruk nenggih dhateng Kutab Abu, Malaphar Molana, Rum tuwan si muruk ma[46]lih, mring Séh Kutub Ya Abi Khasannil Karkan.
  55. Ya Séh Kutub lajeng malih amumuruk mring Séh Hud Kalim, Wuri Nahar muruk malih, maring Sayid Mukammad Ngasik lajengnga.
  56. Amuruk Séh Mukammad Ngarabbiku, lajengnya mumulang, mring Séh Ngabdullah Santari, lajeng mulang mring Iman Kaliyus Satar.
  57. Lajeng muruk mring Séh Hidayattullahu, Sarmasti amejang, marang Séh Khaji Khusuri, mejang muruk marang Sayid Sibatullah.
  58. Putranipun Sayiddinna Rokhullahu, lajeng mulang mring Sayid Kawahib Ngabdullahi, Amad Ibdnu Ngali kang ngabongsa Ngabas.
  59. Prajanipun ingsan nawi lajeng muruk mring Séh Amad ingkang, putra Séh Mukammad nagri, Madinah kang mashur lan Séh Ahmad Kusan.
  60. Lajeng muruk maring Séh ing Ngabdur Raup putra Ngayi ingkang, bongsa Séh Khamjah pan suri, prajanira ing singkil pan lajengngira.
  61. Amumuruk mring tuwan Séh Khaji Ngabdul Mukiyi ing Karang, padhukuhan sapar widi, mejang putra kang dalem bojong ing karang.
  62. Prajanipun lan sapar widi kang dhukuh, mejang putranira, Kyai Mas ing sapar widi, désa karang déné ta ing lajeng ngira.
  63. Amumuruk mring Kyai Talak Budi[47]nnu, kang wisméng Banyumas mejang Séh Mukammad Salim ing Madahab mejang Mas Rongga Warsita.
  64. Wismanipun ing Surakarta Ibbennu, Mas Ngabéi Yasadipura kang kaping kalih, trah pamaséng Jawi (A)l Kabir Pengging Pajang.
  65. Sampun putus kojah luluhurring guru, poma wekassing wang, dénna gemi dénnastiti, dén taberi lan dén ngati-ati samya.
  66. Tegessipun gemi dénna ja kawetu, marang wong ngakathah, déné tegessé nastiti, dén was pada ing ngélmu aja léléda.
  67. Dipun terus ing lair lan batinnipun aja kongsi mamang, séngga dén tumekéng pati, déné ingkang taberi ing tegessira.
  68. Siyang dalu, dén talatén maca iku, sagung lelepiyan supaya dadiya misil masahé wasis néng tyas aja mamang.
  69. Yén tan kaur, mamaca ing siyang dalu, yén dalu kéwala, dén sregep ngiling-ilingngi, rasakena muraddé lan masuddira.
  70. Dén gumathuk ing tékad ywa nyamut-nyamut manawa kapirran utama kang tutul petis déné ta yén saben dalu tan kacagak.
  71. Apessipun ing pendhak Jumungah iku, dalu tuwin siyang, déné apessipun malih, aja ora sapisan ing saben wulan.
  72. Supayantuk kamulyan yakinné lampus mengko sun wawarta, pirsakena duk sawar[48]gi (*[9]), kang sinaré ing Pengging Darul Ngaliyan (+[10]).
  73. Tur ta sampun kasebut yén ahli ngélmu, paran déné arsa, lepiyanning para wali, tuwin lepiyanning guru kang sampurna.
  74. Ingsun weruh, nalikané lamun dalu, yén tan katamuwan sakéndelling nganggit-anggit nora ana malih ingkang tiningallan.
  75. Amung suluk kalawan tasawuppipun paran déné ana, manungsa ing jaman mangkin ingkang datan arsa ulahing lepiyam.
  76. Ciptanipun nanging kudu dadi guru, ngélmu popogottan kang mangkono muridnéki, dadi wong bér wangkal guruné bér nakal.
  77. Lamun durung, bér mukit wong dadi guru, sanadyan bér ngakal aja kang bér nakal malih, lamun nora mari maksih kalingkongngan.
  78. Déné iku, kesusu ngangkah tan pecus destun tanpa kojah, tumandang amumuruddi, suluk iku dén susul muluk kéwala.
  79. Anggagampang, muraddé kudu amenthung, masa tarimaha, ingkang padha ahli budi, apa nora bisa gawé murad dhawak.
  80. Muraddipun kang terus lan loghattipun pan suluk punika, da[49]dalan maring kajatin déné ingkang muraddi muluk punika.
  81. Wong kumlunthu, pan pentes dipun dinulang ing watu, pipitu kang samya, agengngé sabithi-bithi, mokal baé ingkang para aoliya.
  82. Nganggit suluk yén tan nanapédahipunpan pasthi kinarya, wuwulang ing wuri-wuri, déné ingkang ngati-ati tegessira.
  83. Aja tungkul kaurippan ing donyéku, sajroning kawiryan sasambinen lan prihatin dénna ulah pati sajroning ngagesang.

@@@ #i# @@@

——————————–
[1] Utawa;
[2] Priyongga
[3] Allahu.
[4] Tansah.
[5] Sahadat.
[6] Sumerêp.
[7] Ngalaikum salamu.
[8]  Maha;
[9]      Suwargi Kiyai Ngabéi Yasadipura I, pujongga karaton dalem ing Surakarta Adiningrat.
[10]     Séda kasarékaken  ing Dhusun Ngaliyan sakilé masjid ing Pengging.

NGILMU ka-ALLAH-an


NGILMU ka-ALLAH-an


Anggelaraken kawruh makrifat dhateng Pangéran, pangarangipun
awawaton kitab suci Kuran katandhing kaliyan iktidad
sanésipun kadosta : Kristen téyosapi, ngilmu klenik
tuwin sanés-sanésipun, dados serat punika ugi
anggelaraken panganggep : tri murti
menggah ing agami Kristen manunggal
menggahing téyosopi, makaten
ugi kekeraning para guru
ngilmu klenik, sadaya
wau katandhing
kaliyan mét
Islam.

ingkang ngarang :
MUFTI MUKHAMMADI

Mubalig sarta guru agami pamulangngan Mukhammadiyah
ing Surakarta

ingkang nyadé sarta ngedalaken :
SITI SJAMSIJAH

Boekhandel & Uitgeefster
Worosoesila & Noeroe’l – Islam
Mamba’oel oeloem
Solo – Java

1347 – 1859
1928

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir
Sidoarjo,  25 Februari 2018

@@@

[5]Bismillahi rahmanir rahim

 

Awit ingkang asma Gusthi  Allah Pangéran  ingkang Maha Mirah ing donya sarta  Asih ing akhérat.

Sadaya puji kagunganipun Gusthi Allah. salam sarta rahmat dalem Gusthi Allah mugi tetepa ing panutan kita Kangjeng Nabi Mukhammad SAW, nurul Islam sakula warga sarta para sakhabat sumarambahipun  dhateng para umat ingkang sami dados pandérékipun sadaya. Amin.

Sasasmpunipun ingkang kadya punika, nuwum mugi kawuningana : sampun dados kalimprahanipun sadaya manungsa, sanadyan ageng utawi alit punika saben-saben angucap : Allah, nyebut : Allah, nyuwun énget maring : Allah, tobat maring : Allah, sapiturutipun, ananging manawi kula waspaosaken ingkang sayektos awis sanget tiyang  ingkang manuh utawi sumerêp dhumateng ing Gusthi Allah. Mila karangan ingkang ceka[6]k punika mugi-mugi maédahi  utawi anggambelangngaken dhumateng para sadhérék ingkang sami taksih kapetengngan ing bab punika.

Sajatosipun angrembag prakawis : Allah, punika satunggiling babagan ingkang sakalangkung gawat manawikapléséd dados sasar utawi musrik inggih punika dosa ingkang ageng. Awit saking punika, mila manawi para maos maham dhateng ngilmu punika kedah sarana kaemataken kanthi weningnging panggalih.

Sajatosipun ngilmu ka-Allah-an punika warni-warni sanget para ngulami anggénipun sami nerangngaken, katerangan wau wonten ingkang maligi rarambatan dhawuhing Allah wonten malih ingkang kacundhukaken kaliyan ngakal, wondéné pirantos ingkang badhé kula anggé nerangngaken ing mangké punika, saking ayating Kuran inggih punika ayat ingkang kula serat wonten ing nginggil ungelipun :  Biismialla-h arrakhma-ni arrakhi-mi, lajeng kula runtutaken kaliyan katerangan ingkang bongsa ngakal (ngakliyah).

Ayat ing nginggil punika wonten gangsal tembung, inggih      punika :

  1. Bi tegesipun : kalawan atas awit,
  2. Ismi tegesipun : asma, jeneng.
  3. Alla-h tegesipun Allah, sesembahan ingkang sajatos,
  4. [7]Arrakhma-ni, tegesipun : Kang Maha Murah.
  5. Arrkhi-mi, tegesipun : Kang Maha Asih.

Saréhning kitab punika ingkang langkung parlu ngrembag prakawis Allah, mila ingkang kula terangngaken langkung rumiyin lafal ingkang kaping tiga, inggih punika : Allah.

Pitakénan :

  1. Allah iku sapa.
  2. Rupané kaya apa.
  3. Gedhéné lan ukurané sapira.
  4. Cacahé pira. Lan;
  5. Kapriyé kahanané.

Pitakénan gangsal prakawis ing nginggil punika awis-awis sanget tiyang ingkang saged anjawab, tarkadhang inggih wonten ingkang anjawab ananging angél katampi kaliyan ngakal, wonten sawenéhing ngulami anjawab makaten : Man ngarafa nafsahu fakad ngarafa rabbahu, cara Jawinipun : sing sapa weruh marang awakké, yekti weruh marang Pangéranané. Jawaban ingkang makaten punika sajatosipun patitis sanget amung kémawon kathah-kathahing panampinipun manungsa sami klintu, inggih punika sami nganggep bilih awakipun punika Allah. Allah punika badanipun piyambak déné rasul : rahsanipun piyambak, anggé[8]nipun mardéni makaten punika rékanipun inggih  mawi methik wawatonipun agami Islam mawi negesi shahadat, anggénipun mardéni makaten : ingsun anekséni, ora ana sesembahan kajaba panjenenganingsun lan ingsun  anekséni satuhuné Mukhammad  iku rahsaningsun.

Inggih makaten wau ingkang nuwuhaken tiyang gadhah iktidad Gusthi Allah punika : sun ingsun inggih ingsun badanipun piyambak,  katranganipun makaten : upami kula kapejahan anak dipun ungel-ungeli awon utawi dipun undhat-undhat ing ngasanés punika sinten ingkang susah, punapa wadhag kula. Punika sanés nanging ingkang susah wau inggih punika ingkang kawastanan : ingsun, limrahipun dipun wastani : Allah. ingkang makaten punika klitu sanget, tiyang ingkang gadhah kapitadosan makaten punika  ingkang kathah lajeng  tansah rékadaya anggénipun madosi ingsun sarana patrap ingkang warni-warni. Patrapipun wonten ingkang sarana kapéjét mripatipun dipun wastani soroggan, wonten ingkang sarana semédi sapiturutipun tur anggénipun madosi  sampun mawi ubarampén ingkang boten sakedhik wragadipun éwadéné anggénipun sampun ngilmu khak ing mongka sajatosipun namung saweg panyana. Déné panyana punika [9] boten kénging pisan-pisan katetepaken utawi kanggé papathokan.

Panyana punika saweg kanggé nyawa barang wadhag kémawon kerêp sanget kaplésédipun punapa malih kanggé  nyanyana  barang ingkang ghaib yén ta boten kaplésédda. Katranganipun makaten.

PANYANA KAWON KALIYAN : NYATA

Cariyos : ing ngalam donya punika ingkang misuwur ramé nagari Paris, ing  kitha ngriku pangtgénan tukking modhél-modhélipun panganggé cara kilénan, wanita sami misuwur éndahing warni. Kasenengngan ingkang anyenengngaken bongsa ném-néman boten kirang. Kithanipun rêja, marginipun saé sarta dipun tir (jobin) ingkang ngantos cemeng gilap manawi tiningalan, saurutipun pinasangngan dilah daléktris ingkang pajar sanget, ing pinggir rétép griya gedhong ingkang inggil-inggil, kathah sanget karéta motor ingkang langkung wonten ing ngriku. Wonten trémmipun ingkang alampah daléktris, saking kathahipun kréta motor ingkang langkung, boten kénging dipun cariyosaken : rêkaos sanget saupami tiyang saking sisih kiwa lumampah dhumateng ing sisih tengen.

Para maos punapa mangretos ingkang kula kajengngaken ing [10] cicriyosan kula ing nginggil punika. Kawuningngana : punika cariyos nyariyosaken kawontenanipun kitha paris, — para maos punapa sampun naté pirsa nagari Paris, — panginten kula déréng pirsa.

Ananging sanajan déréng pirsa,  sarêng kula nyariyosaken kawontenanipun kitha Paris kados makaten wau, para maos tamtu lajeng anggraita, sarta ing salebeting panggalih masthi lajeng anggambaraken utawi amujudaken wontenipun kitha Paris tarkadhang angunandika makaten : kayakké kutha Paris iku kaya mangkéné, kaya mangkéné ……….. salajengipun, sadaya tiyang ingkang maos cicriyosanipun kitha Paris ing nginggil punika tamtu ing manah inggih kacithakkan gambaring kitha Paris kados cicriyosan ing nginggil wau.

  • Satunggal-satunggaling para maos punapa sami anggénipun anggambar-gambaraken ing nginggil punika.
  • Sampun tamtu béda-béda.
  • Béda-bédaning panyana, panyananing para maos punika punapa saged plek kaliyan ingkang dipun gambar-gambar utawi dipun kandhakkaken wau (nagari Paris).
  • Punika tamtu boten sami, tamtu sulaya kaliyan nagarinipun Paris, manawi maibén kénging kantakkaken, [11] …………. tangéh yén samiya.

Katrangan ing nginggil punika wau kados sampun terang sanget bilih tiyang mirêng cicriyosan punika lajeng nyana wujuding barang wau, ananging panyana wau masthi sulaya kaliyan kanyatananipun, tur punika saweg kanggé anyana ingkang wadhag-wadhag kémawon punapa malih kanggé anyana manungsa sajatos mongsa dumugiya. Pancén manungsa sajatos punika golongan prakawis gaib.

Para maos ambok manawi inggih sampun naté mirêng utawi pirsa, kados pundi kawontenanipun ngilmu kasampurnan rak inggih warni-warni sanget tur punapa punika inggih lerês déréng tamtu. Malah kanggé kula malah saged netepaken tamtu kathah ingkang lepat amargi makaten wau sami kaliyan nalika para maos angandhak-andhakaken kawontenaning kitha Paris, punapa pangondha-andhanipun para maos  anggVnipun ngandhak-andhakkaken kitha Paris (ingkang déréng naté dipun sumerêpi) saged sami kaliyan kithanipun sampun tamtu boten, dados ing mangké terang sanget  bilih ingkang limrah dipun wastani guru kasampurnan punika sajatosipun inggih déréng sumerêp : Sun, déréng sumerêpipun sami kaliyan anggénipun déréng sumerêp kitha Paris ingkang déréng naté dipun sumerêpi. Dados manawi lajeng angondha-andha, sampu[12]n tamtu béda-béda, tur béda-bédanipun wau boten cocog kaliyan kawontenaning : Sun (manungsa sajat), sami kaliyan bédaning pangondha-ondha kita dhateng kitha Paris anggénipun boten saged angeplekki kaliyan kitha Paris.

Andharan kula ing nginggil wau wosipun kita sadaya boten kénging netepaken satunggaling prakawis ingkang mawi pathokan : panyana.@@@

Miturut ngilmu-ngilmu, sami amiterangngaken kawontenaning manungsa rinangkep badan kalih, inggih punika badan wadhag tuwin badan alus, badan alus asring dipun wastani : manungsa sajati, inggih ingkang limrahipun dipun wastani : sun inggih ingkang asring dipun sebut Gusthi Allah déning limrahipun tiyang ingkang sampun maguru dhateng guru, ingkang limrahipun dipun wastani : guru kasampurnan, ……. ananging wonten awisan ing ngatasipun guru ingkang mulangngaken punika, inggih  punika boten kénging nyebut : Sun punika Gusthi Allah, awit punika dados awisanipun para Nabi wali. Makaten sengadinipun.

Kathah sanget para bongsa kita Jawi ingkang kasasar kawruhipun klintu anggénipun mastani Gusthi Allah, tur manawi dipun lerêsaken terkadhang mastani dhateng ingkang nglerêsaken : bilih piyambakkipun (ingkang nglerêsaken) punika déréng dumu[13]gi, taksih cethék anggepipun anggénipun mastani : upami tiyang dhateng kraton déréng dumugi sitinggil, ingkang anggumunaken punika déné teka saged damel sirikan mawi nyariyosaken sirikanipun para Nabi Wali  barang, punapa sirikanipun para Nabi Wali punika makaten, ing mongka dhateng ingkang dipun wastani Nabi Wali kémawon déréng mangretos, manawi makaten punapa boten  namung panyana kémawon.

Wonten malih sadhérék kita Jawi ingkang kasasar ing margi, angsal wejangngan bilih Gusthi Allah punika : angen-angen para titiyang ingkang mangéran dhumateng angen-angen sirikan sanget mastani utawi ngucap : Ngen (ngapepet sigeg : na). Awit manawi ngantos angucap ingkang makaten panyananipun kanggep : nyamah dhateng asamanipun Gusthi Allah. Mila manawi nanggori tiyang  ingkang ngucap  ngen tiyang wau lajeng uluk salam ping tiga, anggénipun uluk salam wau inggih saking pakening gurunipun, manawi tiyang ingkang dipun ulukki salam wau ngantos kaping tiga meksa taksih nékad angucap ngen lajeng kapurih késah, amargi tiyang wau tétéla déréng tunggil guru (déréng naté maguru). Sajatosipun ingkang makaten wau manawi para maos karsa nyatitékaken anggujengngaken saget amargi akén uluk salam ana[14]nging babar pisan déréng mangretosipun : uluk salam ingkang mejang déréng mangretos ingkang dipun wejang inggih déréng mangretos, punapa makaten wau boten kalebet ing babasan : anut grubyuk weruhing rêmbug.

Wonten malih angen-angen dipun cariyosaken : leng. Dados tiyang ingkang sirikkan  mungel leng, manawi mungel : lengnga : boten purun lajeng kagantos lisah ………. salajengngipun, dhuh teka sajak dakik-dakik timen.

Wonten malih ingkang nerangngaken sampurnaning pejah, bilih bénjing sapecating nyawa saking badan wadhag punika ing ngriku lajeng wonten titiyang ingkang plek kaliyan badanipun piyambak lajeng kapurih ngetutaken, inggih namung makaten punika ingkang dipun anggep sampurna. Déné manawi badhé nyatakaken wujudan ingkang badhé kaetutaken punika kénging, kapurih ningali ing manik ing ngriku masthi wonten wujudan ingkang plek kaliyan badanipun piyambak sumerêpipun sarana pangilon.

Wonten malih ingkang nerangngaken : ing bénjing manawi sampun badhé pejah badhé kadhatengngan tiyang ingkang ing bathukkipun wonten cirinipun Alilmutaklimun wakhid inggih punika ingkang badhé nuntun ing kasampurnan.

Saya angujengngaken malih punika, manawi angerangngaken tembung Nga[15]rab tarkadhang mlésedipun tebih sanget dados kalintu, nanging anggepipun sampun sampurna, kadosta : nerangngaken panggénanipun Gusthi Allah wonten bétalmakmur, bétal mukharam bétal mukadas.

  1. Bétal makmur, tegesipun : jaman karaméyaningsun panggénanipun wonten ing utek.
  2. Bétal mukharam jaman pasengkeraningsun pangénanipun wonten ing jajantung.
  3. Bétal mukadas jaman pasuciyaningsun panggénanipun wonten santawising pringsilan.

Tegesipun ingkang makaten wau, punika manawi para maos anggatosaken langkung-langkung manawi sampun mangretos dhateng basa Ngarab sampun tamtu lajeng  gumujeng kapingkel-pingkel ingkang boten kéging kaampet, déné teges ing nginggil wau anggénipun nerangngaken makaten : nalikané manungsa mikir. Ingkono Allah lagi jumeneng ana ing bétal makmur. Tegesipun : uteg punika kangg nampi utawi mikir-mikir ramé, mila lajeng kawastanan : Allah jumeneng ana ing karaméyaningsun, manawi manungsa pinuju ngunandika, Allah mangandhap jumeneng ana pasengkeraningsun, anggénipun  damel pasaksén : manawi manungsa pinuju ngunandika, punika tarkadhang dipun celukki inggih boten mirêng, awit boten pinuju wo[16]ten ing bétal makmur, nanging pinuju jumeneng wonten  ing bétal mukharam, manawi manungsa pinuju sepen pamikir tuwin sepen pangunandika, Allah wonten ing pasuciyaningsun inggih punika wonten ing bétal mukadas, prakawis punika inggih lerês kawontenanipun pancén inggih makaten ananging anggénipun anggathuk-gathukkaken punika ingkang kalintu, paribasanipun : dudu-dudu berasé ditempuraké. Dudu gathuk-gathukké, digothak-gathukkaken. Kalintunipun : baital dipun wastani bétal, bait tegesipun panggénan almakmur, tegesipun : ramé. Punika lerês nanging panggénanipun sanés ing utek dados kalintu. Baital makmur, punika panggénan kiblatipun para Malaikat kalebet golongngan ngalam ghaib dados snés ing utek, manawi dipun tegesi wonten  ing utek punika klintu, sarta ing utek punika pancén sanés pangénanipun Gusthi Allah.

Bétal mukharam punika klintu, lerêsipun : baital mukharam, baital mukharam punika panggénan ingkang dumunung ing tanah Mekah, dados kiblitipun  titiyang Islam manawi sembahyang. Sapunika taksih, sarta kénging kanyatakeken dados manawi kategesan : jantung, punika klintu. Kajawi punika baital maukharam wau ugi sanés panggénanipun Gusthi Allah. Nanging [17] limrahipun sinebut baitullah. Tegesipun ingkang lerês : manawi baital mukharam ateges panggénan ingkang sinucékaken manawi baitullah ateges panggénan kagungnganipun Gusthi Allah.

Béntal mukadas punika klitu, lerêsipun : baitul mukaddas punika panggénanipun taksih, wonten ing tanah Syam (Juroesalem) kénging kanyatakaken sarta inggih sanés panggénanipun Gusthi Allah malih.

Cekakipun manawi ita purun angraosaken wejangnganipun para guru-guru wau, ingkang ngakenipun dados guru kasampurnan masthi kita lajeng saged nyumerêpi piyambak bilih wejangngan-wejangngan wau kathah-kathahipun sami lepat, lepatipun : déné sapisan andhosok tembung Ngarab kaping kalihipun anggénipun maléncéngngaken dhateng suraosing tegesipun tembung Ngarab wau. Dados namanipun boten anglenggahaken wonten ing panggénanipun piyambak-piyambak, mila para maos inggih kedah ingkang ngatos-atos sampun ngantos énggal-énggal angajengngi dhateng wejangngan ingkang akukudhung mawi tembung Ngarab, ngéngetana bilih sajatosipun para guru kasampurnan ingkang kaajak rêrêmbagan inggih déréng mangretos dhateng te[18]bung Ngarab, mila wasananipun sakalih-kalihipun inggih lajeng sami sasar.  Ingkang prayogi punika manawi ngrembag tembung Ngarab inggih kedah kaliyan tiyang ingkang mangretos dhumateng tembung Ngarab supados angsal papadhang. Éwadéné katrangngan ing nginggil  punika manawi kacocogaken kaliyan guru ngilmu kasampurnan rak inggih taksih saged mangsuli : kaya mangkono iku rak isih saréngat yén aku ora kaya mangkono, amarga aku bongsa khakékat dadi wus bongsa dhuwur. Iyah, kados laré, anggénipun boten purun kawon, saya mangké manawi ngrembag prakawis khakékat saya katingal banyunyak-benyunyukkipun amargi saweg ingkang nama saréngat kémawon lugunipun pancén déréng sumerêp, mila kula inggih gumun saget déné prakawis ingkang makaten kémawon teka sampun kaaggep ngilmi ingkang dakik-dakik sarta dados gegebengngan ingkang kineker sanget.

Para guru ngilmu kasampurnan punika manawi mejang pancén lerês sanget kadapur cangkrim-cangkriman makaten wau supados para muridipun sami anggregut dhateng ngilmunipun, nanging manawi sampun kawejang, pun murid kedah tutup mulut liripun boten kénging pitakén, manawi wonten ingkang pitakén lajeng kadumuk déréng dumugi, taksih cethék amrgi panampinipun kirang su[19]ci, mila para murid-muridipun ingkang kathah, déréng tampi utawi déréng mangretos kémawon cariyosipun sampun mangretos awut manawi boten makaten kuwatos ambok bilih dipun wastani cethék ……….. bodho, sapiturtipun, manawi sampun tampi, boten kénging kawedharaken dhumateng ngasanés kajawi ingkang tunggil guru. Punika wadosipun pun Kyai guru wau mindhak pejah tedhanipun awit manawi ngantos kawedharaken ngasanés tamtu lajeng boten wonten ingkang maguru dhumateng piyambakipun déning cekap lajeng angsal pitedah saking murid-muridipun, lah, lajeng nama mejahi sadéyan géndis téh.

Woten sawenéhing guru kasampurnan mastani Gusthi Allah punika : telu-teluning ngatunggal utawi : Tri Murti, inggih punika : Allah, Mukhammad rasul, Allah Mukhammad rasul punika boten kénging kapisah. Anggénipun angegesi :

  • Allah, tegesipun : urip inggih punika urip utawi gesang kita piyambah.
  • Mukhammad tegesipun : wujud inggih punika wujudipun piyambak.
  • Rasul tegesipun : rahsa, inggih punika rahsa kita piyambak, jumenengngipun gesang, anggénipun nembungaken : lembut ora kena jinumput agung angébekki jaga[20]d boten kajaba boten kejero, dzatipun anggénipun mastani : élok boten akontha, boten awarni, boten rupi, boten arah, boten enggén ……… salajengngipun.

Wawardén wau sajakipun anggénipun damel tatembungngan angracik sajak ngilmu ingkang inggil dakik-dakik gléthék pethélipun namung : hawa. Namung manawi nyebut hawa punika : Allah, punika boten kénging, anggénipun mastani sanés : hawa. Manawi dipun wastani suwung, anggénipun mastani : sajatiné isi. Harata, makaten punika punpa boten damel bingngung, tur punika lepat sanget anggénipun negesi tembung Ngarab, mila wejangnganipun para guru ngilmi klenik punika manawi dipun gega, rumaos kula katemahanipun malah adamel pejahing ngakal, déné tegesipun ingkang lerês tur barés kurés makaten :

  1. Allah, Mukhammad rasul punika sajatosipun tigang tembung. Allah : tembung Ngarab asal saking tembung : ilahun Jawinipun sasembahan, al-ilahu, kang disembah, pakecapanipun : Allah. dados Allah punika satunggaling dzat ingkang dados sesembahanipun makhluk, katrangnganipun ing mangké badhé katerangngaken ingkang sakalangkung panjang.
  2. [21]Mukhammad punika : asma, asmanipun Nabi ingkang dados utusaning Allah. Ingkang puputra Sayid Ngabdullah. Miyosipun wonten ing negari Mekah, kautusipun ing Pangéran kakarsakaken supados dados panutanipun tiyang sangalam dumugi ing dinten kiyamat.
  3. Rasul punika tembung Ngarab cara Jawinipun utusan.

Dados manawi Allah dipun tegesi urip, Mukhammad wujud: Rasul: rahsa, punika lepatipun terang kesangetan mila wejangnganipun guru ingkang makaten punika ngawur, tur numbuk-numbuk, boten mangretos punapa-punapa. Sawenéhipun guru, Mukhammad Rasulullah, punika dipun wardéni : Tri Murti (Drie éénheid, punika inggih ngawur malih. Tetembungngan ing nginggil punika saminipun : Mas Ngabéi Karyaduta gandhékké Sampéyan Dalem Ingkang Sinuhun, punapa punika kénging kawastanan tiga kempal dados satunggal (Tri Murti). Boten amargi wujudipun mung satunggal inggih punika namung : Karyaduta, ingkang dados utusanipun Sampéyan Dalem Ingkang Sinuhun.

Punapa Karyaduta kaliyan ingkang Sinuhun punika satunggal, klintu sanget, Mukhammad Rasulullah, punika cara jawinipun : Mukhammad utusané Gusthi Allah, wujudipun inggih namung satunggal : Mukhammad; thok, wondéné [22] Rasulullah, ingkang Jawinipun : utusané Gusthi Allah, punika dados katranganipun : Mukhammad, sami ugi kaliyan : gandékké Ingkang Sinuhun dados katyranganipun : Mas Béi Karyaduta.

Kados sampun sawatawis cekap anggén kula miterangaken sawatawis saking kekeraning gegebengnganipun para guru kasampurnan ingkang kekeran wau saged dipun kawedhar, manawi saweg wonten ingkang sumedya anjéréng mori pethak dalah uparampénipun.

Kawruh kekeraning para guru klenik (ingkang limrahipun dipun wastani guru ngilmi kasampurnan) punika wontenipun parlu kula beber ing ngriki, amargi pangangkah kula supados lilimbangngan yektos kaliyan sajatosipun ngilmu ka-Islam-an awit manawi kita sampun sumerêp yektos dhateng sajatining ngilmu ka-Islam-an ing ngriku kita masthi lajeng saged sumerêp kalepatanipun sadaya golongngan ingkang angrungkebi sanésipun agami Islam, kawuningngana, agami Islam punika angemot ngilmu ingkang inggil sarta dakik-dakik sanget, inggilipun wonten sanginggiling sadaya ngilmu, punika tumrap ngilmu punapa kémawon, dakik-dakikkipun déné anyakup tumraping lahir batos, para guru utawi Kyai ingkang ngakenipun dados guru ngilmu kasampurnan punika sajatosipun nganggé [23] ngilmu ingkang awur-awruan sarta boten nyata, satunggal lan satunggalipun manawi mejang kados  ménco ingkang angocéh boten wonten tegesipun, sadaya ngilmunipun ngilmu panyana, boten wonten nyatanipun, saking dayaning panyana, sampunmasthi kémawon ngimunipun para guru kasampurnan wau warni-warni. Rékanipun badhé anuju kasampurnan nanging sadaya-sadaya namung adhadhasar panyana, ingkang boten kénging kanggé pathokan, mila pangajeng-ngajeng kula dhateng para maos mugi sami ngungsed mempeng nyinau ngilmunipun agami Islam inggih punika ngilmu ingkang khak, lerês boten kénging kabantah. Sinten ingkang ambantah masthi kémawon awit ingkang ambantah boten nyata. Sapunika kados sampun wancinipun kula nerangngaken ngilmu Islam anegesi pangandikanipun ngulami ing ngajeng wau.@@@

MAN NGARAFA NAFSAHU FAKAD NGARAFA RABBAHU
(Sing sapa weruh marang awakké, yekti weruh marang Pangérané)

Islam ngilmu nyata, ngilmu khak ngimu kang cocog karo ngakal.

Pitakén ingkang kawitan : Allah iku sapa.

Badhé anjawab pitakénan punika, langkung rumiyin kula [24] kedah aniti badan kula ingkang nastiti, boten kalangkungngan, kula punika sinten cobi katakékaken dhateng sinten-sinten, mangké ingkang pratitis masthi amangsuli : kowé iku wong utawi manungsa. Pitakén malih : wong utawa manungsa iku apa. Kadadéyané saka apa. Wangsulanipun : manungsa iku titah kang tumitahé asal saka barang satétés kang anggilani, yaiku kang metu saka ing bapa. Banjur kalahiraké ing biyungngé. Mulané manungsa iku diarani : anakké bapakné lan embokné. Dadi manungsa iku asal saka bapa lan biyungngé. Miturut katrangngan ing nginggil punika sampun céplés bilih manungsa punika dadamelanipun bapa tuwin biyungngipun.

Wangsulan punika punapa para maos sampun marêm
(tafakkur sakedhap)

Para maos kita sadaya kedah angginakaken ngakal saha pikiran, manawi wonten tiyang ingkang ngucap : manungsa iku gagawéyané manungsa, punika lepat tur sanget, terangngipun makaten : saupami manungsa sasaged damel anak sampun masthi lajeng saged milih, batosipun : dak gawé anak lanang, sing bagus sing ambangun turut sing pinter, sing baut ngaji ………… sapiturutipun sakathahing …… sing ……!. Ananging punapa saged kadumugén O…, boten, ingkang kathah masthi [25] sulaya kaliyan pangontha-anthanipun, tarkadhang lah kosok wangsula.

  1. Kathah sanget tiyang ingkang nrajang agami, alampah jina. Nalika lampah makaten wau, pangangkahipun masthi sampun ngantos gadhah anak, éwadéné dumadakan lajeng wawrat, mkaten punika kalajeng terang amrantandhani bilih manungsa boten saged damel anak, ringkesanipun : boten kajeng gadhah anak dumadakan wawrat lajeng manak.
  2. Kathah sanget tiyang ingkang kajat gadhah anak ananging boten gadhah anak.
  3. Kathah sanget tiyang ingkang kajat gadhah anak jaler, nanging dumadakan sarêng gadhah anak : jebul medal éstri. Dados ing mangké sampun pratéla bilih manungsa sapunika boten saged damel anak.
  4. Manungsa sami kajat anak bagus ayu …………. éwadéné ingkang kathah sami nglairaken laré ingkang sulaya kaliyan ingkang dipun kajengngaken.
  • Sinten tiyang ingkang boten kajat dhamateng putra ingkang bagus utawi ayu, pinter, wasis prigel sapiturutipun.
  • Punapa sampun masthi kalampahan kajat wau. Punika awis sanget, tarkadhang malah nglahiraken ingkang ako[26]sok wangsul, saupami manungsa saged damel anak punika tamtu gadhah pamilih sakajeng-kajengngipun saminipun tukang badhé damel méja, punika tamtu lajeng damel wangun ingkang sakajengngipun punpa bunder, punapa pasagi, punapa alus sakajengngipun tamtu saged kalampahan awit saged andamel, sarêng manungsa punapa inggih makaten.

Sapunika kados sampun séléh, bilih kita manungsa sampunika sanés damelanipun manungsa. Lah, lajeng sinten ingkang damel badan kita punika, punapa wit ingkang ageng. Punapa brahala, punapa kuburan, O, punika apes sadaya, boten  saged damel, dumugi samanten manungsa lajeng mupus judheg boten saged anglajengngaken.

Sarêng sampun dumugi samanten kajudhegganing manungsa, ingkang damel manungsa saha angutus satunggaling manungsa ingkang kakarsakaken paring pitedah (rasul) kanthi pangandika makaten : Allah iku kang ngetokaken sira kabéh saka guwa garbaning biyung ngira, ora sumurup barang-barang. Ing kono Allah nuli masangngi pangngrungu, pandeleng lan ati, mangkono iku supaya sira kabéh padha sukur. Lah,  makaten pitedahipun rasul (Kangjeng Nabi Mukhammad) miturut pangandikanipun Pangéran ingkang [27] kasebut  ing dalem Kuran dados ing mangké pratéla bilih ingkang damel utawi nitahaken manungsa punika : Gusthi Allah, bilih Gusthi Allah punika ingkang menggah tiyang Paris mastani : Khudaya, tiyang Eropah mastani : Gods, tiyang Hindhu mastani : Pejaperti, tiyang Yahudi mastani : Yeuwah, tiyang Cina mastani : Thian, tiyang Malayu mastani : Tuhan, lan tiyang Jawi mastani : Pangéran kang sinembah sajati.

Ing mangké kados sampun terang sanget suméléhipun bilih ingkang damel kita manungsa punika asmanipun : Gusthi Allah. wondéné bapa biyung ing ngatasipun wujud kita, punika namung dados pirantos utawi lantaran kémawon, ing ngriki kula lajeng anjawab tuwin miterangngaken pitakénan ingkang kaping kalih, makaten :

GUTHI ALLAH IKU RUPINÉ KAYA NGAPA

Pitakénan ing nginggil punika  kénging kajawab kados ing ngajeng, makaten : Man ngarafa nafsahu fakad ngarafa rabbahu, yekti weruh marang Pangérané. Mila kénging  kajawab makaten amargi manawi manungsa badhé nyumerêpi rupinipun Gusthi Allah, punika cekap nyumerêpi dhateng badanipun piyambak, ing ngajeng sampun kula terangngaken bilih manungsa punika sanés damalanipun manungsa, nanging damelanipun Gu[28]sthi Allah. langkung rumiyin ing ngriki kula badhé anjéréng kawontenaning badhan kita. Kawuningngana, kita manungsa punika inggih kénging kapérang makaten :

  1. Badan wadhag;
  2. Wadhagging alus;
  3. Badan alus, tuwin;
  4. Alusing alus;

Badan wadhag punika kénging kaprinci-princi makaten : anggota, sirah, tangan suku, gembung …………,. Ugi kénging kaprinci-princi malih makaten : kulit daging, balung, manah, jantung, wadhuk rêmpelu, usus urat-urat ………… salajengngipun, pérangan punika kénging ningali saking kawruh bab manungsa, sajatosipun manawi manungsa punika namung makaten kémawon tamtu déréng cekap inggih punika masthi déréng saged ambédakaken awon lan saé, inggih boten saged susah, boten sagéd serik boten gadhah pamilih. Dados ingkang dipun betahi  (dipun kajati) punika masthi namung bongsa wadhag, ing mongka manungsa rêmen sanget dhumateng ngilmu ingkang bongsa alus-alus, punapa punika ingkang nampi inggih badan wadhag, tamtu boten, dados manungsa taksih wonten alusipun malih. Mila wonten ingkang  mérang malih ngantos sakawan prakawis kados ingkang sampun kasebut ing nginggil wau. Déné badan wadhaging alus limrahi[29]pun dipun wastani : jiwa. Jiwa inggih taksih kénging  kaprinci-princi malih makaten : kontha, warna, ambu, rasa, pangrasa, cipta, ripta, budi, angen-angen akal nalar, pikir, krenteg ………… salajengngipun, inggih pirantos kalih warni ( wadhag tuwin wadhagging alus) punika ingkang saged anggarap utawi nyumerêpi sadaya prakawis.

Manungsa dalasan pérangnganipun punika dadamelanipun Gusthi Allah dados ingkang sampun katerangngaken ing ngajeng. Lah, ing mangké lajeng sampun dumugi ingkang kula kajengngaken inggih punika : ingkang damel kaliyan damelanipun punika kedah béda.

  • Tukang kajeng saged damel méja. Méja punika tamtu boten sami kaliyan tukang kajeng.
  • Ingkang damel jam punika rupinipun masthi boten sami kaliyan jamipun, enz.
  • Makaten ugi ingkang damel manungsa, inggih punika Gusthi Allah, punika tamtu inggih boten sami kaliyan manungsa.
  • Ngalam saisinipun punika dadamelanipun Gusthi Allah. Gusthi Allah tamtu inggih béda ugi (boten sami) kaliyan ngalam saisinipun sadaya.

Ing mangké saya sampun terang malih, bilih kita punika sajatosipun  boten saged angandhak-andhakaken wujudipu[30]n Gusthi Allah. awit sadaya pirantos-pirantos ingkang dumunung ing manungsa, punika sadaya kalebet dadamelanipun Gusthi Allah.

Poncadriyaing manungsa punika saged saha pinter sanget saged aningali, abrit cemeng. Saged ngambet : wangi, banger, kecing. Saged mirêng sadaya suwara. Saged ngraosaken bongsa tetedhan, pedhes pait asin legi. Saged ngraos : bentér, asrep kasar, alus sapiturutipun, lah, ing mangké Gusthi Allah punapa inggih kénging kagrayang sarana poncadriya, tamtunipun boten awit ingkang kagrayang déning poncadriya dalasan poncadriyanipun pisan punika kalebet dadamelanipun Gusthi Allah.

Gusthi Allah béda kaliyan poncadriya, tuwin béda kaliyan ingkang dipun gambaraken poncadriya.

Makaten ugi pirantosing jiwa, punika saged anyipta, ngangen-angen angandhak-andhakaken samukawis ingkang langkung saking poncadriya. Punapa Gusthi Allah inggih sami kaliyan ingkang kagarap ing piprincéning badan alus punika kalebet dadamelanipun Gusthi Allah. Dados sapunika masthi inggih boten sami kaliyan Gusthi Allah.

[31]Manawi Gusthi Alah punika kénging kagrayang sarana poncadriya saha piprincénipun badan wadhagging alus tiyang ingkang damel arit rupinipun kedah kados arit.

Lah, ing mangké sampun kados terang, bilih kita punika sajatosipun boten  saged angambar-gambaraken nyipta, ngontha, ngangen-angen utawi manah-manah dhateng wujuding Dzat utawi sariranipun Gusthi Allah, amargi kita manungsa punika pancén boten dipun paringngi pirantos ing Gusti Allah. Sanajan makaten éwadéné anggén kita boten saged sumerép dhateng wujuding sariranipun Gusthi Allah, punika inggih boten nama apes jer kita pancén  sampun kapasthi makaten, anggénipun kapasthi boten  saged mabur, sarta peksi boten boten saged ngaléthak awit sima pancén inggih boten kasinunungan suwiwi ingkang mongka sarananing mabur, sarta peksi pancén boten kaparingngan siyung utawi bab ingkang kiyat kanggé angalethak.

Putusan, manungsa boten apes déning boten sumerêp dhateng Dzat utawi sariranipun Gusthi Allah sarana pirantos siyung.

Awit saking andharan ing nginggil punika, mila kita sampun ngantos karaya-raya kapéngin nyumerêpi ing sariranipun Gusthi [32] Allah, Jer Gusthi Allah punika sariranipun pancén boten kongang sinumerêpan déning pirantosing manungsa, ing khadis dhawuhipun Kangjeng Nabi Mukhammad (SAW) ugi wonten dhawuh panyembah makaten : Tafakkaru – pikhakilla-h, wala – tafakkaru – pi – dza – tih. Cara Jawinipun : mimikir-mikira titahing Allah, lan aja mikir-mikir marang sarirané. Ngéngeti dhwuh ing khadis punika saya terang malih, bilih sawantahing dzatipun Pangérang punika pancén  nyata boten  saged kasat mripat.

Ing mangké sasampunipun  kita anyumerêpi yakin bilih  dzat utawi sariranipun Pangéran punika boten kongang tiningalan utawi ginadug ing poncadriya kaliyan sawantahipun mila inggih anggén kita boten saged sumerêp dhateng dzat utawi sariranipun Pangéran kaliyan sawantahipun punika, wujuding makrifat kita kaliyan sajatosing makrifat ingkang sawantahipun.

Awit saking punika, mila manawi manungsa karaya-raya anggénipun mikir dhateng  sariranipun Gusthi Allah, punika tiwas nelas-nelasaken wekdal tur tamtu boten  dumuginipun, malah manawi wonten tiyang ingkang ngakeni : nyumerêpi dhateng sariranipun Gusthi Allah, mawi pirantos kados ingkang sampun kula terangngaken punika tétéla sasar, inggih makaten wau wujudipun tiyang ing[33]kang angegeggi panyana. Awit sifatipun Gusthi Allah punika : la-yukhayyafu, tegesipun : ora kena kinaya ngapa. Dhawuhipun Pangéran ing dalem Kuran makaten : laisa kamislihi syaik cara Jawinipun : Allah ora ana suwiji-wiji kang madhani. Dhawuhipun malih makaten : walam yakullahu kufuwan ahad cara Jawinipun : lan ora ana suwiji-wiji kang madhani Allah.

(Tafakkur sakedhap)

¤¤¤

 

 

RINGKESAN

Pitakén : Gusthi Allah iku sapa.
Wangsulan : Gusthi Allah iku kang anitahaké manungsa lan kabéh kahanan.
Pitakén : kaya ngpa rupiné Gusthi Allah.
Wangsulan : manungsa ora duwé piranti kang kanggo nyumurêpi rupiné Gusthi Allah, dadi ora weruh.
Pitakén : sapira gedhé lan ukurané Gusthi Allah.
Wangsulan : manungsa ora bisa ngirak-kirakaké marang kawontenané Gusthi Allah, awit manungsa pancén ora duwé piranti kanggo ngukur marang sarirané Gusthi Allah, dadi ora bisa.

Gusthi Allah wajib wontenipun manawi déréng terang, prayogi kawangsulan anggénipun maos katrangngan ing nginggil.

¤¤¤

CACAHING ALLAH

Tiyang Brahmana anékadaken bilih Gusthi Allah punika tiga :
Ha. Brahma, (Schepper) tegesipun : ingkang andadosaken.
Na. Wisnu (Onderhouder) tegesipun ingkang ngreksa.
Ca. Siwah (Verdelger) tegesipun : ingkang ngrisak.

Katranganipun makaten : sadaya kawontenan punika kawontenanipun tamtu boten mrojol saking tingang prakawis punika, liripun masthi karêgem ing ngatasipun tigang prakawis wau. Miturut kapitadosan punika, Gusthi Allah punika tiga. anggénipun damel upami makaten : manungsa punika waunipun boten wonten lajeng wonten, ingkang wontenaken inggih punika : Brahma. Sasampunipun wonten tamtu kajat dhateng ingkang ngreksa. Ingkang ngreksa inggih punika  Wisnu. Manawi sampun dumugi jangjinipun manungsa lajeng pejah (risak), ingkang mejahi tuwin ingkang ngrisak punika Siwah. Supados cetha kula pendhetaken upami malih makaten : sekar punika waunipun boten wonten lajeng wonten, ingkang ngawonten saha megaraken punika : Brahma. Salebetipun megar pu[35]nika kajat utawi betah dhumateng ingkang ngreksa, inggih punika : Wisnu. Manawi sampun dumugi titi mangsanipun lajeng anggégréggi. Ingkang anggégréggaken punika : Siwah namanipun, katrangngan punika sajakkipun plek pancén inggih makaten punika wontening sadaya prakawis inggih punika : sakawit déréng  wonten lajeng wonten, lastantun wonten sawatawis mongsa lajeng risak, ananging kawontenan ingkang kados makaten wau, punika menggah ing agami Islam sajatosipun : ingkang andadosaken ingkang angreksa, ingkang ngrisak punika namung satunggal, inggih punika Gusthi Allah piyambak, makaten ugi kawontenaning manungsa dipun wujudaken punika tamtu inggih wonten ginanipun makaten ugi anggénipun lastantun gesang sawatawis taun dumuginipun lajeng pejah, punika tamtu inggih wonten hikmah saha ginanipun, ing ngriki khikmah utawi pigunanipun wau, boten parlu kula terangngaken jer kawontenaning sekar punika ing ngatasing kapitadosanipun tiyang Brahman inggih sampun cekap kula anggé amiterangngaken malah punika ingkang saged gampil dipun tampi, kadosta : sekar punika sakawit déréng  wonten lajeng wonten, sawatawis mongsa lajeng megar. Sasampunipun megar, let sawatawis mongsa malih lajeng lajeng anggégréggi. Salebetipun makaten wau, sadaya masthi wonten khikmahipun inggih punika :

[36]Ing salebetipun sekar megar, pentil calon woh ingkang maksih kinemulan ing roning sekar, punika punika pancén taksih kajat sanget karêksa ing roning sekar wau, awit ing saupami pentil calon woh punika boten mawi kinemulan ing roning sekar langkung rumiyin masthi pentil wau boten saged badhé widada dados uwoh, awit boten saged kawawa nahan bentéring surya.

Ing nalika pentil calon woh sampun diwasa, inggih punika sampun kawawa nahan bentéring surya, ing ngriku ponang roning sekar lajeng anggégréggi. Inggih  anggénipun roning sekar lajeng anggégréggi punika ingkang anjalari pentil wau lajeng saged lastantun widada saged dados woh.

Miturut andharan ing nginggil punika ing mangké sampun terang sanget bilih dumadosing sekar, lestantuning megar tuwin anggénipun lajeng anggégréggi, punika saged aruntut gagandhéngngan (harmonis), mila kawontenan ingkang makaten wau ( déréng wonten lajeng wonten lestantun wonten lajeng risak) mratandhani bilih ingkang damel utawi ingkang nitahaken punika boten kalih utawi tiga, nanging namung satunggal, awit manawi langkung saking satunggal masthi malah lebur boten dados, kawontenan tiga sami kuwaosipun anguwaosi barang satunggal punika boten saget tumindak aw[37]t karsanipun tamtu cengkah. Satunggal andamel satunggal kajat angreksa, satunggalipun kajat angrisak punika punapa saged rukun, manawi rukun kedah wonten ingkang ngrukunaken, punapa boten makaten, dados cekakkipun : Gusthi Allah punika namung satunggal thil inggih ingkang angreksa sarta inggih ingkang angrisak, katitik saking kawontenaning sadaya dumados punika sami runtut agagandhéngngan, Gusthi Allah  babar pisan boten kajat kawulang utawi karukunaken , awit panjenengnganipun  namung satunggal tur ingkang Maha Kuwaos, dhawuh ing dalem Kuran makaten : kul huwalla-hu  akhad alla-hu samad lam ya-lid walam yu-lad walam yakullahu-kufuwan akhad, cara Jawinipun : (dhawuha Mukhammad) sajatiné Allah iku mung siji. Allah iku kang sineja (kang disuwuni samubarang) ora puputra lan pinutrakaké, lan ora ana sawiji wiji kang madhani (nyakuthoni) Allah. @@@@

¤¤¤

KAPITADOSANIPUN TIYANG KRISTEN
DHUMATENG GUSTHI ALLAH

Ing mangké kula nedya anglajengngaken niti-niti dhumateng kawontenanipun manungsa, kula tandhing kaliyan titah sanés-sanésipun, ing ngriku kula lajeng saged anetepaken bi[38]lih Gusthi Allah punika pancén Maha Adil sayektos kadosta : tiyang ingkang dumunung ing panggénan asrep inggih punika ing Eropah sisih lér, kaparingngan kapinteran ingkang cocok kaliyan panggénan ngriku. Makaten ugi kéwan ingkang dumunung ing papan ingkang asrep wau, kadosta : Abir, Baruwang lan sapanunggalanipun kaparingngan wulu kandel makaten punika supados saged sakéca utawi kuwawi gesang wonten ing panggénan ngriku. Kosok wangsulanipun tiyang  ingkang manggén wonten ing hawa bentér, kadosta : ing tanah Aprika, sami kaparingan kulit ingkang kandel sarta cemeng, makaten punika supados saged  kiyat ugi manggé wonten ing panggénan ngriku. Makaten ugi kéwan-kéwan ingkang dumunung ing panggénan bentér, kadosta : lembu, maésa, unta sasaminipun sami kaparingngan wulu ingkang awis-awis (pandhes) paédahipun  punika inggih  kajengngipun saged prayogi manggén wonten ing panggénan ngriku. Ulam toya ingkang abadan empuk sami kaparingngan kulit wulet utawi sisik ingkang kiyat, ulam mangsi ingkang ringkih kaparingngan panulak babaya, inggih punika mangsi. Samongsa wonten  ulam ageng ingkang andhatengngi, ulam wau lajeng ngedalaken mangsi ingkang saged ambuthekkaken toya, satemah mengsah boten saged angarubiru. Ulam ingkang wonten ing dhasaring saganten ingkang ing ngriku sampun bote[39]n kadhatengngan soroting surya, kadosta : Zee salamander, punika boten kaparingngan mripat ananging kaparingngan sungut (tas torganen) ingkang saged nyumerêpaken ing ngatasipun ulam wau. Pirantosing manungsa ingkang wonten salebeting badanipun manungsa,kadosta : utek punika pirantos ingkang rêmit sanget manawi ngantos kalebetan barang sakedhik kémawon manungsa saged ugi éwah éngetanipun, saking ngadilipun Gusthi Allah, Gusthi Allah ugi sampun amageri utek wau kaliyan pager ingkang kiyat sarta  santosa, inggih punika thothok (balung cumplung). Sajawining thothok akukulit wuled sarta katukulan rambut kajengngipun santosa. Jantung punika inggih satunggaling pirantosing manungsa ingkang rêmit sarta kados déné gumadhul ing ngriku inggih kalambaran pirantos ingkang empuk inggih punika kebuk kapageran malih balung iga ingkang  kiyat  supados manungsa saged prayogi gesangngipun, talingngan punika  pirantos ingkang parlu sanget manawi ngantos kalebetan punapa-punapa tamtu andadosaken kasangsaranipun manungsa. Ing ngriku sampun kaparingngan curak ingkang saged amejahi kéwan alitalit ingkang dumunung wonten ing ngriku. Mripat punika inggih pirantos ingkang parlu sanget tumrapipun manungsa, saréhning mripat punika ugi ringkih saget mila panggénanipu[40]n wonten ing rai, manggén wonten ing padhekokkan kajagi idep, samongsa mripat kénging rêrêged manungsa lajeng saged kedhép sarana idhepipun wau, dados angél kéngingngipun rêrêged, lan malih mripat wau sanginggilipun kapasangngan alis, déné alis punika kénging kanggé anulak samongsa wonten rêrêged ingkang bongsa toya, kringet upaminipun, cekakkipun manawi kula  ngandharaken hikmahing piprincéning manungsa saha titah sanésipun punika nelas-nelasaken  panggénan, wonten ing ngriku kula lajeng  saged netepaken pancén ingkang nitahaken  sadaya kéwontenan punika (Gusthi Allah) Maha Adil Maha Wicaksana, Maha Mirah tur Maha Asih. Mirah lan asihipun Gusthi Allah, déné kita kaparingngan pirantos ingkang kados makaten kawontenanipun, ing mongka kita boten rumaos damel saha boten rumaos nyuwun, wondéné ngadil saha wicaksananipun Gusthi Allah wau, punika anggéning anitahaken kawontenan ingkang mathis utawi cocok kaliyan mongsa tuwin panggénanipun kados katrangngan ing nginggil.

Sawenéh saking ngadil saha welas asihipun Gusthi Allah anggénipun paparing, inggih punika anggénipun boten ambédakkaken antawising kulit utawi bongsa. Sadaya bong[41]sa inggih sampun kaparingngan rusul (nabi utusan) dhawuh ing dalem Kuran makaten : wa lakad bangasyna – pi kulli Ummatin rasu – la –  (wa laqad ba’athna fi kulli ummatin rasulaan), cara Jawinipun : lan satemené Ingsun wus  angutus utusan ana ing saben-saben umat, para rusul wau ingkang anununtun dhumateng para umatipun supados para umatipun sami manggiha margi ingkang lerês ingkang tundonipun anarik  dhumateng kamlyan, kawontenanipun para umat inggih kathah ingkang nurut sarta lajeng tresna dhumateng  para rusul punika warni-warni sanget wonten ingkang kaladuk wonten ugi ingkang kirang. Para titiyang Kristen anganggep dhumateng nabinipun (Kangjeng Nabi Yésus of Ngisa Ngasa) kaanggep Gusthi Allah, inggih punika ingkang anjangkepi tiga-tiganing ngatunggil Yésus kaanggep Sang Putra.([1]) Samanten kaladukkipun.

Kawuningngana rusul punika kathah sanget sipating karusulanipun inggih sami. Éwadéné para titiyang Kristen lajeng ananacad dhumateng para rusul sanés-sanésipun kajawi Kangjeng Nabi Yésus piyambak, wonten malih rusul ingkang  malah boten kaaken kanabéyanipun inggih punika : Kang[42]jeng Nabi Mukhammad, panganggepipun Kangjeng Nabi Yésus suci piyambak sanésipun sami dosa. Ing mongka rusul punika, tumrap tiyang Islam anggénipun nganggep kanabéyanipun sami kémawon kasebut ing dalem Kuran makaten : la – nuparrinu baina akhdin min rusu – lih (laa nufarriqu baina ahadin min rusulih) : cara Jawinipun : kita ora ambédak-ambédakké rusulé Pangéran, dados Kangjeng Nabi Ngisa (Yésus) punika sami kémawon kaliyan para Kangjeng Nabi sanésipun.

Ing ngriki kula badhé anerangaken batalipun Kangjeng Nabi Ngisa (Yésus) anggénipun kaanggep  : Allah, ing para titiyang Kristen, kawuningngana, ingkang kasebut asma Allah punika kedah kagungngan sipat sakawan prakawis :

  1. Gusthi Allah punika satunggiling Dzat ingkang wajib kasembah, nanging boten nyembah dhateng sinten-sinten.
  2. Gusthi Allah punika kuwaos ing ngatasipun sadaya samukawis.
  3. Gusthi Allah punika ngilmunipun anglimputi ing sadaya kawontenan.
  4. Gusthi Allah punika boten ambetahaken dhateng samukawis.

Punapa Kangjeng Nabi Yésus punika kagungngan sifat ingkang kados makaten punika. Miturut Bibelipun tiyang Kristen piya[43]mbak Kangjeng Nabi Yésus punika boten kagungngan salah satunggil sifat sakawan prakawis wau. Tandhanipun :

  1. (Matéyus : 27:46) Watara wayah jam sanga mau Yésus anguwuh-uwuh seru, aturé : Eli, Eli, lama sabakhtani. Jawané : dhuh Allah kawula, dhuh Allah kawula, punapa thuwan anegakaken dhumateng kawula.Miturut cariyosing Injil Mathéyus ing nginggil punika terang sanget bilih Kangjeng Nabi Yésus punika sanés Gusthi Allah, awit mokal saget manawi Gusthi Allah teka taksih kagungngan betah, sarta susah manawi kategakaken.
  1. (Lukas : 5:16) Anangimh Yésus sumingkir menyang ara-ara samun andodonga.
    Miturut cariyos ing nginggil punika saya terang malih, bilih Gusthi Yésus punika sanés Gusthi Allah. punapa inggih Gusthi Allah taksih sumingkir, sarta andodonga. Gusthi Allah mokhal sanget bilih sumingkir saha andadodonga.
  1. (Lukas : 6:12) Nalika semono iku Yésus tindakmenyang ing gunung andonga, kongsi sawengi natas pamujiné marang Allah.Miturut ing nginggil punika saya terang gamblang, bilih Kangjeng Nabi Nabi Yésus punika pancén sanés Allah. Punapa inggih, Allah teka tindak dhumateng rêdi, andonga saha amumuji. [44]Manawi Gusthi Allah taksih andonga saha amuji, punika tamtu taksih kagungngan kabetahan mokal sanget manawi Gsthi Allah kagungngan kabetahan, Gusthi Allah bonten ambetahaken dhateng ing snés.
  1. (Yokhanan 5:30) Aku ora bisa apa-apa kang metu saka karêpku dhéwé, oléhku ngadili iku mirid saka pangrunguku, sarta adilé oléhku angrampungngi, awit kang dak gugu dudu pakarêpanku dhéwé, nanging karsané kang ngutus aku.Injil Yokhana ing nginggil punika nerangngaken bilih  Kangjeng Nabi Yésus punika sanés : Allah, nanging utusaning Allah. Sarta miterangngaken bilih anggénipun Kangjeng Nabi Kangjeng Nabi Yésus angadili saha angrampungngi  prakawis punika, sanés saking Kajengngipun piyambak nanging saking karsanipun ingkang ngutus inggih punika Gsthi Allah. kajawi punika ayating Injil punika ugi anedahaken bilih karusulanipun Kangjeng Nabi Yésus punika ugi sami kémawon kaliyan para rusul sanés-sanésipun, Kangjeng Nabi Mukhammad ugi sampun kapangngandikakaken Pangéran kados  ingkang kasebut ing dalem Kusran makaten : wama – yantiku nganil hawa – in huwa illa – wahyun  yu – ha (wama yantiqu anil hawa in huwa illa wahyun yuha). Cara Jawinipun : Mukhammad iku ora ngandika saka hawané, kajaba saka wahyu [45] kang wahyokakaké. Sapunika manawi Kangjeng Nabi Yésus punika kaanggep Allah, punapa inggih Allah dipun utus dipun wucal, kawuningngana, Allah sajatos punika boten wonten ingkang ngungkuli kaluhuranipun dados mokal manawi Gusthi Allah dipun wucal saha dipun utus.
  1. (Yokhanan 12:27) Ing saiki aru-hara bawaku, mongka becikké aku munjuk apa, apa munjuk : dhuh rama, thuwan mugi angentas kawula saking waktu punika. Nanging iku beneré enggonku ketekan ing waktu kang mangkéné iki.Miturut ayating Injil ing nginggil punika Kangjeng Nabi Yésus kajat dhumateng pangentasan sarta ngandhut kasamaran, punapa inggih Gusthi Allah kajat pangentasan saha kasamaran, Gusthi Allah punika nguwaosi ing samukawis, mokhal sanget manawi Gsthi Allah kajat dhateng ing sanés sarta ngandhut kasamaran.
  1. (Mathéyus 20:22, 23) Nanging Yésus mangsuli pangandika mangkéné : kowé padha ora sumurup apa kang kojaluk iku, apa kowé bisa ngombé ing tuwung kang bakal dak ombé, sarta anglakoni ing babtis kang bakal kapatrapaké marang aku. Unjukké sadulur loro mau : inggih saged.

    [46]
    Ngandikané Yésus : tuwungku iya bakal padha koombé, sarta babtis kapatrapaké marang aku, kowé iya bakal padha nglakoni, samono iku bakal angwenangngaké lungguhing kiwa tengenku, iku ora kawengku ing aku, ngakang bakal kaparingngan iya kang cinadhang déning ramakku.

Ayating Injil ingkang kasebut ing nginggil punika amiterangngaken malih, bilih Kangjeng Nabi Yésus punika ngunjuk utawi badhé ngunjuk sarta Kangjeng Nabi Yésus wonten prakawis  ingkang boten kawengku. Lah makaten punika punapa inggih Gusthi Allah. O…. sanés Kangjeng Nabi Yésus sanés Gusthi Allah, awit mokal sanget manawi Gusthi Allah taksih badhé ngunjuk punapa déné boten amengku sadaya samukawis.

 

  1. (Mathéyus 11:19) Balik tenakaning putraning manungswa nganggo mangan lan ngombé, ing kono calathuné : hara ta, wong grangsangngan kang karêm ngombé anggur, mitrané juru mupu béya lan wong dosa. Ananging kawicaksanan iku inganggep déning para putrané.Ing ayat nginggil punika miterangngaken malih, bilih Kangjeng Nabi Yésus punika dhaang. Mila manawi ngéngeti ayat ing nginggil punika, punapa boten saya cetha lepat manawi Kangjeng Na[47]bi Yésus punika kaanggep Allah. punapa inggih Gusthi Allah dhahar. Ah, mokhal.

    Manawi Kangjeng Nabi Yésus punika Gusthi Allah, tamtunipun rak inggih pirsa ing samukawis ing mongka Kangjeng Nabi Yésus piyambak sampun angakeni dhateng kaapesaning sariranipun piyambak inggih punika :

  1. (Markus 13:32) Déné mungguh dina lan wayah iku ora ana wong kang sumurup, sanadyan para malaékatkang ana ing suwarga iya padha ora sumurup, sanadyan kang Putra samono uga, kajaba mung Rama.Pancén sipatipun manungsa punika boten sampurna, sanés tatadhingnganipun manawi katimbang kaliyan Gusthi Allah. Sadaya prakawis punika ingkang pirsa langkung sampurna namung Gusthi Allah piyambak, ing Kuran ugi sampun andhawuhaken makaten : innahu – bi kulli syaiin basir –, cara Jawinipun : sanyatané Pangéran iku ngudanéni samubarang.

Samangké punapa ing dados wawatonipun pra titiyang Kristen anggénipun ngimanaken ka-Allah-anipun Gusthi Yésus, manawi para titiyang Kristen angimanaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika Allah, lah punapa boten nama titiyang ingkang boten netepi kitabipun piyambak amargi ing kitabipun sampun anerangngaken bataling ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésu[48]s, wonten ingkang nyariyosaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika Allah ingkang asasira manungsa. Punapa punika boten mokal ing ngatasipun Allah. Allah mokal saupami asarira manungsa. Awit manawi maketn Gusthi Allah manggén ing manungsa, ananging mokal manawi angalap enggén, manawi Kangjeng Nabi Yésus punika anggep : Allah ingkang sasira manungsa, yén makaten kitan kedah kénging netepaken : Gusthi Allah séda. Punapa Gusthi Allah kuwaos séda. Kuwaos séda, nanging mokal manawi Gusthi Allahapes lajeng punapa bédanipun kaliyan kita manungsa. Harak sami kémawon, tumrap titiyang islam boten purun mangéran kawontenan ingkang apes.

Cariyosipun tiyang Kristen : mungguh kang mangan lan kang ngombé iku harak manungsané, nanging Allahé harak ora. Ingkang makaten punika  lajeng punapa bédanipun Kangjeng Nabi Yésus kaliyan kita manungsa, ingkang kita manungsa punika inggih sapat manungsa, tegesipun inggih nedha lan ngombé, tilem sakit …….. enz. Ananging punapa roh kita inggihmakaten, dados manawi para sadhérék Kristes ang[49]génipun netepaken ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésus mawi wawaton ingkang makaten wau, boten kénging boten para titiyang kedah netepaken bilih kita sadaya punika Gusthi Allah.

Bok manawi para titiyang Kristen anggénipun netepaken ka-Allah-anipun Kangjeng Nabi Yésus punika, mawi waton ayat-ayating bibel ingkang anget sanget katampi kaliyan ngakal kadosta :

(Yokhanan 1:1) Nalika Sang Sabda ana, sarta Sang Sabda dumunung ing Allah, tuwin Sang Sabda iku Allah.

Cobi kagalih ingkang sayektos :  ungeling Injil Yokhanan makaten punika, punapa boten ambingungngaken, miturut katrangngan ingkang kasebut Sang Cabda punika : Gusthi Yésus, Gusthi Yésus dumunung ing Allah, nanging teka lajeng kasebut : Gusthi Yésus (Sang Sabda0, lah, punika punapa saged pinanggih nalar. Miturut ing nginggil punika Sang Sabda kaliyan Allah, punika harak piyambak-piyambak tegesipun Sang Sabda punika sanés Allah, sarta Allah sanés Sang Sabda. Punapa kita kapurih ambingungngi : Sang Sabda punika Allah, sarta Allah inggih Sang Sabda. Pancén ayating bibel punika kang ambingngaken, saweg saayat kémawon tarkadhang sampun pasulayan piyambak.

[50]PANGANGGEP TRIMURTI MENGGAHING AGAMA KRISTEN
(Telu-teluning Ngatunggal)

TRINITEIT OF TRINITAS

Titiyang Kristen sami nekadaken bilih usthi Allah punika satunggal thil nanging hauknum tiga, mila Allah lajeng kawastanan telu-teluning ngatunggal utawi satunggal hauknum titga. Dados manawi wonten tiyang ingkang sanés Kristen amastani bilih Allah-ipun titiyang Kristen punika tiga, punika dipun lepataken awit Allah namung satunggal nanging hauknum tiga.

Sadéréngngipun Gusthi Yésus (Ngisa) manjanma, ajujuluk : kalam (Sang Sabda). Sasampunipun Sang Sabda kalahiraken  dhateng ing donya, lajeng ajujuluk Yésus, Yésus punika tegesipun : panebus dosa. Anggénipun titiyang Kristen mastani makaten wau, miturut ungeling prajanjiyan énggal makaten :

(Yokhanan 1:1-3) Nalika purwa Sang Sabda ana, sarta Sang Sabda dumunung ing Allah, tuwin Sang Sabda iku Allah, iku nalika purwa dumunung ing Allah, samubarang kabéh dumadiné déning Sang Sabda. Lan samubarang kang dumadi, ora ana sawiji-wijiya kang ora didadékaken déning Sang Sabda. – Malih :

[51](Mathéyus 1:21) Sarta Maryam bakal ambabar putra kakung, iku konamakna Yésus amarga  iku kang bakal ngentas bangsané saka ing dosané. – Kajawi punika ugi ngalap paseksén saking prajanjiyan lami makaten :

(Nabi Yesayah 9:5) Déné ana bayi miyos pinaringngan kémarang tiga, ana putra siji pinaringngankémarang kita, pamisésa ingampil ana ing midhangngané, sarta asamané kasebut : juru pirêmbag Allah kawasa, rama langgeng, Rathu Salom.

Mirid punika mila titiyang Kristen lajeng netepaken bilih Kangjeng Nabi Yésus punika sampun kawecakaken wonten ing prajanjiyan lami, badhé kasebut : élok juru pirêmbag Allah kawasa, rama langgeng, Rathu Salom, kajawi punika titiyang Kristen ugi anyebut : roh dhateng Kangjeng Nabi Yésus makaten punika mirid :

(Purwaning Dumados 1:2-3) Bumi iku worsuh, sarta tanpa isi, tuwin telengngé kalimputan  ing pipeteng, mongka rohing Allah angrem ana dhuwuring sakéhé banyu. Allah tumuli ngadika : ana apapadhang. Banjur ana papadhang.

Awit saking punika mila titiyang Kristen lajeng nganggep Allah : telu-teluning ngatunggal inggih punika : Allah, Sang Sabda tuwin Roh. Utawi : Sang Rama, Sang Putra tuwin Roh Suci. A[52]wit prajanjiyan lami warta énggal wau boten amiterangngaken : Allah tiga, nanging Allah hauknum tiga. – Makaten punika kados :

(Mathéyus 28:29) Mulané kowé  padha lungaa, sarupané para umat padha anjingna murid amarga padha dibaptissi mungguh asmané kang Rama, kang Putra lan Roh Suci, kambiya padha diwurukki anetepi apa sabarang kang  wus dak paréntahaké marang kowé.

Ngéngeti ayat-ayating Bibel ing nginggil wau mila titiyang Kristen lajeng cariyos makaten : pancéna wong-wong Islam iku harak wis kudu ora mamang manéh marang iktikadé wong Kristen kang mangkono iku.  Apata wong-wong Islam ora angélingngi yén kahanan kita iku iya saka kumpuling badan wadhag nyawa lan pikiran, cobata, kasatitékna, iku rak iya telu, nanging dadi siji. Ora kena kapisah. Lan manéh wong-wong Islam padha mamang marang prakara telu-teluning ngatunggal iku apa ora jeneng nyulayani marang kitabé dhéwé (Kuran), ta, ing Kuran iya wus nyebutaké lan mupakati marang unén-unéning Bibel mau. (Zei Kuran surat waqiah ayat 60) Nahnu qoddarna baina kumul mauta wama nahnu bimas buqina, Ingsun bakal masthi pati ana ing antarani[53]ra kabéh lan Ingsun bakal ora kadhisikan, mirid ayat Kuran iki, apa wong Islam ora ngélingngi tembung : nahnung kang ana ing ayat  iku, awit nahnu ing kono iku jaman (meervoud) cara Jawané : aku kabéh, utawa yén ing tembung Malayu : Kita lan ing tembung Walanda : Wij. Nahnu jaman ing ngatasé tembung Ngarab iku sathithikké kudu wilangan telu. Mulané apa ora anggumunaké, yén Gusthi Allah iku ngandikakaké sarirané ngagem tembung : Nahnu. Yén nyata Allah iku amung siji thil harak ing ayat mau ora nganggo tembung : nahnu nanging : Ana, awit tembung ANA iku  cara jawané : AKU utawa Ingsun (mung siji). Yén mengkono ayating Kuran dadi uga wus pratéla netepaké, yén Allah iku telu, yaiku: Sang Rama, Sang Putra lan Roh Suci, awit mangkono iku katitik anggoné Allah ngandika ngagem tembung nahnu. ([2])

JAWABAN SAHA KATRANGAN

O, weruha, anggoné wong-wong Islam padha ora ngarêpi panganggep kang mangkono iku, jalaran wong Islam wus katog anggoné maham lan ngolak-alik tinemuning [54] pangolak-alikké, ing sajroning ayat-ayating Bibel iku akéh kang padha pasulayan sarta ora tinemu nalar. Apa iya, kitab kang ayat-ayaté akéh kang pasulayan iku isih sinebut, suci. Lan apa anggoné wus akéh kang padha pasulayan iku, ora jeneng wus diowahi déning manungsa. Saya cetha manéh : kitab prajanjiyan anyar iku jebul di pratélakake pipiridan kayata : mirid saking panganggitipun Yokhanan Mathéyus Lukas lan Markus, dadi yén mangkono bibel iku harak ora jeneng tus (tulén) saka Kangjeng Nabi Yésus nanging saka karangngané wong-wong mau kang banjur kapirid manéh.

Prakara telu-teluning ngatunggal iku babar pisan ora bisa tinemu ing nalar. Anggéné wong-wong Kristen padha nganggep telu-teluning ngatunggal mau, wong Islam ngarani : kaya déné kapeksa, déning ing Bibelé ana kang mratélakaké pituduh : telu-teluning ngatunggal awit saupama wong-wong Kristen iku gelem angempakkaké ngakalé, masthi ora bisa tompa.

Saupama Gusthi Allah iku aoknum telu, tamtu apes amarga kasebuté : Allah, gumantung telung prakara iku (Sang Rama, Sang Putra lan Roh Suci). Dadi saupama gothang saka salah [55] sawijining oknum banjir bathal anggoné sinebut : Allah, lan manéh dhéwékké iku harak ora ngélingngi. Lan Sang Putra iku uga dudu Sang Rama, lan dudu Roh Suci.

Wong Kristen ana kang gawé upama kaya déné : wadhag nyawa lan pikiran, iku satemené iya ora mathuk amarga iku uga kena kapisah, (déné boten telu-teluning ngatunggal), coba, manawa manungsa mati, iku bakalan pikirané apa isih dumunung ing wadhaggé. Masthi ora. Sarta manéh iku iya ora kena yénta diarani : telu-teluning ngatunggal, awit wadhag iku dudu nyawa, lan wadhag iku uga dudu pikiran, mangkono uga pikiran iku uga dudu nyawa.

Apa ora angguyokaké manéh, barêng nganggo methik ayating Kuran banjur benyunyak-benyunyuk kaya ing ngarêp mau, awit anggone negesi tembung nahnu ing ayating Kuran mau satemené kliru. Siré mengkono karêpe kanggo netepaké kapracayané kang kliru iku, ing mangko katrangngane tembung nahnu kang diagem ing Pangéran ing ayat mau mangkéné :

Tembung nahnu ing ayat Kuran mau, iya bener jamag utawa utawa meervoud. jamag utawa mervoud ing ngatasé tembung [56] Ngarab sathithikké kudu wilangngan telu, iku iya bener, nanging iku harak ing ngatasé tembung nahnu kang tegesé : aku kabéh, Kita utawa Wij, balik tembung nahnu mau kanggo tetembungnganing dhawuh (saking paprérahan) dadi tembungnahnu ing ayat mau ora ateges kudu wiwilangngan telu, nanging tetep siji, kaya déné bongsa luhur kang nyebutaké sarirané marang ing sor-sorané. Mangkono iku upamané kaya déné : Sang Rathu ngandika marang  kawulané, iku iya ngagem tembung : nahnu Kita utawa Wij, bab iku wus kaseksén ing bau sastra karangngané Tuwan H. C. Klinkert yéntembung : nahnu Kita utawa Wij, iku ora ngemungngaké ateges aku kabéh baé. KITA. 1K. Wannermen uit hoogte spreekt of in brien aan gelijken.

Mrid katrangnganing bausastra karangnganing Tuwan H. C. Klinkert iku, dadi Gusthi Allah ngandika ngagem tembung : nahnu, iku wus samasthiné, jalaran Gusthi Allah iku Dzat Kang Maha Luhur.

Sumurupa, Gusthi Allah iku mung sawiji, sarirané ora pépérangngan lan uga ora wiwilangngan utawa ora aoknum,         awit :

  • Samongsa Gusthi Allah iku apépérangngan dadi Gusthi Allah masthi gumantung ing pérangngan-pérangngan mau. Kang mangkono iku mokal banget.
  • [57]Samongsa Gusthi allah wiwilangngan karsané tamtu cengkah.
  • Samongsa Gusthi Allah aoknum dadi Gusthi Allah banjur gumantung ing oknum-oknum mau. Kang mangkono mau iya mokal.
  • Samongsa kahanan iku dumadiné gumantung ing liyané, iku banjur nyababaké yén kahanan iku apes ………. lah yén mangkono Gusthi Allah apa iya apes, ora pisan-pisan, lan apa kita kena ngarani Gusthi Allahé wong Kristen iku apes.

Gusthi Allah wus dhawuh ana ing Kuran mangkéné : kul huwallahu ahad : (dhawuha mukhammad) Allah iku mung siji. Dhawuha mané : lau kana fihima alihatun illallahu lafasa data fasubhanallahi robbil arsyi ‘amma yasifuna : saupama ing bumi langit iki ana Pangéran-Pangéran saliyané Allah, masthi bumi iki rusak, awit saka iku Maha Suci Allah kang mangérani ngaras saka anggoné nipati wong  kang padha musrik, dhawuhé manéh : watakhazu min dunihi alihatan la yakhuluquna shaan wa hum yukhulaquna wa la yamlikuna li anfusihim duarran wa la nafaan wa la yamlikuna mautan wa la ha[58]yatan wa la nusuran – wong akéh padha gawé pupundhén saka saliyané Allah,pupundhén mau ora bisa gawé apa-apa, malah digawé. Sarta pupundhén mau ora padha gawé kamlaratan lan ra bisa  awéh manfangat lan ora nguwasani pati, lan ora nguwasani urip sarta ora bisa nangékkaké.

Menggah katrangan jawaban ing nginggil punika kados sampun  cekap mila mugi dipun gatosna ugi déning para sadhérék Kristen.

TEYOSUPI LAN ISLAM

Ing tiyang golongan teyosupi sami ngakeni, bilih teyossupi punika lugu namung kawruh. Teyossupi punika saking kalih tembung : inggih punika saking téyos lan supi. Téyos tegesipun : Panéran (Allah), supi, tegesipun : ngilmu. Dados tembung téyossupi punika tegesipun ngilmunipun Gusthi Allah.

Sampun samesthinipun sadaya ahli agami punika sami anggondhélli kekah dhateng agami sarta kapitadosanipun piyambak-piyambak kadosta : titiyang agami Kristen punika masthi gadhah panganggep lepat dhateng para ahli agami sanési[59]pun makaten ugi titiyang agami Buda, punika masthi inggih anglepataken dhateng ahli agami sanésipun ugi, lan titiyang Islam  sampun masthi inggih makaten, enz éwadéné wawasan saking téyosupi makaten :

Pasulayan prakawis : iktikadding agami punika boten prayogi sanget amargi titiyang ingkang sami pasulayan prakawis punika, tétéla manawi déréng  sami dumugi ing sajatosing khakékat,  makaten punika kénging kaupamékaken : titiyang ingkang sami ningali surya, angnganggé kaca mripat ingkang warni-warni, tumrap tiyang ingkang nganggé kaca mripat biru, punika sampun masthi surya ingkang dipun tingali wau, inggih katingal biru, makaten ugi titiyang ingkang nganggé kaca mripat ijem suryanipun inggih katingal ijem makaten sapiturutipun, ngengeti punika terang bilih titiyang ingkang sami ahli agami punika pancén déréng dumugi sadaya, inggih punika taksih kandhek wonten  ing kaca mripat déréng dumugi sajatosing khakékat uthak-utheh namung taksih wonten ing saréngat, dados saupami carakan makaten déréng dumugi : nganipun, ing saupami para ahli agami punika purun ambikak kaca mripatipun sampun masthi sumerêpipun dhateng surya. Lajeng boten biru utawi ijem nanging pethak, punapata ingkang saged ambirat kaca mripat wau.  [60]Boten sanés namung kawruh teyossupi. Mila boten nama kaladuk bilih kawruh teyossupi wau kawastanana : ngilmu kasunyatan utawi kasampurnan, awit saking punika, mila inggih namung ngilmu teyossupi punika ingkang saged ambikak utawi angresikki sarta nyaring sadaya agami.

Téyossupi punika kanggé sadaya bongsa tuwin sadaya agami wonten ing pundi-pundi jaman sarta panggénan, lah makaten wawasanipun golongngan  téyossupi.

Kawuningngana, ing ngajeng golongngan téyossupi punika miterangngaken bilih  téyossupi punika : ngilmunipun Gusthi Allah, dados tétéla golongngan téyossupi punika sadaya namung adhadhasar kawruh. Boten gadhah wawaton (kitab suci) ingkang maton, menggah wawasanipun para ahli agami, agami punika ingkang dados delegging sadaya kawruh, mila sadaya kawruh punika sampun masthi kawengku ing agami, boten teka kawruh ingkang mengku agami. Terangngipun malih : agami punika mengku sadaya kasunyatan utawi kasunyatan punika winengku ing agami.

Golongngan téyosupi  cariyos malih, bilih sadaya agami punika sami, lirripun sami nuju dhateng kasuciyan tuwin dhateng Pangéran, cariyos ingkang makaten  punika manawi ingkang cariyos punika tiyang ingkang sampu[61]n nyumerêpi dhateng sisipatanipun sadaya agami, punika saged tumindak wangsul golongngan téyossupi boten makaten, saweg : hanacaranipun agami satunggalé mawon déréng wanuh, punapa malih sadaya agami. Éwadéné  anggepipun sampun dumugi ing khakékatipun sadaya agami. Mila panganggepipin dhateng  ahli agami, kawistara sanget anggénipun nyapélékaken.

Sajatosipun manawi dipun waspaosaken sayektos anggénipun golongngan téyossupi gadhah cariyos kabéh agama iku padha baé, punika harak namung tabet saking ngaling-alingngi anggénipun  sedya boten angajengngi dhateng sadaya agami. Bab punika nyata ananipun saged katondha dhateng satunggal-satunggalipun golongngan téyossupi , inggih punika boten wonten agami satunggal kémawon ingkang dipun lampahi.

Déné golongngan téyossupi anggénipun cariyos : kabéh agama iku becik padha nuju marang  Pangéran punika inggih lerês nanging piyambakkipun boten angéngeti bilih panganggepipun para ahli agami dhateng Pangéran punika sami béda-béda. Malah golongngan téyossupi piyambak punika ugi sampun béda anggénipun anyipati kaliyan para ahli agami.

[62]Sawenéh saking cariyos malih. Téyossupi punika dipun anggep : ingkang ngempalaken  sadaya agami. O, punika kacélik sanget : yén tétossupi punika nipisaken imanipun para ahli agami dhateng agaminipun punika kapara nyata. Tandhanpun kathah sangét bongsa kita Jawi (Islam) ingkang suwau purun anglampahi ngibadah, nanging sarêng kalebetan kawruh téyossufi lajeng sungkan, kajawi punika kapara ahli agami ugi sami gadhah wawasan bilih golongngan téyossufi punika sajatosipun malah mewahi wicalaning golongngan, yén ta golongngan téyossufi punika gadhah panganggep bilih téyossufi punika ingkang ngempalaken sedaya agami. Para ahli agami piyambak inggih gadhah panganggep bilih namung sarana agaminipun piyambak-piyambak punika, ingkang saged angempalaken sedaya golongngan, makaten ugi tuwuhipun agami Islam pancén makaten punika dhasaripun, bab punika kénging katitik ing Serat Babad Islam ing nalika angeng-agengngipun titiyang Yahudi kaliyan Nasara (Kristen) panuju darêdah prakawis agami.

Lan malih golongngan téyossufi ugi gadhah ucap-ucapan makaten : kabéh agama bisa klebu marang téyossufi. Tumrap agami sanés punika ku[63]la boten sumerêp éwadéné kula inggih jadhah kayakinan bilih agami ingkang sanésipun Islam kadosta : Kristen punika pasthi boten saged kalebet ing téyossufi, makaten punika kadon (kados) déné agami Islam anggénipun boten saged kalebet ing ngriku, awit manawi tiyang Islam  kalebet ing ngriku, punika lajeng kapeksa kedah nékadaken : wontenipun tumimbal lair, ing mongka ing agami Islam (Kristen ugi) sami boten angwontenaken kapitadosan : tumimbal lair. Déné kapitadosan Islam : gesang punika namung sapisan  pejah inggih namung sapisan, manawi gesangngipun wonten ing donya sapisan punika boten saged netepi khakékatipun Islam pejahipun inggih badhé cilaka, langgeng ing salami-laminipun, saya manawi ngantos manahipun kalebetan : iktikad tumimbal lair, punika lajeng pecat imanipun, amargi iktikad tumibal lair punika léréggipun amukirri dhateng wontenipun suwarga naraka (ingkang sampun dipun nas ing kitab suci Kuran) sarta badhé angéca-éca anggénipun ngamal.

Dumugi samanten kados cekap panjawab kula dhateng masalahipun golongngan  téyossufi anggénipun  angéngingngi golongngan Islam, mila boten parlu kula panjangngaken malih, awit bakuning wigatosipun serat punika : praka[64]wis : ka-Allah-an, wondéné kados pundi ka-Allah-anipun golongngan téyossufi, punika para maos badhé saged pirsa piyambak kados pundi dunungnging kawruh panunggal ingkang badhé kula aturaken ingkang ing ngriku dados pagedhonganing ngilmu : ka-Allah-anipun.

MANUNGGAL UTAWI KEMPALING KAWULA GUSTHI
(Menggahing Téyossupi)

Ing sakdéréngngipun kula anerangngaken manunggal menggahing téyossupi, langkung rumiyin ing ngriki kula parlu nerangngaken tegesipun tembung Ngarab Al-wikhdah sarta Al-kulul:

Kawuningngana : Alwikhdah, punika tegesipun campur dados satunggal upaminipunkados déné campurring sarêm ingkang  kacemplungngaken ing saganten, déné ahkhulul punika tegesipun ingkang satunggal angaslupi satunggalipun upaminipun kados déné sajeng ingkang wonten  ing gelas punika manawi kasawang saking ing jawi, ical gelasipun dados ingkang  katingal wonten  namung sajengngipun.

Menggah katerangnganipun tembung manunggal punika warni-warni, miturut buku-buku karangnganipun ahli panunggal punika sami gadhah kapitadosan kados ing ngandhap punika :

  1. Ing sakdéréngipun ngalam punika gumelar, punika ingkang [65] wonten namung lebu ingkiang sakalangkung lembat (protoplasma) lebu punika dipun wastani dzat, inggih dzat punika ingkang dipun anggep dados kamulaning sadaya ngalam, mila anggénipun Gusthi Allah anitahake ngalam punika, babakalanipun inggih  saking dzat wau. Dumadosipun kanthi pangandika : KUN, dados sanajan Gusthi Allah piyambak manawi miturut kapitadosanipun tiyang ingkang gadhah gegebengngan makaten punika, inggih boten saged anitahaken barang tanpa babal Maskipun Allah, ta’ bisa menitahkan barangyang zonder bakal ([3])Sanajan Dzat sarta Allah punika sami wonten piyambak-piyambak nanging kalih-kalihipun punika dados satunggal, awit saking punika para ahli panunggal wau lajeng mastani : Dzat sarta Allah punika : Sang Satu utawi Sang Hyang Tunggal, mila manawi dipun pitakéni : Manakah zat Ilahi itu? Wangsulanipun : “Adapun Zat Illahi itu gumelarnya alam dunia ini.”

    Saréhning Dzat Ilahi punika kaanggep kempal dados satunggal dados manawi barang punika pecah, punika ing saben pecahan kedah wonten ahlinipun, lah makaten  punika punapa boten mokal.

    [66]Sawenéh ing guru ahli panunggalan wau makaten : ngainama – tara – dza – tuma – la – tara -. Jawinipun balagerré kang siro tonton iku dzatté kang ora sira tonton, sawenéhnipun guru ahli panunggal malih, nglepataken utawi anggorohaken dhateng titiyang ingkang gadhah panganggep bilih ingkang gumelar punika kados Allah. nanging sarêng wonten ngulami ingkang mitakéni : lah sing goroh iku sapa.lajeng kéndel (boten saged mangsuli). Kajawi punika titiyang ingkang anggadhahi kapitadosan makaten wau, ugi anglepataken dhateng titiyang Kristen lan tiyang-tiyang ingkang nyembah brahala. Anggénipun anglepataken : déné teka ingkang dipun anggep Pangéran punika namung Yésus utawi namung brahala kémawon ing mongka sadaya barang ingkang gumelar punika : Pangéran.

    Ngéngeti kapitadosanipun golongngan punika, dados sanajan barang ingkang saru utawi anggigokaken punika inggih : Allah, Allah, awit punika ugi nunggil kaliyan : Allah. manawi makaten dados barang ingkang makaten wau, pancénipun inggih kedah dados sasembahanipun.

  1. Ing Serat Rama Kresna nyariyosaken makaten : ……………. iku ora ana bédané karo rêca uyah kang ginawé, paksa arêp anjajaggi piro jeroning sagara. Sa[67]jroné nglakoni pakarti iku, awakké luluh dadi banyu sagara, temah sirna sipating arca. Mangkono uga wong kang arêp ngawruhi kahananing Allah, wus masthi bakal sirna sipating kamanungsan banjur nunggal dadi siji karo Allah.Mirid cariyos ing nginggil punika, dados tiyang ingkang boten marduli dhateng kawontenaning Allah, punika inggih déréng nunggil saedzat kaliyan Pangéran, mila para titiyang ingkang ngudi dhateng Allah ing sadéréngngipun bebles punika inggih déréng nama : manunggal, dados manawi makaten lah, sinten ingkang nitahaken manungsa. Manawi titiyang ingkang anggadhahi kapitadosan makaten punika mangsuli : Allah …….., lah, punapa toya saganten damel rêca saking sarêm.

    Kawuningngana, sumebaring kapitadosan ingkang makaten punika, punika ingkang sajatosipun anjalari : titiyang lajeng sungkan ngibadah, sart boten  amraduli dhateng batal lan kharam awit rumaosipun  sampun sampurna, sampun dados Allah, bathal kharam sampun kadarbé.manawi pangakenipun wau pancen nyata, nanging kénging punapa déné piyambakkipun teka namung nindakkaken barang ingkang  dados pakarêmaning hawanipun kémawon, lan kénging punapa manawi kataman suker sakit teka taksih ngadhuh sarta sasambat dhateng Gusthi Allah. ing mongka Allah inggih badhanipun piyambak.

  1. [68]Rama Kresna anyariyosaken malih : Jiwa kang kinunjara iku : manungsa. Kang wus luwar, ora ditaléni manéh, iku Allah.Ngéngeti cariyos punika, lah, sadéréngngipun manungsa punika tumitah, Allah dumunung wonten pundi, punapa saweg kakalangngan makaten ugi sasampunipun jiwa luwar boiten tinangsulan, amargi wonten paran kedah wonten sangkan, kajawi punika wawarah wau anerangngaken bilih Allah punika wonten déné ingkang kawastanan Allah, punika jiwa ingkang sampun oncat saking badan wadhag, manawi makaten punapa Allah lajeng wiwilangngan miturut cacahing manungsa. Manawi pitakén punika dipun wangsuli : sadaya jiwa badhé dados satunggal lah sadéréngngipun jiwa sadaya uwal saking kunjara, punapa Allah déréng sampurna.
  1. Dongéngngipun tiyang téyossupi saking Pérsi : wonten tiyang madosi Allah, pinanggih wonten ing manahipun piyambak, mila tiyang wau lajeng anyakem ungel-ungelan Ngarab : kalbul mukmin baitullah. Dipun jawékaken : ati wong mungmin iku padalemané Gusthi Allah. teges makaten punika netepaken : Alkhulul boten : Alwihdhah (manunggal), manawi dongéng punika dipun tampi walaka, netepaken bilih Allah punika [69] manggén ing mongka lerêsing pikajengngipun tetembungngan Ngarab wau makaten : tiyang mukmin punika sadaya tandang tandukkipun namung tansah dados kaparêngngipun Pangéran.

Ing ngajeng sampun kula terangngaken bilih panunggal punika warni-warni, nanging ingkang umum amastani : bilih ingkang asma Allah punika gumelaripun ngalam saisinipun punika, makaten wau mirid ungel-ungelan basa Inggris makaten :

SPEAK NOT ILL THA UNIVERSE, I AM THE UNIVERSE. Jawinipun : aja nacad sakabéhing kahanan, Ingsun iki sakabéhing kahanan, déné ungel-ungelan  kados makaten punika, anggénipun anggabaraken kadi déné ombaking saganten, kita punika ombakipun déné Gusthi Allah : sagantenipun.

Wawarh ing nginggil punika manawi katampi walaka genah lepatipun Gusthi allah, katitahaken mawi khikmah ingkang inggil tur tata lan saé. Sanajan lahiripun wonten ingkang awon (menggah manungsa) nanging punika sajatosipun saé (menggah ing Gusthi Allah). dados manawi kita mastani awon dhateng salah satunggaling titah, punika saking anggén kita déréng sumerêp dhateng khikmahipun Gusthi Allah.

[70]Lafadz : la – ilaha illallah, punika tegesipun : ora ana Pangéran kajaba Gusthi Allah. lafadz ingkang wonten ing Kuran kados makaten punika, menggah ing tiyang ahli panunggalan dipun lepataken awit panggepipun lafadz ingkang makaten punika taksih mengku teges bilih sanésipun Allah, punika taksih wonten malih Pangéran sanésipun, déné menggah titiyang wau, lafadz wau lerêsipun : laisa illallah, tegesipun ora ana, kajaba Allah. Harata, tiyang ahli panunggalan wau harah malah  anglepataken Kuran (kalamullah), pangandikaning Pangéran, (nangudzubillahi mindzalik) dhuh Allah mugi Thuwan nebihaken ing kula saking prakawis punika.

Awit saking ahli panunggalan wau, anganggep bilih lafadz la – ilaha illallah punika lerêsipun  laisa illallah, dados titiyang ingkang makaten wau manawi dzikir, kawitaning dzikirripun inggih : laisa. Mila titiyang wau lajeng kawastanan ugi golongngan laisiyah.

Manawi andharan ing nginggil wau kapratitisaken yektos kanthi lalambaran kalerêsaning budi landheping pangraos  masthi lajeng pratéla bilih gegebengngan ingkang makaten wau tétéla abakah (sulaya) kaliyan wawarahing  agami Islam, agami Islam sampun nerangngaken bilih ingkang gumelar punika sa[71]nés Allah, nanging titahioun.

Dumugi samaten pangarang kula Kitab Ngilmu ka-Allah-an kula sampuni, lalajengnganipun malih inggih punika ka-Allah-an jilid kaping kalih, nama Kitab Makripat anggelarraken  babaring ngilmi saréngat Tharékat saha khakékat makaten ugi wohing makripat tuwin sanés-sanésipun, wasana mugi kitab punika lajeng dadosa susulang ing ngatasipun sadaya manungsa, ingkang nedya sami ulah kasampurnan satemah samiya angungsed dhateng ngilmu sanyata, inggih punika ngilmuning agami Islam ingkang minulya, terang suci saking Allah tangala. O.

Tamat

[1]   Titiyang Kristen sami gadhah kapitadosan bilih Gusthi Allah punika tiga-tiganing ngatunggal inggih punika : Sang Rama, Sang Putra tuwin Roh Suci.

[2]     Mirsanana serat kabar Pertandaan Zaman │Serat kabaripun tiyang Kristen│ No.3 ingkang medal wulan Maret 1925 taun XIV, kaca 26-27 sarta 28.

[3] Mirid buku Ilmu kenyataan karanganipun R.M. Koesoemodirdjo,  Djokerta Loge, bladz. 8

SERAT MALADI HENING


SERAT MALADI HENING

Amarsitakaken patrapping samadi,
sajatining panembah dhateng
Sang Hyang Sukma Kawekas

3e DRUK

SOLO
BOEKHANDEL M. TANOJO
1925

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir
Sidoarjo,  10 April 2018

@@@

  1. [3]Lir sad pada myat gandanningsari, sanityasa sekungnging wardaya, gung kawén mrih wikanné, ing sari kang sinerung, sang saya sru pungsengnging kapti, katamanning gondarda, kang katyup ing bayu, temah ubayaning driya, yén wus pangguh panggonnanning punangsari, sinerung pangingsepnya.
  2. Sanépanné sedya kang wigati, lir sad pada myat warnanning puspa, kang nedheng kongas gandannv, mangkya wuryaning [4] kidung, kang sinawung wahayanning kapti, tinrappir dalampita, mring sagung prasunu, kang samya nedha utama, tutumannem tutumanning sonyaruri, mrih rurah rêgedding tyas,
  3. sarananné tan lyan saking suci, setya tuhu sagungnging laksana, sasana solah panganggé, ingkono margannipun sira wruh ing warana gaib patrap ingkang sanyata, sing liyepping turu, turuttenna anggannira, suku rapet adu tungkak tangan kalih, [5] parêk pupu sumalah.
  4. Lathi dhamis ilat madal nginggil nétra kalih dhipet Nyaring napas kang saréh panjing wetunné, poncadriya pinupus pangahenna mamrih udani, udaya kang tumampar, saking tukking ranu, ingarannan tirta marta, kang umili geng tan kendhata angalébbi, sakubukking jiwangga.
  5. Gatékenna obahing wigati, sagung rasa kang anéng rosrossan rasakna kang wruh rasanné, oter ingkang jumeglu[6]g kadya alun sru nempuh suci, caracap gung kacoppan ginggang gengnging ngalun kalulun linalin ilang, nulya lingkap iya ingkang angukuppi, rênggeppen rungkeppan.
  6. Yén wus pan trus pranawéng kapti, buka rana sakarêntek dadya, kadadyan sagung sedyanné, sinida dayéng tuwuh, lelantarran sarinning ngosik dhuh kulup ulattana, nugraha yén pangguh, panggonanné néng paéssan jroning car[7]min ana tunjung tuwuh langit ngalangut tiningallan,
  7. Tingal lan kang kongsi satiti, mamrih tétés trumongsa kahanan liru gon linuru rahsanné, dumadya tunggal wujud wajida wajibul wujuddi, sing temen tinemennan wignya nunggal wujud nanging kaki luwih gawat pangejummé saking kijab kang makiki, yéku kuthanning rahsa.
  8. Rahsa kita mor rahsanning gusthi, lah pesunnen bisa mor amisah, kakenan ing ka[8]na kéné, mangkono kang lugu, legutanné saking maligi, yén wus mangkono nyata, kanyatanning kayun lumayat mangayut jaman jinumken tri bawana ambawanni, wibawa salamnya.

 

@@@ i @@@