KITAB ZUBAD JAWI


KITAB ZUBAD JAWI

Punika Kitab: Zubad Jawi
Asli saking Kitab: Zubad Ngarob amratélakaken
khukum safiyyah, wiwit kawittanning kawruh :
idhep dhateng Gusthi Alloh. Susuci naja-sa-t
assiwa-k wulu-k adus sola-h sapanunggilannipun
angantos khajji lan umroh.
Wewah: sadé tinumbas sapanunggillannipun dumugi
amardikakaken budhak, Kasambungan kawruh tasawwuf,

Karangannipun Kyai Saikh Akhmad putra kakungngipun Kyai Ruslan Assyafingiyyi, mugidipun rokhmattana déning Gusthi Alloh.

Kajarwakaken
Déning:
Mas Karta Subrata

Ugi nama Ngabdullpi bin Mukhamad Ajjad
Ing Kenthangngan Semarang.
1925

@@@

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :
Mas Kumitir

Sidoarjo, 9 April 2019
@@@

BUBUKA

Nuwun-nuwun kaliyan kaliyan umatur nuwun kapundhi ing embun déné kula kasageddaken anjarwakaken Kitab: Zubad Ngarob karanganipun Kyai Saikh Akhmad putra kakungngipun Kyai Ruslan Assyafingiyyi, mugi dipun rokhmattan déning Gusthi Alloh, angantos saged rampung, dumugi kula saged ngecappaken, Alhamdulillah, kula namani : Zubad Jawi. Mugi-mugi Gusti Allah aparingnga munfangat kanggénipun dhateng bongsa kula Jawi ing tanah Jawi Ngriki, dipun kados munfangattipun: Zubad Ngarob kanggénipun ing bongsa Ngarob, jer kitab: Zubad punika kalebet kondhang, kalok ing para ngulamak déning luwessing basa, tuwin ramessing isén-isénnipun dhasar kadhentongngaken mawi dhenthong rojaz inggih punika kalih larik salarikkipun trep kalih welas kecap (wanda) mboten kirang mboten langkung. Saking saénipun agantos kapethik pethik ing para ngulamak kaisékaken ing kitab karangannipun, lah anggén kula anjarwakaken dadossipun: Zubad Jawi, punika inggih mawi anirokaken laku dhenthongngipun rojaz wau, bédanipun: ing Ngarobbipun pungkassanning larikkan satunggal kaliyan satunggalipun aksaranipun sami, ing wanda menga tuwin sigeg mboten wonten bédanipun, ing Jawinipun ngriki naming kula ugerri sisigeg lan sandhangngannipun swara kémawon mboten angugerri aksaranipun, kadosta: Ngarobbipun:

“Awwalu wajibin ngalal insane, mangrifatul ilabistikoni. Jawinipun: Kawit-kawitanné wajibbing manusa, idhep marang Pangéran klawan sanyata. Sapanunggilannipun”,

Ing wasana bilih wonten cirri cacaddipun anggn kula anjarwakaken punika, mugi dipun angung pangaksamanipun para nupiksani, langkung malih para limpad ing budi, salajengngipun kaparêngnga anglerêssaken ing salerêssipun saha kula umatur nuwun déning kaparêngnga anglerêssaken ing salerêssipun saha kula umatur nuwun déning kaparêngngipun sadhérék ingkang masajakaken panggalih, mboten amamahonni, angawon-awon, kula pitados: panggalihannipun para linangkung punika makaten,

Wasollallohu ngalasayyidina wamaolana muhammadin wangala alihi wasohbihi ajmangin amin: amin: amin yarobbal ngalamin.

Washallallahu ala sayidina wa maulana Muhammad wa ala alihi wasohbihi ajmaina amn amin amin ya rabbal alamina, jarwanipun : mugi-mugi Gusthi Alloh aparing indhakking kanugrahan dating gusti pupundhén kita Kangjeng Nbi Muhammad sollallohu ngalaihi wasallam sapara Santana, tuwin samitra karuhipun sadaya. Dhuh mugi anyembadannana Gusthi ingkang mangéranni ing ngalam sakalir.

Titi ing Semarang, kaping: 15 Januwari 1925

Déning:
Mas Karta Subrata
Inggih
Ngabdullah bin Muhammad Syajad.

Pénget:

Seréhning ing kitab: Zubad Jawi, punika kathah seserattannipun ingkang déréng kalimrah ing serat serat Jawi aksara Jawi sanéssipun inggih punika ingkang gegepokkan kaliyan tembung Ngarob ing riki aneteppi ugerran ingkang sampun kapratélakaken ing kitab: carakan Jawi: Ngarob ingkang ingkang sampun kawuningan ing para kathah, jer pamaossipun tembung Ngarob bilih mboten patitis mboten sokh langkung malih bilih maos Kuran bilih mboten patitis kharom, milaha murih patitissing kecappipun dados inggih kedah anirokaken ing satunggalling aksaranipun asarana kawewahan aksarékan makaten :
…………….
…………….
…………….
…………….

Sasampunnipun ati rumaketen suprandossipun taksih kedah angéngetti watekké cappipun aksara Jawi. Ing Ngarob ingkang swaranipun jejegna [3] mung wolu kadosta : ……………….. sanéssipun sadaya swaranipun rêbah. Makaten punika ajeg ing wanda menga tuwin sigeg sami kémawon ingkang jejeg lulus jejeg ingkang rêbah inggih mboten éwah. Béda watekkipun aksara Jawi ing kecappipun tansah éwah-éwah kémawon mboten kedah ing wanda menga: sigeg sanajan menga kaliyan menga, upami: raja, ratu, tuwin sigeg sami sigeg kadosta: bathuk-bathukké sapanunggillannipun, awit déning sapunika, dados ing tembung Ngarob: ………. Serattannipun Jawi kedah: rosul mboten: rasul, …….. kedah: tholak mboten talak ……. Kedah: khail (kawaos sawanda) mboten: él utawi: kél, ……….. kedah: taobah, (kalih wanda) mboten: tobah, utawi: toba[4]t, sapanunggallannipun, langkung malih Muhammad kedah: Mukhammad Sollallohu ngalaihi wasallam mboten: Muhamat utawi: Mukamad,

Wasana bilih pénget punika sampun kasumerêppan lerês saéstu mboten wonten pakéweddipun anyeratti tembung Ngarob aksara Jawi, ingkang waossannipun ugi patitis kados bilih kaserat ing aksara Ngarob, samanten punika kedah mangretos ing sakalih-kalihipun waossan Jawi, waossan Ngarob,

Ingkang punika, mugi andadossaken ing pamirsanipun para sadhérék ingkang sami anupiksani.

Wassalam,

Fakir Ilalloh:
Karta Subrata,

@@@

KITAB ZUBAD JAWI

[1]Bismillahirrahmanirrahim

  1. Sagung puji mring Gusthi kang darbé jalal tur kang nindakkaken prakara kharom khalal,
  2. Nuli rokhmatillah tuwin salammira, mring Jeng Nabi kang pinilih tan lyannira.
  3.  Mukhammad kang tuduh dalan kang minulya, saking sasarring klakuwanné kawula. 3. a.     Lan mring luwih utamané kang pra mitra, karuh Nabi lén ing para santanannya.
  4. Wussé iku Zubad nganggo dén dhéndhongké, winuwuhan dadi séwu larikkanné. 4. a.     Malah luwih tan sinebut punjullanné, satemenné : séwu satus siji treppé.
  5. [2]Mrih gampangngé ingapalken déning bocah, tur munfangat mring kang padha ulah genah.
  6. Cukup klawan taofikillah kang ngreténni, yén rinetén sartané dén lalakonni.
  7. Tandangngana: nadyan sapra puluhanné, yékti metu nurré ngilmu sing petengngé.
  8. Lah wong ngalim kang tan ngamalken ngilmuné, winasésa sadurung wong kang mumulé.
  9. Saben wong kang ngamal nora klawan ngilmu, sakyéh ngamallé tinulak nora payu.
  10. Ingarêp paring ikhlassé Hyang kang murah, dimén ikhlas ngeculké sakéhé susah.

II. KAWITTANNING KAWRUH

  1. Kawit-kawittanné wijibbing manusa, idhep marang Pangéran klawan anyata.
  2. Ngucap syahadad loro winilang-wilang, dadi sohéh iman marang wong kang kongang.
  3. [3]Yén benerké atiné sartané ngamal iman ana kalané nunusan kamal,
  4. Lah arahen iman mumundhak-mundhakka, déné beningnging ati anyar-anyarna.
  5. Klawan ngakéh-akéhna solat lan thongat atinggalla ing nafsu saka ing sahwat,
  6. Sahwatting napsu sartané kanthi dosa, iku majibbaké ing atossé nala.
  7. Satemenné doh ing atiné manusa, mring Pangéran kang asih: ati kang bongka.
  8. Lan sakéhé ngamal nora bisa buntas kajabané akanthi niyyat kang ikhlas,
  9. Marma ngarah aseja sadurung ngamal barêngna niyyatmu myang awwallé ngamal,
  10. Lamun lulus niyyat kongsi pungkassanné, nemu ganjarran sampurna akhrotté.
  11. [4]Niyyat ucap sartané ngamal sulaya, myang klakuwan Jeng Nabi: nora sampurna.
  12. Wong kang tan wruh ing warah iki takonna, mring wong kang wus ngreti sanadyan adoha.
  13. Wong kang thongat mangan harom nora gigu, papadhané adeg saka ngombak banyu.
  14. Tetepna tep ing atimu kang santosa, sakéh ngalam anyar: mauné tan ana.
  15. Allah kang adamel ana tanpa silla, lamun ora yekti salawas tan ana.
  16. Iya Allah kang ngarsakaké anané, norana kang madhani Panjenengnganné.
  17. Kawasané Allah mring sakéh kang kena, waskithané mengkuhana: ora ana.
  18. Mung pribadi dénta nitahken lan ngener, Maha Agung adoh saking mémba mémper.
  19. [5]Gesang: karsa: kawasa tur wicaksana, Allah langgeng: miyarsa myang angandika.
  20. Ngandikanékaya sifatté kang kodim tan ngayarké kang rinungu Nabi Kali-m,
  21. Tinulis ing dluwang ngucap klawan lathi, winaca kaya dén afadhken ing ati.
  22. Ngutus Gusthi ing rusul klawan mungjizat kang katon mring makhluk nora bisa télat,
  23. Nar tamtokken Gusthi mring Nabi Mukhammad, nora tinemu Nabi bau Muhammad,
  24. Ngluwihaké Gusthi saka ing kabéhé, yéku safangatté lan ing kinasihé.
  25. Bau Nabi kang Aflol sidina Bakar, sambung kapindhoné sayyidina Ngumar.
  26. Nuli Sayyidina Ngusman kapat Ngali lan nem kariné: pra ahli badri.
  27. [6]Kya Safingiy lan Ki Malik Khanafiyyi, Kyai Akhmaddin Khambal lan Ki Sufyani.
  28. Lan lya lyané sapanunggallanné immah, kang tuh pituduh: sulayané rokhmah.
  29. Gya pra wali karomatté béda-béda, nora tutug mring anak kang séjé bapa.
  30. Nora wenang lyané kapir kang saweca, metu kita saking papréntahan raja.
  31. Laku lakuné pra sokhbah kita meneng, ganjarranné pra ijtihad kita seneng.
  32. Farlu marang marang manusa ngadegken rathu, dudu wajib mring Allah adeggé rathu.
  33. Ngaganjar marang wong kang bekti murahé Hyang, niksa wong kang sakarsané ngadillé Hyang.
  34. Ngapura sakarsa liyané wong sirik lulussé néng nraka: kita nora mbalik,
  35. [7]Wenang Gusthi masésa mring wong kang bekti, ngaganjar mring wong kang ngasi-tanna ngalangngi.
  36. mankitab zubadh wenang maring lara marang bocah, niayané Gusthi Mukhal tan kasrambah.
  37. Paring rizki ing sakarsa: nora éram dé rizki munfangatti sanajan kharam,
  38. Ngudanénni mring wong kang mati angandel nora baé cilaka wong mati ngandel,
  39. Tansah baé rilané Sidina Bakar, ing sabarang ngindallahé dadi kodar.
  40. Satuhuné cilaka wus azal mula, mangkonuga begja iya kuna mula.
  41. Wongtan mati sadurung tékké ngumurré, dé nyawané lulus wutuh salawassé.
  42. Jisim bosok mung rongkong kang nora milu, sahid Nabi: uga mangkono tan milu.
  43. [8]Déné nyawa mungguh dhawuhé Jeng Nabi, kita kudu meneng ora kena muni.   
  44. Ngilmu iku ngungkulli sakéhé ngamal ngilmu tuduhken ing becik lan ing Aflal,
  45. Gatiné ngilmu wruhi sifatté Gusthi, lan ngawruhi sabarang kang pinarsudi.
  46. Yéku dinul islam salawassannéya, lir susuci lan solah tanapi pwasa.
  47. Lan dol tinuku mring wong kang duwé seja, uga tumrap sakéhé khukummé karya.
  48. Lén ngawruhi lalara pangrusak ati, kaya kaju: gumedhé tanapi drengki.
  49. Lyanné kang wus tinutur iki kukummé, fardhu kifayah mring manusa tibané.
  50. Sabarang kang gati sejakna oléhé, klawan yén ta winilang sakéh kang gawé.
  51. [9]Kalakon agawé becik negah ala, nadyan nyana ing orané nglabettana.
  52. Sakéh khukum syarngill….i pitung warna, fardhu; sunnah, kharommé warna katiga.
  53. Kapat makruh kalima tumiba wenang, kanem bathil pungkassan sokhihé numpang.
  54. Jeneng fadhu gawéné oléh ganjarran tinggallé ing fardhu oléhé: ajarran,
  55. Klebu fardhu ingaran  fardhu kifayah, lir anjawab salam saka ing jamangah.
  56. Jeneng sunnah ginanjar wong kang agawé, nora siniksa sakéh kang ora gawé.
  57. Klebu sunnah ingaran sunnah kifayah, kaya ngawitti salam saking jamangah.
  58. Déné kharom ginanjar wong kang atinggal lan siniksa wong kang nempuh mancal-mancal,
  59. [10]Wong kang nerak ing makruh nora siniksa, lamun nyegah karanalloh léh nugraha.
  60. Lan tinamtu barang wenang nora béda, gawé; mora gawé ya tanna bédannya.
  61. Nanging kala mangan niyyat kuwat thongat oléh ganjarran wong iku dénnya niyyat,
  62. Wasana sokhikhé sakéh ing ngibadah, kudu cocog pethuk ing khukummé Allah.
  63. Lah prakara dol tinuku sapadhané, nut labetté bau ayon ing teteppé.
  64. Yata bathol lan sokhikhi iku walikké, iya bathil sepiné rukun syaroththé.
  65. Mengko anjabakna barang kang tinemu, lir tayammum bauné: anemu banyu.
  66. Mangkonuga  sepiné kaya kahanan yéku diyah sing waris kang pinaténnan,

III. PRAKARA SUSUCI

  • [11]Pancénné sokh asusuci banyu murni, yéku nora mustangmal nora ngemorri.
  • Barang suci kang kongsi banget owahé, angilangken nama banyu sawecané.
  • Owah rasa: ambu tanapi warnané, sedheng banyu tan butuh mring mau kaé.
  • Kajaba yén owah sabab tossé kayu, godhong: ganggeng atanapi sabab lebu.
  • Béda banyu kenang najis iku béda, banyu cilik owah ora: tetep padha.
  • Najis bathang kang getihé ora mili, lang kang nora katon mata tan nglabetti.
  • Banyu gedhé: rong kulah sapandhuwurré, najis nora nglabetti: jaba owahé.

83. a. [12]Rong kulah katén kang bongsa tanah romli, wolung puluh cepak punjullé sakati.

  • Lah rong kulah kang bangsa katéndim syiki, tutug kongsi satus luwih wolung kati.
  • Najis ngowahken ing banyu wus tétéla, banyu panassing srengéngé tan ngapaha.
  • Lamun ilang owahé kalawan dhéwé, suci: banyu: bédak lawan zafaronné.
  • Sabenbanyu mustangmal kanggo nucénni, ing prakara farlu yekti nora suci.

IV. PRAKARA NAJA-SA-T (Jasat)

  • Saben cecéwérran ingkang angendemmi, asu: céléng: kirik genjikké lan babi.
  • Manéh bathang: balung lan wuluné pisan béda kang sembaléhan tannapi isan,
  • [13]Wuwutahan getih: lan sing dalan loro, amung mani kang metu nora mangkono.
  • Pépérangan kang urip lamun pinisah, kaya bathang: ora wuluné makkulah.
  • Wulu: elar: idu tanapi kringetté, kasturiné dalasan pisan wadhahé.
  • Dadi suci maléhé arak ing cekak, maléh dhéwé nadyan mundhuk kongsi kebak,
  • Lulang bathang liyané céléng lan babi, lawan asu yén sinamak dadi suci.
  • Kanajissanné céléng padha lan asu, tinuruh ping pitu kinanthénnan lebu.
  • Liyanéku cukup tinuruh sapisan, déné kang ping teluné mrih kautaman,
  • Najis khukmi cukup binlébérran banyu, najis ngabani: dzat sifatté kudu lalu.
  • [14]Uyuh bayi lanang kang mungan puhan binlébérran banyu geng gon lang kanggonnan,
  • Banyu tuturuhan khukummé panggonnan kala nora owah kalané pisahan,
  • Ingapura sithikké getih lan nanah, sing mamala: kukul plenthing kang wus lumarah.

V. PRAKARA WADHAH-WADHAH

  1. Wenang nganggo wadhah suci kayu: gelas lan lyané: aja nganggo slake: emas,
  2. Luthik celak mas salaka ora kena, kanggo wadon prayoga nganggo sosotya.
  3. Tambal sopak mas saloka nora kena, lamun gedhé angiran kinarya rêngga.
  4. Kena sepinéro: ijén nésih cegah, [15]ing sidané kena madhani kang pecah.
  5. Dén sunnatken anutuppi sakéh wadhah, nadyan kayu tinumpangken dhuwur wadhah.
  6. Dén prayitna sarupaning suci: jembar, nadyan marang wong picak kang bisa bener.
  7. Ora pucukking lebennan uyuh: bathang, mawar: arak puhan unta kang pinantang.

VI. PRAKARA ASSIWAK

  1. Sunnah: ora wong kang pwasa bangda lingsir, dén bangetké wong kang tangi wise nglilir.
  2. Gonad ala ing cangkem lan krana solah, tangan tengen kayu arok iku aulah.
  3. Sunnah cecelakkan ganjil mongsa kala, alelengan tanapi kethok kanaka.
  4. Mbubut wulu kélék brengos ginuntingngan [16]nyukur ngisor: wajib bocah lanang khitan,
  5. Kang wus balig kang nutupi ndhas planangan wadon pucuk dén makruhaken kuncungan,
  6. Manéh angulappi pinggirranning rawis, pinggir jénggot tanapi pinggirran alis,
  7. Nyukur rambutté wadon kaya anulak pawéhing wong lenga wangi minyak minyak,
  8. Sayuk kharommé mring lanang lan wanita, angirêng ing rambut nora mangun yuda.

VII. PRAKARA WUDLUK

  1. Wajib wudluk metuné sing ngarêp mburi, lyanné mani kang majibken agedussi.
  2. Lan ilangngé ngakol ora turu sila, ingkang tetep lan gepokké éstri priya.
  3. Makhrom ora: ling aling anulak rusak [17]ndemék ferji manusa kalawan tapak,
  4. Lan dén pilih mangan daging unta bathol manéh temenné nyata suci lan bathol,
  5. Kala samar gocékkanna walikkanné, ing lakinné: dhisikké tan kawruhanné.
  6. Métta walikanné sadurung yakinné, yén tan kinawruhan sih tetep wuluné.
  7. Farluniyyah masuh tangan karo pisan dalasan sikutté pisan,
  8. Ngusap sirah sawatara masuh sikil, dalah polok karoné tartibbé kinthil,
  9. Sarot lima kapisan suci banyuné, wongngé islam lan pinter ing sanyatané.
  10. Tanpa na kang nyegah tumekané banyu, mring sakéhé kulit kulit kang winulu.
  11. Wuwuh manjing waktu solah wong bésér, [18]rofingi: milang ilangngé najis bésér.
  12. Sunnah siwak nuli angucap bismillah, mangsuh tangan sadurung mlebu ing wadhah.
  13. Kemu kemu: ngiseb banyu ngirung methuk ngrata sirah kinawittan saking bathuk,
  14. Ngusap kuping njaba: njero sakaroné, bolongnganné uga binanyu liyané.
  15. Nyenyelani sakéh driji tangan loro, jénggot ketel lan driji sikillé karo.
  16. Sampurnakna telu telu nyata nyata, tengen kiwa: tangan sikil tan lyannira.
  17. Nglulusna ing niyyah tekan pungkasanné, ngosokki anggota lanal nunuliné.
  18. Cukuppan kanggo wudluk banyu samudu, kanggo adus sasong tlobéhé umilu.
  19. [19]Wong kang junub sunnah wudluk krana turu, krana ngombé lan krana ngamballi mau.
  20. Mangkonuga nganyarké wudluk yén solah, farlu tuwin mutlak atanapi sunnah.
  21. Rong rokangat krana wudluk lan dungané, ing bangdané wudluk sabarang waktuné.
  22. Pranatané madheppa kiblah: sakira, nyipratti banyuné wudluk andhodhokka.
  23. Kawit masuh tangan lan pék épék karo, pungkassan sakéhé driji sikil loro.
  24. Makruhé wudluk zngbréh ebréh banyu, nadyan nyawuk saka ing sagara telu.
  25. Utawa: ndhisikken kiwa tengen kari, tuwin ngluwihi telu klawan yakini.

VIII. PRAKARA NGUSAP MUZAH

  1. Minurahken wulak mring wong kang néng omah, [20]sahari: lan tri hari mring wong kang késah.
  2. Kang winenang solah kosor: sangwenginé, telu mau kawit miwitté khadassé.
  3. Lamun kisruh tutuggé mongsa: masuha, sarotté nganggo: wise suci sampurna.
  4. Tur muzahé kuwat kanggo mrana mrana, lan nutuppi sikil sapolok karonnya.
  5. Fardluné ngusap ing dhuwur sawatara, sunnah ngusap ngisorré lan tungkakkira.
  6. Lan orané maratani sakabéhé, makruh masuh lan lan ngusap ngambal amballé.
  7. Kang mbatalken pocok lan entékking mongsa, manéh kang majibbaken ing adussira.

IX. PRAKARA CÉWOK

  1. Kékétéssé farji majibbaken céwok [21]sunnah pépér watu sinusullan céwok,
  2. Nyukuppi banyu tanapi séla tiga, kang bisa ngresikaké: sunnah ganjilla.
  3. Nadyan watu siji kang pojokké telu,
  4. Sorotté nora aking  najis kang metu, nora ngalih: najis liya tan tinemu.
  5. Sunnah sajronning jamban madhep kiblah, tan ngungkurken  kharom yén ana ing sawah.
  6. Ywa néng banyu mambek paniyuppé angin sor wit kang who lan léngyéng tela ing sabin,
  7. Nggon iyubban dalan dalan angadoha ywa anggawa ismalloh lan utusannya.
  8. Yén kelalén angegemma tangannira, anyuwunna pangreksa: ndhisikna kiwa.
  9. Metu tengen dhisik nyuwunna pangapura, [22]lan maturra: nuwun ilangngé lalara.
  10. Metekken sikil kiwa: jarit cinincing, saka sithik meneng: nganggowa ling aling.
  11. Karén uyuh dén tuntasna karo aja, céwok ing gondhodhokkira atotoya.
  12. Kanggo pépér kudu atos suci lawan dudu wuyuh: ora pangannan wowohan.

X. PRAKARA ADUS

  1. Majibbaké ing adus mani kang metu, mati: lawan lumebuné khasafatu.
  2. Jroning farji nadyan mayyit tan mbalénni, mampetté haid lan nifas metuné bayi.
  3. Kinawruhan mani déning nglermetuné, gonda mayang kurma: roti don adonné.
  4. [23]Wong kang kisruh nitik mani lawan madyi, sinakarêp kena milih salah siji.
  5. Fadlu adus mratani awak sakojur, rambut kulit kuku lan lambéné dubur.
  6. Niyyah kudu binarêngngaken kawitté, adussé haid lan junub sapapadhané.
  7. Sorot ngilangken najis kinawruhan saliyané lir wudluk away kalépyan,
  8. Sunnah ngucap: bismillah rêged nuli wudluk sikil winasuhan pisan,
  9. Lamun niyyah fardlu: sunnah oléh karo, tuwin saben sapadhané: ya mangkono.
  10. Ing sunnatté adus niyyah khadas gedhé, sepi khadas cilik yén ya: walikanné.
  11. Prayitna: ing rambut lan lelekikkan ping teluné: kawit tengen lan kosokkan,
  12. [24]Labetté khail dén misik lan nuli-nuli.
  13. Béda loro: waras édan manjing islam, grahana lan istikok sarta rêp ikhram,
  14. Malbu makkah: wukuf ana ing ngarofah, mbalang jumroh lan nginep ing muszdalifah.
  15. Adussé wong ngedussi mayyit gathuk, karo wong kang mring padusan lantas cundhuk,
  16. Adus ing padussan wenang mring wong priya, sarta nganggo telessan ngerêmken mata.
  17. Makruh malebuné wadon kang tan nifas,
  18. Sadurungngé malebu wéha bayarran, nora wenang nganggo banyu bréhan,

XI. [25]PRAKARA TAYAMMUM

  1. Dén wenangken tayammum mring sakaroné, wong kang khadas cilik atanapi gedhé.
  2. Syarot kudu wedi nganggoné ing banyu, wong kang kasepén ing banyu lawan lebu.
  3. Sedheng manjing waktu lan wus takon banyu, wong kang kesepén ing banyu lawan lebu.
  4. Nadyan bledug wedhi: mustangmal tan kena, némpél ing anggota utawa pisaha.
  5. Farlu tayammum ngalihken lebu: pama, sing rahi ring tangan sabalikké kena.
  6. Nedya lebu lan niyyaha menangngaké, ing farluné solah banjur ngusappaké.
  7. Ing rail an tangan karo sasikutté, tartib nora  ing enggon dhukul rambutté.
  8. Sunnah ngrenggangke driji maca blimillah, [26]dhisik tengen anyelani nora pisah.
  9. Mocot ali-ali ketabban kapisan kapindhoné pamocotté kawajibban,
  10. Pranatané angadhep ing kiblati, makruh nganggo lebu kéh tan dugi-dugi.
  11. Kharom tayamum nganggo lebuné masjid lan kang nyegah sarong ing liyané masjid,
  12. Kang mbatholké sakéh kang mbatholké wudluk wuwuh nyipta ana banyu cedhak ing tuk,
  13. Mangkonéku sadurung nglakonni solah, yén wis sajro wajib ing ngadahé solah.
  14. Yogya ambatholna solah dimén bisa, wudluk kadi solahira tan kuciwa.
  15. Murtad bathol solatté: nora wudluné, nganyarna: tayamum ing saben farluné.
  16. Ngusap tambal ing banyu gya tayammumma, [27] tan mbalénni solah yén bener séléhnya.
  17. Nanging tambal kang néng anggota tayammum wudluné tayammummé ing kono manglum,
  18. Wong kang junub sinakarêp sakarsanya, dhisikké wudlu tayammum nora béda.
  19. Wong kang khadas yogya tayammumma kala, amasuh ing mamala gya sampurnakna.
  20. Bangdané yén karêp ing fardlu solatta, yén tan khadas solatté atayammumma.
  21. Wong kang khadas lanjunub kasebut nginggil ambalénni ngreksa tartib ujarré kil,
  22. Lah wong kang kasepén banyu lawan lebu, asolatta: mbalénni mangsané nemu.
  23. Ing salah sawiji banyu tuwin lebu, mrih suwakké ing sakéh kadla:né fardlu.

XII. [28]PRAKARA HAID (ANGGARAPSARI)

  1. Kongangngé haid sangang tahun sathithikké, sadina sawengi tan kena kurangngé.
  2. Kékéhé: limalas dina lan lumrahé, nem tanapi pitung dina cecedhakké.
  3. Sathithikké nifas pan naming sadhéla, notog swidak lumrah patang puluh dina.
  4. Lamun luwih sing notog sawidak dina, lulussé rah mustahalotun rannira.
  5. Nora kena inganggerran kéhé suci, mung sithikké tinamtu satengah sasi.
  6. Sithik sithikké meteng iku nem sasi, notog notoggé pat tahun wus jinanji.
  7. Saprateluning tahunné toggé rupa, lumrah sampurnané meteng sangan condra.
  8. Sabab khadas kharom solah lan tho[29]waffé, tuwin kharom nggawa Kuran lan nggepokké.
  9. Junub wuwuh kharom maca Kuran nedya, ngunder masjid haid nifas wuwuh kharomnya.
  10. Guyon nggepok sor wudel ndhuwur dhengkullé, kenané yén wis adus ing sakaroné.
  11. Kena mrih liruné adus sakaroné, wuwuh manéh anglakonni puwasané.
  12. Lan pinegat uga kharom sakaroné, kenané yén wus padha mampet getihé.

XIII. PRAKARA SOLAH

  1. Mangkya solah: farlu mring wong kang pinredi, haid lannifas karoné kudu ngedohi.
  2. [30]Nuli wajib pamong mring kang dén wengkonni, akon solah kawit ngumur pitung warsi.
  3. Kena nggitik yén wus ngumurring sadasa, diwasané tan mbalénni solattira.
  4. Tan ngudur ngakirken solah jaba lépya, turu lan jamantakkir tuwin pineksa.
  5. Waktu dhuhur wit lingsir praptaning mongsa, wuwuh ing wayangngan barang saupama.
  6. Nuli nyandhak waktu ngasor kang nyandhingngi, pinilih wayangngan  rokang  ngpamani.
  7. Wenang kongsi surup surya yén solatta, gya manjing waktu magrib wussé mangkana.
  8. Lulus manut panemu dhisik kang terang, kongsi sisa sirnanira mega kanga bang.
  9. Gya nyandhak waktu ngisak praptaning fajar, mega malang wétan katon mayar-mayar.
  10. [31]Lan pinilih pra teluning wengi: wenang, tekan pecungullé fajar sodik wenang.
  11. Nyandhak subuh pinilih praptaning padhang, wenang lulus kongsi mundhak padhang-padhang.
  12. Sunnah acancingngan solah awwal waktu, sedheng kono kéh sabab kang dadi tuju.
  13. Sunnah manéh mrih adhem agawé dhuhur, dé bangetting benter praja benter luhur.
  14. Krana amrih jamangah ing nggon tekané, maring masjiddé ning doh: béda jumngahé.
  15. Solah kang tanpa sabab dhisik cinegah, bangda solah subuh jaba surya mungguh.
  16. Lan bangdané solah ngasor kongsi surup, atanapi kala surya lagi mungup,
  17. Ing tengangé kajaba yén dina jumngah, jaba lingsir: lan ngayom surya digenah.
  18. [32]Déné lamun mawa sabab kang ndhisikki, lire nadzar lan bobor tan dén kharommi.
  19. Manéh rong rokangat thowaf lan thahiyyah, sukur: kusuf tanapi solah janajrih.
  20. Lan ing makkah: ora yén sabab yun ikhram tan dén makruh anan solah ing jro khammam,
  21. Ing nggon cucul enggon unta: pakuburran kang tan dhinudhuk ing dalan ing jagallan,
  22. Sartané sokh kang angampet uyuh entut sandhing pangan asolah atiné kényut,
  23. Solah kang dén sunnatken badaro: kusuf mangkonu ga al-istisko ilankusuf,
  24. Witrun sarokangat sawelas notoggé, wise solah ngisak tumeka fajarré.
  25. Rong rokangat koblassubakhi lan dzuhuri, bangda dzuhur, maghrib tanapi ngisa-i.
  26. [33]Manéh rong rokangat sadurung dzuhurré, dadi papat kaya sadurung ngasorré.
  27. Tandya tarowihu sunnah: dén gawéya, nuli dluhka wolung rokangat tamanya.
  28. Sorsorré rong rokangat unggahé surya, lulus kongsi nengah-nengahé baskara.
  29. Solah sunnah ingsir wengi luwih gati, sayuk solah sunnah tahyatul masjidi.
  30. Rong rokangat sasalam pan nora luwih, katut dning solah: fardlu sunnah malih.
  31. Ora déning sarokangat lan janazah, tuwin sujud sukur tanapi tilawah.
  32. Ambal-ambal sabab karêppé lumebu, rong rokangat sawessé srengéngé mlebu.
  33. Bobor solah sunnah kang dén waktu-waktu, sunnah kala….: ora kang sababbé mengku.
  34. [34]Gagén urut angoloni ing bobarran, lueih manéh mring wong kang nora ijirran,
  35. Wenang ngakhirraké dhisik sih dadakkan, nora wenang ndhisikaké muakkhoran,
  36. Metu prakara loro ababarêngngan, sabab tutug  barang kang winaktu sarngan,
  37. Nuli wenang solah sunnah karo linggih, tanpa ngudzur: saparoléhé tan luwih.
  38. Sakéh rukun solahi ngétung telulas, niyyah: gawé fardlu tangyinné angiras,
  39. Déné kang darbé sabab winaktu-waktu, wajib nedya gawé tangyinné umilu.
  40. Kaya witrin déné solah muthlak mangkya, kono cukup niyyah agawé kéwala.
  41. Tanpa séndhén mring kang kagungngan fadlilah, [35] wilangnganning rokangat madheppé kiblah.
  42. Pindha ngadeg mring wong kang bisa ngadegga, telu takbirotil ikhrom nora liya.
  43. Nadyan tinamtu takbir saking carukkan kudu niyyah lan takbirra ababarêngngan,
  44. Mungguh kang pinilih ing imam nawawi, lan Gozali prakaréku anyukuppi.
  45. Klawan yén ta atiné wong kang nglakonni, solah madhep ing niyyatté nora lali.
  46. Lah yén ora bisa ngadeg jejeg kena, karombengkuk yén ora: iya linggiha.
  47. Sabisané: meksa nora bisa: kena, turon miring lambung tengen kang utama.
  48. Misih nora bisa kena lumah-lumah.
  49. Yén tan bisa nganggowa tlapukkan mata, [36] ora nglakokna rukun sajroning nala.
  50. Tinggal solah tan wenang: yén sih budiné, bau apes yén bisa kala ginawé.
  51. Wong kang nusul rokangat tanpa Fatikhah, sakéh huruf tasdid fatikhah dadi genah.
  52. Yén liniru kharof fatikhah tan dadi, wajib tartib wacanné yén nuli-nuli.
  53. Pedhot fatikhah sabab meneng kang suwé, lén sadhéla nedya medhot dadi gawé.
  54. Ora: sabab sujud sajadahé makmum Amin dungak wacanné imammé makmum,
  55. Nuli pitung ayat runtut lwih utama, tinimbang kang balenjattan nora rata.
  56. Gya dzikir kang tan  kurang saka khuruffé, fatikhah: tan dya meneng ing samurwatté.
  57. [37]Mbanjur rukuk nyandhak dengkul gya ingtidal yéku bali ngadeggira saking asal.
  58. Anyandhak kapitu sujud rong sujuddan anyéléhken bathukké tan katutuppan,
  59. Gya lungguh amisah ing sujud karoné, kanthi tumakninah anteng sakabéhé.
  60. Nuli linggih maca tasahhud akhirré, kono maca solawatting utussanné.
  61. Rampung bab jur uluk salam kang kapisan nuli tartib tumiba rukun pungkassan,
  62. Gyantya sunnah abngallé solah I ngaran ahyat awwal lungguh solawatté pisan,
  63. Ngalan nabi waalihi munggéng akhir, nulya kunut lan ageggé nora cicir.
  64. Ing adeggé subuh rokangat pindhoné, lan ing witir bangda nisfu puwasané.
  65. [38]Sunnah solah sadurungngé iku adzan lan ikomah nadyan anéng pasawahan,
  66. Saroththé karo tartib lan nuli-nuli, wong kang adzan kudu lanang lan mangerti.
  67. Tur kudu kang islam lan manéh sartané, kudu weruh ing waktu manjing-manjingngé.
  68. Sunnah genah ing adzan nyerokken swara, ing ikomah alon sarta gancangnganna.
  69. Manéh noléh karoné kala: khaingalah, sembadané suci lan ngadhepken kiblah.
  70. Ngadil jujur pik swarané lan taswibbé, adzan subukh tarjing tur krana Allohé.
  71. Sedheng luhur ucappé: nyembadannana, wong kang ngrungu: sanajan isih junubba.
  72. [39]Nanging wong kang ngrungu ngliruwa khaukolah, kala muadzin ngucapken ing khaingalah.
  73. Mengkon junjung tangan ro ing takbir ikhram pucuk jempol ro lan godhoh lir ginendam,
  74. Lan kabuka sarta driji karênggangna, witté njunjung iya witté takbirrira.
  75. Mangkonu garukunglan igtidallira, séléh tangantengen numpang glangngan kiwa.
  76. Sorring dhadha ngingetké prenah sujuddan gya ngucanken iftithah sakabéh pisan,
  77. Ing saben rokangat tangawwudz alonnan amin serum yang imam mrih abarêngngan,
  78. Maca suroh seru lirih nut prenahnya, béda wadon cedhakkan angalonnena.
  79. Takbir ngalih (intikol) sakabéhira, mung igtidal : sami ngalloh sa-akbarnya.
  80. [40]Lanang rukug ambenggangken sikuttira, tunggal karo ngrata geger gulunira.
  81. Nyéléh tangan ro ing dhengkullé sawussé, kumpul rakad lohorré maring kéblatté.
  82. Dhuwurna wetengngé sing pupu loroné, sikil benggang ratakira sakilanné.
  83. Lan linggiha istirohah saben kala, arêp tangi saka rokangat ji: lunya.
  84. Maca tasbih jro rukun lan sujuddira, séléh tangan ing pupu loro takhyatnya.
  85. Mbébér sakéh driji tangan kiwanira, ngegem lyanné panuduh tangan kanannya.
  86. Lah kalané illalloh: angobahena, ing panuduh kraya taohid solattira.
  87. Nuli salam kapindhoné noléhira, niyyattana metu saking solattira.
  88. [41]Kang ngimammi niyyata wéh salam konca, kang néng kono: kabéh niyyat jawabbira.
  89. Mangkya saroth solah islam lawan pinter, kraya pitung taun lumrahé wus thenger.
  90. Mring farlu lan sunnah marang wong kang mredi, ferlu nora dadi sunnah dén aranni.
  91. Suci barang kang tan mangaf lire khobas, jarit enggon badanné tan khobas khadas,
  92. Wadon tokon anutuppi ngauttira, antarané wudel lawan dhengkullira.
  93. Mardi késtri nutuppi sakojur badan, mung rail an pék-épékké katingallan,
  94. Maning waktu kudu wruh utawa nyana, madhep kublah tan ken ra: jaba yuda.
  95. Solah sunnah lulungan nadyan cedhakka, kudu tinggal cukurran marang manusa.
  96. [42]Ing rong kharof sakharof winaca dawa, tanapi wéh rêti: ya ngguyu nangissa.
  97. Tuwin dikir: maca kuran kang mungbaé, awéh rêti tanapi tanna niyyatté.
  98. Njawab ing wong kang wahing saka pujiné, lén nyaurri ing wong kang uluk salammé.
  99. Ora: sabab watuk dhéhém kang kapeksa.
  100. Léh yén imam dhéhém kongsi nyata-nyata, kharof loro sayogya isih manutta.
  101. Dé panggawé kéh sanadyan kalalénna, pama telung idhakkan kang nulya-nulya.
  102. Lumumpat kangbanget kang mbetholken swasa, mangkonuga owahé ing niyyattira.
  103. Sunnah lanang tasbikh katekannan swara, wadon keplok gigirré pék épékkira.
  104. [43]Tinggal rukun dadi ambathoken solah, sepi saroth iya dadi nora esakh,
  105. Makruh nyilakken jarit tuwin rambutté, andengéngék ngingetti langit dhuwurré.
  106. Manéh malang kadhak tangan néng lempéngé, ngusap lebu tuwin krikil sing bathukké.
  107. Pék épék ro suméléh jro lengennanné, kala sujud tanapi takbir ihrommé.
  108. Sujud mémba kaya panucukké gagak, lungguh nglésod lir nglésoddé asumanak,
  109. Yéku bokong  tangan ro sumléh nglemah, kémpol loro ngadegken luhuirré lemah.
  110. Manéh nolah-noléh tan ana preluné, idu nengen tanapi ancer kiblatté.

XIV. PRAKARA SUJUD SAHWI

  1. [44]Sunnah sujud lorongeméhi salammé, krana klalén kang mbatholken panjaraggé.
  2. Lén tinggal sunnah abngal njarag lén lali, ngelih rukun kouli: ora yén hai ati.
  3. Saben rukun kang tininggal krana lepya, wussé iku muspra: tekan nekan nana.
  4. Papadhané: iku dadi gegentiné, nadyan klawan nedya sunnah panggawéné.
  5. Wong kang klalén gawé ta sahud awwallé, ngadeg jejeg bali dadi ing khawommé.
  6. Wong kang bodho ing mangkono tuwin lali, ora bathol yén ora iya ngabetti.
  7. Nanging makmum mangkonéku masthi bali, maring lungguh krana nut imammé dadi.
  8. [45]Déné bali sadurung jejeg adeggé, sunnah sujud sahwi yén wis méh jejeggé.
  9. Wong kanga nut tan sujud laliné dhéwé, ning laliné kang dén nut kudu manutté.
  10. Mamang pétung rokangat koblas salammé, nora kena nguyu ucap sapa baé.
  11. Nanging kudu mrih yakinné nut sithikké, sabanjurré: sujud sahwi mrih becikké.

XV. PRAKARA SOLAH JAMANGAH

  1.  Sunnah jamangah ing solahé maktubah, witir: tarowihi: ora yé jumungah.
  2. Wong kang mbalénni farluné aniyatta, ing jamangah nikodna ing sunnattira.
  3. Kéhé jamangah dén sunnatken sakira, masjid parêkké tan dadi suwungngira.
  4. [46]Utawa fasik imammé tuwin bidngah, déné jumngah aran nemu: sarokangah.
  5. Kang utama takbir ikrom katungkulla, makmum angiringngi takbir imammira.
  6. Ngudzur jumngah lan jamangah iku udan panas banget atis banget jejebloggan,
  7. Tuwin lara: ngorong: luwé sanyatané, ing karoné wuwuh ngerêk ing turuné.
  8. Sedheng jembar waktuné solah lan wuda, mamangan mentahan kang agonda ala.
  9. Yén tan ilang ing omah becik linggiha, lan nora soh nut ing wong kang wong liya.
  10. Uga marang wong kang wajib kalanira, lan wong kang angadeg wuwuh rokangatnya.
  11. Sarotté makmum wruh tandangngé imammé, tuturuttan kena wruh maring kancané.
  12. [47]Lyanné masjid makmum marêkka imammé, lan nora kaling-kalingngan hawa baé.
  13. Yén tan luwih tri atus dzira longkangngé, tan ngalingngi: kali dalan lan gumukké.
  14. Wenang imam: budhak bosah: duwé budi, lan wong fasik liyanéki lwih utami.
  15. Ora wadon kang ingenut déning priya, wong kang kisruh wacan déning kang sampurna.
  16. Ngéri tuwin andhisikki ing imammé, rukun gawé loro nuli wruh karoné.
  17. Rukun papat dawa dawa tur sampurna, krana ngudur: sakéh pangucap lir karya.
  18. Lir mamangngé makmum rêmben ing wawacanné, dhesekkan tan bisa sujud myang laliné,
  19. Dé niyyaté makmum ing kawittan wajib imam ing lyané jumngah pan ora wa[48]jib.

XVI. PRAKARA SOLAH LULUNGAN

  1. Minurahken ngringkes solah fardlu ana, kala bongsa pat jroning lungan yén nedya.
  2. Dohé kira nemblas farsak sing omahé, lungan wenang anganti ing sabaliné.
  3. Saroth niyyah sajroning takbir ikhrommé, tinggal barang kang sulaya salawassé.
  4. Wenang ngiras jamang dhuhur lan ngasorré, ing sawaktu kaya magrib lan ngisané.
  5. Lir wenangngé jamang mring wong kang tan lungan, jamang takdim krana ing anané udan,
  6. Kaya udan kala kawitté solatté, ngladeng kongsi kawit solatté sijiné.
  7. [49]Mring wong kang solah jamangah sangkané, ing panggonnan dadi sangsara lakuné.
  8. Saroth niyyah jamag ing solah ji: roné, nuli-nuli nedyan tayamun wudluné.
  9. Déné jamag takdim lan jamag takkirré, pilih-pilih endi kang mayar ngudlurré.
  10. Sabab lara: manut ing kaoul kang premati, milih iku: khamdun yahyi lan nawawi.

XVII. PRAKARA SOLAH KHOUF

  1. Warna telu: lamun ana mungsuh kita, ing lyan kiblah sunnah saponthan jagaha.
  2. Solah imam jamangah pan than liyané, ing rokangat awwal gya nyampurnakaké.
  3. Nuli genti anjaga: imam trus solah, pan than anut sanadyan solatté jumngah.
  4. [50]gya nyampurnakken kabéhé ing salammé, lah yén mungsuh prenah ancerring kiblatté.
  5. Ambariessa rong sof takbirré barêngngan imam sujud sasof miluwa barêngngan,
  6. Sasof jaga mungsuh kongsi deggé imam kono sujud dadya anusul ing imam,
  7. Ing prang ruket kono solah sabisanya, dharat nunggang ngéntrani sabisa-bisa.
  8. Gya ngaromken priya anganggo kancana, asulamman sadurran jaba yén sirna.
  9. Sutra-sutra bongsa sutra nora kena, carob luwih: jaba bocah iku kena.

XVIII. PRAKARA SOLAH JUMNGAH

  1. Rong rokangat fardlu solah mring mukmi[51]nin, kang pinredi: mardika: lanang mustauthin,
  2. Tur kang waras  saroth kudu ingadeggan jamangah wong patang puluh tan kliwattan,
  3. Klawan sifat wajib waktu kang tinamtu, lamun mbrojol lah dhzuhur wus saéstu.
  4. Salong saroth ndhisikken kuthbah loroné, wajib lungguh antara kutbah karoné.
  5. Gya rukunné ngadeg ing Alloh amuji, ing sawussé: maca slawat ing Jeng Nabi.
  6. Wekas wedi ing Alloh tuwin rêtiné, lir athingullaha ing sajro karoné.
  7. Tutup ngaouroh nuli-nuli antarané, khutbah loro: solah lan suci karoné.
  8. [52]Thumakninah antara khutbah loroné, maca ayat ing salah siji karoné.
  9. Maca dungak mukminin khutbah akirré, yogya seru dimen ngrungu sakabéhé.
  10. Sunnah jumngah adus lan ngresikki badan nyandhang putih wangen wangen aja éman,
  11. Ésukkana sing fajar lumaku jumngah, wuwuh mava kuran dzikir away wegah.
  12. Sunnah: nélingngaké khutbah dén tindakna, takhyat masjid gancangngan aywana léna.

XIX. PRAKARA SOLAH BADA LORO

  1. Dén sunnatken rong rokangat nadyan dhéwé, wit munjukké surya tumeka lingsirré.
  2. Takbir pitu: sawissé takbir ikhrommé, [53] lima: wussé takbir ngadeg kapindhoné.
  3. Takbirré jro ikhrommé lan ing adeggé, khutbah wise kaya ing khutbah jumngahé.
  4. Takbir ing khutbah kapisan kaping sanga, khutbah kapindhoné takbir kaping sapta.
  5. Sunnah sadurung solah fithir sarappan sadurung riaya nakhar cecegahan,
  6. Manéh sunnah ésuk umetu lumaku, jabakothib papaés mangénni baju.
  7. Padha takbir ing wengi bada loroné, tumeka ing takbir ikhrommé solatté.
  8. Lan ngiringngi ing solah subukh sangané, tutug wise ngasor ing patangdinané.

XX. PRAKARA SOLAH KHUSUF LAN KUSUF

  1. Rong rokangat solat grahana karoné, [54] mengku ruku ngloro lan ngadeg loroné.
  2. Sunnah ndawakkén wacan sakéh ngadeggé, lan tasbihé arukug tanapi sujuddé.
  3. Grahana rêmbulan aseru wacanné, ing grahana rêmbulan srengéngé lon-alon baé.
  4. Khutbah loro wise solah lir jumngahé, andhisikna farlu yén jembar mangsané.

XXI. PRAKARA SOLAH ISTISKOK

  1.  Dén solatta lir bada badasing réhé khakim amawohna sakéh wong kang padha dhzolim,
  2. Mardikakna gawé becik lan puwasa, telung dina nyandhak ing patang dinannya.
  3. Mrih ametu lan sor-sorna awakkira, [55] bayi suson kebo sapi lan pratuwa.
  4. Maca khutbah mungkur kiblah kaya bada, lirunen takbir ing anyuwun ngapura.

XXII. PRAKARA JANAZAH

  1. Wajib ngedussi ngulessi lan nyolatti, sabanjurré mendhem mring  wong kang wus mati.
  2. Jaba wong kang mati sahid ing paprangngan, lawan kuffar tan solah tan ingedussan,
  3. Nanging wong kang mati kérêm karubuhan lara weteng kobong kabéh sinolattan,
  4. Yata bayi kang wus kapanjingngan nyawa, matiné dén adussi lan uloessana.
  5. Kang wus cengér: ngrejet padha lan wong tuwa, sunnah nutuppi ngganjilli adussira.
  6. Cinarubban ron widara ing dhisikké, [56] mawa kapur atos yogya pungkassanné.
  7. Mayyit lanang ingungussan telung lapis, jarit omba kang padha putihé tapis,
  8. Wadon tapih makena sartané komis, atanapi jarit omba mung rong lapis,
  9. Solah mayyit niyyah takbir tan kenora, macal khamdu gya takbir pungkassannira.
  10. Wise takbir kapindho solawat nabi, ing sawussé solawat takbirré katri.
  11. Gya andungakkén ing mayyit bagdza tiga, pungkassanné takbir catur gya salamma.
  12. Wajib mendhemmé angadheppaken kiblah, sunnah linuwang landhak ing tossé lemah.
  13. Sunnah layat mring ahliné kang tininggal kongsi telung dina ing wussé tininggal,
  14. Wenang nangissi tan nganggo napuk rai, [57] nora jerit jerit anyuwek kulambi.

XXIII. PRAKARA ZAKAH

  1. Masthi zakah ya wong islam kang mardika, kang sanyata anduwénni kang sampurna.
  2. Yéku khéwan unta sapi lan wedhussé, klawan shorot satahun khaol lan dén ngonné.
  3. Manéh emas salaka lyan panganggoné, wenang nganggo sandayan dén séwakaké.
  4. Uga bondha dagangngan bathi ntukkira, klawan syarothsataun nisab sampurna.
  5. Bongsa pangan kang nguwatti tan kapeksa, kadi anggur kurma lan wetuné gaga.
  6. Klawan syaroth nisab ing kala atossé, [58] wiji: lan wus katon apik sakéh wohé.
  7. Mungguh untu sor-sorré nisobbé lima, unta lima zakatté ménda sajuga.
  8. Lulus kongsi tekan patlikurré unta, gémbél siji sataun kacang rong warsa.
  9. Unta slawé: pedhétté ing sataunné, tlung puluh nem wajib zakatté pehdétté.
  10. Kang wus tutug ngumur rong taun sampurna, patang puluh nem unta: khikkoh tetepnta.
  11. Swidak siji: jidngah kang dadi zakatté, pitung puluh nem bintulabon loroné.
  12. Sangang puluh siji: tikellé khikkohé, satus slikur untu tinemu sakatté.
  13. Bintulabon tetelu: sawussé kuwé, saben unta pat puluh bintulabonné.
  14. Saben skeet dén wajibken khikkoh siji, [59] ingapuwa lwihé sing anggerran iki.
  15. Mangkya nisob sapi telung puluh iji, ing saben samono zakat pedhét siji.
  16. Patang puluh musinnah siji zakatté, yéku pedhét kang wus ngumur rong taunné.
  17. Yata ménda ndungkap patang puluh éka, zakat cempé kang wus ngumur sataunnya.
  18. Satus slikur zakatté cempé loroné, rong atus lan siji cempé teteluné.
  19. Nuli saban wedhus satus dén pakolih, cempé siji zakatté tamtu tan luwih.
  20. Bék kacarub lir bandhané wong siji, yén nggon liwat lan nggon kumpullé sawiji.
  21. Lan bangsané: kang anggon lan nggon ngepuhé, nggon wenginé lan nggon pangombé kabéhé.
  22. [60]Mangkya nisobbé mas rong puluh miskollé, salaka rong atus dirham ing wajibbé.
  23. Karonéki zakat pra patang puluhé, ing luwihé ingitung ing sabenerré.
  24. Bondha rikaz yéku pendhemman wong buda, para lima lan kuduné sanalika.
  25. Gya nisobbé kurma: pametuné gaga, rong atussé punjul skeet lima katya.
  26. Kang lwih gring lan lyanné kang dén rêsikki, prta puluh antan mrabiyanni nyirammi.
  27. Pra rong puluh kanthi prabéya nyirammi, paron dadi: tlung prapatté pra sadési.
  28. Bondha dagangngan ing akhirré taunné, ngijir-ijir ing bathén lan kulakkanné.

XXIV. PRAKARA ZAKAT FITHROH

  1.  Sasuruppé srengéngé pungkassan pwasa [61] wajib fitroh tumeka dinané bada.
  2. Tekannana sasongnging nabi takerré, limang kati lan sapratelu punjullé.
  3. Ing bugdzad kodarré song klawan cawukkan, marêkki papat tangan roroné insane,
  4. Bongsa pangan kang nguwatti: pra puluhan, lumrah ing wong nagara kang sinucénnan,
  5. Lah wong islam kang mardika wajibban, firtoh lan mitrohi wong kang winengkonnan,
  6. Jaba kafir nora wajib finittrohan, nadyan wajib ngingonni lan winengkonnan,
  7. Ambayarri utang pangan lan wragaddé, kang tinanggung ing dina wengi badané.

XXV. PRAKARA AMBAGI SODAKOH

  1. Kéhing warnané tinemu iku wolu, [62] sakirané ngukup mring kang tan tinemu.
  2. Yéku fakir lire kang tan darbé arta, miskin anyukuppi nanging tan sampurna.
  3. Ngamil wong kang ngumpullaken sakéh zakah, gya muallaf yé kapes ngagama kang sakh,
  4. Mukatabun budhak wong kang darbé utang, wong kang amrihing utang sartané wenang.
  5. Sabillilah wong kang prang krana agama, ibnussabil lulungan duwénni sedya.
  6. Lah tetelu sithik sithikké ing warna, lyanné ngamil lan tan nyukuppi pawéhnya.
  7. Zakah marang kafir lan asifat budhak, rong bagiyan maring kang sifat rorokhak,
  8. Lan mring bani hasim muthollibi uga, lan wong luwih arta tanapi karyanya.
  9. [63]Lan wong kang wus cinukuppan kadya garwa, luwih manéh sanak sanak wengkonnira.
  10. Wong kang nglihké saking nggon wong kang duwénni, ing fitroh lan ing bondha kang dén zakatti.
  11. Nora dadi suwak ing kapreluwanné, suwak kaffaroh: wekas lawan nzarré.
  12. Sakéh sodakoh sunnah samar tandukké, utamané mring sanak lan tatanggané.
  13. Jroning waktu khajah lan sasi puwasa, ing barang kang karêp batihé tan kena.
  14. Sodakoh kang luwih karêppé ginanjar, marang wong kang kamlarattan iku sobar.

XXVI. PRAKARA PUWASA

  1.  Wajib pwasa romalon ing salah siji, prakara ro: sampurnané ing sang bani.
  2. [64]Lan wruhé wong ngadil tanggal romalonné, mring wong kang doh kurang sing solah kosorré.
  3. Wus pancénné fardlu mring kuwat nglakonni, kang islam tur pinredi sartané suci.
  4. Sarotté pwasa sunnah niyyat pwasané, saben dina sadurung lingsir srengéngé.
  5. Déné fardlu sarotté kudu niyyatti, puwasané tan keno ra mongsa bengi.
  6. Lan sepiné kang mbathollaké pwasané, suci khaildlan nifas tan pedhot islammé.
  7. Uga édan nanging yén turu suwéné, kongsi muput sadina dina pwasané.
  8. Wong kang ayan yén waras jroné sadina, nadyan mung sadhéla baé iya pwasa.
  9. Saben barang kang malbu ing guwa garba, [65] sartané sih kélingan nglakonnii pwasa.
  10. Jroning weteng utek tanapi puyuhan, atanapi dubur lan sajro talingan,
  11. Wong kang sarêsmi lan mutah jajaraggan, mrih metuné kamalan metuné pisan,
  12. Dén sunnatken buka wruh suruppé samasi, énggal buka sedheng sahur lingsir wengi.
  13. Abuka abanyu lamun sepi tamar,
  14. Makruh candhuk ngemut mut lan ngingicippi, nlepéh banyu kala buka dén sengitti.
  15. Déné siwak wise lingsir tan ngapaha, nut ing warah: kharom anggandhéngken pwasa,
  16. Sunnah pwasa ing saben dina ngarofah, jaba marang wong kang khajji men klesah.
  17. Lan nem dina sawwal kanthi nuli-nuli, [66] kasanga lan sapuluh sura utami.
  18. Luwih manéh isnain lan khomis dinané, sakéh dina putih: wenangna kang gawé.
  19. Pwasa sunnah amedhot tanpa ngodloni, karo wenang medhotté ing pwasa  fardli.
  20. Lan nora sokh puwasa dina rihaya, dina tasrik dina mamang mangkonuga.
  21. Nanging ora: yén methukki ing ngadatté, nadzar tuwin nepungken ing pwasané.
  22. Kengnang sapudhendha ngrusakken sadina, pwasa romdlon déning cumban lan dosa.
  23. Lir dhendhané wong dhihar ora wodonné, dhendha kaping déning kapingngé ngrusakké.
  24. Sabab mati: wajib déning ora pwasa, wise kongang: ya ing saben saben dina.
  25. [67] Samud pangan kang lumarahé anguwatti, amenangna mukah krana wedi mati.
  26. Uga wong kang lara lan lungan ing paran, kang nusonni tanapi drabé wetengngan,
  27. Ora pwasa déning lungkrah wak karoné, wajib kala ora wajib pidiyahé.
  28. Tinggal pwasa sangsara déning jomponé, piyah lirring ngarêp tan kala pwasané.
  29. Pidyah: kala wong kang meteng lan nusonni, yén ngwatirké pasuson lan wetengnganné.

XXVII. PRAKARA IKTIKAF

  1. Dén sunnahken  ngundher masjid pancén iya, mring wong islam ing sawussé niyattira.
  2. Sadhélaha: sunnah sadina sampurna, [68]masjid jamig sasi pwasa lwih utama.
  3. Dadi bothol ngundher nadzar nuli-nuli, sabab ismig ngepok sarta metu mani.
  4. Ora yén metu sing masjid sabab lali, tuwin krana nekani khajat insane.
  5. Uga lara kang sangsara nora lunga, tanapi khaillan adus metuné kama.
  6. Mamangan lan ngombé atanapi adzan sing muaddzin rotib lan wedi ing sulthan.

XXVIII. PRAKARA KHAJJI

  1. Fardlu khajji: lan ngumroh wajib karoné, mung sapisan ing sadawaning ngumurré.
  2. Mring sakéhé wong islam ingkang mardika, pinredi tur kuwat sartané sembada.
  3. Ing panganné ombénné lan tunggangnganné, [69]lunga teka: tan kuciwa ing awake.
  4. Klawan sharoth apik aman dadalanné, kongang liwat samongsa-mongsa waktuné.
  5. Sakéh rukunné khajji: ikhrom lan niyyah wukuf lingsir sanga besar ing ngarofah.
  6. Tandya towaf ngiderri ka’bah ping pitu.
  7. Wussé nuli ngilangngi rambut tetelu rukun ngumroh padha: mung wukuf tan milu.
  8. Suruppé dam iku tamballing wajibbé wajib khjji ikhrom saka ing mikrotté.
  9. Lan ngumpulken antara rina wenginé, ing ngarofah lan mbanglang sakéh jumrohé,
  10. Nuli nginep wina wise mujdzalifah, pungkasanné thowaf wadag ing baitullah.
  11. Sunnah dhisikké kajji ngumrohé kari, [70]wongkang ikhrom nyepékna sandhang nglimputti.
  12. Mung ngabebedlan rémong putih karoné, gya talbiyah thowaf lan sakéh dungané.
  13. Ngéjég kang telung iderran ing ngaréppé, sakariné lumaku lon-lonnan baé.
  14. Salémpangan (ilthibag) jroning jéggé, sagyi iya lumayu ing sakabéhé.
  15. Rong rokangat thowaf ing buri makommé, sesak jro khijir ismangil jro masjiddé.
  16. Lan nginep ing muzdalifah lan minané, wise saka ing ngarofah ing wukuffé.
  17. Nginep budhal fajar: masngaril kharommé, dungak tuwin rikattan jurang makhasarré.
  18. Ing mina gya mbalang jumroh ngakhobahé, kaping pitu krikil sing muzdalifahé.
  19. [71]Tandya takbir amedhot ing talbiyahé, mbeléha dyah tanapi mbeleé kurbanné.
  20. Gya cukurra lan mendhemma rambuttira, wussé iku nuli thowaf rukunnira.
  21. Wise bada: ing tasrik bangda lingsirré, ambalangnga jumroh kabéh saurutté.
  22. Klawan loro: cukur lan mbalangngé bada, atanapi thowaf khono khalallira.
  23. Kethok kuku manganggo lan ambuburu, klawan telu; kena kod cumbana papu.
  24. Gya ngombéya ing sakarêp banyu zamzam, lan thowaffa wadag ngaraha multazah,
  25. Mangkya wajib mring wong mutammatigdzamu, atanapi khajji korin sing kharomu.
  26. Dé kang kena lakon kosor puwasaha, telung dina ing sadurungngé riaya.
  27. [72]Pitung dina kala tekan ing omahé, wong kang bobor wukuf takhallul ngumrohé.
  28. Kaladamun, kajji ikhsor takhalulla, klawan niyyah lan cukur mbayar dammira.

XXIX. PRAKARA SAKÉ KANG DIKAROMMAKÉ IKHROM

  1. Dén karomken sabab ikhrom mring priya, nganggo dondomman lan nutuppi sirahnya.
  2. Pra wadon nutup tai lengan rambutté, cukur nganggo wangén lan ngethok kukuné.
  3. Gegepokkan klawan syahwah kabéh kuwé, sina karêp nyembeléh kena liyané.
  4. Yéku telung gantang kanggo nem miskinné, tanapi pwasa tri ari ngineppaké.
  5. [73]Wong kang njarak sarêsmmi rusak khajjiné, atanapi kala ing taun candhakké.
  6. Kadya khali pwasa: kaffarotté solah, pakoléhé kala lir ada kang esakh,
  7. Sokh kalané bocah lan budhak kang rêsmi, kaffarotté unta: tan bisa nésapi.
  8. Tandya ménda pipitu orané: kena, sarêgané unta orané puwasa.
  9. Ing sawilanganné muddé: manéh kharom, mring wong ikhrom lan khalal ing tanah kharom,
  10. Ngrusak buron buburon upama unta, iku tunggal kaya suwari kukila.
  11. Wedhus gibas kaya mémper macan kombang, wedhus kacang wadon pawadhané kidang. 11a.  [74]Lan ya kaya dara: samengko wedhussé, atanapi menyawak padha lan cempé.
  12. Kena pangan sarêgané tuwin pwasa, lah ing makkah tinamtu pangan lawan dam, sawilangan mud ingenut pirang dina.
  13. Lah ing makkah tinamtu pangan lawan dam, ora pwasa: yén ngakod nikah wong ikhrom,
  14. Dadi bathol nugel thuthukullan kharom, kang sih teles mbedhol ngudur nora kharom,

XXX. PRAKARA ADOL TINUKU

  1. Pancén do tinuku klawan tembung, lan wangsullan utawa amrih tinimbung.
  2. Ingkang suci: migunani tur nduwénni, bisa ngulungké kang tuku dén kawruhi.
  3. Kahananné barang sarta nggon liwatté, [75] lan murwatt ora pwasa: yén ngakod nikah wong ikhrom, ing sajroné sumayané.
  4. Saroth adol mas slake padha mas slake, pangannan padha pangannan karonira.
  5. Kudu tanggap tinanggap ing nggon tumuli, wruh padhané jinis atunggal sawiji.
  6. Wus pancénné winilang padha pinadha, kala sampurna munfangat pakoléhnya.
  7. Marang puhan lan kurma: kurma lan ruthab, dén murahken kurang sanisob lir nginab,
  8. Saroth adol wowohan utawa gaga, sadurungngé tuwa janji anegorra.
  9. Adol barang sadurungngé tinanggappan, nora dadya: kaya daging lan khalawan,
  10. Dol tinuku kena janji: sido ora, ing sadurung pipisahan karonira.
  11. Dén syarothken khiyar saliyanétempah, [76] telung dina sakurangngé kudu genah.
  12. Barang kang ingedol yén ana celané, sadurung dén tampanni kena baliné.
  13. Ing baliné barang klawan agé-agé, kaya wong kang dén tuku jroning ngiddahé.

XXXI. PRAKARA TEMPAH

  1. Saroth tempah kuduné dén lestarékké, lan tinampan bayarré jronning linggihé.
  2. Yén kang tinempahan dadi tanggulnganné, pratélakna sifat lan kira kirané.
  3. Anané kang tinempahan iku utang, sanalika sinemayan kono terang.
  4. Ning sumaya kang maglum kéh tinemuné, neteppiné dén santosakkén orané.
  5. Ora yén who saking cilikké désané, [77]kinarwan tindakkira ning anggerranné.
  6. Bongsa warna lan sakéhing katranganné, ingkang dadi mbédakkén rêga rêgané.
  7. Mung baé katerangngan kang dén anggerri, ora ingkang carob mateng déning geni.
  8. Nerangna ing sumaya nggon pambayarré, yén tan cocog ing nggon ayonné karoné.

XXXII. PRAKARA GADHÉ

  1. Wenang gedhé ing barang wenang adollé, kaya sokh khautang kang tetep janjiné.
  2. Kena njabel sadurungngé tinampannan, wong kang pinredi idinné kang rinilan,
  3. Wus pancénna nempuhi wong kang anggadhé, ndaléyané ing barang kang ingandellé.
  4. [78]Suwak rusak gadhé déning lebaranné, kaya déné ilangngé sakéh utangngé.

XXXIII. PRAKARA CEGAH

  1. Anyegaha sakéhé wong kang ngemongngi, bocah: édan tanapi dhuwit mbuwangngi.
  2. Tandang tandukké dhuwit temen bathollé, wuwuh wong kang tan darbé wang ing utangngé.
  3. Wong kang muflis kofi nyegah tandangngira, apa baé barang kang bakal dadyarta.
  4. Ora bathol dzimah lan lara ngwatirké, ing matiné ingandheg tandang dhuwitté.
  5. Agung kulli sapara telu bandhané, déning sakéh waris ing wussé matiné.
  6. Budhak kang tan ngidzinnan ing padagangngé, dén nut ken tindak arta mring mardikané.

[79] XXXIV. PRAKARA BEDHAMI

  1. Dadi wenang bedhami sarta ucappé, ing sawussé para padutan sélakké.
  2. Klawan terka sawataranning kahanan, iku awéh utawa lebar utangngan.
  3. Lyané adol tinuku tuwin nyilihi, iku omah ngengngonni apan dandanni.
  4. Ambatholken lan menangken léngkong dawa, kanggo liwat lan nyeblokken kayu kurma.
  5. Wenang metokken jang – abjang ing ndhuwurré, lurung kang terussan tan éwuh liwatté.
  6. Manéh wenangnga jokaké ing lawangngé, ngundurraké klawan idinné kancané.

XXXV. PRAKARA LIGERRAN

  1. Saroth rilanning ligerran sakaroné, [80]utang loro tunggal ing kéhé ajiné.
  2. Lulus pecahé prakara ligerranné, ing utangngé utawa dén lebarraké.

XXXVI. PRAKARA NANANGGUNG

  1. Wus pancénné sokh nanggungngé wong ngibadah, ing utang kang tetep kinawruhan genah.
  2. Anglebarké lan nagih kang darbé potang, mring kang nanggung tanapi kang darbé utang.
  3. Kenanjabel wong kang nagging ing izinné, klawan mbayar kang sinaksi panyaurré.
  4. Susullan tanggungngan marang ing sor sorré, iku mengku ing cela lan ing timbangngé.
  5. Asokh nanggung sawussé tompa bayarré, manéh asokh nanggung badandé rilané.
  6. Ing saben wong anekani tan keno ra, [81]pépérangngan kang tan lulus iku ora.
  7. Enggon kang tinanggung lamun kinawruhan, kira-kira lunga mulihé cukuppan,
  8. Lamun mati: ngilang nora katempuhan, sarta bathol saroth bondha tineteppan.

XXXVII. PRAKARA BATHON

  1. Wenang bathon mring wong kang padha nindakké, kudu tunggal dhuwit bongsa lan warnané.
  2. Mas salaka lan liyané lan carubbé, ora bédha: tanpa idin ing tindakké.
  3. Bathi: tuna dén pétungnga ing murwatté, pira kéhé dhuwitté lawan rêgané.
  4. Rusak bathon majibkvn rusakké ayon, déné mati lan ayan kaya biyanton.

[82] XXXVIII. PRAKARA SUSULIHAN

  1. Sokhé barang kang liakon ing tandangngé, klawan dhéwé kono wenang masrahaké.
  2. Wenang ing prakara  kang wus kinawruhan, ora dadi ucappé kang sinulihan.
  3. Nora wenang adol mring awake dhéwé, bocah: édan sanadyan klawan idinné.
  4. Pinitaya: pépékané: katempuhan gya pinocot uga sabab édan ayan

XXXIX. PRAKARA PANGAKU

  1. Wus pancénné sokhé déning wong pinardya, tan kapeksa sanajan sajroning lara.
  2. Manéh pinter: kala ngaku klawan arta, [83]lan sokh njabakken tetemu ring khak kita.
  3. Nora kena jinabel khakké manusa, yén khakkulloh njabellé dadi utama.
  4. Wong kang ngaku samar iku tinarima, pratélané saben ingkang dadi arta.

XL. PRAKARA NYINYILIH

  1. Sokh anyilih janji mongsa tuwin ora, ing mubarang kang munfangat nora suda.
  2. Katemuhan sawragaddé mbalékaké, ing rêgané nalika dina rusakké.
  3. Déné anak lan puhanné tan nempuhi, wong kang nyilih nora wenang anyilihi.
  4. Lamun meksa nyilihaké ing silihan, kono rusak katempuhan kang kanggonnan. 4a.  [84]Tempuh ora bali marang kang nyilihi, margo léhé nyilihké tan dén rilani.

XLI. PRAKARA ANGGE GAMPANG

  1. Wajib ambalékké nadyan pangalihé, lan muwuhi kurangngé upah padhané.
  2. Katempuhan rusakké barang padhané, padha baé dhéwékké tuwin liyané.
  3. Padha sapadhané den wenangken tempah, kebak timbang taker lir banyu ing wadhah.
  4. Ora tetemuné wong klawan sagara, kang dén rêga-rêga sakoatoggé rêga.
  5. Sing mangsané nggegampang tekan rusakké, klawan dhuwit nagara kang linumrahké.

XLII. PRAKARA NANAMBELLI

  1. Tetep kang sumrambah kadya pakarangngan, [85]kang kena dén dum lan katut pépérangngan,
  2. Ora omah kang buminé dén lettaken, iku kaya dén lih nora dén séwakken.
  3. Ngulangngaké tuwin masrahké rêgané, yén ingedol lan mas kawin sapadhané.
  4. Ning mas kawin padha tumuli tamtuné, mring pra konca sapira ing dum dummanné.

XLIII. PRAKARA NGUTANGNGI PAWITTAN DAGANG

  1. Sokh klawan izin kang duwé mring ngamillé, dadagangan kang tamtu dhuwit oléhé.
  2. Tan tinamtu tandukké barang anané, nora kaya tuku bocah saembokné.
  3. Tan namtokken kang duwé mangsané gawé, lir sataun nggantungken dadi bathollé.
  4. Kinawruhan  bathénné ing sakaroné, [86]tunané dén tambal bathi sacukuppé.
  5. Ngamil anduwénni bathén bagiyanné, rusak ayon dhuwit dadi dum dummanné.

XLIV. PRAKARA NYIRAMMI WIT-WITTAN

  1. Sokh siramman wit kurma: anggur kalané, tinamtu mangsané jro mongsa lumarhé.
  2. Pakoléh sing pametu kang kinawruhan, yéku wohé wit-wittan kang siniramman.
  3. Dadi mundhak wohé déning gumatiné, dé kang duwé rumaksa ing wit-wittanné.
  4. Gya ngeletté bumi klawan pametuné, tan linakyan iku luwih ing becikké.

XLV. PRAKARA NYÉWAKAKÉ

  1. Saroth nyéwakké lir adol tinukuné, klawan tembung wangsillan ing sakaroné.
  2. [87]Sokhé kena klawan bayar sagléthékké, atanapi kinawruhan sumayané.
  3. Ing barang kang munfangat ing sasuwéné, tur kang kongang masrahken nganggo rêgané.
  4. Yén kinira kira ing mongsa nganggoné, atanpi kinirakken ing gawéné. 4.a. Kang wus padha kinawruhan sakaroné, dé kumpullé karoné dadi bathollé.
  5. Wenang sakal lan sumaya pambayarré, yén orané neteppi: dadi sakallé.
  6. Bathol kala rusak barang kang dén séwa, ora: marga matiné kang darbé séwa. 6.a. Nanging sabab anggagampang amiliha, kena ngluluské lan kena anglebarna.
  7. Dé sarothé nyéwakké jroning sumaya, masrahna ing bayar kalané papanggya.
  8. [88]Katempuhan wong kang nyéwa tangan pinitaya.
  9. Déné bumi kang dén séwakken lan pangan, sapa dhané: sokh sanadyan sinumayan.
  10. Ora: bayar pametuné kang kinarwan, mring wong tandur lan ora warêggé mangan.

XLVI. PRAKARA ANGEBANG EBANG

  1. Sokh ngebang bang sing carukkan ing tandukké, klawan tembung wangsul lan dalah janjiné.
  2. Ambalékkén budhak minggat sapadhané, kang kinarwan pakoléhing nglakonniné.
  3. Lah rusakké sadurung rampung gawané, ingopahan déning kang akon mauné.

XLVII. PRAKARA NGURIP URIP BUMI MATI

  1. Wenang mring wong islam nguripken ing bumi, [89]kang ora darbékké islam anglabetti.
  2. Klawan barang kang ngurippi mrih arjané, béda béda khukummé klawan sejané.
  3. Kang duwénni sumur sumberran ménéhna, banyu luwih raja kaya: nora gaga.
  4. Déné mangdzin kang nyata isi jauhara, saking ora ngupakara dadi kaya.
  5. Lenga dammar: etir tuwin wlirang uga, kaya runtuhan wowohan tuwin gaga.

XLVIII. PRAKARA KHOF

  1. Sokhé wakof metu sing wong tabarungan, ing mubarang kang wenang mrih munfangattan.
  2. Lan lulussé tetep dén latarékaké, kena nganggo kang padha tunggal ahliné.
  3. [90]Pedhot tengah pedhot mburi iya dadi, mring kang luwih parêkké kang wakhof bali.
  4. Saroth barang srumambah: nora mrih ala, janji tan dén séwakken anutta madha.
  5. Lan dhisikké lan kariné iya nutta, lah nadhirré ngramékna lan nglestaréhna.
  6. Barang wakhof kagungngan Hyang Maha Mulya, mula wakhof masjid kadi wong mardika.

XLIX. PRAKARA WÉWÉH

  1. Sokhé wéwéh kala skhé dol tinuku, jaba wiji rong las iku nora payu.
  2. Klawan tembung wangsullan lir: wéwéh aku, ing iki: nuwun utawa nrima aku. 2a.  Manéh ménéhké aku ing sngumurmu, [91]lan ngalungké aku ing kowé: tinemu.
  3. Iya pancén dadi duwékké kangmap, ing sawussé nampanni pawéh ing kana.
  4. Nora kena anjabel kajaba bapa, salaginé barang sih tinemu ana.

L. PRAKARA CICIRRAN

  1. Wongkang nhopénni cicirran bumi mati, dalan dalan pasolattan lwih utami.
  2. Samonéku yén tan cidra asantosa, tan tinamtu wong kang ngopénni meruhna.
  3. Ing cicirran bongsa tanapi dawahé, murwat warna atanapi tataliné.
  4. Ngraswattana ing simpennan sapatutté, yén ngarêppi kang sithik kiranen dhéwé.
  5. Mring kang amrih: lyanné sithik ing sawarsa, [92]becik ngarêppana: mburi nempuhana.
  6. Ing tekané wong kang nduwénni cicirran, dé pangannan becik dén doll an pinangan.
  7. Gya nempuhi: lah kang kena ngupakara, kaya kurma gemedhung ngupakaraha.
  8. Nggaringngaké tinimbang adol telessé, kharom améksa kanggon kang ngwatirraké.
  9. Kharom ngepék khayawan kang nguwatirri, lah kang ora lir ménda yogya ngpénni.
  10. Amiliha ngopénni sarta makanni, karanalloh: ngutangngi idzinné kholi.
  11. Utawa dol rêksanen dhuwit payonné, kena kongga tetepna ing tetempuhé.
  12. Ora wajib misah dhuwit papayonné, dé khayawan ngarêp milih sakarêppé.

LI. PRAKARA BOCAH TEMON

  1. Wong kang ngadil ngukup bocah ngulandara, fardlu kifayah ngopénni kang mangkana.
  2. Gya panganné dhuwitté, idzinné kolhir, sepiné sek sékna utangna tumuli.
  3. Kala sepi baitul mal  tan aménéhi, mburi cukuppé: bocah kang ambayarri.

[93]LII. PRAKARA TITIPPAN

  1. Sunnah nrima titippan kala santosa, nora cidra: orané ana narima.
  2. Mring wong iku ngreksaha ing sapatutté, yéku ngandel titippan ing asollé.
  3. Tinarima sumpahé ambalékaké, ora ambalékké sawussé angassé.
  4. Wus pancénné tinempuhké pépékané, [94]nyunyuwéné masrahké ing titippanné.
  5. Klawan tanpa ngudzur kang nyata nyatané, dadi ilang sabab mati lan édanné.

LIII. PRAKARA FAROIL

  1. Kawit saking tirkah mayyit sanyatané, lir gantungngan zakah: gadhén kahananné.
  2. Wragat mulasara mayyit dén apikna, gya utangngé wewekassé tuhonnana.
  3. Saking sapratelu: waris sakariné, dumman fardlu kang kiniralén tangsibbé.
  4. Farlu nenem saparoné kang sampurna, anak wadon bintul ibni saterussé.
  5. Kadang wadon tunggal karo tunggal bapa, bojo lanang tan kalingngan bagiyannya.
  6. Déning anak nak lanang ngénak lanangngé, [95]kang saprapat bojo lanang nak karoné.
  7. Bojo wadon munggah yén suwung karoné, sdapro wolu pra wadon sanak karoné.
  8. Rong pra telu pakoléh ing saparoné, sapadhané pra wadon kang luwih kéhé.
  9. Sapra telu wong loro nakking emokné, sapandhuwur pra wadon sakéh lanangngé.
  10. Yéku mbokné mayyit kala tan kalingngan, sapratelu karén mbokné mayyit lawan.
  11. Bapa lan salah siji lanang wadonné, gya sapranem embok saanak anakké. 11a.  Lan nak lanangngé nak lanang atanapi, loro saking prakadang kadang pawéstri.
  12. Uga saking pra kadang kadang priya, lan ing siji sing nak biyungngé mayyitnya.
  13. Manéh nini sawiji lwih akéh ora, [96]kang mbangsanni lanangh ing wadon rokana.
  14. Lan sakéh anak wadonné nak lanangngé, kanthi nak wadon siji lan ing kadangngé. 14a.  Kadang wadon kang saking bapa tanapi, kadang wadon kang atunggal yayah wiji.
  15. Lan ing Bapa ing Kaki sapandhuwurré, anak myang nak lanangngé lanang medhunné.
  16. Mring luwih parêkké ngasbat wise fardlu.kang tetep yén sepi fardlu kabéh milu.
  17. Anak lanang turun lanang mangisorré, Bapa Kaki munggah lanang mandhuwurré.
  18. Lah yén ana anak Bapa Biyung: Bapa, wuwuh pratelu dummé wajib pratiga.
  19. Wit tanna farlu: utawa na unggahé, marang pra nem lan pra telunning karénné.
  20. Utawa na dum dumman tinemu fardlu, [97]yén mangkono dummé kaki luwih lemu.
  21. Gya ngedumma pakoléh mring kadang-kadang, lanang wadon wadonné saparo lanang.
  22. Kadang lanang tunggal karo: tunggal Bapa, nak lanangngé kadang tunggal ro lén Bapa.
  23. Paman nuli nak lanangngé: Bapa baé, nak lanangngé: merdikakké: ngasobahé.
  24. Gya baitilmal kono warissthe princess agents sub indo wong mati, dzawil furul ora bojo jaler éstri.
  25. Sapatutté furul nuli dlirrokhimi, kangfarlu kang  ngasobah kinarya sepi.
  26. Ngsobah ing kadang wadon sing lanangngé, kang padha: lan bintul ibnisa midhunné.
  27. Dulur wadon tantuk dumman lawan kaki, jaba tunggal bapa biyung nyampurnani.
  28. [98]Bojo lanang: biyung maris sakariné, rong pratelu kaki: ukhtin sakariné.
  29. Saben nini ingalingngan déning réna, lan kalingan dulur kandhet déning bapa.
  30. Anak lanang sapadhané anak Bapa, kabéh ing ngalingan kadang yayah réna.
  31. Anak biyung ngalingan bapa lan kaki, anak lan nak lanangngé ingkang sajati.
  32. Tan tuk waris budhak lan wong kang murtadi, wong kang maténni lir khakim kang ngukummi.
  33. Lan tan kena islam winarissan kafir, mungaidun kharbiyyun kang nyata kafir.

LIV. PRAKARA WASIYYAH, (WEKAS,)

  1. Soh wewekas klawan samar: tan anané, krana mrih kang tinutur ing sumrambahé.
  2. [99]Kang tan dado dosa: lan bakal nduwénni, ing matiné kang wekas lir kang maténni.
  3. Pancén esoh wekas wring ahli warissé, nglestarékké sakari waris mayyitté.

LV. PRAKARA NYATAKAKÉ WASIYYAH

  1. Sunnah nglestarékké wekas lan nuhonni, utangngé: lan wekas mardika pinredi.
  2. Sing pamongngé: mengkonniné ing idzinné, marang bocah lan wong édan sakaroné.
  3. Tekan ing pinredi kalawan ngadillé, lwih utama prakaréki mring biyungné.

LVI. PRAKARA ANNIKAH

  1. Sunnah wong kang karêp tur bisa mragaddi, nikah prawan kang ana matur kang tliti.
  2. [100]Wenang ing wong mardi kapapat kumpullé, batur tukon kenané mung loro bé.
  3. Pancén kena mardika mring islam budhak, krana wedi ing dadiné bandrék cedhak. 3a.  Karo déné sing tan bisa nyirkawini, mring padha mardika déning sepi joni.
  4. Lan ngaromna kowé ing priya: ndemékké, maring wadon liyané bojo budhakké.
  5. Uga kharom ngingetké kojur awake, luwih farji: mring bojo budhak makruhé.
  6. Dé makhrom lan udhak kang wus dén lakékké, kena ndeleng lyan tara wudel dhengkullé.
  7. Wong kang karêp ngrabénni becik ngingetna, rai épék-épékké dzohir bathinnya.
  8. Wenang saksi lan wong kang ngulah larine, [101]ngingetkaké rai lan enggon larine.
  9. Tuwin wong kang tuku: ndeleng sakarêppé, yén mranggulli ing wadon cegah ndelenggé.
  10. Tan sokh ngakod nikakh kajaba lan wali, kanthi saksi loroné islam sajati.
  11. Wadon kafir tan kudu wali islami, wali kudu mukallaf mardika ugi.
  12. Kudu lanang tur katon ngadil dhohirré, ora: bendarané budhak lan sulthonné.
  13. Wali wadon mardika: bapa myang kaki, gya sadulur lanang urut lir warisi.
  14. Nuli wong kang mardikakké saurutté, toggé khakim lamun fasik lan mampangngé.
  15. Kharom nembung cetha sajroning ngiddahé, uga njawab béda wong kang ngiddahaké.
  16. Wenang adu semu kang wis sokh pegatté, [102]kena laki wadon rampungnging ngiddahé.
  17. Bapa: kaki ing prawan angréh karoné, rondha wlanjar nora gampang ing pangréhé.
  18. Balik wajib idzinné wussé diwasa, kharom kadang susulan dulur pribadya.
  19. Ora kharom anak bibék saka bapa, iya uga anak uwa sakaréna.
  20. Kharom ngakod maratuwa: lan mantuné, sapa ngisor: bojo bapa samunggahé.
  21. Manéh makné bojo wadun wise wruhé, wise dukhul anakké dén kharommaké.
  22. Kharom mayuh wadon dalasan dilurré, uga bibék uwa sakaro karoné.
  23. Sabab édan budhak belang kang ngenani, [103]lanang wadon dadi ucul yén ngarêppi.
  24. Kaya buntu daging sungu ing farjiné, papadhané: pruthul peluh mring lanangngé.

LVII. PRAKARA SODAK

  1. Sunnah jroning ngakod acanthi maharré, nayan sithik kang munfangat lan samarré.
  2. Lamun ora sinebut ya sokh ngakoddé, wise: tinamtu karoné ing khukummé.
  3. Wise kumpul tuwin mati salah siji, dén wajibken mahar misil kang pinasthi.
  4. Sabab pegat saduru carêmmé priya, mung saparo mahar lir khulunga pinadha.
  5. Angedhohké wadon marang ing awake, kajaba yén wis nanggappi sir kawinné.

[104]LVIII. PRAKARA WALIMAHÉ PENGANTEN

  1. Dén sunnatken walimah wdhus sawiji, nekaniné wajib yén tanna ngudzuri.
  2. Yén ngarêpké wong kang ngundang ing nenedha, mukahe wong kang pwasa sunnah: utama.

LIX. PRAKARA GILIRRAN LAN PAMBANGKANGNGÉ WADON

  1. Wajib gilir mring bojo lwih saka siji, nadyan lara iya buntu pisan farji.
  2. Mring lyanné kang dén gilirri sanapura, lumebuné lanang wengi kasangsaya.
  3. Ing rinané katarik déning fardzuné, kaya tilik ing wadon nuju larine.
  4. Wus pancénné lanang ngundhirêp lungané, [105]mring pra wadon kawittan ing nggon anané.
  5. Oléh prawan kinawittan pitung bengi, marang rondha telung bengi nuli-nuli.
  6. Yén ngawruhi lanang ing solah wadonné, kira bakal mbangkang yogya nuturriné.
  7. Yén tan kena kudu mbangkang tininggalla, cuthak gilir cuthak blonja dén rasakna.
  8. Lamun mberung: dén gitik kaki ra yogya, lyané rail an nempuhi kang tumiba.

LX. PRAKARA KHULUNG (PAMANCAL)

  1. Sokh mring lanang kang pinredi tan kapeksa, ingulangngan arta liru kang sanyata.
  2. Déné klawan arak lan tan kinawruhan, pan ing kono majibken mahar padhan.
  3. Sabab khulung wadon duwénni awake, [106] tanpa tholak tur tan kena binalénnan.

LXI. PRAKARA THOLAK, (PEGAT)

  1. Tholak cetha iku tembung: megat aku, mocot aku tanapi amisah aku.
  2. Saben tembung pisah amengku pegattan, dé pasemon kanthi niyyah kadadiyan.
  3. Sunnah megat jronning suci tan cumbana, klawan khlung mangkonéku iya dadya.
  4. Megat wadon tan dén mathi luwas darah, meteng: bocah: nora sunnah tan bidengah.
  5. Wong mardika dén mulyakken tholak tiga, budhak mung ro dadyan wadonné mardika.
  6. Wus pancénné sokh tholak sing wong pinredi, tan kapeksa sartané nduwénni wedi.
  7. Nadyan marang wadon kang ngiddah rojngiyyah. [107] ora bain kalawan ngiwal ngitiyyah.
  8. Sokh anggantungngaké tholak klawan sipah, nanging klawan sifah mukhal nora esah.
  9. Uga njabakké ing barang kang tetemu, ora: angentekké barang kang tinemu.

LXII. PRAKARA RUJUG (AMBALÉNNI)

  1.  Tetep rujug jroning ngiddahé tholakké, tanpa liru kala sih jroning ngiddahé.
  2. Sarampungngé ngiddah kudu anganyarké, ora sampurnaning tholak inganyarké.
  3. Jaba sampurna ngiddahé nuli laki, lanang liya: lan wis dukul lanang shani.
  4. Wussé dukul pinegat rampung ngiddahé, lah ing kono kena nganyarké awwallé.
  5. Tan winilang rozngiyyah ing paneksiné, [108] kitab umi lan mukhtasor wus neteppé.
  6. Koul kodim rujug khuduné klawan seksi, loro: kitab imlak ngandikakké iki.
  7. Ya mangkono imam robig lan syafingi, lah kang roikh mangkonéku ya nemenni.
  8. Neksékaké: ring koul loro iku sunnah, meruhaké bojo wadon uga sunnah.

LXIII. PRAKARA ILAK (SUPATA)

  1. Supatané lanang moh kumpul sajeggé, mring bojoné tanapi lwih pat candrané.
  2. Wise patang sasi wenang ring wadonné, njaluk kumpul yén ora: wajib tebussé.
  3. [109]Tuwin mbegut déné yén mampang karoné, megat tholak siji kono panguluné.

LXIV. PRAKARA DHOHAR (MADHAKAKÉ)

  1. Ujar lanang kang pinredi dadyandimmi, mring bojoné: kowéki wis kaya ummi.
  2. Sapadhané: yén tan wusulli tholakké, kono kudu angemohi ing kumpullé.
  3. Kajaba yén ambayarri tebusanné, mardikakké niyyah fardlu sing thoharré.
  4. Ing budhak kang mukminah mring kang minulya, tur salamet sing barang tandang gawénya.
  5. Yén nora: pwasa rong sasi tuturuttan, jaba krana ngudzurré kang gegepokkan,
  6. Yén tan bisa ménéhna ing swidak muddé, mring wong miskin swidak kadi ing fithrohé.

[110] LXV. PRAKARA ALLINGAH (SUMPAH)

  1. Ngucap ping pat déning pakonné parétah, kala bandrékking bojoné kang wus genah.
  2. Lan tinemokké bocah sing bandrék laku, demi Alloh yekti benerré ucapku.
  3. Ing barang kang dak aranni kang satuhu, du dwanakku: ping lima: nemu pabendu.
  4. Tetep lanang panggawéné: lamun dora, wéha kuduh yén ana wadon ing kana.
  5. Wadon kang ingarannan ping pat ucappé, demi Alloh yekti goroh ing ucappé.
  6. Ing barang kang ngaranni: kaping limané, klawan nesu: ngaranniné sing gorohé.
  7. Sunnah anéng mesjid gedhé ing minbarré, ngarêppanning akéh tan kurang papatté.
  8. Medénnana khakim lanang kang nutukké, [111]ing karoné klawan nutuppi cangkemmé.
  9. Déning sumpah anak ucul sing turunné, lan khukummé lanang wadon wus masthiné.
  10. Dadi kharom karoné ing salawassé, mahar paron dulur wadon dén khalalké.
  11. Déning sumpahé wadon lepas khukummé, bandrék nora dén rojam lan sinapuné.

LXVI. PRAKARA NGIDDAH

  1. Lanang mati nadyan during sacarêmmé, klawan lahir sampurnaning wetengnganné.
  2. Kang kongang sing lanang kang anginddahaké, lah yén sepi: pat sasi sadasa riné.
  3. Sing mardika: budhak wadon saparoné, tetep tholak wise wathi sampurnané.
  4. Lepas tholak déning babar wetengnganné, [112]lamun ora: saprapat taun pancénné. 4a.  Mangkonéku saking wadon kang mardika, budhak wadon saparoné nora suda.
  5. Yéku kang tan darbé khail kang ték getihé, ning rong sasi budhak luwih utamané.
  6. Mardika kang khail ngidah tri sucénnanné, budhak rong sucénnan ora saparoné.
  7. Yéku wadon meteng lan tholak rojangi, jroning ngidah tetep lanangngé ngomahi.
  8. Nora metu kajaba prelu mamangan, ngwatirké wak bandhané lir karubuhan.
  9. Ngidah mati kharom nganggo wangi-wangi, apapaés kaya rambut dén lenganni.

LXVII. PRAKARA ISTIBROK

  1. Wong kang oléh budhak wadhon dén kha[113]romké, aguguyon kena mung amrih ladénné.
  2. Oléh boyongngan khalal liyané wathi, lah yén mati bendara sawussé wathi.
  3. Sadurung lakiné tumiba wetengngan, nadyan bandrék kang legan khail lha sapisan.
  4. Anuntasna sasasi kang darbé condra, sunnah wong kang tuku bojo anuntasna.

LXVIII. PRAKARA ROLHOGH

  1. Nusonniné wadon ngumur sangang taun, marang bocah kang ngumur rong rong taun.
  2. Limang suson iyéku limang enyuttan, kono dadi biyung né tanpa antaran. 2a. Bojoné siwadon pan dadi bapakné, [114]sadulurré si wadon dadi pamanné.
  3. Limang suson tetep kharom, kaya nikah ngingetké lan ing pasapén kono mubakh.
  4. Tan lumangkah kharom mring bapakné bocah, iya marang sanak sadulurré bocah.

LXIX. PRAKARA NAFAKOT

  1. Fardlu lanang kang luwih wéh pangan rong mud, lamun cukup lanang miskin awéh samud,
  2. Karo tengah muddé marang kang tengahan, wiji nagarané kang nguwatti badan,
  3. Salawuhé daging caraning nagriné, wéha batur wadon kang ana pangkatté.
  4. Wadon kudhung: sandhangngan ingkang prayoga, nut ing cara: katiga nganggo cenéla.
  5. Manéh klambi landhung ing mongsa rêndhengngan, [115]pranatannén cara bongsa kasenengngan,
  6. Mbecikkenna ing sandhang nganggo: orané, dadi rusak nikakh kholhi kang neteppé.
  7. Pangan sandhangngé wadon lan panggonnanné, dén srantékké telung dina ing pungkassé.
  8. Rusak during cumbana nganggo nukonni, farlhu kifayah kang luwih mbelanjani.
  9. Mring bapa lan anak kang padha fakirré, ora kang wus diwasa lan nyambut gawé.
  10. Manéh raja kaya  nyudhak sacukuppé, tan pinredi gawéné ing sakaroné.

LXX. PRAKARA KHALHONAH (MULASARA)

  1. Sarothté kudu mardika nangkhollé, islam tur kena kinira ing becikké.
  2. Biyung kang nusonni anak pasusonné, [116]sepiné mbok mbokné biyung saurutté.
  3. Tékké kabéh lagi bandhak mring bapakné, mbokné bapa iya terus sabanjurré.
  4. Lah sepiné bapa biyung saturutté, gya sadulur uwa bibi nak anakké.
  5. Tumrap anak tunggal karo tunggal bapa, dulur wadon anak embok kang sabongsa.
  6. Nyandhak anak kaki tunggal karonira, tunggal bapa nuli bibi tunggal réna.
  7. Gya nak wadon saking embok saking bapa, nuli lanang sing paman waris warata.
  8. Ndhisikki wadon saben saben tingkahnya, dulur wadon lwih becik paman sing réna.
  9. Lan bapa kang lunga krana pangaléhé, mbok kang laki ing lyan kang ngrumattiné.
  10. Yén wus pinter bocah milih mring bapakné, [117]angukuppa: biyang wenang ing tilikké.

LXXI. PRAKARA JINIYAT (PATÉNPINATÉN)

  1. Njeneng njarag iku nggitik klawan seja, mring wong klawan gaman maténni lumrahnya.
  2. Kaluputtan iku mbalang tan pasedya, angenani manusa dadi praléna.
  3. Mémper njarag iku mbalang apa-apa, klawan barang lumrah ora magat nyawa.
  4. Nora wajib kisos liyané amaha, krana dadi metokké nyawa pépéka.
  5. Lamun ngapura sing kisos lirudiyah, sing wong kang ngekhakki dadi wajib diyah.
  6. Nanging kudu dén botké klawan tumuli, dadyan klawan benduné wong kang maténni.
  7. [118]kaluputtan maha kaluputtan padha, dén semayakaken diya telung warsa.
  8. Ingénthéngken kaluputtan sawecané, lir kang ingabotken mau during suwé.
  9. Lah dén kisos liyané bapa sing mahrom, sasi kharom tanapi jro tanah kharom,
  10. Sanalika wong akéh sabab sawiji, maténnana awak adon adon siji.
  11. Mengko lamun kang maténni: wong pinredi, ora kena bapakné kang dén kisosi.
  12. Papadhané lir tan kisos saturunné, klawan kafir budhak kang khisil karoné.
  13. Saroth padha pucuk ro ing panggonnanné, tan tinugel kang waras margé kijémpé.
  14. Déné diyah sampurnéku satus unta, yén ngebotkén cukuppé diyah kadyéka.
  15. [119]Swidah unta: unta jidngah lan ikkohé, patang puluh padha meteng sakabéhé.
  16. Lah yén ngénthangken binti makhol rong dasa, kaya bintila bon kasebut ing ngarsa.
  17. Lan ibni labon murwatté lan padhané, saking ikkoh lan jidngah kala diyatté.
  18. Saking unta kang waras slamet kabéhé,  ora cela lan ora ilang rêgané.
  19. Mring pra wadon saparo: kafir kitabi, lan kang nyurupani iku sapara tri.
  20. Nembah surya tanapi  kafir majusi, ing brahala mung telung pra limanéki.
  21. Angrega budhak lan wetengngan mardika, kinadukna saparoning pra sadasa.
  22. Diyah budhak sapra puluh annempuhi, ing rename mbok tumrappé kang nduwénni.
  23. [120]Prakara kol lisan tanapi wicara, khaddar swara rasa lan khasafah uga.
  24. Lir diyatté awak gya kuping pangrungu, ngrungu kuping ngrungu sakéhé urufu.
  25. Tangan tuwin obahé: ngambuné grana, lambé mata tuwin pandelengnging mata.
  26. Sikil laku tanapi pringsilannira,  bokong janggut kabéh iku saparonya.
  27. Pangkat pangkat jro irung lan tatu jroné, sapratelu: tlapukkan saprapattanné.
  28. Driji siji sapra puluh: ros rosanné, saprateluné: jempallan lan pecah koffe.
  29. Untu tuwin mulikhah sarta amisah, saparoné prasapuluh tanpa congkrah.
  30. Dégga uta tan munfangat kinawruhan, [121]tatu tan tinutur mung tukon warassan,
  31. Prakara matenni kaffaroh lillahi, mardikakké puwasa kaya dhiari.

LXXII. PRAKARA DAGMADDAMI (TERKA GETIH)

  1. Yén mbarêngngi tarka getih laufrinungu, yéku papatutté nyana kaju-kaju.
  2. Supata akaping skeet wong kang nerka, dé diyatté maha maha kang tinerka.
  3. Lamun ana kang nerka nyegah supata. Anyumpaha kang dén terka mring kang nerka.

LXXIII. PRAKARA BUGHOH (MAMPANG)

  1. Wong kang nyulayani rathu anyananni, ing prakara wenang: jugar nyananéki.
  2. Ngrasa kendel ngira kongang anandhingngi, [122]marang rathu: mbangkang prakara kang gati.
  3. Nora pinaténnan dénnira lumari, ora tatu: boyongnganné dén paténni.
  4. Ing baliné kala pisahing perangngé, barré sakéh boyongngan ingecullaké.
  5. Raja darbékké kabéh bali tumuli, dé nganggoné ing barang kaya ghosobi.

LXXIV. PRAKARA KHUKUMMÉ MURTAD

  1. Dadi kufur mukallaf kang oléh warah, tan pineksa nadyan angangassi solah.
  2. Wajib taubah kuduné padha tumuli, yén tan taubah kono wajib dén paténni.
  3. Wise: tan dén dussi nora dén salatti, balik kinubur tunggal mring wong islamo.
  4. Nora angas nanging njarag lumuh solah, [123]waktu jamagh taubahna: ingukum pejah.
  5. Klawan pedhang wise saiki anyolatti, gya kinubur tunggal kita pra islami.

LXXV. PRAKARA KHUKUM BANDRÉK

  1. Rinijam mardika mukullaf muhshoni, klawan mathi bojo ngakoddé sokhikhi.
  2. Jaka prawan mardika satus jeblessan, binuwang sataun lakon rong pondhokkan,
  3. Budhak saparo jebles lan buwanganné, bandrék duburré budhak kaya liyané.
  4. Ngarah kebo sapi: duburré bojoné, lyané farji kinapokken gebugganné.

LXXVI. PRAKARA KODZIF (NGARAN ARANNI)

  1. Wajib mring wong kang ngaranni wathi zina, [124]sinapu mardika kreksa wolung dasa.
  2. Marang budhak karêksa mung saparoné, islam mardika pinredi tan bandrékké.
  3. Yén ngadeggan saksi ingarannan zina, lepas kaya yén dén benerké ngapura.

LXXVII. PRAKARA KHUKUMMÉ SAROKOH (BOBOLONG)

  1. Wajib sabab anyolong wong kang pinredi, lyanné bapa lan anak barang madhani.
  2. Ing rêga saprapatté dinar masjoni, nadya rêmekkan kang ora dén carubbi.
  3. Sing simpennanning barang tannyarupani, wong kang nyolong kaya bathon terka ugi.
  4. Tinugel tangan tengenné ing gelangngan, nyolong manéh sikillé kiwa watessan,
  5. [125]manéh nyolong tinugel tangan kiwané, nyolong manéh tinugel sikil tengenné.
  6. Isih nyolong manéh kudu kinapokké, tangan kang tinugul cinelup umobbé.

LXXVIII.PRAKARA KHUKUMMÉ AMBÉBÉGAL

  1. Wong kang mbégal klawan medénni tandukké, nyolong sanisob padha kinapokaké.
  2. Pék épékké tengen lan sikil kiwané, tinugel bali: tinugel ing sisihé.
  3. Yén maténni natonni njarag mesthiné, pinaté mét- dhuwit maténni padhané.
  4. Wise nuli pinanjer ing telung dina, lamun taubah sadurungngé dén apura.
  5. [126]Wajib khukum tan lebar darbék manusa, tan pinatén pisahé dén dhihinnena.
  6. Békké budhak kang énthéng ing tumibané, dén undhiya dhisikké iya dhisikké.

LXXIX. PRAKARA NGOMBÉ ARAK

  1. Wong kang genep sabab ngobé kang mendemmi, patang puluh jeblessan kinapok ugi.
  2. Wenang kongsi wolung puluhé jeblessan, budhak separoné mesthi ingukumman,
  3. Yén neksénni ngadil loro tuwin ngaku, ora déning mutah tuwin cangkem mambu.

LXXX. PRAKARA KHUKUMMÉ SOIL (AGAWÉ ALA)

  1. Ing wong kang agawé ala ing salira, far jyang sota tulakké anthéng énthéngna.
  2. [127]Lan ing nulak majibna kalamun farji, dudu arta siya-siya anulakki.
  3. Katempuhan kang rinusak raja kaya, wayah bengi nora wanutta ing rêga.

LXXXI. PRAKARA JIHAD (PERANG)

  1. Farlu banget saben lanang kang pinredi, kang mardika islam tur bisa ningalli.
  2. Waras tur kang bisa prang yén tuk boyongngan, dadi budhak wadon déné bocah: édan,
  3. Lan liyané: ngrembug imam kang prayoga, sing maténni: budhak cul myang tebussira.
  4.  Ring arta boyongngan arta angreksaha, sing sadurung milahé imam islamnya,
  5. Lén sadurung binoyong bocah nak bongsa, arta: ngukumna ing bocah islammira.
  6. [128]Islam sing bapakné: uga mangkonoha, mboyong bocah wong islam kala pribadya.
  7. Sing bapakné: bocah temon islammira, lir tinemu ing wong islam singnggonnira.

LXXXII. PRAKARA GONIMAH (JARAHAN)

  1. Tamtu jarahan kang maténnii éndhadhélli, pinralima: kariné pralima nabi.
  2. Dén wéhké wong solikh lanang ambangsani, kya asimi sadhérék kya muthollibi.
  3. Mring prapriya tikelna lan prayatama, yéku tanpa rama yén during diwasa.
  4. Para fakir masakin lan pra lulungan, ing prakara zikah dén dhisikna tan lyan.
  5. Patang pralima arta dadi sumdumman, [129]wong kang milu perang ana ing paprangngan,
  6. Kang padha lumaku sikil bagyan telu, praprajurit yén mtai warissé mupu.
  7. Budhak wadon lan bocah amunfangatti, para kafir kang ing prangngan klawan idzni.
  8. Imam kita: sadumman kurang sing nyata, amesthi ya imam klawan prayitnannya.
  9. Déné Alfaik iku rayahan kafirra, santosa lir prapuluhan sudagarri.
  10. Lah praliman iku lir pralima jarah, sakariné kala léh dumduman genah.

LXXXIII. PRAKARA RIZYAH (PAREG)

  1. Wus pancénné jizyah ngalap sing mardika, lanang: mredi mring kang duwé kitabkuna.
  2. Ring majusi: ora maring wong yahudi, [130]bapak bapakné sawussé nabi kami.
  3. Sithikké sataun mbayar sajoni, tikellanné mring wong sandhuwurré iki.
  4. Patang joni mring kang sugih tinarima, saroth suguh dhayoh pra dzimmi kang ana.
  5. Telung dina: sandhangngé kafir ing siyar, tuwin ngungkulli sandhang kafir ing zunar,
  6. Padha tinggal nunggang jaran prangngan, lan tan kena madhep islam jejenengngan,
  7. Rusak janji déning mogokké ing jizyah, khukum syarogh sida nulakka: dipanggah.
  8. Ora sabab lumayu nacad agama, lén panggawé kang mlarat ing pra islamnya.
  9. Déné rusakké déjanjekken tinggallé, imam kinon amilih saprayogané. 9.a.Kena milih maténni lan mbudhakaké, [131]kaya wong kang sampurna léh boyonganné.

LXXXIV. PRAKARA SOID LAN DZABAIKH
(AMBU-BURU LAN NYENYEMMELÉH)

  1. Sakéh islam lan kafir kafir kitabi, halal ora pisan wasyani majusi.
  2. Sarothé kawan kang karéh iku kuduné, tugel gorokanné lan tugel marine.
  3. Sakirané urip tetep ing khukummé, klawan tinatonnan tan kukunya lungngé.
  4. Kang tan rinéh khéwan kesit buburonné, kena unta lumayu nyegur pluwangngé.
  5. Natonniné maténniné orak lawan, kuku balung kaya tutu ring ngarêppan, 5.a. Endi-endi tatuné sembeléhanné, lah yénnatonniné dadi ing sususahé.
  6. [132]Ngeculna sukang natonni lan liyané, sato galak kang mungalla mlénmanukké.
  7. Kang nut préntah ing saben kala mangsané, tur tan gelem mongsa: kandheg ing cecegahé.
  8. Iya pancén khalal buron kang tinemu, mati: tuwin urip sinembeléh laju.
  9. Sunnah kudu nugel sakéhé ototté, lir nyembeléh labbahé unta ngadeggé.
  10. Lan dén adhepké khéwanné maring kiblah, sadurungngé: maca solawah bismillah.
  11. Uga bismillah lan takbir ing kurbanné, klawan duwak lan kobul dén bangettaké.

            LXXXV. PRAKARA ULHA KHIYAH (KURBAN)

  1. Waktu kurban kira solah rong rokangah, sing plethékké srengéngé lan rongnékhuthbah.
  2. [133]Sunnah ing sawissé munggahé baskara, tekan telung dinané tasrik sampurna.
  3. Mring wong siji gémbél siji wus sawarsa, lén kacangan loro sawissé rong warsa.
  4. Kaya sapi siji cukup ing wong pitu, unta limang taun sampurna kinudu.
  5. Nora cukup geringngé khéwan mbangetti, lara: pincang nadyan dadiné tumuli.
  6. Lan kurangngé pérangan kaya kupingngé, atanapi buntut kérané matané.
  7. Tuwin wuta tanapi kowék bokongngé, wenang kurang sunguné lan pringsillanné.
  8. Lah farluné daging nadyan mung sapala, amanganna kurban sunnah: nadzar aja.

LXXXVI. PRAKARA NGAKIKOH

  1. Sunnah dinakapitu: ranné sayogya, [124]cukur rambut, adzan kuping away lépya.
  2. Wedhus siji bocah bocah wadon ing lanangngé, loroné tan kena mecahing balungngé.

LXXXVII. PRAKARA MANGANNAN

  1. Khalal mangan pangannan suci-suci, bathang iwak bathang walang iku suci.
  2. Khéwan kuku: tanapi siyung kuwatté, dén kharomké lit baya anak asuné.
  3. Tetep kharom tur tan kena anyedhakki, yéku khéwan kang dén jembarké ngarobi.
  4. Ora kang dén benerké bangetté sedya, bathang khalal mbuntonni kuwatté karya.

LXXXVIII. PRAKARA MUSABAKOH (BALAPPAN)

  1. Yata sokh balappan tunggangan lan panah, [135]uger kinawruhan antarané genah.
  2. Lan terangngé padha uga ametokna, bondha salah sijiné ro lan wong lima.
  3. Yén padha metokken ing bondha karoné, dadi aran totohan ing sakaroné. 3.a. Mangkonéku kharom ora kena ora, kajaba nganggo mukhall kono kena.
  4. Lah karoné iku karéh ing karoné, yén mukhallil ndhisikki ngukup artané.

LXXXIX. PRAKARA SUMPAH

  1. Wus pancénné sokh sumpah klawan: asmalloh, atanapi sifat tartamtu  ing Alloh.
  2. Tuwin netepké bektiné lén nadzirré, [136]ora musprané sumpah brojol lésanné.
  3. Wong kang sumpah tan karya prakaroné, ra nerak yén gawé salah sijiné.
  4. Manéh ora nerak kala nyulihaké, gawé barang kang sumpah ora gawéné.
  5. Kaffarotté amardikakaké budhak, mukmin kang salamet sing cacadding awak,
  6. Tanapi wéh pangan ing wiskin sadési, kang nguwatti siji sijiné samudi.
  7. Uga sandhang kang ingaran sasandhangngan, jarit klambi kacu atanapi surban.
  8. Tan bisané kena pwasa telung dina, pisah pisah utamané ginandhangngan.

XC. PRAKARA NADZAR

  1. Tetep nadzar dénnya netepké ing bekti, [137]tan kang wajib ngaini lan kang wenang ugi.
  2. Klawan ucap njanjékaké kaénakkan, atanapi anulak ing kasangsaran.
  3. Nglestarékna: ucap demi Alloh aku, nedya sodakoh: yén ala iku dudu.
  4. Wong kang janji nedya nandukaké bendu, tuwin tinggal neteppaké kaffarotu.
  5. Yén tinemu kang jinanji neteppana, kaffarotté kang supata sasamannya.
  6. Kaya barang kang nuturri mam syafingi, lan salong mitrané yéku mam rofingi.
  7. Dé mam nawawi ngandika: kinon milih, kaffarotté tanapi neteppi milih.
  8. Carukanning ngabekti nadzar kang nyata, nadzar solah rokkngataniha ngadegga.
  9. [138]Mardikakké tetep kaffaroh dadiné, asodakoh sithikké ana ajiné.

XCI. PRAKARA KHOLHOK (KHUKUM)

  1. Ya pancé khakim islam lanang mardika, pinredi ngrungngu tur andedeleng bisa.
  2. Élingngan ngadil ngucap sartané pirsa, khukum kitab kitab kadis pira pira.
  3. Cara ngarob khilaf ijmag ing ngulama, dalanné mrayitnani sakéhé warna.
  4. Sunnah bisa nulis tur ésuk tekané, dina isnain manggon nang nagri tebahé.
  5. Enggon lungguhé ngukummi kudu ngégla, tur kang jembar: bangetté panas nyegaha.
  6. Makruh ing sajroné masjid ngukumminé, [139]sedheng imam malik akhmad tan mangkéné.
  7. Manéh nganggo juru lawang lan alingngan, tanpa ngudzur yén iya: tanpa alangngan.
  8. Ngukumminé klawan nyelani pikirran, kaya duka carob nafas siningittan.
  9. Lara ngorong luwé lan ngempet uyuhé, males ngantuk bosennan lan karêggenné.
  10. Panas adhem bungah susah kang tinemu, kabéh iku lulus khukummé pangulu.
  11. Nganggep padha pra paduro mulyakkenné, iku fardlu wenang ngluhurken islammé.
  12. Wenang mangkonéké jroning pasamuan, ngluhurken islam ngungkulli ing dzimmiyan.
  13. Dé pawéwéh pra padusing tan ngadattan, sadurung ngukummi kharom tan linilan.
  14. Nora kena mituturi ing paturran, [140] atanapi namtokken siji sing liyan.
  15. Ing pancénné nrima kang wus tinulissan, kala wong kang nerka adarbé paturran.
  16. Klawan saksi loro tur lanang karoné, anetepken ing kalana: pamukirré.
  17. Wong kang ala tandukké néng pasamuwan, kongsi mindho kinapokna aja tuman.

XCII. PRAKARA KISMAH (DUM DUMMAN)

  1. Khakim meksaha pangedum kang cinegah, sarupané, rinegané kang wus genah.
  2. Samanéku lamun nora malaratti, ngedumna ing lanang mardika pinredi, ngadil lawan bisa ngétung kang mangreti.
  3. Ngadegna ing lanang mardika pinredi, ngadil lawan bisa ngétung kang mangreti.
  4. Saroth loro kalané rinega rêga, [141] lamun ora: cukup dén dum ing sajuga.

XCIII. PRAKARA SAHADAT (PARA SAKSI)

  1. Pancén tinarima wong islam mardika, kang pinredi ngucap: temen temen pirsa.
  2. Ngadil ing doso gedhé nora nekani, olah becik dosa cilik tan nganteppi.
  3. Ulah sakéh kapatuttan yogya taubah, mangkonéku sunnah mungguh koul kang asakh,
  4. Kaprawiran tan narik mring awak dhéwé, munfangatté tan nulak kamlarattanné.
  5. Bapa: anak naksénniné tan tinrima, papadhané satru uga ora kena.
  6. Neksénni wong wuta kondha wruh dhisikké, atanapi wong kang ngaku dén gantungké.
  7. [142]Klawan ngrungu nikakh mati lan wakoffé, manéh walak ora klawan ngen angenné.
  8. Bandrék papat padha weruh samelokké, kaya luthik celak lumebu wadhahé.
  9. Lyané: loro kaya ngaku ing bandrékké, tanggal pwasa ngadil siji sanyatané.
  10. Lanang siji wadon ro: lén lanang siji, nuli sumpah prakarra talan mejaji.
  11. Kala tatu kang genah nora kawruhan, nyatané: prakarra ta datan kencéngngan,
  12. Uga sabab prakarra ta lir ikolah, adol nanggung ligerran yéku khawalah.
  13. Lanang siji wadon ro tuwin sakawan, ring prakara pra lanang tan kena wikan,
  14. Yéku kadi nusonni lan pamanakké, ciriné éstri khaillan kaprawannanné.

[143]XCIV. PRAKARA TERKA, LAN CIHNA

  1. Lamun genah terka barang kinawruhan, gya takonna noli sartané ngukumman,
  2. Lamun ngaku tuwin angas para padu, kanthi saksi angukummana pangulu.
  3. Lamun tanpa saksi kang tinarka sumpah, mangkonéké yén kang narka njaluk sumpah.
  4. Lah yén mampang kang tinerka mbalik sumpah, mring kang nerka: kang tinarka sida kalah.
  5. Prakara terka kahanan sakaroné, tanpa saksi kang kanggonnan dén menangké.
  6. Déné yén kaseksén sakaro karoné, tanpa saksi kang kanggonnan dén menangké.
  7. Khakim nyumpah ing wong kang madhep panerka, saliyané khukum kang tetep lillahnya.
  8. Kolhi nora sinumpah dadyan po[144]cotta, saksi lan wong kang nyelakki sulihira.
  9. Mesthi sumpah karoné lir jawab terka, ing tan wruhé panggawé liyané ora.

XCV. PRAKARA MARDIKAKAKÉ

  1. Sokh wong kang anduwénni mardikakaké, genahé ucap merdika: ngecullaké.
  2. Iya sokh mardikakaké myang pasemonné, nganggo niyyah lir tan duwé aku kowé.
  3. Mardikakken pérangngan dadi mréntékké, bathon karo liyané yén ngluwihiné.
  4. Gya mardikakna ing kariné rêgané, ing sakala: wong kang miskin sapandummé.
  5. Wong kang anduwénni bapa lan anakké, kaya léhé waris lan kang dén edollé.
  6. [145]wong kang mardikakké ngebekki malénni, wasana mring dhéwékké: ya ngasobahi.
  7. Nadyan sulaya agama majibbaké, lan ora sokh dol kwaliyan lan wéwéhé.

XCVI. PRAKARA TADBIR (NGJENNAKÉ)

  1. Ngucap mring budhakké: nginjenké ing kowé, wise mati aku amardika kowé.
  2. Yéku mardika wise mati: shulussé, batho tadbir sabab ilangngé budhakké.

XCVII. PRAKARA KITABAH (NICIL)

  1. Budhak nyambut gawé njaluk bendarané, pinracaya nora ngebréh dén sunnatté.
  2. Syaroth kinawruhan bayar sumayané, rong cicillan tuwin luwih tan kurangngé.
  3. [146]Rusak marang budhak sakarêppé: pisah, tan bendara kajaba apes kang genah.
  4. Menang budhak gawéné lir mardika, ora ngibadahé bobrokking gawéné.
  5. Narik swiji wiji bendara budhakké, luwih manéh cicillan kang ing buriné.
  6. Salaginé budhak sih lulus neteppi, ambayarri ring bendara tan nyidrani.

XCVIII. PRAKARA EMBOK EMBOKNÉ SAKÉHING ANAK

  1.  Budhak wadon iku dadi anduwénni, malah salong majibké mardikanéki.
  2. Ing matiné bendara anak nemokké, sing liyané mardika wussé manakké.
  3. Sing uwitté dhuwit sadurung nutangngé, [147]cukup metokké nak kang sarupané.
  4. Wenang mburuhké ngladénni lan caremmé, nora wenang dén wéhké gadhé adollé.
  5. Wong kang milih nganakki mring budhak éstri, klawan ngakod utawa bandrékka ugi.
  6. Anakké kudu donuwékké bendara, lah yén mathi sub’ah anakké mardika.
  7. Lamun fasik tukuné budhak sawussé, manak tan mardika bendara matiné.
  8. Nanging wenang ngregani rêga mardika, gya tur puji robbi zubad wus sampurna.

XCIX. PUNGKASSAN, MARNA: KAWRUH TASOWWUF

  1. Wong kang mulya kang nyegah sakéh piala, iku ngedoh ing sakéh prakara ina.
  2. [148]Tansah condhong mring sifat luhur tanapi, melék amrih kamulyan ing saben wengi.
  3. Wong kang idhep marang Gusthi Pangéranné, yéku weruh ing adoh saking parêkké.
  4. Dadi wedi ngarêp arêp ngrurungokké, sakéh kang dhinawuhken lan cecegahé.
  5. Saben barang kinon linakon tumuli, kang cinegah sing panggawé dén edohhi.
  6. Mula dadi kinasihi nganggep abdi, déning ngrungu obah mosih niningalli.
  7. Gusthi Allah iku asih lamun pinrih, paring weweh ing abdi kang wedi asih.
  8. Wong kang cekak ngen angenné tan mreduli, iku bodho luwih bodho nora ngreti.
  9. Mula mrih aling apik tinggalla ala, bendu parêk lan adoh dén prayitnaha.
  10. [149]Saben krentek timbangen klawan sarngiyyah, lamun pakon lakonnana aywa nggresah.
  11. Aja wedi ing pangridhuning drubiksa, saben krentek iku saking kang mamulya.
  12. Lamun wedi kowé tumibané cegah, kaya sifat ngujub aja dadi susah.
  13. Lamun istigfar kita iku ngarêppi, sapadhané nuwun ngapura tumuli.
  14. Nglakonnana nambannana ing ngujuba, anuwunna ngapura nutuppi dosa.
  15. Lamun krentek saking barang kang cinegah, iku ridhu saking saithon dén suminggah.
  16. Lamun condhong dadi nyuwunmu ngapura, saking dosa malah anyélakki dosa.
  17. Angapura Gusthi ing ucappé ati, lan nedya wong kang rarasan tan nglakonni.
  18. [150]Merangngana ing nafsu ora nglakonni, lamun gawé énggal taubatta tumuli.
  19. Yén tan mecat déning kapénakké rasa, rasa ngajak marang saithon tarikkira.
  20. Élingnga ing kagétté anugel éca, lan énggallé ilangngé ing kaséppira.
  21. Gya taubatta: ya taubah iku nalongsa, dé nglakonni ing barang kang dadi dosa.
  22. Ngaran taubah iku mocot sanalika, nedya tinggal mbalénni ing wussira.
  23. Lah yén taubah iku tumraap ing manusa, wajib anglebarken ing sakéhé cela.
  24. Wajib meruhken yén nora kinawruhan, yén sih samar ngélingna klawan énggallan,
  25. Yén wus mati cela tininggal warissé, sapiné wéhna mring sakéhing fakirré.
  26. [151]Niyyah nempuhi kang darbé kala teka, yén kangéllan niyyah nyaur ing sabisa.
  27. Sokhé ataubah: baliné tan dadi bahya, nora rusak sokhé ataubah kang lumakya.
  28. Wajib taubah dosa cilik sanalika, dosa gedhé tan ana ing bédanira.
  29. Nadyan doso saliyané kang atansah, marga taubah dadi rêsikké ing manah.
  30. Wajib kinon ing panggawé ingkang samar, lén cinegah ing panggawé ingkang sasar.
  31. Lah pik ala iku tekané tan béda, saking kwasa Alloh lan karsané uga.
  32. Gusthi Alloh adamel panggawé kita, sing kwasané lan karsané tan kenora.
  33. Uga dame ling gawéné wong kang gawé, [152]panggawéné wong akéh dudu gawéné.
  34. Koul kang nojikh mbecikaké tawakkulu, mutakkhir mbecikaké luru luru.
  35. Katri kang pinilih yogya kudu misah, lah bédané manusané kudu genah.
  36. Wong kang bekti ing Gusthi yogya milihé, nora nggresah déning angéllé rizkiné.
  37. Ora ana amrih ngarêppan rizkiné, saking liyan balik mung sing Pangéranné.
  38. Satuhuné wong kang nganteppiku pasrah, yén tan ngono yogya nyambut gawé manéh.
  39. Lah wong tajrid anyingkirri pépénginnan, ingkang ngajak ajak marang ing kapirran,
  40. Balik adheppé mung marang Pangéranné, [153]mring lyané tanpati ingupa gawé.
  41. Sayogyané kudu meneng nggonnaké, kongsi dén satru tinggal ing benerré.
  42. Lah sejané satru tinggal ing benerré, sakéh sabab ingengkokkan sing awake
  43. angapeskV sartané sungkannan gawé, kang nglairké ing nyatané tawakkallé.
  44. Wong kang tinulung ing Alloh dn wruhak, ing rêmbug sing iki loro gya weruh.
  45. Tan tinemu lyan kang kinarsakkan Allah, kawruh kita yn tan kinarsakken bubrah.
  46. Sagung pangalem lillahi kang sampurna, nyuwun pitulung saéning tingkah kita.
  47. Gya solawat lan salam lulus salama, konjuk Kanjeng Nabi Akhmad Asimiyya.
  48. Kula warga pra mitra pra nut sadaya, [154]kang nyukuppi kita Alloh kang Maha Mulya.
  49. Panuwun nuwun kawula  Ngabdulloh Sajjad, matur nuwun ing Gusthi Allohussomad,
  50. Sakalangkung langkung pamundhi kawula, ring Gusthi kang Murbéng Ngalam sadayanya.
  51. Déné nyageddaken kula angyasani, Zubad Jawi asol sing Zubad ngarobi.
  52. Anggittipun Sang Saikh Akhmad bin Ruslani, Assafingi rong ikhmallohu ngalaihi.
  53. Mugi mugi paringnga munfangat Gusthi, Zubad Jawi kanggénipun bongsa Jawi.
  54. Dipun kados Zubad Asli ing ngarobi kondhang angittipun Ki Akhmad Ruslani.
  55. Bongsa Jawi ngaos lafadhdhipun ngarbi, kathah kerot kerot dénnya angretossi.
  56. Dén maleni gantungngan acara Jawi, [155]srattan pégon ngégah égah tan tuk margi.
  57. Kang gancarran pégon misih déréng gambling, ning lumayan tinimbang kaliyan komplang.
  58. Angéllipun laruggan pabenggangngan, wewah kisruhé jan éjanning serattan.
  59. Béda Jawi ing serattannipun Jawi, benggang déning padaling sapada lungsi.
  60. Genah éjan éjannipun tanpa kisruh, ing satembungngipun mboten cawuh.
  61. Kadosta: gemblong: gemblung sampun tétéla, kropak krupuk inggih sampun wéla wéla.
  62. Kréwék kriwik melék melik sampun misah, kapok kapuk dhokdhok guguk [156]inggih genah.
  63. Nadyan mancad lafadh ngarob pami: jannah, inggih saged tiru tétéh mboten wegah.
  64. Waton kitab carakan Jawi ngarobi, ingkang sampun inguningan pra ngulami.
  65. Thukkipun carakan lan ijaiyati, boten céwét janji maossipun titi.
  66. Lakar ngretos Jawi ngarob ing waossan, dalasan madmaddipun ing Kuran pisan.

66a.Pan samangké saya kathah kitab Jawén, ameratah anggittipun para gambén.
66b.Kadosta: bapa Nuliman lan kasidanjati: ka-Allohan sami gegepokkan,
66c.Lafadh ngarob nyata dakk warahira, lakar dados babakuning gesang kita.
66d.[157]Fardlu sanget angretossi wawarahnya, bilih mboten yekti dados tunanira.
66e.Mung kémawon éman déné serattannya, mboten saplek kaliyan ing ngarobbira.
66f.Lafadhz: Alloh sih kaserat mungel: Allah. Rosul taksih mungel: rasul kados limrah.
66g.Nggih makaten punika sasminira, dados margi waonnan santri ucapnya.
66h.Cara Jawa: hanacaraka: rakena, kanggo nulis lafadhz ngarob aja aja.
66i.Ora genah ora soikh ora cetha, kang mangkana winasullan: alon konca.
66j.Mangkonéku rak kang nora wruh ing lagu, [158]lagu Jawa lagu ngarob blura bluru.
66k.Kang wus ngreti sakaroné nora paé, tulis Jawa tulis Ngarob padha baé.

  1. Tam wasollallohu ngalasayyiduna, mukhammad ali sokhbihi ajmangina.
  2. Déning fakir ilalloh ngabdulloh sajjad, ing kampung Kendhangngan Semarang Albalad,
  3. Mugi ngapunten sakathah dosanira, saramé bulén sagung mukmin sadaya.
  4. Amin….. Amin….. Amin…..: dhuh Gusthi, mugi nyembadannan panyuwun abdi.

Wallohu Anglamubinssowab

tamat

SINGIR PIWULANG UTAMA


SINGIR PIWULANG UTAMA

Wiriddan saka wawaton Islam
Anggitanné : Mukhamad Suhudi
Abdi dalem Naib ing Sumber Lawang, Sragen
Surakarta

Cap-capan kaping pisan

1857
1344 – 1926

Kawetokaké déning:
MARDIKINTAKA – SURAKARTA

bismillahirrahmanirrahim

I.

  1. Sun miwitti anebut Asmané Gusti, Allah ingkang Maha Murah Maha Asuci.
  2. Kapindhonényuwunken rahmat salami, marang Gusti Kangjeng Nabu Muhammadi.
  3. Almastafa Gustiné kang para Nabi, lan Gustiné para mukmin para wali.
  4. Lawan malih nyuwunken rahmat salami, marang para kawula wargané Nabi.
  5. Lan sakabat  Abu Bakar Ngumar Ali, lan sakabat Ngusman Asakrabé sami.
  6. Dipun anggit dadossa singkir puniki, ngélingngaken marang bocah lanang éstri.
  7. Aja padha sira wegah angulatti, marang ngilmu kapinterran kang utami.
  8. [4]Angajiya rina wengi aja wedi, marang sayah bungahé katemu buri.
  9. Becik bocah lanang wadon padha ngaji, kang tumemen dares([i]) aja nganti lali.
  10. Yén angaji aja aja pisan wani-wani, ageguyon mundhak metengngaken ati.
  11. Ati peteng atossé ngungkulli wesi, yén diwulang bola-bali ora ngerti.
  12. Ingkang nganggit singir Mukhama Suhudi, naib Lawang ingkang ora darbé ngilmi.
  13. Pekir miskin omahé among sawiji, isih atep trocoh akéh anelessi.
  14. Ibnulkhag Kirgita Sasmita Ngabéhi, Mantri ukur pangrembé Surakarta di.

II.

  1. Lan dén anggit singir puniki supaya, ngejogaken kautaman kang sanyata.
  2. Marang bocah kang seja luru utama, ngaji ngilmu agama Islam kang mulya.
  3. [5]Supayané ing buri ora nelongsa, kuru tuwa awak rusak akéh dosa.
  4. Yén wus mati dén larak marang neraka, sambat-sambat adhuh biyung adhuh bapa.
  5. Panas temen geni neraka punika, tikel pitung puluh lan geni ing dunnya.
  6. Tambah-tambah dén cokot kelabang ula, ing naraka akéh klabang sarta ula.
  7. Rina wengi sambatté ngaru ara, padha getun lelakonné ana dunnya.
  8. Ana dunnya karêmmé mung suka-suka, néng akhirat nemu siksa banget lara.
  9. Ya mulané wiwit bocah ngelantiha, mring saréngat agama Islam kang mulya.
  10. Kang sapisan nglakoni salat lelima, subuh luhur ngasar mahrib sarta ngisa.
  11. Saben dina yén pot  annuli kalaha, ([ii]) sabab iku yén kok tinggal dadi dosa.
  12. Wong kang tinggal ing salat wektu lelima, luwih ala katimbang céléng lan sona.
  13. Kapindhoné sira padha puwasaha, sasi ramlan tumeka dina riyaya.
  14. Telung puluh dina gunggungngé puwasa, yén amokah wajib padha ngalanana.
  15. Awit iku puwasa laku utama, bisa nydakaken hawa nafsu ala.

III.

  1. Ping teluné kudu bekti bapa babu, sabab iku ingkang awéh banyu susu.
  2. Saben bengi biyungmu tan antuk turu, nalikané sira misih bayi kuru.
  3. Yén anangis cangkemmu nganti mecucu, embokkira ati susah awak lesu.
  4. Yén wis meneng nangismu nuli dipangku, dipun dulang dipun géndhong mloka mlaku.
  5. Saben dina embokmu angobé jamu, ora étung pait getir padhes linu.
  6. [7]Kang dén suprih énakka banyuné susu, supayané sira lagang awak lemu.
  7. Kaping patté kudu bekti marang guru, sabab guru ingkang awéh wuruk ngilmu.
  8. Guru iku becik digugu ditiru, lamun bener pamulangngé kang satuhu.
  9. Guru ingkang sugih kojah tanpa laku, angge ladrah manut marang hawa nafsu.
  10. Iku sira aja padha mélu-mélu, uwong fasék ora kena ditetiru.
  11. Sarta malih sira aja dhemen nesu, awit nesu marissaken tukar padu.
  12. Yén wus padu cangkemmé pating pacucu, suwé-suwé matang abang nekak gulu.

IV.

  1. Sira padha ngedhohana solah mrusul, kapindhoné duwéni watek bregudul.
  2. Wong bregudul adatté akéh kang kethul, bocah mrusul atiné akéh kang jugul
  3. [8]Wegah nyambut gawé maca ngaji macul, gadhangnganné lawas-lawas dadi penthal.
  4. Ana pasar saben dina unthal-unthal, jejogéddan dén tanggap sekehing bakul.
  5. Ora becik watekké bocah marusul, lumuh nyambut gawé sebarang lan mikul.
  6. Dhemen ngutil dodollanné para bakul, yé konangngan endhassé mesthi dipukul.
  7. Kawirangan lan kelaran ajekukul, snejan nangis saben dina mata bendul .
  8. Sanak sarta sadulurrira tan berdul, néng tanganné pulisi tan bisa ucul.

V.

  1. Luwih becik watekké bocah kang suci, dhasar bagus sregep sakolah lan ngaji.
  2. Yén anderês di apalken bola-bali, ora uwis kalamun during mangerti.
  3. Yén diwulang ati madhep aniténni, supaya ing buri ora nganti lali.
  4. [9]Bocah becik dhemen sakolah ngaji, bésuk tuwa sawah omba sugih pari.
  5. Sugih wedhus sugih kebo sugih sapi, ora suwé lamun magang dadi pyayi.
  6. Lamun dhemen dagang utawa tetani, ina sallah sira sinung sugih rijki.
  7. Rêjeki kalal ingkang dadi munfangatti, marang sira bapa biyung kaki nini.
  8. Lamun sira ngupaya rijki kharammi, ora wurung ing buri dadi mlaratti.
  9. Rêjeki kram kaya riba lan ngapussi, jukuk barang liyané ora kanthi idi.
  10. Kulinanen wiwit bocah aja wani, ngucap goroh mangan karam lan ngapussi.
  11. Sabab lamun kulina nyolong ngapussi, mesthi bakal dadi mungsuhé pulisi.
  12. Yén konangan endhassé dipun gembelli, yén kacekel dibonda malebu buwi.

VI.

  1. [10] éling-éling sira padha dipun éling, aja padha sira wani nyolong maling.
  2. Maling iku atiné gerimang griming, lagi mbabah yén konangan di tempiling.
  3. Endhas lara awak cape ngolang ngaling, tangi grégah pelayuné sipat kuping.
  4. Yén gregetten sing duwé omah tan éling, yén kacekel sira mesthi di jeruwing.
  5. Dipun tabok di bacok dipun tempiling, masthi sira bakal dadi mati jengking.
  6. Gulasarran anéng lemah gulung koming, patinira utama patiné kucing.
  7. Sanak sarta sadulurrira tan uning, iya iku alané wong dadi maling.

VII.

  1. Néng akhirat dipun siksa Gusti Allah, sabab uwis dhéwékké nglakonni salah.
  2. Néng neraka sambat  sambat ora betah, geni panas awak gosong ora pejah.
  3. [11]Mangan geni weteng murup mutah mutah, wis mangkono ukummé wong laku salah.
  4. Saben dina mangan getih  wokkan nanah, rasa pait ambu bacin kaya jitah.
  5. Kayu jagkum godhong kaya kuping gajah, yén dipangan dadi geni weteng bedhah.
  6. Béda wong kang nglakonni salat ngibadah, ésuk sore maca Kur’an ora wegah.
  7. Marang dulur sanak raket gelem ngalah, sarta malih bekti bapa biyung embah.
  8. Mrinf maksiyat mangan karam bisa nyegah, angedohi kelakuhan kang tan genah.
  9. Yén diajak  kancané nglakonni salah, ora gelem yén di gething ora susah.
  10. Wong mangkono antuk nugrahanning Allah, lan sufangattira Kangjeng Rasullilah.
  11. Ing akhirat oléh suwarga kang éndah, anéng ono nemu nikmat ati bungah.
  12. Uwong ana suwarga tan duwé susuh, ingkang ana kajaba bungah-bungah.
  13. [12]Iya iku walessé wong kang wus sayah, anglakonni kabecikkan lan ngibadah.
  14. Néng suwarga antuk widadari éndah, sarta juru laden bagus-bagus kathah.
  15. Lan pangannan minumman lan buwah-buwah, rasa nikmat legi gurih seger sumyah.

VIII.

  1. Béda klawan wong kinudrat dadi kapir, lamun weruh kabecikkan pan sumingkir.
  2. Yén di wruk marang bener ora mikir, senengnganné ésuk sore among polesir.
  3. Marang Allah rasullullah wani mungkir, iya iku gadangngan dadi pak kusir.
  4. Saben dina guwah dhuwit kaya pasir, éndi anggrong anggeppé kaya kuntru lir.
  5. Wong mangkono butuh buri ora mikir, lawas-lawas bondha énthék mocar-macir.
  6. Ing wusana dadi mlarat dadi pekir, among kari jarik siji ting saluwir.
  7. [13]Pungkassanné duwé tékad wani gangsir, ora wurung yén kacekel dipun sepir.

IX.

  1. Mula wajib lanang wadon luru ngilmu, aja uwis yén durung ilang bodhomu.
  2. Ngupayaha ngilmu  marang para guru, ingkang ngalim sarta saléh ahli laku.
  3. Aja éman Manawa kélangan sangu, aja wegah weteng luwé sayah mlaku.
  4. Wong angaji aja duwé ati malu, kang telatén aja wegah lan kesusu.
  5. Suwé-suwé ati padhang bisa klebu, ing wusana sira  ngalim sugih ngilmu.

X.

  1. Poma-poma sakéhing biyung lan bapa, amerdiya marang wayah putranira.
  2. Saben dina aja bosen  aja kemba, awéh wuruk ing piwulang kang prayoga.
  3. Mupung-mupung misih cilik anakkira, yén wus kasép akéh tutur tan kumama.
  4. Sabab among gugu karêppé priyongga, yén dicegah wani mampang ing wong tuwa.
  5. Watak ala saya tuwa saya dodra, dhemen pitnah marga ora wedi dosa.
  6. Maksiyat lan mangan karam banget suka, anurutti hawa nafsu sabendina.

XI.

  1. Lamun dhemen duwé anak jujur, aja wegah saben dina awéh tutur.
  2. Wiwit bocah sadurungngé kasép ngumur, awit lamun kasép tuwa ati kuwur.
  3. Bocah iki kekudangngen dadi luhur, sugih arta beras pari sarta batur.
  4. Bisa momong bapa biyung lan sadulur, sugih arta beras pari sarta batur.
  5. Aja nganti anak kaduwung kabanjur, kurang ngajar ati wangkal andaludur.
  6. [15]Yén kebanjur marang kabecikkan mungkur, iku susah bapa biyung dadi kojur.
  7. Sanajanna bapa biyung wus néng kubur, meksa misih dadi pisuh kowar kawur.
  8. Iya iku bathiné wong tinggal tutur, marang para anak putu lan sadulur.
  9. Luwih abot siksané Hyang Maha Luhur, néng akhirat tanapi ana ing kubur.
  10. Siksa kubur lan akhirat wus tinutur, ana kitab sarta kadhis kang wus mashur.

XII.

  1. Ora gampang tinitah dadi wong tuwa, sabab wajib warah wuruk marang putra.
  2. Meruhaken marang wajibbing manungsa, kang linakon saben bengi lan raina.
  3. Iya iku barang kang dén dhawuhena, déning sarak agama Islam kang mulya.
  4. Lan ngedohi cegahanning agama, awit iku andadékaké sangsara.
  5. [16]Kaya madat madon lan main punika, mangan karan lan maling darbékking liya.
  6. Wong madatti saya tuwa saya meka, awak rusak kuru gering daging suda.
  7. Yén keladdan sugih nesu sugih duka, gawé susah anak bojo saben dina.
  8. Sarta malih gelis dadiné rêkasa, yén wus tuwa dalinding metu bollira.
  9. Mangap mangap nyawané ana jelagra, ing wusana mata mlérék nyawa lunga.
  10. Uwong madon luwih gedhé dosanira, néng akhirat tompa siksa banget lara.
  11. Néng dunnyané uga wus nandhang duduka, boros dhuwit lara bengang luwih lara.
  12. Lamun banget bengang mungguh marang grana, irung pisek awak rusak mata wuta.
  13. Néng dunnyané wus tan kaprah lan manungsa, iku durung siksané néng akirira.
  14. Uwong main ngabotohan sapadhanya, iku uga andadékakén sangsara.
  15. [17]kang sapisan borossaken marang arta, kapindhoné nerak walerré agama.
  16. Sarta gawé kapiranning nyambut karya, kaping patté nerak cegahing agama.
  17. Lamun kalah mesthi rugi mesthi tuna, nanging lamun menang dhuwit dadi riba.
  18. Barang riba luwih jembar luwih ala, ora dadi munfangatti kang sanyata.

VIII.

  1. Uwong mangan karam utawa manganni, iku uga andadékaken bilahi.
  2. Barang karam kaya riba lan ngapussi, sarta mangan daging kéwan kang tan suci.
  3. Wong manganni mangan kang tanpa dudugi, luwih ngekat pametuné saben sasi.
  4. Suwé-suwé utang akéh saya ndadi, wusané dadi nistha tanpa aji.
  5. Uwong maling iku banget tan prayogi, ana dunnyané akhirat nemu blai.
  6. [18]Néng dunnyané dadi mungsuhé pulisi, sarta dadi rêrêgeddé wong ing désa.
  7. Uong maling ngampak nayap lan ngapussi, iku kabéh dadi satruning Hyang Widhi.
  8. Mula wajib bpa biyung amarsudi, marang anak wiwit cilik dikon ngaji.
  9. Dikon ngaji marang pondhok kang utami, dén pasrahken marang guru marang kyai.
  10. Saben sasi sangu aja nganti lali, yén wus enték nuli agé dikirimmi.
  11. Supayané bocah ketungkulla ngaji, ora pijer ketungkul ngulatti riski.(rêjeki).
  12. Aja éman aja owel anyangonni, marang lungo mondhok golék ngilmi.
  13. Anak lanang ingkang soléh angabekti, marang Allah miturut dhawuhé Nabi.
  14. Munfagatté iku bisa murakabbi, marang bapa biyung kaki kang wus mati.
  15. Di aranni ngamal jariyah puniki, wus mangkono kamurahanné Hyang Widi.
  16. [19]Anak ngalim ahli tongat marang Gusti, iya iku kanugrahan kang sejati.

XIV.

  1. Sebalikké wong kang duwé anak bodhuh, marang ngamal lan ngibadah banget tambuh.
  2. Marang ngilmu kabecikan ora weruh, marga saka bapa biyung banget lumuh.
  3. Amarsudi mulang muruk awéh weruh, ingkang dadi mungfangat tibaning sepuh.
  4. Anak lamun wus kebanjur gedhé sepuh, mongka misih banget bodho ati kisruh.
  5. Iku bakal ora wurung  dadi mungsuh, mring wong tuwa banget wani lan anutuh.
  6. Yén dikongkon yén diwulang bekah-bekuh, yén diperdi kabecikkan ora saguh.
  7. Karêmmanné calunthangngan dhemen misuh, dhemen nongga omong kosong golék suguh.
  8. Tingkah watakking ala aja kapatuh, aja nganti sinebut aran wong ngutuh.

XV.

  1.  [20]Lamun sira kinadar dadi priyayi, dadi lurah utawa dadiya mantra.
  2. Onder dhistrik tanapi panéwu ugi, ingkang abar welas asih marang kuli.
  3. Marang bawah utawa marang sesame, nanging aja ninggal dedugi prayogi.
  4. Koma-koma tepa slira aja lali, yénnindakké paprétahan kang setiti.
  5. Lamun ana luputté si para kuli, sawatara lagi ping sawiji.
  6. Pangapuranen nanging wénéhana janji, lamun ngaping pindho utawa balénni.
  7. Tindakena apa benerré kang mesthi, aja pilih asih marang liyanéki.
  8. Sarta manéh aja sira wani-wani, anampanni rurubané para kuli.
  9. Kaya rupa dhuwit sarta beras pari, sabab iku dadi wisa kang sajati.
  10. [21]Awit sira wis diblonja  saben sasi, déning ratu kang dadékkaken priyayi.
  11. Blonja dhuwit samurwatté pangkatnéki, wit-iwitten matuné kang saben ari.
  12. Snajanna blonja akéh saben sasi, nanging nanjakkaken dhuwit tan prayogi.
  13. Saben dina guwak dhuwit kaya wedhi, tanpa pétung pametuné saben ari.
  14. Mesthi baé bakal mlarat bakal dadi, sugih utang yén nuju blanjané dugi.
  15. Wong kang nangih teka lunga wira-wiri, blonja enték ditangissi anak rabi.

XVI.

  1. Senajanna blonja kedhil sawatara, nanging sira tawakal sabar narima.
  2. Bisa nyegah hawa nafsu ingkang ala, nanjakkaken dhuwit mawiya duduga.
  3. Samurwatté pangkatmu lan blanjanira, aja rikuh nindakken barang prayoga.
  4. [22]Lamun ana kancamu watekké ala, amoyokki marang laku kang utama.
  5.  Iku sira wajib padha ngedohana.
  6. Luwih éwuh tinitah dadi manungsa, arang kuwat nyegah hawa nafsu ala.
  7. Nanging lamun dilambarri lan agama, ngelakonni ngibadah salat lilima.
  8. Anyingkirri cecegahanning agama, anglakonni barang kang didhawuhena.
  9. Déning sarak agama islam kang mulya, insaallah bisa nyegah sawatara.
  10. Marang hawa nafsu kang ora prayoga, kang dadékken kamlarattan burinira.

XVII.

  1. Titi tamat panganggitté singir iki, wektu ngasar dina isnén rêjeb sasi.
  2. Séwu telung atus telung puluh siji, punjul papat taun hijrahé jeng nabi.
  3. Ya Allahu Pangéran ingkang sajati, ingkang sipat welas asih marang abdi.
  4. [23]Ingkang murba amisésa nguwasani, marang jagad saisiné kang dumadi.
  5. Ing paduka kula nyuwun pangaksami, ing sadaya dosa lahir batin kami.
  6. Dosa kula kadhos wedining jaladri, agengngipun lir péndah gengnging rêdi.
  7. Saben dinten saben dalu tansah dugi, mongka ngamal kasaénan sepa sepi.
  8. Sarta ulun nyuwun ing paduka Gusti, mugi Allah ngapuraha lan ngasihi.
  9. Dhateng bapa biyung kula kaki nini, ingkang ngitik-itik kula wiwit bayi.
  10. Saha malih kawula nyuwun ya robbi, tuwan mugi paringnga rohmat salami.
  11. Dhateng Gusthi kangjeng Nabi Mukamaddi, rasullullah utussan tuwan sajati.
  12. Sumarambah para sakabatté nabi, lan kawula warga ajmangina ugi.  

@@@

[24]TAMBAHAN GURITTAN

Papénget marang para mudha, lagu witting klapa,  10: pada.

  1. Urip iku wajibbé aluru ngilmu, bisa madhangngi atimu, aja kléru, bisa ngedohké babendu, kinasihan mring Gustimu.
  2. Nanagiya rasamu dimén karasa, rasakena urippira, anéng dunnya, padha dhemen cidra, cidra iku nemu papa.
  3. Cacawissa ngilmu kang bakal kok gawa, ngamal saléh kang prayoga, adhuh nyawa, iku dadi kanthénnira, sélannira mring Hyang Suksma.
  4. Rurumangsaha yén yén sira iku kawula, ngawulaha mring Hyang Suksma, adhuh nyawa, turuttén sadhawuhira, lamun teman nemu begja.
  5. Kanthénnanna tékad mulya kongsi onya, lamun oranya nemu papa, aja gela, sira nora bisa duwa, siksané Gusti kang kwasa.
  6. Dunungngenna uripmu aja sembrana, lara pénak kang anyongga, ya mung sira, nora nana kang amrina, mulané padha dén yitna.
  7. Tatakonna ngilmu islam kang sanyata, mring kang wasis ing agama, adhuh nyawa nora susah nganggo béya, sira tompa wulang cetha.
  8. Sinauwa agama islam kang mulya, pirantiné urippira, adhuh nyawa, aja pijer nguja hawa, nurutti ati kang  murka.
  9. Weruhanana jronning kuran lan tindakna, yén tan weruh oléh siksa, anéng nraka, ing naraka isi mawa, panassé kagila-gila.
  10. Lakonnana dhawuhé Gusti kang mulya, lamun temen mesthi begja, adhuh raga, begja kirrat begja dunnya, Gusti Allah nora cidra.
  11. Pituturé panuntunmu luwih cetha, Jeng Mukhammad Nabi kita, adhuh konca, ayo padha lumaksana, supaya padha katrima.
  12. Dhedherrana ati suci aja mléya, mleya iku tan prayoga, adhuh konca, sira bakal tan katrima, nora wurung tompa duka.
  13. Jangkahira aja wegah sambékala, lamun wegah tan tumeka, kajattira, apa baé kang kok sedya, anggonmu nyuwun nugraha.
  14. Yitnannana dunnya iki akéh godha, wujuddé arupa-rupa, adhuh konca, cegahen kang nganti sirna, supaya aja kumama.
  15. [25]Nyunyuwunna mring Gusti Allah kang asma, kwasané tannana padha, adhuh nyawa, bisa gawé waras lara, apa kowé tan karasa.
  16. Marénnana gonmu padha laku ala, iku gawé apessira, adhuh nyawa, sira nora duwé daya, uripmu tansah cilaka.
  17. Gondhellana taliné Hyang Maha Mulya, tali iku dhawuhira, adhuh konca, kitab Kuran kang sampurna, pranatanné kang kuwasa.
  18. Mbumburuha kabecikkan aja kemba, kang paédah marang sira, adhuh nya, lamun temen nora kemba, sira bakal tompa swarga.
  19. Ngolégendhuk mupung sira isih mudha, ywa katungkul suka-suka, anéng dunnya, dunnya iku bakal sirna, ginulung ingkang kuwasa.
  20. Ngélingngana yén sira bakal palastra, jronning pati ana begja, lan cilaka, mula agé tumadangnga, luru ngilmu kang sampurna.
  21. Panutup nulis kanthi dedonga, mugi kang samya amaca, samya asal pitutuduh ingkang sanyata, saking Allah kang miyarsa.  

TAMMAT WALLAHUAKLAM


[i] Derês (dares) tembung Ngarab tegessé: anglayahaké
[ii] Kala, tembung ngarab tegessé: nyahur

SERAT TAJUSALATIN Bag. IV


SERAT TAJUSALATIN Bag. IV

Pupuh XXII
S I N O M

  1. Ingkang meneddi kawula, pan ratu kawula lami, punniku ingkang misudha, munpangat sandhang lan bukti, ing jenneng paduka ji, pan kawula déréng wawuh, déréng ngasung munpangat paduka mring kawuléki, milannipun yén amba nedya suwita.
  2. Dénné tuwan angandika, Narka ing ngamba prihatin paran boten prihatinna, ratu kawula ing nriki, paduka kang angendhih, angalap karatonnipun yekti amba sungkawa, ambélanni marang gsuti, ingkang asung munpangat salaminnira.
  3. Mésem dénnira ngandika, Jeng Sultan Ngabdulah Tahir, éh mengkono Darisalam miwah sira Nawir Katib praptannira kakalih iya [275] ngabyantaranning sun angajarraken rusak sira ing sadinna iki, ragannira lan sahaannak rabinnira.
  4. Sagung punggawa wus séba, ing ngamonca myang pasisir, animannaken sadaya, iya ing karaton mami, amung sira sun undang, mengkonno ujarriréki, apa lali lamun nana ngarsanning wang.
  5. Apa sira nora lira, ing nagara Karsanniki, yén ningsun kang madeg natha, umatur mantri kakalih, mokal pangandika ji, yén amba kang boten angsung Hyang Suksma sampun lila, pinnaringken tuwan mangkin pratandhanné ratu kawula kang lama.
  6. Sinung ngapes kasorring prang,  paduka kang dén paringngi, pratondha unggulling aprang, ing Karsan tuwan ancikki, ngandika Sri Bupathi apa karanné siréku, wanni ning ngarsanning wang, amicara akéh kedhik ingsun niki nora sira anggep raja.
  7. Mantri kakalih tur sembah, milamba micara wanni medalken sarasanning tyas dénéng ngarsanning narpathi, lamun micaréng jawi, liyan saking ngarsa prabu, apa gawé micara ingkang tan pantes kawijil ngarséng ratu sasat ngarsanning Hyang Suksma.
  8. Nora kenna taha-taha, angundhet rasanning galih, lalamis dora sembada, punniku rarasan jawi, lamun ngarsa narpahathi, tan kénging nganggé kadyéku, temah wong munnapékkan wong munnapék ing narpathi, sami lawan munnapék ing Hyang [276] Suksma.
  9. Apan ratu boten esah,  angngawulakna angngathik mring mantri kang munnapékkan suwita angrusak bumi, Sultan Ngabdulah tahir tedhak saking dénnua lungguh, ing patarana emas angrangkul mantri kakalih, sru ngandika Sultan Aoladi Kahar.
  10. Lah iki mantri utama, kang parêk saking Hyang Widdhi, ratunning karana Allah, tan ajrih ing lara pati, Sang Prabu nulya linggih, Si Ngangsana ngandika sru, éh kabéh ngéstokenna, nayaka mantri dipathi, Nawir Kathib kalawan Si Darisalam,
  11. Karo sun srahi nagara, ing Karsan sun tan ngawruhi, darma baé madeg natha, ala becikking nagari, sun pasrah wong kakalih, kalawan malihé iku, karo sun aku bapa, ing ngawal prapta ing ngakir, angalangna angujurrênna solah ing wang.
  12. Wus misuwur sanagara, Darisalam Nawir Kathik kabéh jumenneng papat, angréh sagungnging wadya ji, langkung sih Sri Bupathi, bébasa pracayanning ratu suyud sagung nayaka, jrih marang Kya Patih kalih, sanagara tan nana sumelangnging tyas,
  13. Sang Natha kondur ngadhatyan nimballi Patih Kalih, Nawir Kathik Darisalam prapténg ngrasa ngandika ris payo bapa apatih, ingsun narsa atetemu, mring wismanning pandhitha, kang durung prapta ing mami, ingsun pantes kang umarêk  ing pandhitha.
  14. Sapa aranning pandhitha, umatur Kya Patih kalih, satunggalMuka[277]mat Islam satunggal Mukamad Ngarbi, siyaga Sri bupathi, amung Kya Patih Kartumut lawan wadya sadaya, annamur saking  jro puri, tan kawarna  praptanning ngarsa pandhitha.
  15. Malebet ing wismannira, uluk salam Sri Bupathi, Séh Muhkadarbi mulat tedhak sarwi amanggihi, Séh Mukammad lingnya ris éh Nawir Katib siréku, sapata réwangngira, wong nganom marénné iki, Darisalam nembah maturring pandhitha.
  16. Éh Ki Séh inggih punnika, putra tuwan Sri Bupathi, kang mengku ing mangké uga, nagari Karsan punniki, Sultan Ngabdullah Tahir, punnika birbisikkipun ngurmatti ing paduka, réhning madeg nathéng ngriki, pan wontenna pangéstu munpangat tuwan,
  17. Séh Amad Ngarbi lingngira, dika bagé Sri Bupathi, inggih kawula miyarsa, ing pawarta yénna pekik kula mangké udanni, sayekti lamunna bagus émanné kang suwarna, ratu dura néng Hyang Widdhi, dénné ngambil karaton sarta niyaya.
  18. Lamun maido Sang Natha, lah mangké tuwan anténni, kawula nedha ing suksma, yén warni tuwan kang pekik boten owah samangkin tetep rahmanning Hyang Ngagung, sampun manggih ngapura, saksana andonga anglis mung rong amin Sang Pandhitha amalih warna.
  19. Kadya cukulub kang warna, rêged angnglir dén angussi, warata saragannira, anjukel Sri Narapathi, sumukem sukunnéki, [278] mring Sang pandhitha amuwus kawula tedhakenna, ngapura maring Hyang Widdhi, éh papatih timbalanna rabinning wang.
  20. Metuwa saking jro pura, boyongnga marénné aglis ingsun nora madeg Natha, yén warnaning ngong tan pulih, Kyana Patih mondhongngi, sagung praméswari prabu, prapténg wismanné samya, ngarsanné Séh Amad Ngarbi, Sri Naréndra lan garwa dres atilawat,
  21. Séh Amad Ngarbi lingngir, katujunné Sri Bupathi, ing ngunni gung dosa tuwan duk wiwit dosa kedhik dénné ngapura maring mantri, kang loro punniku, sarta paduka  angkat angadeggaken patih, sinurat kadénning malékat kutubah.
  22. Yénna karêp kabecikkan ngadoh ing panggawé silip karana mantri punnika, Darisalam Nawir Kathib katartantonning nguni, prawiran nira rajayu, pan boten montra montra, amirib panggawé sisip namakaken karyanning bala mrih arja.
  23. Kapindho gempilling dosa, tuwan nedya annedhakki, manggihi para kukumma, punnika sampun tinulis ngambal tuwan sakethi, dénnya sih mring para jamhur, norraga asung kurmat mangkana Sri Narapathi, prapkéng pitung dinna néng wisméng pandhitha.
  24. Kadhawuhan pangapura, wus mantuk warnanné lami, ing kapraban diwangkara, mingé sekar ing ngudadi, maha dipanning ngaji, angngrong rumenggéng sitangsu, sorobbing jaladhiyan mése[278]mma mannis namengngi, kujanning ngrat rumabaséng tri buwana.
  25. Madmud subbing pra marêdya, Jeng Sultan Ngabdullah tahir, ninditanning bumintara, Karsan angadeg narpathi, Mesir nurring rat kabir, maha diwéng Ibnu Yakubkamidun pramudipta, menggep manuhara bangkit kari angngréh maketerté kang durring rat.
  26. Langkung dénnira mangrepa, marang Ki Séh Amad Ngarbi, wus kinén mring Sang pandhitha, kondur angadhaton aglis lawan Sang Praméswari, Kya Patih mamatah wadu, kang rumekséng pandhitha, naossi sakarsanéki, langkung kurmat natha pathi mrih ambapa.
  27. Sapraptaniréng jro pura, nimballi Kya Patih kalih, prapta byantara ngandika, Jeng Sulrtan Ngabdullah Tahir, lah bapa kari siji durung ingsun atetemu, tuwan Séh Amad Islam layakké bapa apatih, kapindhonné kenna ing pameléh ing wang.
  28. Nadyan silih  mangkaha, sayekti katemu mami, umarêkka ing pandhitha, ing ngari Jumungah ngarsi, baya kang luwih ngésthi, kang kari pandhitha iku, Ki Seh Mukamad Islam, asiha ing raga mami, sukurringsundhinnawuhana duduka.
  29. Sasat parmanning Hyang Suksma, dénné awekassan becik Kyap Patih kalih tur sembah, alerês karsa Sang Ngaji, dukanning pandhithéki, lawan pujinné wong cubluk, papasthi lamun mangangat dudukanning padhithéki. Lawan wajib ratu mumulé pandhitha.
  30. Karana ingkang pandhi[280]tha, karya sampurnanning bumi, kunneng laminning winnarna, praptanning Jumungah ari, Sultan Ngabdullah Tahir, siyaga lan garwannipun marêkmarang pandhitha, Séh Amad Islam kinnapti, sampun mimba Naréndra saking jro pura.
  31. Kyana Patih kalih samya, tan karilan Sri Bupathi, lan sagung mantri nayaka,  rakit kaprabon narphathi, ginnarêbegging dasih, pratondha karatonnipun yata séh Amad Islam lalampah amung pribadi, lan teteken arsa medalli Jumungah.
  32. Wonten wadya tur unningnga, yén Ki Séh wonten ing margi, lalampah amung priyongga, kéndel wau Sri Bupathi, tedhak saking wanniti, dhedheg kang wadya ngungurung, Ki Séh Mukamad Islam tan kéndel dénnya lumaris Sri Naréndra methukkaken uluk salam,
  33. Ki Séh kagyat atatannya, wong apa sira punniki, lawan apa karyannira, sira katemu ing mami, Kya Patih Nawir Katib maring pandhitha umatur, Ki Séh inggih punnika, putra dika Sri Bupathi, amanggihi ing tuwan amrih sapangat,
  34. Sigra méngo Sang pandhitha, sira Patih lawan mami, apa dénné wak mami, tan nana manpangattingsun papanggih lawan sira, sira durakéng Hyang Widdhi, sarwi méngo Ki Séh datannarsa mulat,
  35. Sang Natha langkung anjola, niba sumungkem padéki, nangis nenedhéng Hyang Suksma, a[281]jrit pannangis siréki, ya Allah kang akardi, ing dasih suker mulyéku, dénné kawula tuwan Séh Amad Islam punniki, ingkang langkung tuwan titahaken mulya.
  36. Dénné datannarsa mulat ing wadanamba punniki, kalangkung susuker amba, annenedha amba mangkin pangapunten sayekti, suker kang sampun kalangkung, anulya wonten swara, swara mijil saking gaib, sang pandhitha marang Sang Natha.
  37. Éh Sang Prabu dipun énggal  junjung mastakanniréki, dhawuh apuranning suksma, mring sira iya saiki, malah sira narpathi sinung wuwuh wahyu agung, kagyat tangngi naréndra, kinnanthi astanniréki, pan binekta Sang Natha mring wismannira.
  38. Sarwi mojar Ki Pandhitha, Sang Natha mannira iki, arsa metonni Jumungah, bali dhoyohan siréki, ganjarranné pan sami, lawan wong dhayohan ratu, dénné mengko mannira, atur kojah ing sang Ngaji, apannamrih kamulyanné wong sajagad,
  39. Prapta wismanning pandhitha, wus tata samya alinggih, Ki Séh metokaken kojah, wruhannira Sri Bupathi, ingapuran-niréki, sabab kurmat pandhithéku, marmanné wajib uga, ing wong madeg narapathi, ngulattan ngulama lawan pandhitha.
  40. Wéhana pangkat  kamulyan sayogya wéh sukéng galih, dadi mén kojahé wutah, tan nana sulayéng warti, mrih sampurnanning budi, ana sara[282]t kaping wolu, aywa ngegungken awak yén mungguh maring wadyéki, lawan aja karya sak atinning bala.
  41. Kayata aningallana, ing bala lir armajéki, kolur sahari pannyapa, dipun agung mulyéng budi, amrih padhangnging galih aja kadi ngalammipun Pirngon Namrud lan Sadat iku kang tetep tinnampik tinuladda karatonné Nabi Musa.
  42. Musa ngaléhi wasalam tata kramanné nganteppi, amengku wawengkonning tyas sakayunné dén ambekki, asih panggawé becik mannis antaranning tembung, lamun namakken undhang, alus sartanné patitis marang mungsuh kalangkung bengis tur keras,
  43. Angon sakarêpping wadya, anuwukki maring dasih, buwang pannasténning bala, ngulappi irénning dasih, yén ganjar maratanni, sabagi-bagi  apatut miwah ana ing teba, watekké Jeng Musa Nabi, wonten  kocap ing tepsir surat bekarah.
  44. Pan waidistaka musa, anenggih likaomihi, ya pakulnal ribi ngasa, kal kajarwan pajarati, min usnata anuli, ngasrata ngaténnipun duk Nabi mangun yuda, kasattan balanné sami, annenedha Nabi Musa mring Hyang Suksma.
  45. Saking tanna manggih toya, mila nangis ing Hyang Widdhi, tresna welas maring bala, lara pati  dén labuhi, sanget dénnya prihatin musakatting balannipun sanget pannangngissira, wonten rahmat améngetti, wau kinnén ang[283]gitik ing tekennira.
  46. Angangkat teken grahita, pangunnandika Jeng Nabi, dénnya punggawanné rolas mangala pangirid baris lamunnana amangkin iya rahmatting Hyang Ngagung, bannyu sanggon kéwala, yekti rusuh bala iki, rêbut dhingin pangombenné salang tunjang.
  47. Dhasar wus lami kasattan kangéllan madyanning jurit pasthi akéh lali rowang, kang ngamrih nginum rumiyin becik anaha iki, rolas susumberrannipun punggawan-ningsun rolas ingsun bagé siji-siji, sabaturré tan rusuh anginum toya.
  48. Tepsir jalalén sapisan Nabi Musa dénnya gitik dadya sumber kalih welas tepsir Mundrik Baélawi, Ibnu Ngabas geng sami, myang Bahwa Ayatulngurum anggitik kaping rolas dadi sumber siji-siji, angijénni punggawanné kalih welas,
  49. Apan nulya kat ngalima, ngalima kulu unasin mas srabahum paparéntah, sawusnya wruh  bala sami, padha nginumma aglis iku rêjeki Hyang Ngagung, lah iku ta Sang Natha, polah sih rumekséng dasih, irên lawan  pannastén ingkang jinnaga.
  50. Enggonné ing rong prakara, kang dhingin namakken kardi, kapindhonné anggaganjar, yéku gon pannastén iki, rêksannen dénna becik mungguh rong prakara iku, nuwun sarwi norraga, Jeng Sultan  Ngabdullah Tahir, mugi-mugi antukka sapangat tuwan,
  51. Ka[284]é Séh Mukamat Islam alon angandika malih, ana sarat kaping sanga, mungguh jennengnging Narpathi, élingnga dén abecik sabarang pakaryannipun dén wruh tepa sarira, mung iy ajisim punniki, rathu: wadya ing wadhaggé nora béda.
  52. Yén ugi namakken karya,  marangwadya sannagari, ngagemma tepa sarira, yén nana karêpping ngati barang karêp punniki, ngagemma wajibbing rathu, bongsa eroh punnika, roh rathu sor-sorran Nabi, nora kenna akarêpkang ora-ora.
  53. Lawan miliya wajirak kang kinnén namakken  kardi, kang sinung paparéntahan punggawa ingkang abecik  apa lire abecik apariksa sabar maklum patitissing wiwéka, pamicara rum amannis barang karya wruha wekassaaning tingkah.
  54. Ngedohi panggawé ala, marpekki panggawé becik ngétungnga nistha utama, nistha pan wajib tinampik kang ajrih ing ruruntik mungguh durakéng Hyang Ngagung, karêksanning nagara, yénna kéh punggawa becik barang tindak lirikken ing maklum molah.
  55. Yén nana kakasihira, niaya marang wadya lit nuli énggal patrappana, yén sira nora matrappi, dadi tibéng siréki, niayanné wong punniku, sarat kang kaping sadasa, ratu iku apan wajib gugulangnga ing ngélmu kawicaksannan,
  56. Pambukanné éndah-éndah, kitab maparittunnasi, réhning amengku [285] nagara, wruha wong ala wong becik pamétté dén tingalli, laku linggih solahipun mungguh ngélmu wilayat kang bisa ambuka arti, sipat katon warnanné wruh watekkira.
  57. Rupanné anggawa tondha, kang pantes sinungngan kardi, ngélmu iku nora kenna, lamun dén nanggo wong cilik yekti andurakanni, karsanné Hyang kang dén ecup amung kang para raja, nganggo ngélmu iku wajib iya milih ing wadya amrih dandannan,
  58. Ana pasal ping walulas kang wajib ing para aji, anganggo ngélmu pirasat iku ngélmunning narpathi, lawan piyapat nenggih, kang nger ngélmunning ratu, amung patang prakara, tan kenna tinninggal ugi, saprakara iya ing ngélmu nurbuwah.
  59. Mila sarat sing sadasa, kang wajib sagung narpathi, ngulaha kawicaksannan pasang graita lulungit darapon kenna ugi, ambuka sagungnging ngélmu, ngélmu kang kawajibban paparingngira Hyang Widdhi, kang winnajib dénning para raja-raja.
  60. Iya kang patang prakara, nurbuwah wilayat nenggih, kikmat kalawan pirasat piyapat punniku nunggil lawan pirasat sami, siji wiwilangngannipun nanging ana binéda, sayekti punniku nunggil ana dénné mungguha ngélmu nurbuwah.
  61. Anapon ngélmu nurbuwah, tegessé kang para Nabi, lalakonné kinnawruhan Nabi kang dadi narpathi, dénnya angréh wadya lit [286] lan ingerring prajannipun dénnya rumekséng bala karêksanné wong sabumi, wahyunnipun Nabi tinurunnan ilam,
  62. Nugraha kalawan kikmat sabarang pangréhiréki, pangawasiréng Hyang Suksma, anggung tinurunnan gaib ngalamt miwah wangsit kalawan isarat iku, tedhak amawi  ayat pangandikanning Hyang  Widi, duk semana Nabi pan ingaken tunggal,
  63. Sagungnging kang para raja, iya sor-sorrnning Nabi, dénné para Aoliya, kang datan ngisar narpati, sor-sorranning para ji, wahyunning wali punniku, ing tingal batin ilam nugrahannira Hyang Widdhi, nora nganggo kitab wruh rasanning kitab,
  64. Nora sinnau micara, kabéh wicara wus enting, kenna ingkang samar-samar, karana tyassing pra wali, kadi upama carmin wus mengkonno wahyunnipun upama kang paésan kang katon jro dén tingalli, pasthi nyata wali nétranning Pangéran,
  65. Ngandhappé tigangprakara, para Nabi lan para ji, para wali kaping tiga, sor-sorran tigang prakawis para kukama nenggih, tegessé kakim punniku, sagung wong wicaksana awas sabarang prakawis iya iku amucara sarta kitab,
  66. Kitab ingkang éndah-éndah, kitab ingkang buka gaib kabéh sami kinnawruhan yén mungguh  wong bawah angin ingkang minnongka kim para sujanna punniku, lan wong bérbudi samya, [287] yéku kang winnilang kakim ingkang dadya  yén Ngarab para kukuma.
  67. Apan wus kocapping kojah, jro kitab mar-atu ngadlin dhawuh andikanning suksma, marang  sagungnging Narpathi, wasawir umpikulli, amrin kakimin punniku, éh sagung para raja, tata rénna barang kardi, marang ngaklun kamilun para kukuma.
  68. Rasullolah kadhawuhan sabarang kinnén atari, marang kang para sakabat terah mring  para Narpathi, samya kinnéb atari, maring para kukuméku, karana inallaha, yukibul mutakabirin satuhunné Allah kang Maha Wisésa.
  69. Tannasih mring kawulannya, ya ingkang takabur sami, dénné kang para kukuma, wus ilang takaburnéki, amung maring wong kapir, mungsuh  kang kinnén takabur, sawab sampun micara, ayat sampun dén dhawuhi, pan patakullaha yayaulil albab,
  70. Tegessé padah wediya, sira kabéh ing Hyang Widdhi, sagungnging para kukuma, sujana para bérbudi , aywa amamarahi, mawing wong padha tekabur, karana sira padha, kang samya pinnaring budi, budi iku pan gegedhinning nugraha.
  71. Sang Natha langkung mangrepa, Jeng Sultan Ngabdullah Tahir, ti cobanniréng kiddemat Sang Padhitha angling malih, milanné Sri Bupathi, ngélmu kang éndah punniku, wajib kang para natha, paédah madhangken budi, wajib rathu angedohken kukama.
  72. Kalawan ngélmu pirasat piya[288]pat punniku wajib kaduwé kang para raja, mila sagung kukaméki, prasamya angawruhi, sinnaosken para ratu, kang padha kawajibban ngélmu palak lan buru ji, ngélmu nujum lintang tut lintang si arah.
  73. Wruh lakunning diwangkara, kalih welas dadi margi, lintang tub lintang si arah , wong meteng kang dén kawruhi, duklagi kawan sasi, wruh lannang lan wadonnipun cirinné kinnawruhan myang banjurré jabang bayi, wawatekké tan luput sampun  kawruhana,
  74. Sarta daulatté pisan cilakanné dén kawruhi, marma ratu kawajibban yén anurunnaken wiji, wruha kang bakal dadi, papancén satriya ratu, dénné ngélmu pirasat  wajibbing  akarya mantri, bobotting  wong rupanné anggwa tondha.
  75. Ing kinna ana kukuma, anama Suléman Paris umatté Kajeng Nabi Musa, iku anama Yahudi, sinnebut sanagari, Suléman Paris Trama Gung, langkung kawicaksannan sabarang ngélmu wus kenni, iku dadi pguronning para raja.
  76. Nalika Kajeng Nayakéng  ngrat anglar jajahan agami, dénnya mamangun saréngat sagung  nagari-nagari, kang miyarsa  para ji, maido annarka dudu, ing ngaran ngélmu kemat amung patang prakara  samimandhek mangu kaya dudu kaya iya.
  77. Samangya gubel gurunnira, mring Ki Séh Suléman Paris ratu kang  patang prakara, punnapa punniki inggih, lamun naya[289]kéng  bumi, dipanning jagad panutup punnapa ngélmu kemat tuwan awasna kang yekti, Séh Suléman Paris sigra maring Mekah.
  78. Amomor wus prapténg  Mekah, wau Séh Suléman aris annyipat ngélmu pirasat kakimin Suléman aris rapli lawan maknawi, kang cinipta ngélmunnipun maksuddé wus kajajah, dupi tumingal Jeng Nabi, adawadhu; layawa biwadin lingnya.
  79. Alah iku kang wadana, kang nora kenna ing kidib yéku sarira kang mulya, pasthi tan kenna ing drengki, amung agawé becik rupa wong mengkonno iku, lawan asung kamulyan sama-samanning ngaurip nulya mantuk Suléman Paris praptanya.
  80. Ratu kang patang prakara, ing ngajak siyaga aglis séba mring Sang Nabi duta, ujarré Suléman Paris dora kabéh kang warti, anarka wong ngaku-aku, yekti mungguh pirasat dudu kemat dudu drengki, nulya budhal narpathi patang prakara.
  81. Prapténg  Mekah ratu papat manjing sakabat mring Nabi, wus kandel agamannira, miwah Ki Suléman Paris nulya sinungngan pamit angrata agamannipun ing nagrinnira samya, lah iku Sri Narapathi, gawé gedhé mungguhing ngélmu pirasat,
  82. Lawan ing kaol muktamat katondha Ngimam Sapingi, Sapingi usirtu misra, lumaku mring nagari Mesir, kathah sabatté ngiring, lalampah [290] wus kalih dalu, kéndel ing nagri Rumlah, wonten satepining margi, yata wonten wong bumi metu lélédhang.
  83. Annom abagus ajennar, Imam Sapingi ningalli, dinukking ngélmu pirasat gunnraita jronning galih, wong iki langkung pekik kuciwa matanné biru, iku atinné ala éman warnanné apekik wong abagus  duwéya ati raharja.
  84. Wong nganom iku tumingal Imam Sapingi néng margi, kadhepek mara tur sembah, tuwan kawula aturri, sampun dangu néng margi, kéndella ing wisméng ulun langkung dénnya mangrepa, dénnira amrih ngaturri, adhaharra inggih  ing wisma kawula.
  85. Yén sampun  dhahar siramma, nunten gogonda amingnging, kawula saos er mawar, yén sampun sarira sami, ayem tan angrungsangngi, sakarsa tuwan lumaju, andhatengngaken karsa, mangkana Imam Sapingi, osikking tyas sampelah graitannira.
  86. Lamun kaya mangkénnéya, wong iki atinné becik dénné pirasatté ala, apa cidra ngélmu mami, dadi wurung sung anggit ya ngélmu pirasat iku, lagi antuk satengngah, kitab pirasat su anggit yén cidraha angur baya sun wurungna.
  87. Ngénnakki tyas pocappan Imam Sapingi nurutti, nanging jro  driya sungkawa, Sayid Amiril Sapingi, sabat samya udanni, sungkawanné Gustinipun praptanning wi[291]smannira, ginnelarran prang wadanni, lapis sapta sinnebarran kembang-kembang.
  88. Agupuh ithak-ithikkan kang duwé wisma gumati, wus aglar kang pasugata, ngaturkes sarwi wotsari, wau Imam Sapingi, sangsaya pangungunnipun dénné nora kayaha, wong iki atinné becik yén becikka dénné pirasatté ala.
  89. Lajeng nurutti adhahar, nanging jronning tyas prihatin wus dhahar  ngaturran siram ér mawar wus dén cawissi, penuh sarowang néki, wus ayem sarirannipun anulya papamittan,
  90. Ungelling serat punnika, duk tuwan wau abukti, wonten ing wisma kawula, prabéya kawula ugi, pasugatanan nami, pan telas dinnar sapuluh, mangké panuwun amba, angajeng-ngajeng paparing, aparingnga tuwan kalih dasa dinnar.
  91. Mésem sungkawanné ilang, sakala Imam Sapingi, netya bingar lon ngandika, iya dinnar patang puluh, manjing iku tikel pat nora wurung sida dadi, enggonningsun anganggit ngélmu pisarat,
  92. Anulya ungkur-ungkurran sabat matur turut margi, kang munggéng kéringnging kuda, umatur saha wotsari, amba maturring Gusti, mila tuwan waunnipun nalika manjing wisma, tuwan kalangkung prihatin jronning dhahar taksih kalangkung sungkawa.
  93. Imam Sapingi [292] ngandika, wau mila ngong prihatin duk ginnawa maring wisma, wong ika ingsun tingalli, wadananné tan becik pratondha matanné biru, pasthi atinné ala, wekassan teka gukati, mring tatamu dénné ta matanné ala.
  94. Apa iya kukurangngan  kitab kang lagi sun  anggit pangréhing ngélmu pirasat mila ngong suwé prihatin ngundhat-tundhatting batin dalil ayat ingkang dhawuh, mila ngong nuli bingar, sawussé atompa tulis nora cidra lire kang ngélmu pirasat,
  95. Wong ika nyata yén ala, atinné pan nora becik susuguh kinnarya kemat sajatinné amrih bathi, susuguhé mring mami, lawan ta sabaturringsun enték sapuluh dinnar, balonja sugaténg mami, layang ika anagih rong puluh dinnar.
  96. Wus sayekti tyassé ala, mila sun mari  prihatin dadi nora kukurangngan ing ngélmu pirasat iki,  mila nuli sun wéhi, tikel ping pat bathinnipun wus pasthi nora cidra, kang kenna ing ngélmu iki, ala becik badanné anggawa tondha.
  97. Kunnéng malih winursita, nenggih pirasat maknawi, wonten wong guguru annyar, mring Sayid Imam Sapingi, sahantukké wong kalih, kakang adhi pan anuju, kawengngén duk lumampah, asipeng wonten ing margi, wisméng rondha annakké kakalih priya.
  98. Sinuguh kurma satalam dhadhayoh kang anom nenggih, tan mélu amanga[293]n kurma, amung kang tuwa kang bukti, ngancaran wanti-wanti, amung sumahur andheku, nanging tan purun mangan amung kakangné pribadi, kang susuguh ngoncatti mennawa taha.
  99. Kakang ngadhi sami késah, kang ngannom kari angintip ing solahé tamunira, dhayoh kang tuwa lingnya ris pagénné sir adhi, ngendi ana wong sinuguh, nora ngénnakki sarak kalebu wong anampik sih, lon sumahur milanné kawula kakang.
  100. Tan purun  amangan kurma, pan inggih  kurma punniki, tuwuh nginggil pajarattan lawan kakang kaping kalih, enggén sipeng punniki, sayekti amanggih mekruh, ingkang adarbé wisma , punnika jadah satunggil ingkang ngannom inggih  kang dadinning jinna.
  101. Kang tuwa alon angucap iku yayi saking ngendi, sapa kang muruk ing sira, ngélmu kang ambuka gaib kang ngannom annahurri, inggih tan liya guguru amung sarêng pun kakang, ing Gusti Imam Sapingi, pan pirasat maknawi kula winnejang.
  102. Anunggil lawan pun kakang, amung kang pirasat tapli, dénné mannawi punnika, kula winnejang pribadi, kang tuwan angling malih, sukur ta lah yayi sukur, saking ngapa sira angaranni jadah.
  103. Marang kang anduwé wisma, kadangngé kang ngannommiki, kang ngannom lan sahurrira, katondha in salah linggih, yén wong  annom upami, suker amanggihi tamu, ta[294]n jennak kalicattan cipta dhayoh glissa mulih, gih punniku yekti kadadénning jinna.
  104. Dénné kurma kang annondha, arummé tur ésmu amis mila tuwuh pajarattan wau kang lagya angintip atassing pamiyarsi, késah maring kakangngipun tutur pangintippira, lire kang dhadhayoh kalih, wus tinutur wiwittan prapténg wekassan,
  105. Kakangngé ngungun kalintang, yén mengkonno payo adhi, mara maring ibunnira, tatannya ingkang sayekti, karuhanné kang ngati, saksana sami lumaku, pratanning ibunnira, sarêng dénnya tatannya ris inggih ibu sinten kang ngukir kawula.
  106. Kalawan adhi punnika, punnapa tunggilla wiji, punnapa inggih liyaha, kang ibu alon naurri, pagénné sira kakalih, tatannya mengkonno iku, pan nora nana liya, mung ramannira pribadi, apanningsun nora tau laku cidra.
  107. Kang putra kalih turrira, ibu dika éling-ngéling, kang ngibu gupuh lingngira, apa lire ujar iki, kang putra matur kalih, tatamu punnika ibu, saking nagari Ngarab satrinné Imam Sapingi, mentas samya guguru ngélmu pirasat,
  108. Kula pun adhi punnika, inggih ing salah satunggil winnastan dadinning jinna, kang ngibu ngungun miyarsi, mengko ingsun tuturri, duk misihé ramak amu, nalika mara tapa, ing wukir kang katonniki, saben dalu yén subuh mantuk mring wisma.
  109. Saben sa[295]ben bakda salat sun saossi puhan roti, bukanné pendhak byarrinna, mekana dinna sawiji, nuju ing tengah wengngi, ramannira mulih dalu, anuronni maring wang, sawussé anuli bali, saossanné roti martéga dhinnahar.
  110. Jro roti isinné singgat nuli tatannya mring mami, pagénné saossannira, teka isi singgat iki gupuh ing ngong nahurri, mennawi ing wau dalu, dika nuronni mapan déréng kula jinnabaddi, bok punnika kang dadi cacad kawula.
  111. Dupi mirsa ramannira, tumungkul banget prihatin sarwi maca subkannalah, lawas-lawas ingsun titi, nora mulih nuronni, nalika martapéng gunung, iku ingsun kélingngan ing mongsa ingsun sarêsmi, dhunning rahsa apannas awakku awrat,
  112. Kiranné padha pandhitha, ingkang nyalubuk ing rêsmi, karana tatangganning wang, tannana wong mahas siji,  wong rong puluh pan luwih, kang nunggal sakrajanniku, tan nana katrocobban pandhitha kalawan murid miwah dhukuh kabéh tur padha pandhitha.
  113. Mokal yén wong moncapatta kang annyamur nyidra rêsmi, dénné sun tan nedya jinna, yén mengkonno annak mami, undangngen dipun anglis dhadhayoh roro punniku, ingsun arsa tatannya, dadinning jinna kang ngendi, apa sira utawa ta arinnira.
  114. Dhadhayoh wus  ingaturran prapta ngarsanning bunnéki, nyai rondha lon tata[296]nnya, dadinning jinna kang ngendi, ywa dadi tyassiréki, mannira tannya satuhu, iku ta arinnira, aran nana salah siji, endi ingkang kakdadéyan saking jinna,
  115. Dhadhayoh kang ngannom mojar, mangké andika saratti, babalungngé rakandika, kiyai kang sampun lalis dika kén mendhet kedhik annak kakalih agupuh, méntar maring ngastana, dhudhuk babalung wus olih, mung sacengkang mulih sapraptanning wisma.
  116. Katurring dhadhayohira, dhadhayoh kang ngannom lingnya ris dika medallaken erah, inggih punnadhi kakalih, sacerêt dika kuwik ing beling kémawon metu, anulya kalih samya, medallaken rah sakedhik kinnén ngusappaken babalungnging bapa.
  117. Pundi ingkang boten ilang, getih néng babalung ngriki, punniku dadinning jinna, kang sirna ing babalung ngriki, pan putranné sayekti, kang tuwa miwitti gupuh, ingusappan rahira, balungnging ramannira glis kaping tiga rah sirna ping tiga pisan,
  118. Kang annom anulya ngusap ing getih; getihé maksih, gugubras anggubrassi, marbabak anéng babalung, dhoyoh kang annom mojar, inggih pun adhi punniki, ingkang nganén kang tetep dadinning jinna.
  119. Pratondha rah datan ilang, néng balungngé ramannéki, iya ingkang duwé darah, tannantara samya nangis annak lan ibunné[297]ki,samya tobat ing Hyang Ngagung, Ki Séh Mukamad Islam pangandikannira aris lah Sang Natha yéku maknawi pirasat,
  120. Thukullé karya duduga, labet pirasat maknawi, pasangnging pangunandika, pangraita parimurti, adu mannis lulungit kridhanning budi amengku, ing naya pariwara, mila wajibbing narpathi, angathikka wong rahayu wicaksana.
  121. Duk jamhur Sapingi Imam sirtu ilabaldis sami, anng marga pan kapapag wong angon unta anglari, tannya Imam Sapingi, yén angluruh untannipun Imam Sapingi mojar, untannira picak siji, lawan wadon matanné kang kiwa picak,
  122. Lan kakéwér dhadhungngira, momottanné bot sasisih, kang duwé unta graita, wong iki weruh sayekti, sigra dénnira angling, ya mengkonno untanningsun Imam Sapingi mojar, ya turutten dalan iki, sigra lajeng wau kang ngaduwé unta.
  123. Nurut marga saonjottan untanné tan nana kéksi, anulya bali canhkélak nututti Imam Sapingi, annempuhaken ugi, wong ngika wau kang weruh, inguwuhkén mandhegga, apan sarwi memedénni, anggigila solahé kadya nempuhna.
  124. Sigra pinnenthangken laras Imam Sapingi ngandheggi, kang duwé unta lingngira, sira kang wruh cirinné untanningsun Imam Sapingi mo[298]jar, nora ngong weruh pribadi, weruh ingsun saka watara duduga.
  125. Sun naranni untannira, momottanné bot sasisih, marmanné sun naranni, untamu kékéwér dhadhyng, ing suket lusah-lusah, sunnaranni picak siji, ingkang kiwa katara enggonné mangan,
  126. Suket sakiwanning marga, saeler tan kalong siji, amung tengenning marga, pinnangan sami lumaristandhanné picak siji, kang kiwa suketté wutuh, tandhanné wadon iya, panguyuhé kocar-kacir, pan tabetté iku dudu uyuh lannang.
  127. Gawok ingkang duwé unta, tur sembah Imam Sapingi, cakélak bali anginthar, anurut margi kang ngunni, lajeng Imam Sapingi, Séh Mukamad Islam muwus lestari dadi wejang, mring Sultan  Ngabdul Tahir, lah punnika empanné ngélmu pirasat,
  128. Nora kenna géya-géya, sawang sawungngen ing warni, ing pirasat kang lapli, kalawan maknawinnipun ing bobotté kawruhan aywa duméh yén sira sih, bok kaliru pirasatté karo ala.
  129. Dadi ing gagawa tiwas ing praja angliling semmi, angilang-ilang darajad nyunyukerri prapténg batin wong jail  ati kecil dursila tanna mrih ayu, marang sasama-sama, nunusuhken karyanéki, wong mengkono i[299]ku pirasatté ala.
  130. Hyang Suksma agawé titah,sarandunning badan iki, miwah netranné kalih, ulat liringngé tinnemu, kabéh kang tapaking Hyang, mét pratondha wateknéki, nora cidra muktamad sagung pandhitha.
  131. Karana kang pra pandhitha, sadaya wus angrembaggi, bennerring ngélmu pirasat wusnyatakaken prasami, miwah andika Nabi, yaatlikukawajukum kang lawan malih lapal nginda ihsannil jujuhi, ing tegessé sakabéh padha ngulattana.
  132. Sagung kawulanning Ngallah, myang kang tinnitah para Ji, ngingu wong myang pawong sannak kang becik wadanannéki, apa tegessé becik jembar lumah lawan nalus tancep sarta wang malang, tanpikken wadana miring, gatellati miyar-miyur glis kawuntat,

Pupuh XXIII

  1. Lawan malih wonten lapal ya albiruka timupit lawali, walyaumatu walkikmatu, wal ngitanatu lawan pilwasiti umati yapwapitnatu,  wal maodatu punnika, pilkassari yaumati.
  2. Lire umad Rasullullah, kang ngabarkat kalawan kang ngabecik akéh mring dedeg kang luhur, luhur ingkang sembada, kaprawiran kawicaksannan rahayu, gonné dedeg kang pideksa, wong ngantér budi bérbudi.
  3. Gonné kemat palacidra, umat Rasul kangdeeg péndhék cilik miwah kang rada bikukul iku gonning musibat [300] nadyan nalus kul asparin malngunun kalamun rambutté abang, lannat kasuruppan iblis,
  4. Pasal kang kaping sangalas nyatakaken ngélmu tigang prakawis iya pirasat punniku, lawan ngélmu piyapat nama roro jatinné tunggal sawujud kanyatahanné karana, karosaking gon sawiji.
  5. Tegessé kalih punnika, pratandhanné élingngan barang kardi, sirah kang cilik punnika, tondha budinné cekak lawan kurang iya  pamicarannipun sirah kang sedheng punnika, tondha wicaksannéng budi.
  6. Lan sinungngan pangawikan rambut akas iku tandhanning wanni, rambut kang lemes punniku, jirih nora wirangngan rambut sedheng  tegessé ingkang ambakung, mantep teteg barang karya, rahayu tuhu ing janji.
  7. Rambut kang lembut punnika, pratandhanné cekak budinné kedhik rambut kang irêng  punniku, bérbudi tur taharja, wanni kéwuh tangngon barang  gelarripun ennya dhadha endi dhadha, culika kang dén singgahi.
  8. Labuhan salirring karya, angandhemmi wicara kang kawijil rambut kang kunning punniku, tondha budinné kurang, amung rada barang barangngassan kaduk lengngus rabut kang irêng kang ngatap luwih barang solahnéki.
  9. Kang ana wulu walikat wulu lembut pratondha tuhu jangji, lawan lepas budinnipun sagung wulu punnika, kang ngalembut salamet nora  tekabur, norraga angéca[301]nni tyas yéku dandannanning budi.
  10. Lamun simpenning wiwéka, wanni kukum annambak lara pati, anyimpang edir lan lengngus graita trussing tékad kunneng sirah lan  wulu genti cinnatur, bathuk alis grana nétra, lambé lan karna winnarni.
  11. Bathuk kang ciyut punnika, pratandhanné kurang budinné kedhik bathuk kang jembar punniku, bengngis kebluk sungkannan, bathuk sedheng kang nora nan jang kerut iku tandhanning mlas sarsa, kalahan sabarang kardi.
  12. Dénné jang kerut punnika, ingkang mujur ing ngantaranning ngalis tondha kéh prihatinnipun kerêng datan saronta, lan jangkerut ila kang malangnging bathuk iku tondha wicaksana, limpad lila kalah wanni.
  13. Alis kang lembut wulunya, yéku tondha rahayu kéh kang ngasih, tannana nyenyetittipun dénné kang luntur ika, tondha kebluk doyan mangan agadebus alis kang tepung punnika, tondha bencana muthakil,
  14. Suka mét lumuh kélingan lawan tan wruhing ngala lawan becik alis rada  kapendhuwur, tondha geng budinnira, nanging rada gumunggung ambeknya agung, alis kang sedheng punnika, lepas tyas sampurnéng budi.
  15. Kuping kang  ciyut punnika, tondha akéh salahé awor drengki, kuping kang ngomba punniku, bodho nanging raharja, kaduk puguh kuping kang sedheng punniku, bérbudi bawa leksana, sasolah[302]é tanyenyengit,
  16. Utawi nétra  kang ngomba, tondha kebluk ala anteppé kedhik dénné nétra kang ngaciyut jongngla sugih mamaras graitanné kalepassen wanni kéwuh, nanging kakéyan mamaras nétra kang  sedheng linuwih.
  17. Kang sampurna tur agama, wicaksana nuhonni marang jangji, nétra kang lekok punniku, musibat sarta pitnah, andengkénni amrih alanning wong ngiku, nétra ngapendul punnika, drengki jail tur gumangkit,
  18. Nétra lembut ideppira, yén anglirik ya kariyip-kariyip tondha kurang budinnipun tur kurang  pamicara, nétra ingkang arang-arang kedhéppipun iku tandhanning sampurna, pamicara ulah niti.
  19. Yaiku mata tandandannan dénné nétra kang sanget irêng néki, tondha kéh wiwékannipun nétra biru punnika, liwat ala yén puputih nétra biru, iku ratunning musibat pitennah tur betah ngisin,
  20. Lengngus drengki ngandaka, ratunning durjana linyok duwénni, anggadur ambek amberung, datan angétang tékad ala-ala kang tinnékaddaken iku, lamun nétra iku abang, wanninné kurang prayogi.
  21. Mata kunning puputihnya, iku pates dadi gurunning maling, mata lindri liyeppiku, tan ciyut datan omba, kedhép arang atajem panglirikkipun tondha mantep barang karya, bérbudi tur béra[303]gami.
  22. Patitis ulah wicara, ing wiwéka andhap tur ora edir, alus barang ambekkipun sedhih ing ngajak ala, datan ngarsa kawennangngan yén tutulung, lepas marang pangawikan  iku dandannanning bumi.
  23. Yén putih ing nétra ika, akéh biru iku pratondha  sarik musibat wanni bebendu, nguwitken ngamandaka, adhadhasar dréngki dursila tekabur, angepak panggawé cidra, rahayu kang dén singgahi.
  24. Suka sikara niaya, lamun nora pitenah ing gariming, amung mata sedheng ngiku, nindakki kautaman wiwéka yu aluhur aluhur darajaddipun pamicara bér-agama, amung becik dén tindakki.
  25. Yén nana sajronning mata, yén amandeng ana kadya nar ywa lit nungsang jungkel lir gumuyu, tondha umurré dawa, lamun nétra pipinggirré ing jang kerut tondhanné nora wirangngan agung niyaya drengkénni.
  26. Mata nai laler ika rada ngunus terijillanné kalih, pinggir lir gerêtting gulu iku mata pitennah, mata kunning puputihé tan kadulu, tunggallé mata niyaya. Mata abang kadya genni.
  27. Kriyip-kriyip kaentassan pasemonné kadi matanning sapi, tondha kurang budinnipun jinnah tanpa nginumman andaluya mati lan  sembranannipun bodho lire kang mengkana, miwah moh pakarti becik,
  28. Nétra kula wu punnika, pratandha karêm panggawé becik mata [304] nai laler iku, ingkang kaliwat  ala, maba matu yén merêm rada ngapendul yén melék rada jelalat yéku tondha mamak budi.
  29. Betah anggung-gung sarira,  ing ngambekké kadya wus angengkokki, kasusu rongkah tan pecus tangéh mét kautaman lamun nétra ting palingker ideppipun kriyip-kriyip yénna mulat ideppé pating besasik,
  30. Yaiku ratunning ngédan aja sira sasandhingngan alinggih sasat nyandhing ula dumung, tan kenna katungkulla, wurungnga yén anyakot tan wandé nyembur, ratunning dubilah sétan nora kenna dén pedhakki.
  31. Gelar mindeng ngamandaka, katon becik yén wus kalingngan salin anglelebur padha batur, anggung angrusak sannak kuthanning blis mung mengkonno gunnannipun  tinnerakna ing prakara, kang bahya anninniwassi.
  32.  Mung bandhannéka jaillan mring pakéwuh tipis ati jejerih, mung mamak wanni bebendu, kemat tur palinyokkan uwit bodho kumintir ling-ngalingngipun anggung angalap seram, adol nama dedrengkénni.
  33. Mata kang sungsun kedhépnya, tondha gecul angas sarta jejerih, mata rangkep lirikkipun ngétan kenna lor kenna, iya iku  tondha lamis para padu, tan wruh empanning duraka, pratingkahé kukum kucing.
  34. Ugerré pirasat mata, ing manungsa kabéh sariranéki, tondha wonten penneddipun kapanggih [305] sarandunya, gantya irung cinnatur pirasattipun yén irung bangir adawa, pratondha kagehdén budi.
  35. Nanging budinné belasar, irung kandel ing ngantaranning léngnéki, pratondha sugih calathu, irung jembar pucuknya, iya iku tondha ratunning gadebus gonning dora palinyokkan grana geng kang ngisor malik,
  36. Iku tondha sih ing sahwat lamun grana  jembar léng-léngngan néki, drengki tur kenna bebendu, grana sedheng punnika, pratondha yén becik  barang pakaryéku, kunneng lambé kang winnarna, wong lambé ciyut jejerih.
  37. Wong kandel lambénné ika, budi jero gedhén mamak sakedhik lambé kang sedheng punnika, barang budi sampurna, lambé tipis élingngan wawatekkipun lambé kang biru punnika, tondha linyok barang kardi.
  38. Lambé kang rada semu bang, nora lawan kinnang semunné abrit sedheng kandel tipissipun iku pratondha paham barang karya  katom ambekké rahayu, kunneng untu kang winnarna, yénnarang tur cilik-cilik, iku gung niyatté ala, untu dawa gung-ngagung angarangngi, pratondha pitnah punniku, untun sedheng tur rata, wong bérngakal benner barang ngakallipun janggut kang lincip punnika, kurang budi awor drengki.
  39. Gung luput yénna micara, janggut kandel gedhé iku bekicik lawan dhadha sarta kabur, janggut sedheng punnika, pratondha bérbudi sampurna raha[306]yu, kunneng swara kang winnarna, swara banget tondha wanni.
  40. Wanni sabarang pakarya, wanni kéwuh annambak lara pati, swara kang keméng punniku, lumuh ajrih ing baya, sarta lalén sabaranga pakaryannipun swara kang sedheng punnika, tan narsa tekabur edir.
  41. Jéjénggot kang winursita, wulu jénggot kang lembut iku aris-aris barang lakunnipun rahayu solahira, wulu jénggot ngrempel tan nganggo pinnatut iku tondha wicaksana, sampurna barang pakarti.
  42. Jénggot mulet muyek ika, pratandhanné culika barang kardi, rada wanni ing bebendu, anggung akarya cidra, sapolahé adoh panggawé rahayu, ngapus-sapus barang karya, nora jeg tindakké malih.
  43. Lirre banget winnalerran mata biru kalawan  janggut lincip wulu jénggot  muyeg iku, kalawan bathuk lengar, nora kenna pinnawong sannak punniku, nora wurung gawé ala, sasat nyandhing ula mandi.
  44. Tanpa gawé perakkana, pasthi wajib ngedhohi ula mandi, mupakat kang para jamhur, muktamat pinnélingngan mring sagungnging para pandhitha gung ngagung, wong tinnitah kang mangkana, dadi kadhatonning ngéblis.
  45. Gulu ingkang winursita, gulu cendhak pratondha nora becik sarênggep yén  alaku dur, dénné gulu kang dawa, suda ati mamak anyaléwéng kéwuh, gulu kandel doyan mangan sembrana tan wruh ing ngisin,
  46. Gu[307]lu kang sedheng punnika, pratondha kéh budinné micara riris benner barang tingkahipun wau ingkang winnarna,  tau wijang sura yénna manggih kéwuh, lan étahnang budinné dhangan tutulung pakarti becik,
  47. Tau mringkus aprantondha, lamun ngimel pakarti kang anyilib kabélan akarya luput kaluputtanning sannak myang sarowang totongga ginnawé luput iku sétan apapanthan nora kenna dén becikki.
  48. Dhawa ingkang ginupit, ingkang jembar kebluk amalénthonni, padha kang sedheng punniku, bérbudi wicaksana, wetir gedhé tandhanné punniku kebluk weteng kang sedheng prayoga, patitis barang pakarti.
  49. Wentis kang gedhé punnika, sariranné yénnora nembadanni, keras kurang budinnipun dariji suku asta, lamun cendhak nguthakil panjang kang lurus pratondha lus  kang wiwéka, bakuh wanni wanni annorragi.
  50. Kunneng saratting wirasat lan piyapat gumantung wong bérbudi, bisa ngawassakenniku, darapon amanggiha, ing sakira ambédakaken punniku, ing ngantaranning wong ngala, lan antaranning wong becik,
  51. Pasal kaping kalih dasa, anyatakken sagung para narpathi, kang ngamong rong prakaréku, ing wadya kang ngawarna, kapir Islam bédanné yén nawéh kukum larangngana bébésannan wadya kang Islam lan kapir.
  52. Yén ratu adarbé bala, kapir Islam ngagemma kukum kalih, ajaha [308] woworran kukum miwah tindakking praja, angger-angger pan nana kocapping kukum pratingkah ambahu rêksa, ing bala Islam lan kapir.
  53. Pan sami angalih dasa, bab saratté ing bala warni kalih, apan sami ngrong puluh, yogya kang para raja, teteppana kakké prakara rong puluh, yén ratu ngilang ilangnga, iya ing salah sawiji.
  54. Tan wandé amanggih bala, wus muktamat sagung para musannip angger-angger ang rong puluh, ingwadya kapir islam sarat maring islam cinnatur rumuhun kakké kang dhingin punnika, wajibbing para narpathi.
  55. Aywa ngagungken sarira, endi lire asring dénnya nindakki, panggawé wewennang iku, aja anula-nula, karana tan darbé potang ing Hyang Ngagung, annyupet réh kautaman nora duwé potang batin,
  56. Apura iku utama, apan nana dalillé Sultan Mesir, jro kitab Ahbarul Muluk Jeng Nabi Yusup mulya, apan nenggih pangandikanné Hyang Luhur, éh Yusup mulanné sira, sun junjung karaton nadi.
  57. Ing pangkat kamulyannira, ratu agung luwih samanning ngaji, lan kannabéyanniréku, sawab sira ngapura, ing dosanné sadulurrira punniku, dé sira amrih  utama, ingsun males angundhakki.
  58. Pira-pira kaluhurran lawan pira-pira kamulyan adi, darajattira sun junjung, rahayu karatonnya, sun sorraken sagung para ra[309]tu, amriha bekti ing sira, wewennang iku ajinnis.
  59. Lan tekabur ujubbriya, Allah layukibun mutakabirin Hyang Suksma tan asih iku, mring wong tekabur ika, kang sinniyan wong ngandhappasor kang ngalus marma ratu undhangngana, mring wadya ywa trap edir.
  60. Wong ladak akarya rusak apan ana undhangngé Kangjeng Nabi, ingsun kadhawuhan wahyu, darapon umat padha, norragaha aywa na watek tekabur, nadyan tinnitah naréndra, utama lus puréng dasih.
  61. Lapallat kulunnasa lawan malih  mankannapi kalbihi, miskaladaratinniku, minnal kabirin nika, nora manjing wiwilangngan manungséku, yén nana wong jronning mannah, isiya wijinning sawi.
  62. Isi tekabur punnika. Iya saking tekabur mungsuh kapir, wong ngedir tekabur iku, dadi jinnissing sétan nora manjing wilanganning manungséku, manjing wilangnning sétan nora kalap barang kardi.
  63. Dadi praja siya-siya, lamun ratu ngingu punggawa mantri, budinné edir tekabur, angrusak kautaman utawi kak kaping kalih kang winuwus wajibbing ratu ngarsakna, kang sembada turring dasih.
  64. Yén ana aturring wadya, madullaken alanné koncanéki, rungunnen aja ginugu, yén durung sah pariksa, telu papat kang nunggal sakaryannipun aja nuli aduduka, lagi aturring sawiji.
  65. Karana ratu tan wennang, miyarsakna ing ngatur[310]ré wong drengki, rusak kaprabonning ratu, kang dahwén marang konca, gunuguwa iku rusakking praja gung, wus sah kang para pandhitha, ratu kang pantes kinnathik,
  66. Wong prawira wicaksana ing tegessé rahayu barang kardi, pinter iku tegessipun wruh kukum batal karam wruh ing nistha madya lan utamannipun yén wong pinter ngambah nistha, iku pinterranning ngéblis,
  67. Duk jaman karatonnira, Sultan Kabir Mahmudin Sayih Ngali, ana punggawa wawadul angalakaken konca, Bagendha Li angandika sarwi rêngu, ya sun rungu aturrira, yén nyata ingsun yékténni.
  68. Nanging sira tobatta, aja mindho karya witting bilahi, yén goroh wadulliréku, ngong tugel ilattira, wong madulken  ing luptté kancannipun tan manjing jinis manungsa, iku wus jinnis lan iblis,
  69. Nadyan ta silih temenna, tuturrira tobatta aywa malih, langkung nuhun aturripun tobat amindhonnana, sinneksénnan sabat punggawa gung ngagung, lilih rêngunning naréndra, Sultan Sayiddinna Ngali.
  70. Utawi kak kaping tiga, ratu aja angathik wong kang jail yén kurang pariksannipun duduka cacah cucah, ngilangngaken darajad karaton nagung, karya rêngkanning nagara, rusak dalajadding bumi.
  71. Lawan ratu angulaha, lepas budi amrih undhakking pikir, larangngana ratu-ratu, aja undhagi asta, anunungkul marang gunggungn[311]ging pakéwuh,  kalédhon sapéngngerring rat balikkan ratu kang wajib,
  72. Amateng-matengna gelar, ing ngayuda mennawa manggih jurit yén kasorra balannipun sawab innanning gelar, akéh mati panniku dosanning ratu, pépéka tan wruh ing gelar, ginnéndhongngan dosa pati.
  73. Utawi  kak ping sakawan ratu wajib ambahu rêkséng dasih, sandhang bukti mrih rahayu, apan kang Maha Mulya, nora mukir kéh warnanné dasihipun pasék masiyat milalat isinning dinnya punniki.
  74. Kapir islam wong bidengah, Nabi Wali Mukmin kalawan sirik rinneksa sadayannipun dénning pancénning dosa, wus kinnarya takdirring samohannipun ala becik wus ginnelar, kelirré dunnya punniki.
  75. Marmanné luwih utama, umat Nabi asih ing sami-sami, nadyan dénnalanni iku, aja amales ala, utawi kak kang kaping lima punniku, wajibbing para naréndra, aja asring niningalli.
  76. Marang rayatting punggawa, aja mélik angrujit jronning galih, lan wajibbing para ratu, angingu angathikka, ing kawula  kang micara wantu-wantu, éling réhing kinna-kinna, srawungngan ingkang  para Ji.
  77. Miwah kang tau micara, lan wong tapa miwah wong papasarran apaédah atepa sarirannipun ilang ingkang kajaillan tepa-tepa sariréki.
  78. Wong pinter ja[312]il tan nana, pan wong bodho tegessé kang jail lapal jail iku jahlu, bodho tegessé mapan yén wong wicaksana prawira satuhu, opén dahwén sinninggahan méri iri dén singgahi.
  79. Yén nana maturring raja,  angaranni luput kancanné sami, ngaku benner dhéwékkipun sétan panunjang palang, wong mengkonno tan pantes kinathik ratu, dénné wong kang wus micara, ing kukum sadaya kenni.
  80. Dénné tak kaping nenemmika, ratu wajib taklim ing kaki-kaki, lan malih aja malebut, marang wismanning wadya, lan maliyé annenggih wajibbing ratu, miwah kang awassing gelar, kang taté ngabenning jurit,
  81. Lan angulattana wadya, ingkang taté gunnem ing ngunni-ngunni, lawan sagung ratu-ratu, kang taté gitik praja, nadyan nora ngawakki kang wruh ing tutur, pratingkah angadu bala, solahé amangun jurit,
  82. Barang kang kenna micara, ing pratingkah menggahing krama yekti, lepas budi amamatut asih ing sama-sama, nora ginggang ing tepa sarirannipun iku kena tinnariya, rêksannen sandhang lan bukti.
  83. Dénné ta kak kaping sapta, arêppana sagung ingkang para Ji, asungnga kurmat kang tulus maring wong tuwa-tuwa nadyan silih  tannanaha ngélmunnipun wennang ratu sih welassa, sabab kéh ing ngumur néki.
  84. Apa dénné tuwa tapa, miwah tuwa kang wicaksana ngalim kinnurmattan iku parlu nadyan kumprung pengungnga, taklimana iya sabab tuwannipun kak kaping wolu [313] punnika, ratu wajib ngasmarannira.  

Pupuh XXIV
ASMARADANA

  1. Wajib anuhonni jangji, mring sagung kawulanning Hyang, nora gingsir timballanné, kang luwih kinnasegittan ratu cidra ngubaya, jro Kitab Ahbarul Muluk kojahé Sultan Iskandar.
  2. Iskandar Dulkarnaénni, marma sinungngan kagungngan luwih agung karatonné, pra sasat Nabi Suléman pamalessing Hyang Suksma, telung prakara lirripun lampah ingkang  tinnarima.
  3. Kang dhingin tuhu ing jangji, tanna ngitung-itung janma, lan wong cilik-cilik baé, tannarsa cidra ngubaya, kaping kalih punnika, mring wadya kang gung mumuruk pangandika kak kéwala.
  4. Kaping tiganné anenggih, sagung pametunning praja, bulu bekti sadayanné, kang saking ing raja-raja, tannarsa asimpenna, ginnadhuh punggawannipun kinnén akarya sidekah.
  5. Kang kaping sanga para Ji, aja na pupuk duka, nibakaken paréntahé, miwah yén angukummana, ing wadya kang mradata, myang pangréh wadya bala gung, dén terah mannissing ngulat,
  6. Kang wus kocap ngunni-unni, sagungnging kang kautaman busana barang solahé, ririh lemes patembungngan mannissing kang wadana, ruruh jetmita ing tanduk yéku kaisén utama.
  7. Jeng Nabi nalikéng wengngi,  ameng-ngameng lan sakabat ana kabuka saking éb pira-pira katingngallan maligé nawa [314] rêtna, saking mannikem kadulu, kocakking jro nrussing jaba.
  8. Sakabat matur wotsari, Gusti maligé punnika, inggih sinten ingkang ngadarbé, ngandika Sang Nayakéngngrat iya maligé ika, saossanning ratu-ratu, kang samya adil mring bala.
  9. Sakabat umatur malih, punnapa ratu kéwala, kang tinnarima lampahé, wong cilik-cilik punnika, punnapa tan wontenna, tinnarima lampahipun tan darbé kang maligéndah.
  10. Mésem sang dipanning bumi, sanadyan wong dudu raja, iya ana  milu duwé, wong ngandhap pasor budinya, asih ing sama-sama, yén anembung mannis sarum anrussing driya raharja,
  11. Tan nana mantranné runtik tanna males sinnikara, sabar sapari bawanné, iku kang padha lan raja, daulatting wekassan kunnéng kak kaping sapuluh, sagungnging kang raja-raja.
  12. Akarya sakking dasih, amilara tanpa dosa, dénné ulet pariksanné, aywa ngegungken yén raja, yén anggung karya susah, mring sagungnging wadyannipun tan wuntenna wawalessan,
  13. Kak kaping sawelas nenggih, sagungnging kang raja-raja, sirêppen ing sawadyanné, aywa na wong cecengngillan miwah wong kang mradata, sirêppen kalawan patut yén wus tiga ora kenna.
  14. Iku gebyurna ing ngadil karana yén  praja ika, akéh swaranning papadon iku ngalamatté ala, sara [315] labetting praja, lan malih undhangnging rasul tan nana kang nimbangngan.
  15. Gegedhénning ngamat iki, laku kang luwih katrima,  wong ngatuttaken sasatron kungkullan sagung sidekah, lan sagung salat sunnat luwih tinnarima iku, sinung luhur kang darajad,
  16. Kak kaping rolas winnarni, aja sih kang para raja, mring wadya opén panastén myang wadya  sring gawé dosa mring kacanné punnika, iku sétan ngadhul-ladhul amurwa rêngkanning praja.
  17. Balik ratu kang utami, ngapura ngéling-ngélingna, maring bala kang kalalén nutuppi celanning bala, ratu luwih utama, yekti darajatté luhur, kang punjul samanning raja.
  18. Lire sapa kang nutuppi, maring celanning manungsa, yekti tinutup celanné, maring Hyang Kang Maha Mulya, mangkana cinnarita, ing nalika jennengngipun Kalipah Bagéndha Ngumar.
  19. Nalika mayengnging wangngi, sajronning nagri Madinnah, siji tan mawi balanné, anjejep wong kang dursila, mangkana amiyarsa, wong arsa dora caréku, duk lagya ambur-amburran,
  20. Bagéndha Ngumar angintip maring kang sawiji wisma, ana alinggih wong roro, dinukking ngélmu wirasat lannang wadonné ala, sarwi nyandhing gucinnipun isi sajeng lan waragang.
  21. Gelassé ana sumandhing, Bagéndha Ngumar saksana, bramantya narik pedhangngé, cocorring wisma sinningkal saking nginggil panjingnya, anjo[316]g sarwi ngandika sru, éh mengkonno solahira.
  22. Éh iki satrunning bumi, apa ta pannyanannira, nora na wruh kang mengkonno, kagyat pra samya tumungkul kaliyé mendhak-mendhak annon pedhangngé wus konus kumitir méh tibannira.
  23. Kang lannang matur wotsari, ya Sultanku Sayid Ngumar, sakedhap paduka antos wontenning ngatur kawula, yén wus katur punnika, pan sakarsa tuwan prabu, angukum badan kawula.
  24. Yén kénging aturring dasih, inggih pan éstu kawula, adamel dosa sawiyos sajronning wengngi punnika, dénné tuwan ping tiga, nennerak salah pukulun sajronning dalu punnika.
  25. Kalipah Ngumar lingnya ris lah ta endi salah ing wang, wong lannang umaturra lon inggih ing dalil punnika, mongsa tuwan kilappa, lapal walata jassasu, aja anjalimet sira.
  26. Mangké tuwan anglampahi, sisiku lakunning raja, dénné ta kaping kaliyé, kang lapal waktul buyuta, lawan min abawabiha, lire malebuwa iku, ing wisma saking ing lawang,
  27. Mangké tuwan anglampahi, tan malebet saking lawang, saking pager bedhah cocor, tumurun  anjog ing wisma, latatkulut buyutta, miwahé rubuyuttikum kattatas takdilu lirnya.
  28. Ajana manjing siréki, maring ing sawiji wisma, yén nora sarta idinné, kang gadhah [317] wisma punnika, tuwan mangké angambah, walerring kitab pukulun dénné ta badan kawula.
  29. Saweg sapisan punniki, lan malihipun punnika, kawula pan dédé katong, Bagéndha Ngumar ngandika, wus benner ujarrira, nanging pakaryanniréku, sun ukum yén mindhonnana.
  30. Wong lannang matur wotsasri, inggih yéng tuwan ngapura, kawula tobat ing mangké, lah ta tuwan neksénnana, lamun malih-maliha, sumangga paduka ukum dadossa bojanning pedhang.
  31. Lah tuwan sinten neksénni, ing salahing tingkah tuwan Bagéndha Ngumar delingngé, iya nyata solah ing wang, nging tan dadi duraka, pannerakkingsun ing kukum nedya ambuwang wong ngala.
  32. Kang arsa ingsun tandangngi, duk sira laku dursila, dadi wennang solah ing ngong, nerak kukum tan duraka, lan malih raganning wang, tobatta mring salahingsun kang neksénni nora nana.
  33. Sira iki pan wong cilik tan dadi seksi kalipah, yén dudu samanning katong, tobatté wus tinnarima, kondur Bagéndha Ngumar, kunneng malih kang winuwus kak kaping tiga welas,
  34. Wajib kang sagung narpathi, lamun anglampahi salah, annyilippa ing balanné, aywa kongsi kawunningngan yén wruha ingkang wadya, temah mamanni nununtun iku ing pakarti salah.
  35. Karana lakunning bumi, anut wawatekking raja, yén becik kalakuhanné, [318]gonné ngratonni nagara, wadya anut kéwala, yén saru watekking ratu, balanné anut kéwala.
  36. Mila ratu datan kenni, anutuh lakunning bala, anutuha sariranné, sabarang tingkahing raja, bala nurut kéwala, jer ratu saosikkipun dadi wit sagung manungsa.
  37. Manungsa kang dén ratonni, pasthi nut tannantuk nyimpang, saking watekking Prabunné, marma ratu nora kenna, gawé sawiyah-wiyah, abotté wong dadi ratu, angimanni wong sajagad,
  38. Yén nyimpangnga wateknéki, wong cilik durakéng  ngiman mila kang tipis budinné, tan purun  ginnawé raja, botté sawab gagawa, watakking sabalannipun ratu salah milu salah.
  39. Ratu suci milu suci, dosanning ratu  tan nana, yén duraka gedhé dhéwé, yén mulya benner tan salah, iya tan nana padha, agungnging ganjarrannipun yekti tan kenna winnilang.
  40. Kadi tan nguman-ngumanni, lamun kennaha ginnebag kunneng kak ping pat belassé, wajib ingkang raja-raja, ten kenna anggagampang, kang nedya ngomahi kukum panggawé pira-pira.
  41. Pakéwuh sajronning bumi, lire pangucap sakecap akéh abot dadi énthéng, kang ngénthvng wekasan awrat kang ngéwuh dadi gampang, kang agampang dadi éwuh, yéku uwitting dursila.
  42. Awit saking welas sasih, ambuwang takdirring suksma, ingkang abot dadi [319] énthéng, kang énthéng satemah awrat wit saking sesengittan kang pannastén kancannipun mulanné némpélli dosa.
  43. Kang ping gangsal welas nenggih, wajib ingkang para raja, amulyakna dan-dananné, lahir batin dén santosa, latir mungguh punggawa, kang yogya kenna tinnuntun ing kéwuh  angulah praja.
  44. Kang ngana ing barang kardi, gedhé cilikking prakara, kang tinnarima ring gedhé, aja dén uwor ring karsa, mrih karya cicilikkan miwah ta ganjarannipun dén anganggo pangkat pangkat,
  45. Dénné pangulahing batin  sagung kang para ngulama, myang pekir miskin jinnissé, wong jahidu ngabittika, sakéh lahirrika.
  46. Karana ratu alinggih, lawan wong ahli nagara, suda cahyanné kang ngijo, wuwuh cahyanné kang abang, yén ratu lulungguhan lan wong ahli dunnya iku, wong amrih undhakking arta.
  47. Artinné wong laku grami, apa dénné yén nunggalla, kang amrih undhak tan saréh, mesum cahyanning naréndra, béla maring nagara, cahyanné akulu-kulu, ruwet tindakking nagara.
  48. Tegessé iku wong mati, mati pikirré kang yogya, mung undhakking arta baé, tan wruh wekassing ngagesang, iku tan wurung pejah, tur mongsa anaha iku, wong kang umur séwu warsa.
  49. Amung dhingin para Nabi, Nabi Enuh Nabi Adam a[320]nyéwu warsa umurré, ing jaman Rasul tan nana, ing saurutté pisan kang wennang ulah dunnyéku, tegessé wong ahli praja.
  50. Ingkang tinnitah para Ji, kenna angiras mrih arja, karana iku liyossé, kinnarya béyanning praja, amrih mulyanning kathah, marma gung ganjarannipun ngamal kang luwih karima.
  51. Iya ngamallé para Ji, dénnya rumeksa ing kathah, ingkang ngadil paréntahé, Imam Bukari wasit éh sagung para raja, aja na ingkang katungkul angulah kamuktén donnya.
  52. Émannen sihing Hyang Widdhi, dénnya minongko kalipah, dén karêksa sakaronné, ing dunnya lawan ngakérat karonné kacandhakka, yén benner pratikellipun ingkana kénné atompa.
  53. Mila wajib kang para Ji, taklimma marang ngulama, yén datan antukka dénné, kang ngulama kang kukama, kiang wajib maca kitab-kitab kang annyatur ratu, wruh nistha madya utama.
  54. Lan jumbuh padhangnging ngati, yén ratu padhangnging mannah, nagri sumringah cahyanné, barkat wong cilik manpangat kocap gungnging ganjarran ratu sih kawulannipun palimarma barang karya.
  55. Lan wajib ingkang para Ji, angulattan pandhitha, ingkang sampurna tingallé, kang yogya pindhuttana, bot répotting nagara, susuker petengnging laku, annennedha ing Hyang Suksma.
  56. Yén nora nana manggih, pa[321]ndhitha angulattana, wicaksana bérbudinné, darapon kenna amyarsa, ing rah sajronning kitab aywa kandhek dénnya ngutus angruruh rahsanning kitab,
  57. Kitab kang nyatur para Ji, aywa kandheg anggugulang, kukumpullan anglalantéh, lan wadya kang wicaksana,iku nedya manpangat nadyan tan kawasa niru, sakelarré nidakkana.
  58. Sayekti amanpangatti, dénné kak kaping nembelas arêppana para katong, angéling-ngéling kurmatta, pekir miskin langippan annak yatim sadayéku, sajronning karatonnira, pakoléh ngarjakken bumi, karêksa sukerring praja, iya aparétahé, kalawan angrawuhana, marga kang awekassan mungguh dadannanning lampus pakoléh lila ing dunnya.
  59. Yogyanné kang para Aji, angngulihenna kakkolah, ingkang wus dén sinungngaké, ratu sinungngan pangwasa, ambagi ngulihenna, kakkul adam sadayéku, karyanning kalipattolah.
  60. Kang wus kocap jronning dalil para ratu kang sembrana, ing wajibbing lalakonné, sagungngé kang kawajibban dadi ingonné raja, iku yén ginnawé tambuh, amanggih pangéwan-néwan,
  61. Malakul samya ngundhangngi, lah iku dosanning raja, kang amanggih dosanné, tambuh mring kawulanning Hyang, kang wus sinrahken samya, kawengku karatonnipun dénné kak kaping songalas,
  62. [322]Wajib sagung kang para Ji, ambecikkana dadalan angadeggenna papayon kang cumadhang palérénnan ing janma kang lumampah, supaya amanggih aub miwah dénné kasantosan,
  63. Yén manungsa ngrurusuhi, ambébékan wong lumampah, lunassen pinggir marganné, ing wuri-wuri kawussa, janma kang rungsang-rungsang, amanggiha ayemmipun mewahi cahyanning praja.
  64. Yén meksa tan kenna mari, wong karya rubetting marga, mungguh ing ratu wajibbé, anugurrana gagaman sasat tunggu tampingngan ludden saparanné iku, wong karya rubedding marga.
  65. Wonten hikayat narpathi, duk kalipah Sayid Ngumar, Abu Dardaki namanné, sabat pamugarinnira, kinondhang ulah praja, rumekséng wadya bala gung, Abu Dardaki prawira.
  66. Nuju ing dinna sawiji, kalipattollahu Ngumar, sinniwi ing punggawanné, satriya mantri lubalang, miwah mantri tampingan Abu Dardadik néng ngayun Sri Mulku Ngumar ngandika.
  67. Maring ing Abu Dardadi, pira batalling kalipah, kang nora sinnebut kathong, Abu Dardaki tur sembah, inggih kalih prakara, kang sanget aywa sinnebut kajawi adillé rusak,
  68. Yén ratu angrisak adil datan kenna winnicara, kang batal saking tingkahé, dhingin paréntahé cabar, mungguh ruwetting marga, tanna  ingkang  mituhu, nora ngilangken dursila.
  69. Tan kenna sinne[323]but aji, kaping kalih yén papara, sembrana mring makuthanné, gigal sah saking mastaka, punnika sampun batal tan kenna sinibut ratu, Abu Dardaki turrira.
  70. Kaping wolulas winnarni, sagungnging kang para raja, wajib akarya apondhok kang minongka patugurran mennawa wong jro kitha ana ilang darbékkipun  metuwa saking jro kitha.
  71. Pondhok ingkang  ngapit margi, supaya angawruhana, duwék kang ginnawa nguwong, kang duwé mennawa lagya, nambut karyanning raja, miwah kang nedya mamandung, taharungngak dé kapalang.
  72. Miwah wong alaku grami, kang kawengén alalampah, anaha panginneppanné, lan malih wajibbing raja, iya anguwattana, sakéhing bangngawan nagung, darapon angguladrawa.

Pupuh XXV
DHANGDHANGGULA

  1. Dhangan tyassé janma kang lumaris tanpa kéwuh ya dénning sabrangngan iku para ratu wajibbé, karya gampangnging laku, ngénnakkaken wadya lumaris aywa na kasangsaya, sabarang laku, sagung kawulanning Allah, lamun ratu tan bisa  madhangken margi, langkung saking duraka.
  2. Lan malih wajib karya masjid saben-saben désa kang sayogya, jembar sarta kéh cacahé, jumungah adeggipun ketib modin ratu kang manci, panganné sawatara, sedheng kang cukup sartanné kang dadi imam yén mengkonno tur takal punniku wajib supadi gung ginnanjar.
  3. Ping sangalas ka[324]kké kang winnarni, ping rong puluh wajibbing naréndra, dursila buwangen agé, ngamal parêkna iku, api tutur panggawé becik dénnira mrih sampurna, pasal ping salikur,  ana sarat kalih dasa, mungguh ratu amengku ing bala kapir, kalawan bala islam,
  4. Ngah dinna ngamah kitabbiréki, ratu mengku bala kapir islam aja dén uwor kukummé, yén bala kapir iku, duwé tilas wasiyat néki, pupujan lan brahala, yén rusak amangun aywa nyanyambut wong islam lan wong islam lalaku kasaput margi, larangngana nginneppa.
  5. Nginnepping gon brahalanning kapir, balik sipengnga gonning lulurah, telung dinna wawangenné, ing panyugatannipun rumeksanné mring duwéknéki, dénné kang bala islam kapondhokkan lamun mring wadya kapir sadinna, wawangenné gonné rumeksa ngingonni, lan sawengngi tan liwat,
  6. Lawan tan wennang kang bala kapir, nginum sajeng sarwi surak-surak anéng wong islam wismanné, balik wong islammiku, mara dhateng maring wong kapir, wajib dén kurmattana, dénné gung susugun alok asurak surakka, asung kurmat dén dadi kawula gusti, tannana winnangennan,
  7. Yén ninitih turangga wong kapir, anéng lurungngé kang bala islam buwangngen songga wedhinné, buwangngen rarabbipun tanpa  rarab lan songga wedhi, mangkonno baé wennang, lawan malihipun [325] wong kapir awor wong islam nora kenna anganggo kang ali-yali, sosotya inten mirah.
  8. Yén ana nganggo kang ali-yali, barang sosotya lan mas giliggan dén abanget siyasatté, yén peksa andalurung, kedah dénnya nganggo liya-li, lunnassen rampassana, ing saduwékkipun lawan wong kapir tan wennang, jejennengna mring annak putunniréki, kadi jenneng wong islam,
  9. Lan sakéhé busannaning kapir, bituwahé padha lestariya, sabarang anggon-nanggonné, aja anganggo biru, angon-nanggon wong islam sami, lan lamun kapejahan annak putrannipun annéjéya pakuburran larangngan aja nangissi wong mati, sagung kang bala kopar.
  10. Lan tan wennang sagung bala kapir, annebussa mring sagung wong ngamat miwah les kartu tukonné, wong islam kang ngatuku, nora kenna tinnebus malih, lamun tan mangkonnowa, pan wajib ingukum jinnarah tur tinumpessa, iku sarat amrih kamulyanning bumi, wuwuhé kang darajat,
  11. Yén wus atut saulahé becik aja sira nedya nganniaya, maring wong kapir  ywa duméh, winnales tikel pitu, kapirro wong yén dén nalanni, yén uga linnampahan uger-rugerripun sagung kang kocapping ngarsa, kunneng Pasal ping kalih likur winnarni, annyatakken kaloman,
  12. Kalih prakara ingkang bi[326]nnagi, kang pinnaro adil lawan loma, ingkang  saparo adillé, pinnaringngaken sampun mring Nusirwan Sultan Madayin saparo dinum marang, para ratu-ratu, ing nglam donnya sadaya, kang saparo mung ginnadhuh ratu siji, Sultan Nadil Nusriwan,
  13. Kaloloman ya pinnaro malih, kang saparo dinum wong sajagad saparo wong siji baé, tur iku dudu ratu, kang pinnaring loman sapalih, wong cilik tur mardika, nenggih wadyannipun Sri Naranatha ing Ngarab nama Katim iya kang abongsa tayi, nenggih ing Péhak Ngarab,
  14. Assakiyu Kabibullah nenggih, walbakilu apan ngaduwulah, lapal punniku tegessé, nenggih wong loka iku, pan kakasihira Hyang Widdhi, wong kumet satrunning Hyang, pinanci dosa gung, muktamad para pandhitha, dosa roro alanné wong kumet siji, lan becikké wong loma.
  15. Lamun ana wong loma ing bumi, atas angen-nangénné sampurna, sinnungngan benner tatanné, saking murah tyassipun nadyan dudu kang dén  lomanni, yekti milu manpangat saking budi luhur, wong kumet budinné andhap ya sanadyan duduwa kang dén kumetti, tan wandé milu mada.
  16. Sebel purêt wahyunning Hyang Widdhi, kami sasat akéh kang amada, dénné kanisthan budinné, jro kitab sirul muluk kocap wonten  ratu sawiji, annama Sultan Bahram ratu [327] gung pinunjul sawapattira memekas mring kang putra bésuk yénningsun ngemassi, sira gumatya ring wang.
  17. Lamun ana abdinning narpathi, wanni munni anéng ngarsannira, angalembana yéktinné, lawan sabennerripun mungguh tindakkiréng narpathi, anuli paringngana, arta dipun nagung, sajennengngé anéng dunnya, aywa kongsi mangan artanné pribadi, maksiha artannira.
  18. Iku witté karaton sayekti, mratélakken ing wahyu kang prapta, ngundurraken tyassirong gér, solahira kang dudu, yekti sira wirang nindakki, pratingkahing kanisthan sawab wus ginunggung, yéku wong magerri nistha, wonten  malih jro kitab adabusaltin ratu kang winnicara.
  19. Kang ngilangken pamujinning dasih, ratu kumet tannana tumama, sagung pandhitha punjinné, ratu loma punniku, nadyan nora nana kang muji, aja nganggo pandhitha, darajatté luhur, tinnekan barang sinnedya, iya dénné sasat nampanni pribadi, duwék anéng potangngan,
  20. Ngunni kang dadi ojatting bumi, katimtakyi kang ngapéhak Ngarab ngesorken ratu lokanné, nadyan ratu tetelu, kang miyarsa bramantya sami, dénné andinna-dinna, sagung wadyannipun tan nana malih dén ucap amung Katimtayi lomanné ngluwihi, tan nana kasumbaga.
  21. Sulatanning Rum nalika sinniwi, Prabu Kaésarumi ngandika, marang sagung punggawanné, pira ta [328] dunnyannipun ingkang aran Si Katimtakyi, pira gedhong baya, isi artannipun dénné lomanning kalintang, ingkang padha narpathi angngréh nagari, nora sida diloka.
  22. Lan wong apa lungguhé Si Katim apa lubalang apa satriya, apata juru gedhongngé, mring Kangjeng Kakang Prabu, Narapathi Baddar Ngulami, punggawa matur samya, punnika pukulun tiyang angguran kéwala, bongsa takyi ing Péhak Ngarab pun Katim inggih amung mardika.
  23. Sultanning Rum angandika malih, ya pagénné angluwihi raja, si Katim Takyi lomanné, apa dén anggo iku, dénné nora tampi upeti, nora angréh nagara, bisanné kadyaku, apa bisa gawé emas aturripun inggih samya  tan kadugi, mungguhing tekdirrolah.
  24. Sultanning Rum angandika malih, dénné ingsun iki ratu murah, teka tannana lokanné, iya sapa kang ngrungngu, ing samengko iki si Katim dhedhemennanné apa, kang dadi  tyassipun punggawa matur tur sembah, wartinnipun samangké rêmen turanggi, arêgi tigang leksa.
  25. Sakalangkung génnira ngremenni, annéh lan turongga kathah-kathah, geng luhur miwah ulessé, nadyan kang para rathu, datan darbé ingkang ngemperri, kadi katurangannira, pun Katim pukulun gedhoggan tinunggil néndra, inggih saking tan kénging pisah pun Katim dé[329]nnya sih mring kudanya.
  26. Sultan Ngerum angandika aris wong tetelu mantri asaossa, si Katim ingsun punniki, si Katim duwé kuda, iku ingsun pundhut duta sugra lumaksana, tiga mantri datan kawarna ing margi, prapta jajahan Ngarab,
  27. Wanci wektu ngasar praptanéki, Katim Takyi mentas tatamiyan pan sadinna susuguhé, saking gungngé kang tamu, ngenting dénnya annyugatanni,langkung suka tyassira, sabubarring tamu, dutanné rajVng Rum prapta, wektu ngasar mendhungngé angliliwatti, prapta udan sok-sokkan,
  28. Kadi banjir saking wiyatti, awor ampuwan kagila-gila, Ki Katim sarta tamunné, sami kekes angukud dénnya geng nging jawah lan angin nalika iku datan ana ingkang metu, saking jrih udan ampuwan Kyai Katim arsa suguh mring tatami, kéweddan dénning ngulam,
  29. Kirang warni ulam ulamnéki, dénning jawah tan kenna wong méntar, ngupaya sanget jawahé, dadya turanggannipun sinnambeléh kang dén rêmenni, ing ngolah warna-warna, sinuguhken tamu, Ki Katim suka tyassira, tatamunné acakut dénnira bukti, maca alkamdulilah.
  30. Samya ngungun dénnira abukti, tamu ngraos lamun kapotangngan kanikmattan ing suguhé, arip néndra ing dalu, énjingngira samya alinggih, munggéng ma[330]dé antara, kapat lawan tamu, caraka ing Rum anulya maringngaken surat saking narapathi, mring Ki Katim tinnampan,
  31. Nulya duta ing Rum muwus saris lah punnika yayi Gustinning wang, akikirim paparingngé, Sri Maha Prabu ing Rum Katim dheku  amaos tulis munni sajronning surat mundhut kudannipun Katim wusnya maos surat nétra pucat angungun kapati-pati, sannés wadannannira.
  32. Carakéng Rum  miyat maring Katim sawussira maos ingkang surat teka aclum madananné, sarta sanget anjetung, kadya nenggak ing waspannéki, duténg Rum tarkannira, sanget awrattipun pinundhut turanggannira, carakéng Rum palimarma angling ririh, mila yayi andika.
  33. Sasampunnira amaos tulis cahyannira yayi sanget biyas saéngga maras ing tyassé, ing ngong ingkang nanggungnga, dukanné Sang Prabu, kuda maksiya néng dika, dyan Ki Katim mésem dénnira nahurri, taha yén makatenna.
  34. Pun kakang kula tetah sakedhik wingi-wingi nalika prapta, teka boten dhawuhaké, dadya mangké katrucut temah cuwa karséng Sang Ngaji, dénning kuda punnika, kang ngarsa pinundhut taksiya gesang upama, yakti katur sumongga ing siyang ratri, ing gusthi Sri Naréndra.
  35. Sampun menggah kang punnika malih, kinnarsakken ing [331] Prabu kaésa, yekti lestari karsanné, tanpaé anggep ingsun lan kang raka Sang Prabu ngriki, Sulthan Bandar Ngulama, sami Gusthinningsun dadya ing mangké kawula, tan kadugi inggih ngupadossa malih, ingkang mirib punnika.
  36. Ingkang sinambeléh wau ratri, kinnarya segah mring dika samya, kirang ulam-mulammanné, kasaput jawah agung, mila datan kenna wong mijil inggih ngupaya ulam mila mannah nglampus turongga dadya kapragat karya ulam ing ngabukti wau ratri, duténg Rum duk miyarsa.
  37. Rinangkul gapyuk sigra pun  Katim iya dénné nora kaya sira, ingsun kainnan minginné, duta sigra min mantuk tanning ngucap lampah ing margi, prapta nagarannira, marêk ing Sang Prabu, katur solahnya dinuta, wiwittannya duk prapta wismanning Katim malah prapkéng wusana.
  38. Katur solah bawannipun Katim Prabu Kaésa Rum amiyarsa, ing Katim paribawanné, kagyat gumujeng guguk goyang muka angembat wentis benner dadiya loka, ya Si Katim iku, liwat saking legawéng tyas kunneng Prabu ing Rum gantya kang winarni, Sri Nara Nathéng Ngesam,
  39. Amiyarsa yén kabarré Katim kang ngabongsa takyi Péhak Ngarab kaonnang ngonnang lomanné, kasusra amisuwur, warta malah katur Sang Ngaji, dyang Sri Bupathi Ngesam pannarsa angutus amundhut kang ngora-ora, anyo-[332]nyoba ing bérré Katim yekti, rayatté natha Ngarab,
  40. Nathéng Ngesam pannarsa ngayonni, mantri kakalih ingkang dinuta, amundhut kang ngannéh-annéh, unta satus pinundhut tur kang dawa wulunné sami, kang irêng-ngirêng samya, mata kalihipun kangrangkung-rangkung dedegnya,
  41. Wus apanggih lan Sang Katim Takyi, dhinawuhken  timballanning natha, Jeng Sulthan sapundhuttanné, langkung ngannéh punniku, kaya nora pinnikir, Katim deku turrira, sandika wakkingsun sanadyan inggih longkaa, darmi-darmi yén maksih sihing Hyang Widdhi, dhateng Sang Prabu Ngesam,
  42. Lamun maksih dinnamel narpathi, nathéng Ngesam dénning Hyang kang murba, mokal tannantukka mangké, duta sinnegah sampun Katim sigra dénnya ngulatti, marang nging padhukuhan turut gunung-gunung, sannak-sannaknya sadaya, binnobottan samya tumut angulatti, yén binudi tan majad,
  43. Ngendi ana unta kang kadyéki, parandénné takdirring Hyang Suksma, datanna lami antukké, pepak kang ngunta satus duténg Ngesam ngungun ningalli, Katim  pasarh ing duta, sumonga punniku, sami andika kapariksa, bok mannawi wonten  siwah salah siji, welingé Prabu Ngesam,
  44. Tinniténnan sadaya ngayekténni, kadi pundhuttanné nathéng Ngesam caraka mit sinungngagé, pasangonné luma[333]ku, pira-pira Katim nyangonni, unta satus binnekta, tan kawarnéng ngenu, ing nagari Ngesam prapta, katur maring  Sang Prabu unta Si Katim ngungun Sang Nathéng Ngesam,
  45. Sarwi jetung angandika aris éstu lamun si Katim balaba, iku ingsun coba baé, agawok temenningsun dudu rathu bisa ngulatti, unta kang longka-longka, kapotangngan-ningsun ing jamanniki tannana, kaya Katim kinnén amangsulna malih, sarta mot raja brana.
  46. Paparingngé nathéng Sam mring Katim unta satus kawrattan barana, pénni-pénni paparingngé, tan kawarna ing ngenu, duta ing Sam samana prapti, ing Takyi Péhak Ngarab lan Katim wus  pangguh, dhinnawuhaken sadaya, unta  wangsul sarta winnottan paparing, pénni mas raja brana.
  47. Sira Katim andheku nakpénni, ingundhangngan sannak sannakira, kang ngadarbé unta kabéh, prapta sadaya sinung, Katim datan arsa angambil ing pangaji sadinnar, datan narsa mundhut pangaji sakethi ana, duk punniku annak putunné Ki Katim sugih sami sakala.
  48. Carakéng Sam éram anningalli, dénné Katim tannarsa angalap ing barana paparingngé, lajeng mring ngannak putu, duténg Ngesam amit mring Katim prapta nagari Ngesam katurring Sang Prabu, tetekonné Katim Mulya, Nathéng Ngesam tetep mawong sannak Katim saking kayungyun myarsa.
  49. Kunneng Sulthan Sam ing[334]kang winnarni, Prabu ing Yaman ri sedhengngira, myarsa Katim wartanné, duka yayah mannebut sru ngandika mring para mantri, ya ngendi ana kumpra, angluwihi rathu, si Katim pan wong ngalassan sajinnissé angon wedhus datan malih lawan wong  angon unta.
  50. Pira kadarré wong angon kambing, dadak duwé pametu saleksa, apa kang dén lomakaké, wong bingung anut ubyang, ingkang padha ngalem si Katim ingsun séwu sadinna, ya sidhekah ingsun mring pekir miskin yatinnan parandénné iya tan nana kang muji, kasaru wonten duta.
  51. Dutannira Sulthanning Mahribbi, atur surat anuwun wawarta, saking Mahribbi lokanné, ana wong bongsa dhukuh, lomannira angliwatti, ngesorken para raja, nenggih ojattipun saking Mahribbi kapyarsa, Péhak Ngarab kang ngabongsa Katim Takyi, loma kagila-gila.
  52. Pamryarsanya surat ing Mahribbi, rajéng Yaman sumungku tindaknya, latu-latu bang jajanné, asru dénnira muwus mring pandhéga kang sabéng bengi, lumakuwa mring Ngarab wongngé Kakang Prabu, paténnana dipun énggal kang anama si Katim kang bongsa takyi, cangkingngen  ingkang murda.
  53. Ya mulanné iku sun paténni, aja kongsi temah tibéng sasar, kakéyan lok pamujinné. Dénning wong nora weruh, wus anggung-gung marang si Katim karana ingsun wennang, [335] maténni wong ngiku, yén kalakon karyannira, ingsun ganjar apa sasukanniréki, yén wus yuda kennaka.

Pupuh XXVI
PANGKUR

  1. Baduwi tur sembah mesat saha sampun binnektan pedhang kalih, kagungngannira Sang Prabu, kang katé bangkat karya, cinnacakken ing wesi sawentis rampung, wus lepas ing lampahira, ing marga datan  winnarni.
  2. Wus prapta jajahan Ngarab prapténg shukuh wismanning Katim Takyi, baduwi lérén angaub Katim anuju medal atatanya baduwi ingkang angaub paman wong pundi andika, lan ingkang sinnedya pundi.
  3. Baduwi alon sahurnya, kula annak saking Yaman nagari, sedyanning driya nakkingsun ingutus ngambil unta, Katim Tayi angling paman yén anuju, kéndella wisma kawula, mucangnga nginumma warih.
  4. Begja yén manggiya paman pannekullan inggih saé binukti, gampil lamun sampun tuwuk lajengnga alalampah, sokur séwu sipengnga ing wismanningsun baduwi lega tyassira, rêsepping mannah nurutti.
  5. Prapténg wisma sinugata, dyan sinuba-suba samya sbukti, gumatinnira kalangkung, malah supé ing lampah, kongsi dalu tan pegat sugatannipun nyamikkan inum-inumman sadalu leketting budi.
  6. Samya ngrasa piutangngan Katim mojar paman lamun suwawi,jangkeppa ing pitung dalu, wonten wisma kawula, anglegakna pun pa[336]man ing mannah ingsun baduwi lon sahurrira, yén sampun ing ngudur inggih.
  7. Asanget ngudurré annak dédé ngudur ing lampah kang ngagampil luwih sanget luwih éwuh, annak dédé kinontha, Katim angling paman mannira yun weruh, mannawi inggih kawula, saged angapénni-pénni.
  8. Ing susahipun pun paman pinten banggi kula ngawat-tawatti, yén pracaya marangngingsun sampun kawalang driya, wong baduwi ing cipta kayapa iku, panggawé kang luwih gampang, iya lakunningsun niki.
  9. Annak mannira aweca, gih mannira dinuta mring Sang Ngaji, kinnén angulatti ingsun mring  Sang Prabu  ing Yaman wong kang ngaran Katim Takti basannipun ingsun kinén mejahana, murdanné kinnén anyangking.
  10. Sang Natha arsa unningnga, ing murdanné kang ngaran Katim Takti, Katim Takyi dupi ngrungu, gumuyu sarwi mojar, boten angél paman kalamun punniku, mannira paman kang sagah, miranténni amrin kenni.
  11. Kadi pejahé kang minna, ingkang sampun manjing anéng piranti, kantun amithes anyaplus ing sajatinné paman tunggil dhusun kang ngran Katim iku, ing dhukuh punniki uga, nanging tanggung sapunniki.
  12. Ing bénjing-ngénjing kéwala, karana pun Katim ing sabén énjing, ameng-ngameng anéng dhukuh, inggih kidul punnika, ngandhap wukir sangisorring gurda agung, yén prapta mudhun sing ku[337]da, lajeng angidul abukti.
  13. Turanggannira cinnancang, sapuniki daweg anuli guling, kawula andika turut paman tan wandé kenna, sampun nganti ngantossi kula dén ésuk karana yén kongsi awan kapelak késah pun Katim,
  14. Lah paman pedhang, luwih landhep angénnen medhang bénjing, ri sedheng turu akubut sampun dadya kang rêmbag ngéling-éling sawengngi wuwussen ésuk baduwi nulya lalampah, sawlingngé Katim Takyi.
  15. Ri sedheng baduwi medal Katim Takyi sigra dénnya kakambil anyilip ing margannipun turanggannira nyongklang, pasthi dhingin praptannira anéng dhukuh, mudhun saking ing turongga, kuda cinnancang waringin,
  16. Katim sigra apinéndra, sarwi kukub kadya guling sakénjing, baduwi tan dangu rawuh, mulat kuna cinnancang, angling ngaris nyata temen tuduhipun si annak kang darbé siwi wisma, lah iki  ana wong guling.
  17. Sigra wau pinnarpekkan kang ngaguling sarwi pedhang tinnarik ingikal méh tibannipun nulya graiténg nala, ingsun iya kongkonnanné rathu agung, yén nuli ingsun pedhangnga, mongka durung wruh ing rai.
  18. Sayekti agawé nistha, kang aguling sun ungkabbanné dhingin sigra binuka kang kukub kagyat prasamya jola, angungkabbi ingsukunné anjrit nguwuh, dhuh annak kadi punnapa, polah makatén punniki.
  19. Pangga[338]wé kang boten layak teka arsa ambuwang nyawa iki, Katim Takyi nulya muwus paman kadi punnapa, jer kawula sampun sagah wau dalu, ngilangngaken susah dika, gih kula kang ngaran Katim,
  20. Lah andika wong dinuta, maring rathu annyangking sirah mami, paran ta karsanniréku, kula paman wus rila, dika paman ampun kongsi antuk rêngu, wong suwita ing naréndra, awrat yén tan  anglampahi.
  21. Baduwi nangis ngrerêpa, nadyan silih dinukan awak mami, ingsun matur baé bésuk ing gusti rajéng Yaman ingsun amit sigra mesat lampahipun cinnaponnan kanggé marga, sabarang dénning pun Katim,
  22. Datan kawarga ing marga, prpaténg Yaman marêk ing Sri Bupathi, baduwi nembah umatur, ing solah tingkahira, Katim Takyi lila loma tekéng umur, sampun kaatur sadaya, miwitti malah mekassi.
  23. Prabu Yaman langkung suka, myarsa turré baduwi ngandika ris benner wong akéh punniku, kang padha ngalembana, durung tumon teka lila umurripun lah iya karêppé uga wus aja sira paténni.
  24.  Kuneng kocap jronning kitabmashur lamun balaba Katim Takyi, akathah mét misillipun kang para raja, wonten warah yén agung manpangattipun anenggih sajronning kitab jawairal mamaratti.
  25. Jamanning wuri kawruhan ukurripun nenggih Ki Katim Ta[339]kyi, ana turun ping sapuluh, ing ngannak putunnira, Katim Takyi kabanjirran kuburripun astana kendhih ing toya, jisimmé arsa dén elih.
  26. Kang jisim wutuh kéwala, nora bosok tinnon kadya wong guling, yén mungguh ahli tasawup tiwas tan bisa ilang, déné mungguh  ing jaman Ngarab punniku, tan kenna ingaran tiwas karana uwitting becik,
  27. Dadi ing sakukannira, sasennengngé tan kenna dén wancénni, ilangnga katonna iku, yekti tan antuk cacad yén ing tannah jawa mangkonno wong busuk wong mati katon tan nana, yén katon sayekti iblis,
  28. Mung iku kinnarya tondha, tondha lamun wong loma iku becik, wong kumet punniku antuk nama busuk lan ala, kunneng wau kocap Pasal tiga likur, kang cinnatur jronning pasal ing wong kang tuhu ing janji.
  29. Karan jronning ngagesang, kang utama nenggih tuhu ing janji, tuwin para ratu-ratu, wajib aja atilar, aja lirwa mungguhing janji punniku, bakal sakéh kabecikkan yén rathu ngoncatti janji.
  30. Karana witting karatyan pan gumantung iya kalawan janji, janji kang mungguh Hyang Ngagung, adilla marang bala, wonten kocap kitab: ikkatul muksinun kang tuhu ing janji paman karaton Nabi Ismangil,
  31. Nalika meng-ngameng medal lan sakabat satung[340]gal atut wuri, sakabat unnikumatur, amba mantuk sakedhap wonten ngudur mangké amba nunten wangsul paduka angantossana, sakala wonten  ing ngriki.
  32. Sakabat sampun kalilan prapténg wisma dilalah saking lali, janji marang gustinnipun ing ngantos pinggir marga, dumadakkan akéh gawé kang sinnambut malah kongsi tigang dinna, sakabat tannana bali.
  33. Mangkanna ing patang dinna, nuju ana gawé kangdén lakonni, metu sajawinning dhukuh, katingal rathunnira, Kangjeng Nabi Ismangil alenguk-lenguk gupuh amlayonni sigra, angrangkul padannira glis,
  34. Mila tuwan tanpa wadya, anéng ngriki inggih punnapa kardi, Kangjeng Nabi ngandika rum sira kang lali baya, ingsunniki nganti sumayanniréku, mila sun tan arsa késah, dénné sira sanggup bali.
  35. Sakabat umatur nenggih, inggih amba tan saged wangsul malih, mila tuwan datan kondur, tita ing tigang dinna, Kangjeng Nabi Ismangil ngandika arum dosa gung cidra ngubaya, mila ngong nuhonni janji.
  36. Nandyan kongsi ya sawulan sira nora prapta ing ngarsa mami, mongsata linggarra ingsun jer wus nyaguhi ingwang, muwus iya duk sira matur maringsun nawalannira Hyang Suksma, wajib anuhonni janji.
  37. Sabat umatur manembah, amba nuwun  apunten saking lali, ubaya lawan tuwanku, Nabi Mésem nga[341]ndika, iya kinnon angapura ing wong luput Jeng Nabi kondur ngadhaton kunneng kang winuwus malih.                                     

Pupuh XXVII
DHANDHANGGULA

  1. Jronning kitab jannatul maliki, nathéng Bustam nalika grahira, ubaya maring artanné, yén mulya gerah ingsun, dunnyanningsun sajronning puri, sun sebarraken marang, ing kawulanningsun kang pekir miskin sadaya, tan antara waluya gerah narpathi, nimballi Patih prapta.
  2. Lawang kang sagung para Bupathi, Natha Bustam angsru ngandika, maring sagung nayakanné, dhomas bupathinnipun, liya saking monca nagari, nalika grah Sang Natha, prapta samya tugur, samya pinnatedhan wikan, Sri Naréndra arsa luwarri ubanggi, anyebarraken dunnya.
  3. Jro kadhaton  gedhong-gedhong sami, bedhahana usungngana  medal, entékna sadinna baé, Kyana Patih wot santun rêmbag sagung kang  pra dipathi, pukulun nuwun  duka, ing karsa Sang Prabu, dipun watawis kéwala, yén suwengnga gedhong salebetting puri, yekti apes kang praja.
  4. Inggih  gusti arjanning nagari, pan gumantung inggih lawan arta, dunnya parlu prabéyanné, sanget kainnannipun yén suweng ngadunnya jro puri, datan antara mongsa, dhatengnging pakéwuh, punnapa damel prabéya, bilih-bilih wonten parang muka prapti, tan wandé kasorring prang.
  5. Asru ngandika  Sri Natapathi, sapa ingkang nanggung dosanning [342] wang, pratignyanningsun tibanné, Ki Patih  nembah matur, iyek sagung kang pra dipathi, inggihpunnika wadya, sadaya kang nanggung, Sang natha émengnging nala, payo metu ya ingsun arsa tinnangkil lan padha undhangngana.
  6. Racuttana sagung wong jajarri, ajana kang ngadegken jajarran yén wong liwat sasukanné, nadyan parêk lan ingsun singa wongnga aja malerri, mangkana Sri Naréndra, tedhak wus  angracut kaprabonning pannangkillan sinnapiyan sagungnging wong kang jajarri, birat padhang kéwala.
  7. Amung sagung  ingkang pra dipathi, kang séwaka ing ngarsa Narédra, mantri ing kannan kérinné, yata rare andulu, annon lamu Sri Narpathi, jajarrannira birat dadya  kang andulu, anyelak enggén Sang Natha, yata wonten wong édan siji tut wuri, amor lan rare kathah.
  8. Dénya lumaku sarwi sisirig pépéncossan sarwi akakayan, Naréndra awas tingallé, kinnén nimballi gupuh, prapténg ngarsannira Narpathi, Sang Natha atatanya, wong édan siréku, rare kang celak tur sembah milannipun lampahé anggung sisirig punnika tiyang jawal,
  9. Angandika asru Sri Bupathi, éh wong édan parêkka dén nénggal dén kaparéng ngarsa kénné, wong édan mundhuk-mundhuk marêk sarwi angiwi-iwi, dénné nimballi wong [343] édan Sang Natha ngling arsu sun tariréki, gonningsun duwé ujar.
  10. Yén waluya iya gerah mami, dunnyanningsun ing gedhong jro pura, iku sun danakken kabéh, maring wong  pekir iku, wong ngumbara pekir musapir, nanging nayakanning wang, padha  duwé atur, dadi kainnanning jagad yén sepi gegedhong kang anéng jro puri, gawé apessing praja.
  11. Édan mundur sarwi ngiwi-iwi, yén paduka ngandika trussing tyas sampun kawijil ing lambé, punnapa ta Hyang Ngagung, boten nuhonnana ing janji, boten aké atilar, ing ngubayannipun luwih sirik gungnging dosa, lamun wonten Narpathi ngoncatti janji, barang kang wus kawedal,
  12. Angandika wau Sri Bupathi, iya ingsun  arsa tan atilar, ing ngubaya sayektinné, nanging punggawanningsun iya ingkang padha mambengngi sigra Rêkyana Patya, annambungi wuwus éh wong édan wruhannira, milannipun umatur iya ngaturri, lan sagung kancanning wang.
  13. Kagungngan dalem dunnya jro puri, iya iku pametunné kathah, pasthi dadiya bélanné, bok ana éwah éwuh, yakti dadi saratting jurit upama ginnanjarna, dunnya jro kadhatun mring pekir miskin sadaya, tapa gawé wong pekir gawénné kesik satindakking nagara.
  14. Édan matur ing Jeng Sri Bupathi, tuwan punnapa paring ubaya, maring pekir miskin kabéh, sa[344]barang milya nyambut barang karya tuwan nagari, Sang Natha angandika, durung janji ingsun wong pekir iku anggurran barang karya  kabéh kang lumakwéng kardi , bubuhanning nagara.
  15. Wong édan sigra matur mring Patih, lah Ki Patih punnika Sang Natha, déréng  janji ing pangréhé, mring wong pekir punniku, datan antuk dika piéri, ngopénni dahuwénna, barang tingkahipun dénné iku kadhawuhan lan sang  Natha iku karsanné pribadi, dhawuhaken timballan,
  16. Koluhulkak wakala sadikin nora kenna yén ratu oncatta, wong édan nampél pupunné, sarya sru dénnya muwus kari gawé lah ingsunniki, sigra dénnira mesat saking ngarsa prabu, sakala wus tan katingal anggarjita tyassira Sri Narapathi, asruh dénnya ngandika.
  17. Éh Apatih dadi ingsun niki, nora ngarsakken ing ngaturrira, aturré wong édan  baé, iya kang ingsun  guu, lah wong jro kadhatun dunnya jro padha wetokna, dipun telas iya ing sadinna iki, ngiridda jagul kathah.
  18. Sigra manjing pura para mantri, ngirid jagul pra samya bubuhan para mantri sagedhongngé, dunnya wus telas metu, wus tinumpuk néng poncaniti, sagung pekir sadaya, ingundhangngan sampun angrayah dunnya Sang Natha, sasenneng[345]ngé tan nana suwaléng ngati, Sang Natha nulya jengkar.
  19. Sami tolih sapraptanning puri, tontonnen mulak agedhongngira, tedhak Sang Natha karsanné, ningalli gedhongngipun artannira wus kebak malih, bentet tur isi arta,mantuk kadi wau, Sang Natha ngungun nalongsa, annimballi marang Rêkyana Apatih, lawan sagng punggawa.
  20. Tan antara prapta ing Jro puri, ngarsa Natha Prabu ngandika, éh Apatih kaya priyé, sagung kawulanningsun ingkang padha mét dunnya sami, gedhong ngong pirsannana, nulya méntar sampun Kyana Patih lan punggawa, samya ngungun angraos doséng Narpathi, wangsul prapténg  byantara.
  21. Kyana Patih umatur wotsari, angrerêpa atur pejah gesang, yén kagungngan dalem kabéh, gedhong sadaya wutuh, isinnipun wus bentet malih, Sang Natha angandika, sihing Hyang kang ngagung, yén guguwa aturrira, dadi nistha lan cacad karaton mami, katujunné wong édan,
  22. Ika mau kang pindha wong baring, sayektinné ika malaékat ingkang atuduh bennerré, oncaddé atinningsun yén duwéya pikir bok miskin dadi gawénné ika, anggawa bebendu, mecat wahyu kanaréndran ingsun kukuh tan  kennéng aturriréki, dadi gawa nugraha.
  23. Marma iya angger-rangger mami, rong prakara aja wanni sira, ngalangngi amrih wurungngé, kang dhingi[346]n angerringsun lamun ana wong dosa pati, ingsun sedya ngapura, aja sira matur, amumurang kautaman lawan iya yén arsa adana mami, aja matur amalang.
  24. Iya iku kabéh tan mangenni, ya nagara kasrah maring sira, sakayunnira dé rang ngréh, Ki Patih langkung nuhun ingapunten dénning Narpathi, dadi angger-ranggerran pangréh amrih  émut kunneng sagung para raja, dénnastiti ing kaol Imam Bukarai, marna Pasal wekassan,
  25. Ping Pat Likur Pasal kang ginupit pamungkassing carita utama, sinung kamulyan akéh, nugrahanning  Hyang Ngagung, kaol sidik Imam Bukari, wasiyat maring samya, sagung rathu-rathu, darapon manggih raharja, saturassé tulussa kang mangku adil kalipah ing Hyang Suksma.
  26. Éh sagungnging kang amrih basuki, énget wasiyatting patang pangkat kinnén nampénni yogyanné, dhingin kang para ratu, ingkang mukmin kang samya ngadil bérbudi ing ngagama, kaping kalihipun mantri gung ngalit sadaya, yé kang samya wicaksana yu ing budi, kaping tri kala tontra.
  27. Lirringmantri agung pinnapatih, amamatah mantri lan nayaka, punggawa mring saturunné, kaping pat ing tumuwuh, barang kang wong sinungan urip yogya angawruhana, ing ngélmu punniku, sampurna sabarang lampah, réhning  murih ing kaol Imam Bukari, sudibya ki[347]nnarilan,
  28. Maharannya ingkang bumi-bumi, yén kang samya kaisén manungsa, tuwin kang ana rathunné, wajibbing rathu-rathu, ngingu kaol Imam Bukari, wacannen sabennahar, dén kongsi anggilut lamun tan arsa amaca, proyoganya ngutus sang dasihiréki, supaya miyarsakna.
  29. Santosanya kang bisa nglakonni, yé kang ngadhep wruha sarasahnya, ing sastra murud maksuddé, tula-tula tumuluk tatal kelah réhning tan lali, lalu luludding ring tyas darsananning ngayu, rahayu mayukannangngrat nipthéng praya priyongga réhning sinneksi, déra Sang Maha Mulya.
  30. Anapon wasiyat  kang rumiyin para rathu wajib anduwéya, kang tinnari tyassé saréh, asring mumurung bendu, wanni malang tadhah duka ji, kalahirran rumaksa, sih kakancannipun kabatinnan sihing raja, ing yektinné aywa nistha gustinnéki, nistha kekembang rusak,
  31. Annyadakken ing panggawé becik anunulak ing panggawé nistha, iku wong becik lahirré, ing kaol kang mashur lamun rathu anduwé dasih, kang mangkonno pratondha, nugraha satuhu, malah Jeng Rasul wasiyat para katim ajana gagampang pati, ngedohaken nugraha.
  32. Yén ana kang tinnari ing gusti, wong ngadonni amrih ing duduka, iku wong ngamuk aranné, angamuk karo menthang, iku uga angrusak gusti, [348] ngedohaken darajad anggegem pal wahyu, wongmangkonno singahana, sayektinné gelah-gelahing sabumi, satrunning natha rêdya.
  33. Ingatassangin kang aran katim bawah angin ingaran sujana, nora mangkonno lakunné, pasthi ngalingngi luput nanging pémut awanti-wanti, sira yén amindhowa, panggawé kang luput wewennang ana ing raja, sira uga tan wun apanggih bilahi, poma dén énget padha.
  34. Para katim punnika kang wajib nulak ingkang malaratti badan badanné wadya ji kabéh, rumeksa nikmattipun teteppipun man pangatnéki, sagung wadya Sang Natha, dén padha rahayu, ratu wuwuh kang darajad yén nagara tan ana sawiji-wiji, yéku tondha nugraha.
  35. Anapon wasiyat ping kalih, nginguwa wong betah kennahat lawan ing kang betah melék sarta wong sabar maklum wataknya ta ing réh titis wasiyat kaping tiga, sagung rathu-rathu, élingnga ing tunggal dinna, saben-saben kang baskara méh umijil suhul langen ingkang tyas,
  36. Aja suwé sapa dhenget uwis acipta apasrah ing Hyang Suksma, mennawa ana luputté, iya sadinna iku, réhning madeg kinnarya wakil mugyantukka agama;nnira Sang Maha Agung, dénnira kalipatullah, angukummi yén surya sampun umijil salat su[349]kurran nahar.
  37. Rong rokangat salam nuli uwis usalinné kang salat punnika, ya ussali rêkangatté, sukurran nahar iku, mujiha ilal kakbatti, lajeng Allahu Akbar, nulya ayattipun patékah kulhu annyandhak kalih pisan rêkangattipun tur sami, lajeng anulya salam,
  38. Sabakdanning salam andonganni, dongannipun salamet kéwala, salametta karatonné, lawan sawadyannipun sawijillé baskara mijil aja anuli dhahar, niyatta punniku, puwasa saking saejam myang rong tengah ejam mungguhing narpathi, agung pakantukkira.
  39. Yén rong ngejam tapanning narpathi, pitung sasi tapanné sok wongnga, padha lan saejam baé, mungguh tapanning rathu, yén wus bakda salat ing ngunni, macaha kitab bustam salatin punniku, kaol Bukari sadaya, dén kawang-wang yén tan  amaos pribadi, kongkonna dasihira.
  40. Aprayoga gunnem kang prayogi, aju salati makutha raja, dén kenna murad maksuddé, darapon teteppipun wahyu kabir ingkang para ji, lir liron tasbéh salat maos kitab iku, ing tegessé annennedha, séwu donga pakoléh kaol Bukari, yén mungguh para raja.
  41. Aywa tungkul asorring pakarti, dunnya iku yén nora micara, Imam Bukarai kaollé, upama wong ngalungguh, [350] nora ngarah enggon kang rêsik eprak-eprong kéwala, sagén-enggénnipun dodot amoh asangsaya, apek pengnguk ambunné luwih abacin lungguh ing tambelékkan,
  42. Nadyan amoh dodotté upami, lamunlungguhé angarah-arah, milih kang rêsik enggonné, nadyan amoha iku, nora mambu pating kalennyit nadyan Sang Maha Mulya, mulur wahyunnipun yén mangkonno para raja, lalakonné karaton kabuka yekti, lawangnging kabecikkan,
  43. Sagung panggawé ala sumingkir, dadi ngalamat yén tinnarima, mungguh ing Hyang karatonné, maning wakil satuhu, awallakir maksih narpathi, réhning tindak utama, saréh sabar maklum winnalessing kaluhurran wus mangkana éh sagung para narpathi, nayaka myang punggawa.
  44. Padha amriya setya ing gusthi, lirring prawira kaprajurittan ngupayaha dén pakoléh, rahsanning kitab iku, iya bustan tajusalatin myang sipatul ngukala, lan jannatul muluk wajib padha marsudiya, aja amunglapal maknanné kang munni, priyén kennanning murad,
  45. Yén nora mrih ing kaol Bukari, sasolahé temah siya-siya, dénnya ngampingngi rathunné, adoh rahayunnipun nayakéku wakil  narpathi, dVnnira ngulah praja, gegentén kawengku, nistha madya lan utama, suminggaha kanistha[351]n anunularri, babo mring ratunnira.
  46. Lan weruhé prabédanning gusti, lan kawula terussenna pisan kawula  lan pangéranné, darapon  nyatannipun panggawé kang sira lakonni, pakaryanning nagara, sore lawan ésuk tétéla madya kanisthan kautaman dersana pangéling-éling, mantri kondhangnging praja.
  47. Yén nagara kéh punggawa becik wruh ing nistha madya lan utama,  kekembang arja rathunné, singkirna ywa ginugu, lamun ana mata macicil yaiku tapakking Hyang, jail watekkipun tan amrih rahayunning lyan amung rêbat pakoléh awak pribadi, ngaranni sarunning lyan,
  48. Nora dadi babonning wadya ji, kaliwat nistha tindak mangkana, éh nayaka aja suwé, supaya sungnga pémut réhning samya ngampingngi gusti, karya mannissing praja, tindakking rahayu, tannana janma sangsaya, anak rabi sayekti padha basuki, pasaja réh kang arja.
  49. Yén wus antuk rasanning Bukari, wurukkenna annak putunnira, rahayu sawurinné, tarsép tatrappi tutur, réhning munggéng  praja narpathi, mannawa kang kinnarsan déra kang amengku, ing wirêdya kasujanan dén lestari ing solah kang ngunni-unni, ngunnandika ing praja.
  50. Darapom tumurassa  ing wuri, wuryanning kang nayaka prawira, mongka dersana sakéhé, dasihira Sang Prabu, mantri rêdya anglalajerri, angi[352]mpu kautaman nyingkirraken saru, marma wajib annimpenna, para mantri ing kaol Imam Bukari, wéh tulad  wong sapraja.
  51. Wus muktamat tétéla sayekti, wahyu bukra pangiketting rahsa,  Bukari ing pakartinné, wahyunné kang satuhu, nugrahanni kaol Bukari, lumaris pakonning Hyang, sang miséséng kayun kayungyun dadi wirayat ing kawiryan pratikel amrih praja di, seminning pasawuwan,

Pupuh XXVIII
S I N O M

  1. Ngunni sagungnging wirayat kang prapta ing bawah angin tangéh manggiha sayogya, lumudding réh mutawatir, mawi lettaken kidik papakem réh ing Malayu, dorring kriddha pandaya, wong lumayu dén karêmmi, réh raharja kalissing lumayu praja.
  2. Ngunni yén kocap ing patrap nenggih ing kaol Bukari, Hyang Suksma lamun annitah, narpathi sukerring budi, murkad bek sanget mukti, panglulu nagri lumayu, sanadyan sami janma, kang ngawirya nrussing niti, nora titah améng Malayu nagara.
  3. Balikkannen kéringngira, kéh tinnitah rathu sekti, kang santa ambek raharja, kawiryan dipanning bumi, éh sagung para mantri, énget-ténget ing pitutur, miwah pradanning praja, nayaka angeng manniti, yé kang mong kawod sagungnging karaharjan,
  4. Kanyatahanning yunningrat nugrahanning narapathi, sinung nayaka prawira, béngkas yé[353]n amangun jurit kaprawiranné yekti, tumindak sarta rahayu, réhning sampun aulah, telahing kaol Bukari, pira-pira prabu wisésa ing praja.
  5. Mila Nabi duto tama,  wasiyat umattiréki, sagung pakarya utama, iku nikmatting Hyang Widdhi, sagung panggawé becik yéku hidayat satuhu, sakéhing ahli makna, ngrasa asukurring Widdhi, pituturré ya wis kocap jronning Kuran,
  6. Waama binnikmatika, iya rabika pakadin anapon sagungnging nikmat saking Pangéranniréki, caritakna ta ugi, mring batur  mring ngannak putu, darapon tétélaha,  kasampurnanning Hyang Lewih, dersanala ayem kang sinnungngan nikmat,
  7. Sarta waspadéng tarima, kang jalarran narapathi, énget surasanning kitab kasraha maring Sang Ngaji, sanggem dénnya naossi, ing pakarti Sang Ngaprabu, lirring mantri prawira, trussing tingal kaping kalih, lirring prabu: lirring Hyang Maha Wisésa.
  8. Nora nibakaké rowang, réhning atunggal lan kardi, ika ana ingkang kocap kang kadi mannissing ngélmi, sesepuh ing ngagami, nalika ngarsanning rathu, yén rathu arsa duka, maring konca dén pambengngi, datan kongsi dhawuh dudukanning raja.
  9. Tegessé mantri urakkan yén sang rathu  andukanni, mring wong  kang tunggal sabaya, nora malang angrojongngi, lan amrih su[354]sah malih, karya wah-owahing laku, barang wus kaliwat kang wus tetep dén lakonni iya iku mantri awak kawak sétan,
  10. Riwayat kang kaping tiga, sagung kawula bérbudi, lawan sagung bér-agama, dén éling ing kitab iki yogya mriyang pakolih, suraséng kaol pitutur, aja pegat micara, supaya rahsanné enting, salaminné ywa kandheg ing lapal makna.
  11. Lan aja mamang warta, kang kocap kaol Bukari, wajib uga akojaha, mring sagung  wadyanniréki, supaya amrih dadi, kaduka tanggapping  rathu, pakéwuh ing nagara, sumrambah wadyéng narpathi, singa-singa tinuduh  waspadéng tindak,
  12. Wahyu nugrahéng naréndra, yén bala sarwa sumaji, sabarang ing réh kabéngkas mentas noramindho kardi, tur nora dadi silib utama réh wus pinnétung, annyegahi kanisthan madya sampun dén  liwatti, kautaman tetep pitulung Hyang Suksma.
  13. Yogya narpathi asiya, mring sagung wadyannira ji, tondha lamat sawiji, yén rathu kéh wadya  lulut pinuji ing kasantan tan nanasak tyassing patik awassenna énnakking tyas balannira.
  14. Kocap sakéhing pratingkah, tan nana ingkang ngluwihi, liya rukun sih sinniyan sama-samanning wadya ji, trussing Sang maha Lewih, kaluhur[355]ran luwih agung, rinnojong dénning bala, samya nennedhéng Hyang Widdhi, apan ana undhangngé Jeng Nabi Duta.
  15. Éh umat samya wikanna, ing ngunni ana narpathi, luwih tinnitahken ala, tyassira ginnonjing ngéblis agung niyaya maring, bala tontra mantrinnipun wonten siji punggawa, marak ing Sang Pandhitha di, annennedha donganné ing Sang pandhitha.
  16. Muga-muga binnéngkassa, atinné rathunniréki, kang pinanjing jajal lannat nulya ing  dalu Sang Ngaji, asaré ing patanni, lawan para garwannipun sakawan pipingittan langkung sakéca aguling, anyupenna binujung ditya dribiksa.
  17. Langkung dénning kamigilan tan nana ingkang nulungngi, saparan kinuya-kuya, kedah manjing garwannéki, annaut angerêkki, Sri Naréndra kagum-kagum punggawa ingkang késah, mrih donga Sang Maha Yekti, jro supenna atulung maring Sang Natha.
  18. Sarwi angucap mangkana, éh dannawa aywa manjing, ing garwanné rathunning wang, lah iki manungsa yekti, sayekti amrih becik dudu kang kaya siréku, sétan amrih bencana, sawungunya Sri Bupathi, lajeng kagum lumayu wisméng punggawa.
  19. Kang katon jronning supenna, dharadhoggan Sri Bupathi, punggawa anuju prapta, saking wismVng Pandhithéki, Sang Natha anungkemmi, akathah sasambattipun tan purun  ingaturran manjingnga [356] kadhaton mami, saking kawus tannarsa umadeg raja.
  20. Punggawa nulya prasetya, yén anedha dongannéki, pandhitha ingkang nglarutta, ing jagaddé rathu mami, ngungun Sri Narapathi, myarsa turré punggawéku, sigra sagung nayaka, miwah patih dén timballi, prapta sami munggéng wismanning punggawa.
  21. Samya kinnén neksén nana, prajanjinné Sri Bupathi, tannarsa angulihana, panggawé kang nguni-unni, tobat maring Hyang Widdhi, lan mundhut apurannipun mring sagung wadya-wadya, kang dén kanniayéng ngunni, wus sinneksén sigra ingiring jro pura.
  22. Mila Jeng Nabi wasiyat punggawa wadyanning ngaji, bisa junjungngi sabirat mring rathunné kang tan yekti, ipalailul katib kitab kojah kang misuwur, utamanning punggawa, kang agama kang bérbudi, ingkang  ngawas tingallé marang Hyang Suksma.
  23. Mila winulang hidayat nagri kéh punggawa becik, dadya wajibbing ngagesang, nimpenni kaol Bukari, yéku hidayat yekti, warnanné hidayat iku, dana lan barang karya, kang maring panggawé becik pikir ala iku  rupanning bencana.
  24. Lamun katut ing bencana, nora katula ing galih, yaiku bakal rinusak, nurut aturré wong jail  marmanné dadi wajib sagungnging wong agung ngagung, weruh sarta simpenna, muraddé kaol Bukari, mongka paés kalahirran kabatinna[357]n,
  25. Mongka parmata di  mulya, néng gedhong kaol Bukari, sayekti temah nugraha, kang maos ngiling-ilingngi, dén pasthi angawruhi, dén éling ing murad maksud karana dén waspada, sah ingkang kaol Bukari, wus tétéla punniku sawiji nikmat,
  26. Wasiyat kaping sakawan mring sagungnging juru tulis sakéh ingkang lalampahan mijil saking juru tulis nagri barang pakarti, tan liya saking punniku, dén éling dipun awas prakara sajronning tulis mongka marga karusakkan karaharjan,
  27. Pakarti nora gampang, kabéh anéng juru tulis panggawé kang luwih gampang, iya anéng juru tulis mulanné iku wajib anglampahenna tepakur, amrih  nora sembrana, angéling-éling  dén éling, aywa tungkul ngangen-nangen réh kang liyan,
  28. Mila rathu kawajibban mulasara juru tulis  nityasa ywa karusakkan ing tyas kaéronning budi, mulya barangnging kardi, réhning ngayem wusanémut sagungnging kang réh salah, terus terangnging narpathi, temah mulya wewengkonning pamicara.
  29. Lawan sakéhing wasiyat ingkang samya angampingngi, ing kaprabon nawa rêdya, nimpenna kaol Bukari, supaya aywa lali, ing karajan amrih luhur, kocap ing  dalem kitab hidayattira Hyang Widdhi, andum wahyu mring sagungnging raja-raja.
  30. [358]Ing kinna ana naréndra,  pangréhing mring juru turlis sabarang barang prakara, ingkang kinnén anulissi, kadya karyanning dasih, ingkang juru gedhongngipun dalu miyarsa swara, éh juru gedhong siréki, marén nana anulissi barang barang karya.
  31. Karana ta rathunnira, kapéngin karyanniréki, anulissi barang karya, akéh padha dén tulissi, nora ambobot kardi, kang pantes karyanning rathu, pun gedhong satanginya, émut swara jronning guling, barang karya atambuh tan tinulissan,
  32. Dinnangu mring rathunnira, kaémuttan ing ngartéki, pun juru gedhong aturnya, saparanné Sri Bupathi, sabarang dén tulissi, maring juru gedhongngipun nora anganggo yogya barang réh kalebéng tulis Sri Naréndra miyarsa gedhong turrira.
  33. Kabennerran dukannira, kadya anuwekka aglis nulya mendhung angin gora, sakala nampek jro puri, peteng anglimputti, wus sinnamber Sang Ngaprabu, binuwang saking pura, ingelih gedhongngiréki, juru gedhong ingelih kinnarya raja.
  34. Sirnanning mendhung apadhang, Sang Natha salin gonnéki, anéng wisma gedhongngira, sarta dén sandhingngi tulis kasiku ing Hyang Widdhi, rêmen dudu karyannipun ana panten lan nora, ingkang pantes dén tulissi, nora rathu gawé salah tanpa karya.
  35. Adoh pangandelling Suksma, [259] yén barang réh dén tulissi,  angakéhaken mamaras kurang legawanniréki, yén mungguh ahli ngélmi, kurang papat wussannipun yén mungguh ahli praja, kurang pangandelling Widdhi,  lali éling iku karsanning Hyang Suksma.
  36. Éling-ngéling éh manungsa, iku hidayat Hyang Widdhi, yén tapa iku kaéwan dadya kang pinnaring lali, wennang tobatting Widdhi, supaya dadi sesepuh, wruh karêngon ngésemman prayitna amrih basuki, yén acipta éling baé ya ingéman,
  37. Ana ta lirring ngidayat barang réh ingkang sumaji, ing ngarsanning naraditha, kang géndahpéah narpathi, barang réh  kang pinnilih, kang gumantung ing Sang Prabu, sagungnging ahli makna, dénnanggung sukurring Widdhi, kang sampurna ing tingkah sawiji nikmat,
  38. Lirring tajuya makutha, salatin iku narpathi, Bukari makutha raja, kawicaksananning ngaji, luhurring para aji, duk ananning gesangngipun akéh pakarti mulya, sairib lan para Nabi, saungkurré Bukari makutha raja.
  39. Kang angimannaken samya, kabéh rathu luwih-luwih, sinnembah samanning raja, nora kapirran ing pati, manpangat annerahi, réhning mituhu ing tutur, kurmat saksat duk gesang, réhning sinrahan ing Widdhi, Jeng Bukari babunning prabu wisésa.
  40. tegess bukari tetep nugraha, kang ngantuk kaol Bukari, anne[360]teppaken risalah, kang muktamat para mupti, pratondha angrampungngi, s bukariwu sukurring praja gung, iku tegess bukari nikmat nugrahannira Hyang Widdhi, amadhangngi ing praja paramurêdya.
  41. Saking pitulungnging sarak rarasanning kang nartibbi, buwang namanning risalah, katartamton darajatti, ingatassing Hyang Widdhi, ing ngantara manungsa mung, imann bukari tinnarima, myang kala ngamallir bukariki, kapanujon prapt bukaring bungkassing buwana.

¤¤¤tamat¤¤¤