SINGIR PIWULANG UTAMA


SINGIR PIWULANG UTAMA

Wiriddan saka wawaton Islam
Anggitanné : Mukhamad Suhudi
Abdi dalem Naib ing Sumber Lawang, Sragen
Surakarta

Cap-capan kaping pisan

1857
1344 – 1926

Kawetokaké déning:
MARDIKINTAKA – SURAKARTA

bismillahirrahmanirrahim

I.

  1. Sun miwitti anebut Asmané Gusti, Allah ingkang Maha Murah Maha Asuci.
  2. Kapindhonényuwunken rahmat salami, marang Gusti Kangjeng Nabu Muhammadi.
  3. Almastafa Gustiné kang para Nabi, lan Gustiné para mukmin para wali.
  4. Lawan malih nyuwunken rahmat salami, marang para kawula wargané Nabi.
  5. Lan sakabat  Abu Bakar Ngumar Ali, lan sakabat Ngusman Asakrabé sami.
  6. Dipun anggit dadossa singkir puniki, ngélingngaken marang bocah lanang éstri.
  7. Aja padha sira wegah angulatti, marang ngilmu kapinterran kang utami.
  8. [4]Angajiya rina wengi aja wedi, marang sayah bungahé katemu buri.
  9. Becik bocah lanang wadon padha ngaji, kang tumemen dares([i]) aja nganti lali.
  10. Yén angaji aja aja pisan wani-wani, ageguyon mundhak metengngaken ati.
  11. Ati peteng atossé ngungkulli wesi, yén diwulang bola-bali ora ngerti.
  12. Ingkang nganggit singir Mukhama Suhudi, naib Lawang ingkang ora darbé ngilmi.
  13. Pekir miskin omahé among sawiji, isih atep trocoh akéh anelessi.
  14. Ibnulkhag Kirgita Sasmita Ngabéhi, Mantri ukur pangrembé Surakarta di.

II.

  1. Lan dén anggit singir puniki supaya, ngejogaken kautaman kang sanyata.
  2. Marang bocah kang seja luru utama, ngaji ngilmu agama Islam kang mulya.
  3. [5]Supayané ing buri ora nelongsa, kuru tuwa awak rusak akéh dosa.
  4. Yén wus mati dén larak marang neraka, sambat-sambat adhuh biyung adhuh bapa.
  5. Panas temen geni neraka punika, tikel pitung puluh lan geni ing dunnya.
  6. Tambah-tambah dén cokot kelabang ula, ing naraka akéh klabang sarta ula.
  7. Rina wengi sambatté ngaru ara, padha getun lelakonné ana dunnya.
  8. Ana dunnya karêmmé mung suka-suka, néng akhirat nemu siksa banget lara.
  9. Ya mulané wiwit bocah ngelantiha, mring saréngat agama Islam kang mulya.
  10. Kang sapisan nglakoni salat lelima, subuh luhur ngasar mahrib sarta ngisa.
  11. Saben dina yén pot  annuli kalaha, ([ii]) sabab iku yén kok tinggal dadi dosa.
  12. Wong kang tinggal ing salat wektu lelima, luwih ala katimbang céléng lan sona.
  13. Kapindhoné sira padha puwasaha, sasi ramlan tumeka dina riyaya.
  14. Telung puluh dina gunggungngé puwasa, yén amokah wajib padha ngalanana.
  15. Awit iku puwasa laku utama, bisa nydakaken hawa nafsu ala.

III.

  1. Ping teluné kudu bekti bapa babu, sabab iku ingkang awéh banyu susu.
  2. Saben bengi biyungmu tan antuk turu, nalikané sira misih bayi kuru.
  3. Yén anangis cangkemmu nganti mecucu, embokkira ati susah awak lesu.
  4. Yén wis meneng nangismu nuli dipangku, dipun dulang dipun géndhong mloka mlaku.
  5. Saben dina embokmu angobé jamu, ora étung pait getir padhes linu.
  6. [7]Kang dén suprih énakka banyuné susu, supayané sira lagang awak lemu.
  7. Kaping patté kudu bekti marang guru, sabab guru ingkang awéh wuruk ngilmu.
  8. Guru iku becik digugu ditiru, lamun bener pamulangngé kang satuhu.
  9. Guru ingkang sugih kojah tanpa laku, angge ladrah manut marang hawa nafsu.
  10. Iku sira aja padha mélu-mélu, uwong fasék ora kena ditetiru.
  11. Sarta malih sira aja dhemen nesu, awit nesu marissaken tukar padu.
  12. Yén wus padu cangkemmé pating pacucu, suwé-suwé matang abang nekak gulu.

IV.

  1. Sira padha ngedhohana solah mrusul, kapindhoné duwéni watek bregudul.
  2. Wong bregudul adatté akéh kang kethul, bocah mrusul atiné akéh kang jugul
  3. [8]Wegah nyambut gawé maca ngaji macul, gadhangnganné lawas-lawas dadi penthal.
  4. Ana pasar saben dina unthal-unthal, jejogéddan dén tanggap sekehing bakul.
  5. Ora becik watekké bocah marusul, lumuh nyambut gawé sebarang lan mikul.
  6. Dhemen ngutil dodollanné para bakul, yé konangngan endhassé mesthi dipukul.
  7. Kawirangan lan kelaran ajekukul, snejan nangis saben dina mata bendul .
  8. Sanak sarta sadulurrira tan berdul, néng tanganné pulisi tan bisa ucul.

V.

  1. Luwih becik watekké bocah kang suci, dhasar bagus sregep sakolah lan ngaji.
  2. Yén anderês di apalken bola-bali, ora uwis kalamun during mangerti.
  3. Yén diwulang ati madhep aniténni, supaya ing buri ora nganti lali.
  4. [9]Bocah becik dhemen sakolah ngaji, bésuk tuwa sawah omba sugih pari.
  5. Sugih wedhus sugih kebo sugih sapi, ora suwé lamun magang dadi pyayi.
  6. Lamun dhemen dagang utawa tetani, ina sallah sira sinung sugih rijki.
  7. Rêjeki kalal ingkang dadi munfangatti, marang sira bapa biyung kaki nini.
  8. Lamun sira ngupaya rijki kharammi, ora wurung ing buri dadi mlaratti.
  9. Rêjeki kram kaya riba lan ngapussi, jukuk barang liyané ora kanthi idi.
  10. Kulinanen wiwit bocah aja wani, ngucap goroh mangan karam lan ngapussi.
  11. Sabab lamun kulina nyolong ngapussi, mesthi bakal dadi mungsuhé pulisi.
  12. Yén konangan endhassé dipun gembelli, yén kacekel dibonda malebu buwi.

VI.

  1. [10] éling-éling sira padha dipun éling, aja padha sira wani nyolong maling.
  2. Maling iku atiné gerimang griming, lagi mbabah yén konangan di tempiling.
  3. Endhas lara awak cape ngolang ngaling, tangi grégah pelayuné sipat kuping.
  4. Yén gregetten sing duwé omah tan éling, yén kacekel sira mesthi di jeruwing.
  5. Dipun tabok di bacok dipun tempiling, masthi sira bakal dadi mati jengking.
  6. Gulasarran anéng lemah gulung koming, patinira utama patiné kucing.
  7. Sanak sarta sadulurrira tan uning, iya iku alané wong dadi maling.

VII.

  1. Néng akhirat dipun siksa Gusti Allah, sabab uwis dhéwékké nglakonni salah.
  2. Néng neraka sambat  sambat ora betah, geni panas awak gosong ora pejah.
  3. [11]Mangan geni weteng murup mutah mutah, wis mangkono ukummé wong laku salah.
  4. Saben dina mangan getih  wokkan nanah, rasa pait ambu bacin kaya jitah.
  5. Kayu jagkum godhong kaya kuping gajah, yén dipangan dadi geni weteng bedhah.
  6. Béda wong kang nglakonni salat ngibadah, ésuk sore maca Kur’an ora wegah.
  7. Marang dulur sanak raket gelem ngalah, sarta malih bekti bapa biyung embah.
  8. Mrinf maksiyat mangan karam bisa nyegah, angedohi kelakuhan kang tan genah.
  9. Yén diajak  kancané nglakonni salah, ora gelem yén di gething ora susah.
  10. Wong mangkono antuk nugrahanning Allah, lan sufangattira Kangjeng Rasullilah.
  11. Ing akhirat oléh suwarga kang éndah, anéng ono nemu nikmat ati bungah.
  12. Uwong ana suwarga tan duwé susuh, ingkang ana kajaba bungah-bungah.
  13. [12]Iya iku walessé wong kang wus sayah, anglakonni kabecikkan lan ngibadah.
  14. Néng suwarga antuk widadari éndah, sarta juru laden bagus-bagus kathah.
  15. Lan pangannan minumman lan buwah-buwah, rasa nikmat legi gurih seger sumyah.

VIII.

  1. Béda klawan wong kinudrat dadi kapir, lamun weruh kabecikkan pan sumingkir.
  2. Yén di wruk marang bener ora mikir, senengnganné ésuk sore among polesir.
  3. Marang Allah rasullullah wani mungkir, iya iku gadangngan dadi pak kusir.
  4. Saben dina guwah dhuwit kaya pasir, éndi anggrong anggeppé kaya kuntru lir.
  5. Wong mangkono butuh buri ora mikir, lawas-lawas bondha énthék mocar-macir.
  6. Ing wusana dadi mlarat dadi pekir, among kari jarik siji ting saluwir.
  7. [13]Pungkassanné duwé tékad wani gangsir, ora wurung yén kacekel dipun sepir.

IX.

  1. Mula wajib lanang wadon luru ngilmu, aja uwis yén durung ilang bodhomu.
  2. Ngupayaha ngilmu  marang para guru, ingkang ngalim sarta saléh ahli laku.
  3. Aja éman Manawa kélangan sangu, aja wegah weteng luwé sayah mlaku.
  4. Wong angaji aja duwé ati malu, kang telatén aja wegah lan kesusu.
  5. Suwé-suwé ati padhang bisa klebu, ing wusana sira  ngalim sugih ngilmu.

X.

  1. Poma-poma sakéhing biyung lan bapa, amerdiya marang wayah putranira.
  2. Saben dina aja bosen  aja kemba, awéh wuruk ing piwulang kang prayoga.
  3. Mupung-mupung misih cilik anakkira, yén wus kasép akéh tutur tan kumama.
  4. Sabab among gugu karêppé priyongga, yén dicegah wani mampang ing wong tuwa.
  5. Watak ala saya tuwa saya dodra, dhemen pitnah marga ora wedi dosa.
  6. Maksiyat lan mangan karam banget suka, anurutti hawa nafsu sabendina.

XI.

  1. Lamun dhemen duwé anak jujur, aja wegah saben dina awéh tutur.
  2. Wiwit bocah sadurungngé kasép ngumur, awit lamun kasép tuwa ati kuwur.
  3. Bocah iki kekudangngen dadi luhur, sugih arta beras pari sarta batur.
  4. Bisa momong bapa biyung lan sadulur, sugih arta beras pari sarta batur.
  5. Aja nganti anak kaduwung kabanjur, kurang ngajar ati wangkal andaludur.
  6. [15]Yén kebanjur marang kabecikkan mungkur, iku susah bapa biyung dadi kojur.
  7. Sanajanna bapa biyung wus néng kubur, meksa misih dadi pisuh kowar kawur.
  8. Iya iku bathiné wong tinggal tutur, marang para anak putu lan sadulur.
  9. Luwih abot siksané Hyang Maha Luhur, néng akhirat tanapi ana ing kubur.
  10. Siksa kubur lan akhirat wus tinutur, ana kitab sarta kadhis kang wus mashur.

XII.

  1. Ora gampang tinitah dadi wong tuwa, sabab wajib warah wuruk marang putra.
  2. Meruhaken marang wajibbing manungsa, kang linakon saben bengi lan raina.
  3. Iya iku barang kang dén dhawuhena, déning sarak agama Islam kang mulya.
  4. Lan ngedohi cegahanning agama, awit iku andadékaké sangsara.
  5. [16]Kaya madat madon lan main punika, mangan karan lan maling darbékking liya.
  6. Wong madatti saya tuwa saya meka, awak rusak kuru gering daging suda.
  7. Yén keladdan sugih nesu sugih duka, gawé susah anak bojo saben dina.
  8. Sarta malih gelis dadiné rêkasa, yén wus tuwa dalinding metu bollira.
  9. Mangap mangap nyawané ana jelagra, ing wusana mata mlérék nyawa lunga.
  10. Uwong madon luwih gedhé dosanira, néng akhirat tompa siksa banget lara.
  11. Néng dunnyané uga wus nandhang duduka, boros dhuwit lara bengang luwih lara.
  12. Lamun banget bengang mungguh marang grana, irung pisek awak rusak mata wuta.
  13. Néng dunnyané wus tan kaprah lan manungsa, iku durung siksané néng akirira.
  14. Uwong main ngabotohan sapadhanya, iku uga andadékakén sangsara.
  15. [17]kang sapisan borossaken marang arta, kapindhoné nerak walerré agama.
  16. Sarta gawé kapiranning nyambut karya, kaping patté nerak cegahing agama.
  17. Lamun kalah mesthi rugi mesthi tuna, nanging lamun menang dhuwit dadi riba.
  18. Barang riba luwih jembar luwih ala, ora dadi munfangatti kang sanyata.

VIII.

  1. Uwong mangan karam utawa manganni, iku uga andadékaken bilahi.
  2. Barang karam kaya riba lan ngapussi, sarta mangan daging kéwan kang tan suci.
  3. Wong manganni mangan kang tanpa dudugi, luwih ngekat pametuné saben sasi.
  4. Suwé-suwé utang akéh saya ndadi, wusané dadi nistha tanpa aji.
  5. Uwong maling iku banget tan prayogi, ana dunnyané akhirat nemu blai.
  6. [18]Néng dunnyané dadi mungsuhé pulisi, sarta dadi rêrêgeddé wong ing désa.
  7. Uong maling ngampak nayap lan ngapussi, iku kabéh dadi satruning Hyang Widhi.
  8. Mula wajib bpa biyung amarsudi, marang anak wiwit cilik dikon ngaji.
  9. Dikon ngaji marang pondhok kang utami, dén pasrahken marang guru marang kyai.
  10. Saben sasi sangu aja nganti lali, yén wus enték nuli agé dikirimmi.
  11. Supayané bocah ketungkulla ngaji, ora pijer ketungkul ngulatti riski.(rêjeki).
  12. Aja éman aja owel anyangonni, marang lungo mondhok golék ngilmi.
  13. Anak lanang ingkang soléh angabekti, marang Allah miturut dhawuhé Nabi.
  14. Munfagatté iku bisa murakabbi, marang bapa biyung kaki kang wus mati.
  15. Di aranni ngamal jariyah puniki, wus mangkono kamurahanné Hyang Widi.
  16. [19]Anak ngalim ahli tongat marang Gusti, iya iku kanugrahan kang sejati.

XIV.

  1. Sebalikké wong kang duwé anak bodhuh, marang ngamal lan ngibadah banget tambuh.
  2. Marang ngilmu kabecikan ora weruh, marga saka bapa biyung banget lumuh.
  3. Amarsudi mulang muruk awéh weruh, ingkang dadi mungfangat tibaning sepuh.
  4. Anak lamun wus kebanjur gedhé sepuh, mongka misih banget bodho ati kisruh.
  5. Iku bakal ora wurung  dadi mungsuh, mring wong tuwa banget wani lan anutuh.
  6. Yén dikongkon yén diwulang bekah-bekuh, yén diperdi kabecikkan ora saguh.
  7. Karêmmanné calunthangngan dhemen misuh, dhemen nongga omong kosong golék suguh.
  8. Tingkah watakking ala aja kapatuh, aja nganti sinebut aran wong ngutuh.

XV.

  1.  [20]Lamun sira kinadar dadi priyayi, dadi lurah utawa dadiya mantra.
  2. Onder dhistrik tanapi panéwu ugi, ingkang abar welas asih marang kuli.
  3. Marang bawah utawa marang sesame, nanging aja ninggal dedugi prayogi.
  4. Koma-koma tepa slira aja lali, yénnindakké paprétahan kang setiti.
  5. Lamun ana luputté si para kuli, sawatara lagi ping sawiji.
  6. Pangapuranen nanging wénéhana janji, lamun ngaping pindho utawa balénni.
  7. Tindakena apa benerré kang mesthi, aja pilih asih marang liyanéki.
  8. Sarta manéh aja sira wani-wani, anampanni rurubané para kuli.
  9. Kaya rupa dhuwit sarta beras pari, sabab iku dadi wisa kang sajati.
  10. [21]Awit sira wis diblonja  saben sasi, déning ratu kang dadékkaken priyayi.
  11. Blonja dhuwit samurwatté pangkatnéki, wit-iwitten matuné kang saben ari.
  12. Snajanna blonja akéh saben sasi, nanging nanjakkaken dhuwit tan prayogi.
  13. Saben dina guwak dhuwit kaya wedhi, tanpa pétung pametuné saben ari.
  14. Mesthi baé bakal mlarat bakal dadi, sugih utang yén nuju blanjané dugi.
  15. Wong kang nangih teka lunga wira-wiri, blonja enték ditangissi anak rabi.

XVI.

  1. Senajanna blonja kedhil sawatara, nanging sira tawakal sabar narima.
  2. Bisa nyegah hawa nafsu ingkang ala, nanjakkaken dhuwit mawiya duduga.
  3. Samurwatté pangkatmu lan blanjanira, aja rikuh nindakken barang prayoga.
  4. [22]Lamun ana kancamu watekké ala, amoyokki marang laku kang utama.
  5.  Iku sira wajib padha ngedohana.
  6. Luwih éwuh tinitah dadi manungsa, arang kuwat nyegah hawa nafsu ala.
  7. Nanging lamun dilambarri lan agama, ngelakonni ngibadah salat lilima.
  8. Anyingkirri cecegahanning agama, anglakonni barang kang didhawuhena.
  9. Déning sarak agama islam kang mulya, insaallah bisa nyegah sawatara.
  10. Marang hawa nafsu kang ora prayoga, kang dadékken kamlarattan burinira.

XVII.

  1. Titi tamat panganggitté singir iki, wektu ngasar dina isnén rêjeb sasi.
  2. Séwu telung atus telung puluh siji, punjul papat taun hijrahé jeng nabi.
  3. Ya Allahu Pangéran ingkang sajati, ingkang sipat welas asih marang abdi.
  4. [23]Ingkang murba amisésa nguwasani, marang jagad saisiné kang dumadi.
  5. Ing paduka kula nyuwun pangaksami, ing sadaya dosa lahir batin kami.
  6. Dosa kula kadhos wedining jaladri, agengngipun lir péndah gengnging rêdi.
  7. Saben dinten saben dalu tansah dugi, mongka ngamal kasaénan sepa sepi.
  8. Sarta ulun nyuwun ing paduka Gusti, mugi Allah ngapuraha lan ngasihi.
  9. Dhateng bapa biyung kula kaki nini, ingkang ngitik-itik kula wiwit bayi.
  10. Saha malih kawula nyuwun ya robbi, tuwan mugi paringnga rohmat salami.
  11. Dhateng Gusthi kangjeng Nabi Mukamaddi, rasullullah utussan tuwan sajati.
  12. Sumarambah para sakabatté nabi, lan kawula warga ajmangina ugi.  

@@@

[24]TAMBAHAN GURITTAN

Papénget marang para mudha, lagu witting klapa,  10: pada.

  1. Urip iku wajibbé aluru ngilmu, bisa madhangngi atimu, aja kléru, bisa ngedohké babendu, kinasihan mring Gustimu.
  2. Nanagiya rasamu dimén karasa, rasakena urippira, anéng dunnya, padha dhemen cidra, cidra iku nemu papa.
  3. Cacawissa ngilmu kang bakal kok gawa, ngamal saléh kang prayoga, adhuh nyawa, iku dadi kanthénnira, sélannira mring Hyang Suksma.
  4. Rurumangsaha yén yén sira iku kawula, ngawulaha mring Hyang Suksma, adhuh nyawa, turuttén sadhawuhira, lamun teman nemu begja.
  5. Kanthénnanna tékad mulya kongsi onya, lamun oranya nemu papa, aja gela, sira nora bisa duwa, siksané Gusti kang kwasa.
  6. Dunungngenna uripmu aja sembrana, lara pénak kang anyongga, ya mung sira, nora nana kang amrina, mulané padha dén yitna.
  7. Tatakonna ngilmu islam kang sanyata, mring kang wasis ing agama, adhuh nyawa nora susah nganggo béya, sira tompa wulang cetha.
  8. Sinauwa agama islam kang mulya, pirantiné urippira, adhuh nyawa, aja pijer nguja hawa, nurutti ati kang  murka.
  9. Weruhanana jronning kuran lan tindakna, yén tan weruh oléh siksa, anéng nraka, ing naraka isi mawa, panassé kagila-gila.
  10. Lakonnana dhawuhé Gusti kang mulya, lamun temen mesthi begja, adhuh raga, begja kirrat begja dunnya, Gusti Allah nora cidra.
  11. Pituturé panuntunmu luwih cetha, Jeng Mukhammad Nabi kita, adhuh konca, ayo padha lumaksana, supaya padha katrima.
  12. Dhedherrana ati suci aja mléya, mleya iku tan prayoga, adhuh konca, sira bakal tan katrima, nora wurung tompa duka.
  13. Jangkahira aja wegah sambékala, lamun wegah tan tumeka, kajattira, apa baé kang kok sedya, anggonmu nyuwun nugraha.
  14. Yitnannana dunnya iki akéh godha, wujuddé arupa-rupa, adhuh konca, cegahen kang nganti sirna, supaya aja kumama.
  15. [25]Nyunyuwunna mring Gusti Allah kang asma, kwasané tannana padha, adhuh nyawa, bisa gawé waras lara, apa kowé tan karasa.
  16. Marénnana gonmu padha laku ala, iku gawé apessira, adhuh nyawa, sira nora duwé daya, uripmu tansah cilaka.
  17. Gondhellana taliné Hyang Maha Mulya, tali iku dhawuhira, adhuh konca, kitab Kuran kang sampurna, pranatanné kang kuwasa.
  18. Mbumburuha kabecikkan aja kemba, kang paédah marang sira, adhuh nya, lamun temen nora kemba, sira bakal tompa swarga.
  19. Ngolégendhuk mupung sira isih mudha, ywa katungkul suka-suka, anéng dunnya, dunnya iku bakal sirna, ginulung ingkang kuwasa.
  20. Ngélingngana yén sira bakal palastra, jronning pati ana begja, lan cilaka, mula agé tumadangnga, luru ngilmu kang sampurna.
  21. Panutup nulis kanthi dedonga, mugi kang samya amaca, samya asal pitutuduh ingkang sanyata, saking Allah kang miyarsa.  

TAMMAT WALLAHUAKLAM


[i] Derês (dares) tembung Ngarab tegessé: anglayahaké
[ii] Kala, tembung ngarab tegessé: nyahur

SERAT TAJUSALATIN Bag. IV


SERAT TAJUSALATIN Bag. IV

Pupuh XXII
S I N O M

  1. Ingkang meneddi kawula, pan ratu kawula lami, punniku ingkang misudha, munpangat sandhang lan bukti, ing jenneng paduka ji, pan kawula déréng wawuh, déréng ngasung munpangat paduka mring kawuléki, milannipun yén amba nedya suwita.
  2. Dénné tuwan angandika, Narka ing ngamba prihatin paran boten prihatinna, ratu kawula ing nriki, paduka kang angendhih, angalap karatonnipun yekti amba sungkawa, ambélanni marang gsuti, ingkang asung munpangat salaminnira.
  3. Mésem dénnira ngandika, Jeng Sultan Ngabdulah Tahir, éh mengkono Darisalam miwah sira Nawir Katib praptannira kakalih iya [275] ngabyantaranning sun angajarraken rusak sira ing sadinna iki, ragannira lan sahaannak rabinnira.
  4. Sagung punggawa wus séba, ing ngamonca myang pasisir, animannaken sadaya, iya ing karaton mami, amung sira sun undang, mengkonno ujarriréki, apa lali lamun nana ngarsanning wang.
  5. Apa sira nora lira, ing nagara Karsanniki, yén ningsun kang madeg natha, umatur mantri kakalih, mokal pangandika ji, yén amba kang boten angsung Hyang Suksma sampun lila, pinnaringken tuwan mangkin pratandhanné ratu kawula kang lama.
  6. Sinung ngapes kasorring prang,  paduka kang dén paringngi, pratondha unggulling aprang, ing Karsan tuwan ancikki, ngandika Sri Bupathi apa karanné siréku, wanni ning ngarsanning wang, amicara akéh kedhik ingsun niki nora sira anggep raja.
  7. Mantri kakalih tur sembah, milamba micara wanni medalken sarasanning tyas dénéng ngarsanning narpathi, lamun micaréng jawi, liyan saking ngarsa prabu, apa gawé micara ingkang tan pantes kawijil ngarséng ratu sasat ngarsanning Hyang Suksma.
  8. Nora kenna taha-taha, angundhet rasanning galih, lalamis dora sembada, punniku rarasan jawi, lamun ngarsa narpahathi, tan kénging nganggé kadyéku, temah wong munnapékkan wong munnapék ing narpathi, sami lawan munnapék ing Hyang [276] Suksma.
  9. Apan ratu boten esah,  angngawulakna angngathik mring mantri kang munnapékkan suwita angrusak bumi, Sultan Ngabdulah tahir tedhak saking dénnua lungguh, ing patarana emas angrangkul mantri kakalih, sru ngandika Sultan Aoladi Kahar.
  10. Lah iki mantri utama, kang parêk saking Hyang Widdhi, ratunning karana Allah, tan ajrih ing lara pati, Sang Prabu nulya linggih, Si Ngangsana ngandika sru, éh kabéh ngéstokenna, nayaka mantri dipathi, Nawir Kathib kalawan Si Darisalam,
  11. Karo sun srahi nagara, ing Karsan sun tan ngawruhi, darma baé madeg natha, ala becikking nagari, sun pasrah wong kakalih, kalawan malihé iku, karo sun aku bapa, ing ngawal prapta ing ngakir, angalangna angujurrênna solah ing wang.
  12. Wus misuwur sanagara, Darisalam Nawir Kathik kabéh jumenneng papat, angréh sagungnging wadya ji, langkung sih Sri Bupathi, bébasa pracayanning ratu suyud sagung nayaka, jrih marang Kya Patih kalih, sanagara tan nana sumelangnging tyas,
  13. Sang Natha kondur ngadhatyan nimballi Patih Kalih, Nawir Kathik Darisalam prapténg ngrasa ngandika ris payo bapa apatih, ingsun narsa atetemu, mring wismanning pandhitha, kang durung prapta ing mami, ingsun pantes kang umarêk  ing pandhitha.
  14. Sapa aranning pandhitha, umatur Kya Patih kalih, satunggalMuka[277]mat Islam satunggal Mukamad Ngarbi, siyaga Sri bupathi, amung Kya Patih Kartumut lawan wadya sadaya, annamur saking  jro puri, tan kawarna  praptanning ngarsa pandhitha.
  15. Malebet ing wismannira, uluk salam Sri Bupathi, Séh Muhkadarbi mulat tedhak sarwi amanggihi, Séh Mukammad lingnya ris éh Nawir Katib siréku, sapata réwangngira, wong nganom marénné iki, Darisalam nembah maturring pandhitha.
  16. Éh Ki Séh inggih punnika, putra tuwan Sri Bupathi, kang mengku ing mangké uga, nagari Karsan punniki, Sultan Ngabdullah Tahir, punnika birbisikkipun ngurmatti ing paduka, réhning madeg nathéng ngriki, pan wontenna pangéstu munpangat tuwan,
  17. Séh Amad Ngarbi lingngira, dika bagé Sri Bupathi, inggih kawula miyarsa, ing pawarta yénna pekik kula mangké udanni, sayekti lamunna bagus émanné kang suwarna, ratu dura néng Hyang Widdhi, dénné ngambil karaton sarta niyaya.
  18. Lamun maido Sang Natha, lah mangké tuwan anténni, kawula nedha ing suksma, yén warni tuwan kang pekik boten owah samangkin tetep rahmanning Hyang Ngagung, sampun manggih ngapura, saksana andonga anglis mung rong amin Sang Pandhitha amalih warna.
  19. Kadya cukulub kang warna, rêged angnglir dén angussi, warata saragannira, anjukel Sri Narapathi, sumukem sukunnéki, [278] mring Sang pandhitha amuwus kawula tedhakenna, ngapura maring Hyang Widdhi, éh papatih timbalanna rabinning wang.
  20. Metuwa saking jro pura, boyongnga marénné aglis ingsun nora madeg Natha, yén warnaning ngong tan pulih, Kyana Patih mondhongngi, sagung praméswari prabu, prapténg wismanné samya, ngarsanné Séh Amad Ngarbi, Sri Naréndra lan garwa dres atilawat,
  21. Séh Amad Ngarbi lingngir, katujunné Sri Bupathi, ing ngunni gung dosa tuwan duk wiwit dosa kedhik dénné ngapura maring mantri, kang loro punniku, sarta paduka  angkat angadeggaken patih, sinurat kadénning malékat kutubah.
  22. Yénna karêp kabecikkan ngadoh ing panggawé silip karana mantri punnika, Darisalam Nawir Kathib katartantonning nguni, prawiran nira rajayu, pan boten montra montra, amirib panggawé sisip namakaken karyanning bala mrih arja.
  23. Kapindho gempilling dosa, tuwan nedya annedhakki, manggihi para kukumma, punnika sampun tinulis ngambal tuwan sakethi, dénnya sih mring para jamhur, norraga asung kurmat mangkana Sri Narapathi, prapkéng pitung dinna néng wisméng pandhitha.
  24. Kadhawuhan pangapura, wus mantuk warnanné lami, ing kapraban diwangkara, mingé sekar ing ngudadi, maha dipanning ngaji, angngrong rumenggéng sitangsu, sorobbing jaladhiyan mése[278]mma mannis namengngi, kujanning ngrat rumabaséng tri buwana.
  25. Madmud subbing pra marêdya, Jeng Sultan Ngabdullah tahir, ninditanning bumintara, Karsan angadeg narpathi, Mesir nurring rat kabir, maha diwéng Ibnu Yakubkamidun pramudipta, menggep manuhara bangkit kari angngréh maketerté kang durring rat.
  26. Langkung dénnira mangrepa, marang Ki Séh Amad Ngarbi, wus kinén mring Sang pandhitha, kondur angadhaton aglis lawan Sang Praméswari, Kya Patih mamatah wadu, kang rumekséng pandhitha, naossi sakarsanéki, langkung kurmat natha pathi mrih ambapa.
  27. Sapraptaniréng jro pura, nimballi Kya Patih kalih, prapta byantara ngandika, Jeng Sulrtan Ngabdullah Tahir, lah bapa kari siji durung ingsun atetemu, tuwan Séh Amad Islam layakké bapa apatih, kapindhonné kenna ing pameléh ing wang.
  28. Nadyan silih  mangkaha, sayekti katemu mami, umarêkka ing pandhitha, ing ngari Jumungah ngarsi, baya kang luwih ngésthi, kang kari pandhitha iku, Ki Seh Mukamad Islam, asiha ing raga mami, sukurringsundhinnawuhana duduka.
  29. Sasat parmanning Hyang Suksma, dénné awekassan becik Kyap Patih kalih tur sembah, alerês karsa Sang Ngaji, dukanning pandhithéki, lawan pujinné wong cubluk, papasthi lamun mangangat dudukanning padhithéki. Lawan wajib ratu mumulé pandhitha.
  30. Karana ingkang pandhi[280]tha, karya sampurnanning bumi, kunneng laminning winnarna, praptanning Jumungah ari, Sultan Ngabdullah Tahir, siyaga lan garwannipun marêkmarang pandhitha, Séh Amad Islam kinnapti, sampun mimba Naréndra saking jro pura.
  31. Kyana Patih kalih samya, tan karilan Sri Bupathi, lan sagung mantri nayaka,  rakit kaprabon narphathi, ginnarêbegging dasih, pratondha karatonnipun yata séh Amad Islam lalampah amung pribadi, lan teteken arsa medalli Jumungah.
  32. Wonten wadya tur unningnga, yén Ki Séh wonten ing margi, lalampah amung priyongga, kéndel wau Sri Bupathi, tedhak saking wanniti, dhedheg kang wadya ngungurung, Ki Séh Mukamad Islam tan kéndel dénnya lumaris Sri Naréndra methukkaken uluk salam,
  33. Ki Séh kagyat atatannya, wong apa sira punniki, lawan apa karyannira, sira katemu ing mami, Kya Patih Nawir Katib maring pandhitha umatur, Ki Séh inggih punnika, putra dika Sri Bupathi, amanggihi ing tuwan amrih sapangat,
  34. Sigra méngo Sang pandhitha, sira Patih lawan mami, apa dénné wak mami, tan nana manpangattingsun papanggih lawan sira, sira durakéng Hyang Widdhi, sarwi méngo Ki Séh datannarsa mulat,
  35. Sang Natha langkung anjola, niba sumungkem padéki, nangis nenedhéng Hyang Suksma, a[281]jrit pannangis siréki, ya Allah kang akardi, ing dasih suker mulyéku, dénné kawula tuwan Séh Amad Islam punniki, ingkang langkung tuwan titahaken mulya.
  36. Dénné datannarsa mulat ing wadanamba punniki, kalangkung susuker amba, annenedha amba mangkin pangapunten sayekti, suker kang sampun kalangkung, anulya wonten swara, swara mijil saking gaib, sang pandhitha marang Sang Natha.
  37. Éh Sang Prabu dipun énggal  junjung mastakanniréki, dhawuh apuranning suksma, mring sira iya saiki, malah sira narpathi sinung wuwuh wahyu agung, kagyat tangngi naréndra, kinnanthi astanniréki, pan binekta Sang Natha mring wismannira.
  38. Sarwi mojar Ki Pandhitha, Sang Natha mannira iki, arsa metonni Jumungah, bali dhoyohan siréki, ganjarranné pan sami, lawan wong dhayohan ratu, dénné mengko mannira, atur kojah ing sang Ngaji, apannamrih kamulyanné wong sajagad,
  39. Prapta wismanning pandhitha, wus tata samya alinggih, Ki Séh metokaken kojah, wruhannira Sri Bupathi, ingapuran-niréki, sabab kurmat pandhithéku, marmanné wajib uga, ing wong madeg narapathi, ngulattan ngulama lawan pandhitha.
  40. Wéhana pangkat  kamulyan sayogya wéh sukéng galih, dadi mén kojahé wutah, tan nana sulayéng warti, mrih sampurnanning budi, ana sara[282]t kaping wolu, aywa ngegungken awak yén mungguh maring wadyéki, lawan aja karya sak atinning bala.
  41. Kayata aningallana, ing bala lir armajéki, kolur sahari pannyapa, dipun agung mulyéng budi, amrih padhangnging galih aja kadi ngalammipun Pirngon Namrud lan Sadat iku kang tetep tinnampik tinuladda karatonné Nabi Musa.
  42. Musa ngaléhi wasalam tata kramanné nganteppi, amengku wawengkonning tyas sakayunné dén ambekki, asih panggawé becik mannis antaranning tembung, lamun namakken undhang, alus sartanné patitis marang mungsuh kalangkung bengis tur keras,
  43. Angon sakarêpping wadya, anuwukki maring dasih, buwang pannasténning bala, ngulappi irénning dasih, yén ganjar maratanni, sabagi-bagi  apatut miwah ana ing teba, watekké Jeng Musa Nabi, wonten  kocap ing tepsir surat bekarah.
  44. Pan waidistaka musa, anenggih likaomihi, ya pakulnal ribi ngasa, kal kajarwan pajarati, min usnata anuli, ngasrata ngaténnipun duk Nabi mangun yuda, kasattan balanné sami, annenedha Nabi Musa mring Hyang Suksma.
  45. Saking tanna manggih toya, mila nangis ing Hyang Widdhi, tresna welas maring bala, lara pati  dén labuhi, sanget dénnya prihatin musakatting balannipun sanget pannangngissira, wonten rahmat améngetti, wau kinnén ang[283]gitik ing tekennira.
  46. Angangkat teken grahita, pangunnandika Jeng Nabi, dénnya punggawanné rolas mangala pangirid baris lamunnana amangkin iya rahmatting Hyang Ngagung, bannyu sanggon kéwala, yekti rusuh bala iki, rêbut dhingin pangombenné salang tunjang.
  47. Dhasar wus lami kasattan kangéllan madyanning jurit pasthi akéh lali rowang, kang ngamrih nginum rumiyin becik anaha iki, rolas susumberrannipun punggawan-ningsun rolas ingsun bagé siji-siji, sabaturré tan rusuh anginum toya.
  48. Tepsir jalalén sapisan Nabi Musa dénnya gitik dadya sumber kalih welas tepsir Mundrik Baélawi, Ibnu Ngabas geng sami, myang Bahwa Ayatulngurum anggitik kaping rolas dadi sumber siji-siji, angijénni punggawanné kalih welas,
  49. Apan nulya kat ngalima, ngalima kulu unasin mas srabahum paparéntah, sawusnya wruh  bala sami, padha nginumma aglis iku rêjeki Hyang Ngagung, lah iku ta Sang Natha, polah sih rumekséng dasih, irên lawan  pannastén ingkang jinnaga.
  50. Enggonné ing rong prakara, kang dhingin namakken kardi, kapindhonné anggaganjar, yéku gon pannastén iki, rêksannen dénna becik mungguh rong prakara iku, nuwun sarwi norraga, Jeng Sultan  Ngabdullah Tahir, mugi-mugi antukka sapangat tuwan,
  51. Ka[284]é Séh Mukamat Islam alon angandika malih, ana sarat kaping sanga, mungguh jennengnging Narpathi, élingnga dén abecik sabarang pakaryannipun dén wruh tepa sarira, mung iy ajisim punniki, rathu: wadya ing wadhaggé nora béda.
  52. Yén ugi namakken karya,  marangwadya sannagari, ngagemma tepa sarira, yén nana karêpping ngati barang karêp punniki, ngagemma wajibbing rathu, bongsa eroh punnika, roh rathu sor-sorran Nabi, nora kenna akarêpkang ora-ora.
  53. Lawan miliya wajirak kang kinnén namakken  kardi, kang sinung paparéntahan punggawa ingkang abecik  apa lire abecik apariksa sabar maklum patitissing wiwéka, pamicara rum amannis barang karya wruha wekassaaning tingkah.
  54. Ngedohi panggawé ala, marpekki panggawé becik ngétungnga nistha utama, nistha pan wajib tinampik kang ajrih ing ruruntik mungguh durakéng Hyang Ngagung, karêksanning nagara, yénna kéh punggawa becik barang tindak lirikken ing maklum molah.
  55. Yén nana kakasihira, niaya marang wadya lit nuli énggal patrappana, yén sira nora matrappi, dadi tibéng siréki, niayanné wong punniku, sarat kang kaping sadasa, ratu iku apan wajib gugulangnga ing ngélmu kawicaksannan,
  56. Pambukanné éndah-éndah, kitab maparittunnasi, réhning amengku [285] nagara, wruha wong ala wong becik pamétté dén tingalli, laku linggih solahipun mungguh ngélmu wilayat kang bisa ambuka arti, sipat katon warnanné wruh watekkira.
  57. Rupanné anggawa tondha, kang pantes sinungngan kardi, ngélmu iku nora kenna, lamun dén nanggo wong cilik yekti andurakanni, karsanné Hyang kang dén ecup amung kang para raja, nganggo ngélmu iku wajib iya milih ing wadya amrih dandannan,
  58. Ana pasal ping walulas kang wajib ing para aji, anganggo ngélmu pirasat iku ngélmunning narpathi, lawan piyapat nenggih, kang nger ngélmunning ratu, amung patang prakara, tan kenna tinninggal ugi, saprakara iya ing ngélmu nurbuwah.
  59. Mila sarat sing sadasa, kang wajib sagung narpathi, ngulaha kawicaksannan pasang graita lulungit darapon kenna ugi, ambuka sagungnging ngélmu, ngélmu kang kawajibban paparingngira Hyang Widdhi, kang winnajib dénning para raja-raja.
  60. Iya kang patang prakara, nurbuwah wilayat nenggih, kikmat kalawan pirasat piyapat punniku nunggil lawan pirasat sami, siji wiwilangngannipun nanging ana binéda, sayekti punniku nunggil ana dénné mungguha ngélmu nurbuwah.
  61. Anapon ngélmu nurbuwah, tegessé kang para Nabi, lalakonné kinnawruhan Nabi kang dadi narpathi, dénnya angréh wadya lit [286] lan ingerring prajannipun dénnya rumekséng bala karêksanné wong sabumi, wahyunnipun Nabi tinurunnan ilam,
  62. Nugraha kalawan kikmat sabarang pangréhiréki, pangawasiréng Hyang Suksma, anggung tinurunnan gaib ngalamt miwah wangsit kalawan isarat iku, tedhak amawi  ayat pangandikanning Hyang  Widi, duk semana Nabi pan ingaken tunggal,
  63. Sagungnging kang para raja, iya sor-sorrnning Nabi, dénné para Aoliya, kang datan ngisar narpati, sor-sorranning para ji, wahyunning wali punniku, ing tingal batin ilam nugrahannira Hyang Widdhi, nora nganggo kitab wruh rasanning kitab,
  64. Nora sinnau micara, kabéh wicara wus enting, kenna ingkang samar-samar, karana tyassing pra wali, kadi upama carmin wus mengkonno wahyunnipun upama kang paésan kang katon jro dén tingalli, pasthi nyata wali nétranning Pangéran,
  65. Ngandhappé tigangprakara, para Nabi lan para ji, para wali kaping tiga, sor-sorran tigang prakawis para kukama nenggih, tegessé kakim punniku, sagung wong wicaksana awas sabarang prakawis iya iku amucara sarta kitab,
  66. Kitab ingkang éndah-éndah, kitab ingkang buka gaib kabéh sami kinnawruhan yén mungguh  wong bawah angin ingkang minnongka kim para sujanna punniku, lan wong bérbudi samya, [287] yéku kang winnilang kakim ingkang dadya  yén Ngarab para kukuma.
  67. Apan wus kocapping kojah, jro kitab mar-atu ngadlin dhawuh andikanning suksma, marang  sagungnging Narpathi, wasawir umpikulli, amrin kakimin punniku, éh sagung para raja, tata rénna barang kardi, marang ngaklun kamilun para kukuma.
  68. Rasullolah kadhawuhan sabarang kinnén atari, marang kang para sakabat terah mring  para Narpathi, samya kinnéb atari, maring para kukuméku, karana inallaha, yukibul mutakabirin satuhunné Allah kang Maha Wisésa.
  69. Tannasih mring kawulannya, ya ingkang takabur sami, dénné kang para kukuma, wus ilang takaburnéki, amung maring wong kapir, mungsuh  kang kinnén takabur, sawab sampun micara, ayat sampun dén dhawuhi, pan patakullaha yayaulil albab,
  70. Tegessé padah wediya, sira kabéh ing Hyang Widdhi, sagungnging para kukuma, sujana para bérbudi , aywa amamarahi, mawing wong padha tekabur, karana sira padha, kang samya pinnaring budi, budi iku pan gegedhinning nugraha.
  71. Sang Natha langkung mangrepa, Jeng Sultan Ngabdullah Tahir, ti cobanniréng kiddemat Sang Padhitha angling malih, milanné Sri Bupathi, ngélmu kang éndah punniku, wajib kang para natha, paédah madhangken budi, wajib rathu angedohken kukama.
  72. Kalawan ngélmu pirasat piya[288]pat punniku wajib kaduwé kang para raja, mila sagung kukaméki, prasamya angawruhi, sinnaosken para ratu, kang padha kawajibban ngélmu palak lan buru ji, ngélmu nujum lintang tut lintang si arah.
  73. Wruh lakunning diwangkara, kalih welas dadi margi, lintang tub lintang si arah , wong meteng kang dén kawruhi, duklagi kawan sasi, wruh lannang lan wadonnipun cirinné kinnawruhan myang banjurré jabang bayi, wawatekké tan luput sampun  kawruhana,
  74. Sarta daulatté pisan cilakanné dén kawruhi, marma ratu kawajibban yén anurunnaken wiji, wruha kang bakal dadi, papancén satriya ratu, dénné ngélmu pirasat  wajibbing  akarya mantri, bobotting  wong rupanné anggwa tondha.
  75. Ing kinna ana kukuma, anama Suléman Paris umatté Kajeng Nabi Musa, iku anama Yahudi, sinnebut sanagari, Suléman Paris Trama Gung, langkung kawicaksannan sabarang ngélmu wus kenni, iku dadi pguronning para raja.
  76. Nalika Kajeng Nayakéng  ngrat anglar jajahan agami, dénnya mamangun saréngat sagung  nagari-nagari, kang miyarsa  para ji, maido annarka dudu, ing ngaran ngélmu kemat amung patang prakara  samimandhek mangu kaya dudu kaya iya.
  77. Samangya gubel gurunnira, mring Ki Séh Suléman Paris ratu kang  patang prakara, punnapa punniki inggih, lamun naya[289]kéng  bumi, dipanning jagad panutup punnapa ngélmu kemat tuwan awasna kang yekti, Séh Suléman Paris sigra maring Mekah.
  78. Amomor wus prapténg  Mekah, wau Séh Suléman aris annyipat ngélmu pirasat kakimin Suléman aris rapli lawan maknawi, kang cinipta ngélmunnipun maksuddé wus kajajah, dupi tumingal Jeng Nabi, adawadhu; layawa biwadin lingnya.
  79. Alah iku kang wadana, kang nora kenna ing kidib yéku sarira kang mulya, pasthi tan kenna ing drengki, amung agawé becik rupa wong mengkonno iku, lawan asung kamulyan sama-samanning ngaurip nulya mantuk Suléman Paris praptanya.
  80. Ratu kang patang prakara, ing ngajak siyaga aglis séba mring Sang Nabi duta, ujarré Suléman Paris dora kabéh kang warti, anarka wong ngaku-aku, yekti mungguh pirasat dudu kemat dudu drengki, nulya budhal narpathi patang prakara.
  81. Prapténg  Mekah ratu papat manjing sakabat mring Nabi, wus kandel agamannira, miwah Ki Suléman Paris nulya sinungngan pamit angrata agamannipun ing nagrinnira samya, lah iku Sri Narapathi, gawé gedhé mungguhing ngélmu pirasat,
  82. Lawan ing kaol muktamat katondha Ngimam Sapingi, Sapingi usirtu misra, lumaku mring nagari Mesir, kathah sabatté ngiring, lalampah [290] wus kalih dalu, kéndel ing nagri Rumlah, wonten satepining margi, yata wonten wong bumi metu lélédhang.
  83. Annom abagus ajennar, Imam Sapingi ningalli, dinukking ngélmu pirasat gunnraita jronning galih, wong iki langkung pekik kuciwa matanné biru, iku atinné ala éman warnanné apekik wong abagus  duwéya ati raharja.
  84. Wong nganom iku tumingal Imam Sapingi néng margi, kadhepek mara tur sembah, tuwan kawula aturri, sampun dangu néng margi, kéndella ing wisméng ulun langkung dénnya mangrepa, dénnira amrih ngaturri, adhaharra inggih  ing wisma kawula.
  85. Yén sampun  dhahar siramma, nunten gogonda amingnging, kawula saos er mawar, yén sampun sarira sami, ayem tan angrungsangngi, sakarsa tuwan lumaju, andhatengngaken karsa, mangkana Imam Sapingi, osikking tyas sampelah graitannira.
  86. Lamun kaya mangkénnéya, wong iki atinné becik dénné pirasatté ala, apa cidra ngélmu mami, dadi wurung sung anggit ya ngélmu pirasat iku, lagi antuk satengngah, kitab pirasat su anggit yén cidraha angur baya sun wurungna.
  87. Ngénnakki tyas pocappan Imam Sapingi nurutti, nanging jro  driya sungkawa, Sayid Amiril Sapingi, sabat samya udanni, sungkawanné Gustinipun praptanning wi[291]smannira, ginnelarran prang wadanni, lapis sapta sinnebarran kembang-kembang.
  88. Agupuh ithak-ithikkan kang duwé wisma gumati, wus aglar kang pasugata, ngaturkes sarwi wotsari, wau Imam Sapingi, sangsaya pangungunnipun dénné nora kayaha, wong iki atinné becik yén becikka dénné pirasatté ala.
  89. Lajeng nurutti adhahar, nanging jronning tyas prihatin wus dhahar  ngaturran siram ér mawar wus dén cawissi, penuh sarowang néki, wus ayem sarirannipun anulya papamittan,
  90. Ungelling serat punnika, duk tuwan wau abukti, wonten ing wisma kawula, prabéya kawula ugi, pasugatanan nami, pan telas dinnar sapuluh, mangké panuwun amba, angajeng-ngajeng paparing, aparingnga tuwan kalih dasa dinnar.
  91. Mésem sungkawanné ilang, sakala Imam Sapingi, netya bingar lon ngandika, iya dinnar patang puluh, manjing iku tikel pat nora wurung sida dadi, enggonningsun anganggit ngélmu pisarat,
  92. Anulya ungkur-ungkurran sabat matur turut margi, kang munggéng kéringnging kuda, umatur saha wotsari, amba maturring Gusti, mila tuwan waunnipun nalika manjing wisma, tuwan kalangkung prihatin jronning dhahar taksih kalangkung sungkawa.
  93. Imam Sapingi [292] ngandika, wau mila ngong prihatin duk ginnawa maring wisma, wong ika ingsun tingalli, wadananné tan becik pratondha matanné biru, pasthi atinné ala, wekassan teka gukati, mring tatamu dénné ta matanné ala.
  94. Apa iya kukurangngan  kitab kang lagi sun  anggit pangréhing ngélmu pirasat mila ngong suwé prihatin ngundhat-tundhatting batin dalil ayat ingkang dhawuh, mila ngong nuli bingar, sawussé atompa tulis nora cidra lire kang ngélmu pirasat,
  95. Wong ika nyata yén ala, atinné pan nora becik susuguh kinnarya kemat sajatinné amrih bathi, susuguhé mring mami, lawan ta sabaturringsun enték sapuluh dinnar, balonja sugaténg mami, layang ika anagih rong puluh dinnar.
  96. Wus sayekti tyassé ala, mila sun mari  prihatin dadi nora kukurangngan ing ngélmu pirasat iki,  mila nuli sun wéhi, tikel ping pat bathinnipun wus pasthi nora cidra, kang kenna ing ngélmu iki, ala becik badanné anggawa tondha.
  97. Kunnéng malih winursita, nenggih pirasat maknawi, wonten wong guguru annyar, mring Sayid Imam Sapingi, sahantukké wong kalih, kakang adhi pan anuju, kawengngén duk lumampah, asipeng wonten ing margi, wisméng rondha annakké kakalih priya.
  98. Sinuguh kurma satalam dhadhayoh kang anom nenggih, tan mélu amanga[293]n kurma, amung kang tuwa kang bukti, ngancaran wanti-wanti, amung sumahur andheku, nanging tan purun mangan amung kakangné pribadi, kang susuguh ngoncatti mennawa taha.
  99. Kakang ngadhi sami késah, kang ngannom kari angintip ing solahé tamunira, dhayoh kang tuwa lingnya ris pagénné sir adhi, ngendi ana wong sinuguh, nora ngénnakki sarak kalebu wong anampik sih, lon sumahur milanné kawula kakang.
  100. Tan purun  amangan kurma, pan inggih  kurma punniki, tuwuh nginggil pajarattan lawan kakang kaping kalih, enggén sipeng punniki, sayekti amanggih mekruh, ingkang adarbé wisma , punnika jadah satunggil ingkang ngannom inggih  kang dadinning jinna.
  101. Kang tuwa alon angucap iku yayi saking ngendi, sapa kang muruk ing sira, ngélmu kang ambuka gaib kang ngannom annahurri, inggih tan liya guguru amung sarêng pun kakang, ing Gusti Imam Sapingi, pan pirasat maknawi kula winnejang.
  102. Anunggil lawan pun kakang, amung kang pirasat tapli, dénné mannawi punnika, kula winnejang pribadi, kang tuwan angling malih, sukur ta lah yayi sukur, saking ngapa sira angaranni jadah.
  103. Marang kang anduwé wisma, kadangngé kang ngannommiki, kang ngannom lan sahurrira, katondha in salah linggih, yén wong  annom upami, suker amanggihi tamu, ta[294]n jennak kalicattan cipta dhayoh glissa mulih, gih punniku yekti kadadénning jinna.
  104. Dénné kurma kang annondha, arummé tur ésmu amis mila tuwuh pajarattan wau kang lagya angintip atassing pamiyarsi, késah maring kakangngipun tutur pangintippira, lire kang dhadhayoh kalih, wus tinutur wiwittan prapténg wekassan,
  105. Kakangngé ngungun kalintang, yén mengkonno payo adhi, mara maring ibunnira, tatannya ingkang sayekti, karuhanné kang ngati, saksana sami lumaku, pratanning ibunnira, sarêng dénnya tatannya ris inggih ibu sinten kang ngukir kawula.
  106. Kalawan adhi punnika, punnapa tunggilla wiji, punnapa inggih liyaha, kang ibu alon naurri, pagénné sira kakalih, tatannya mengkonno iku, pan nora nana liya, mung ramannira pribadi, apanningsun nora tau laku cidra.
  107. Kang putra kalih turrira, ibu dika éling-ngéling, kang ngibu gupuh lingngira, apa lire ujar iki, kang putra matur kalih, tatamu punnika ibu, saking nagari Ngarab satrinné Imam Sapingi, mentas samya guguru ngélmu pirasat,
  108. Kula pun adhi punnika, inggih ing salah satunggil winnastan dadinning jinna, kang ngibu ngungun miyarsi, mengko ingsun tuturri, duk misihé ramak amu, nalika mara tapa, ing wukir kang katonniki, saben dalu yén subuh mantuk mring wisma.
  109. Saben sa[295]ben bakda salat sun saossi puhan roti, bukanné pendhak byarrinna, mekana dinna sawiji, nuju ing tengah wengngi, ramannira mulih dalu, anuronni maring wang, sawussé anuli bali, saossanné roti martéga dhinnahar.
  110. Jro roti isinné singgat nuli tatannya mring mami, pagénné saossannira, teka isi singgat iki gupuh ing ngong nahurri, mennawi ing wau dalu, dika nuronni mapan déréng kula jinnabaddi, bok punnika kang dadi cacad kawula.
  111. Dupi mirsa ramannira, tumungkul banget prihatin sarwi maca subkannalah, lawas-lawas ingsun titi, nora mulih nuronni, nalika martapéng gunung, iku ingsun kélingngan ing mongsa ingsun sarêsmi, dhunning rahsa apannas awakku awrat,
  112. Kiranné padha pandhitha, ingkang nyalubuk ing rêsmi, karana tatangganning wang, tannana wong mahas siji,  wong rong puluh pan luwih, kang nunggal sakrajanniku, tan nana katrocobban pandhitha kalawan murid miwah dhukuh kabéh tur padha pandhitha.
  113. Mokal yén wong moncapatta kang annyamur nyidra rêsmi, dénné sun tan nedya jinna, yén mengkonno annak mami, undangngen dipun anglis dhadhayoh roro punniku, ingsun arsa tatannya, dadinning jinna kang ngendi, apa sira utawa ta arinnira.
  114. Dhadhayoh wus  ingaturran prapta ngarsanning bunnéki, nyai rondha lon tata[296]nnya, dadinning jinna kang ngendi, ywa dadi tyassiréki, mannira tannya satuhu, iku ta arinnira, aran nana salah siji, endi ingkang kakdadéyan saking jinna,
  115. Dhadhayoh kang ngannom mojar, mangké andika saratti, babalungngé rakandika, kiyai kang sampun lalis dika kén mendhet kedhik annak kakalih agupuh, méntar maring ngastana, dhudhuk babalung wus olih, mung sacengkang mulih sapraptanning wisma.
  116. Katurring dhadhayohira, dhadhayoh kang ngannom lingnya ris dika medallaken erah, inggih punnadhi kakalih, sacerêt dika kuwik ing beling kémawon metu, anulya kalih samya, medallaken rah sakedhik kinnén ngusappaken babalungnging bapa.
  117. Pundi ingkang boten ilang, getih néng babalung ngriki, punniku dadinning jinna, kang sirna ing babalung ngriki, pan putranné sayekti, kang tuwa miwitti gupuh, ingusappan rahira, balungnging ramannira glis kaping tiga rah sirna ping tiga pisan,
  118. Kang annom anulya ngusap ing getih; getihé maksih, gugubras anggubrassi, marbabak anéng babalung, dhoyoh kang annom mojar, inggih pun adhi punniki, ingkang nganén kang tetep dadinning jinna.
  119. Pratondha rah datan ilang, néng balungngé ramannéki, iya ingkang duwé darah, tannantara samya nangis annak lan ibunné[297]ki,samya tobat ing Hyang Ngagung, Ki Séh Mukamad Islam pangandikannira aris lah Sang Natha yéku maknawi pirasat,
  120. Thukullé karya duduga, labet pirasat maknawi, pasangnging pangunandika, pangraita parimurti, adu mannis lulungit kridhanning budi amengku, ing naya pariwara, mila wajibbing narpathi, angathikka wong rahayu wicaksana.
  121. Duk jamhur Sapingi Imam sirtu ilabaldis sami, anng marga pan kapapag wong angon unta anglari, tannya Imam Sapingi, yén angluruh untannipun Imam Sapingi mojar, untannira picak siji, lawan wadon matanné kang kiwa picak,
  122. Lan kakéwér dhadhungngira, momottanné bot sasisih, kang duwé unta graita, wong iki weruh sayekti, sigra dénnira angling, ya mengkonno untanningsun Imam Sapingi mojar, ya turutten dalan iki, sigra lajeng wau kang ngaduwé unta.
  123. Nurut marga saonjottan untanné tan nana kéksi, anulya bali canhkélak nututti Imam Sapingi, annempuhaken ugi, wong ngika wau kang weruh, inguwuhkén mandhegga, apan sarwi memedénni, anggigila solahé kadya nempuhna.
  124. Sigra pinnenthangken laras Imam Sapingi ngandheggi, kang duwé unta lingngira, sira kang wruh cirinné untanningsun Imam Sapingi mo[298]jar, nora ngong weruh pribadi, weruh ingsun saka watara duduga.
  125. Sun naranni untannira, momottanné bot sasisih, marmanné sun naranni, untamu kékéwér dhadhyng, ing suket lusah-lusah, sunnaranni picak siji, ingkang kiwa katara enggonné mangan,
  126. Suket sakiwanning marga, saeler tan kalong siji, amung tengenning marga, pinnangan sami lumaristandhanné picak siji, kang kiwa suketté wutuh, tandhanné wadon iya, panguyuhé kocar-kacir, pan tabetté iku dudu uyuh lannang.
  127. Gawok ingkang duwé unta, tur sembah Imam Sapingi, cakélak bali anginthar, anurut margi kang ngunni, lajeng Imam Sapingi, Séh Mukamad Islam muwus lestari dadi wejang, mring Sultan  Ngabdul Tahir, lah punnika empanné ngélmu pirasat,
  128. Nora kenna géya-géya, sawang sawungngen ing warni, ing pirasat kang lapli, kalawan maknawinnipun ing bobotté kawruhan aywa duméh yén sira sih, bok kaliru pirasatté karo ala.
  129. Dadi ing gagawa tiwas ing praja angliling semmi, angilang-ilang darajad nyunyukerri prapténg batin wong jail  ati kecil dursila tanna mrih ayu, marang sasama-sama, nunusuhken karyanéki, wong mengkono i[299]ku pirasatté ala.
  130. Hyang Suksma agawé titah,sarandunning badan iki, miwah netranné kalih, ulat liringngé tinnemu, kabéh kang tapaking Hyang, mét pratondha wateknéki, nora cidra muktamad sagung pandhitha.
  131. Karana kang pra pandhitha, sadaya wus angrembaggi, bennerring ngélmu pirasat wusnyatakaken prasami, miwah andika Nabi, yaatlikukawajukum kang lawan malih lapal nginda ihsannil jujuhi, ing tegessé sakabéh padha ngulattana.
  132. Sagung kawulanning Ngallah, myang kang tinnitah para Ji, ngingu wong myang pawong sannak kang becik wadanannéki, apa tegessé becik jembar lumah lawan nalus tancep sarta wang malang, tanpikken wadana miring, gatellati miyar-miyur glis kawuntat,

Pupuh XXIII

  1. Lawan malih wonten lapal ya albiruka timupit lawali, walyaumatu walkikmatu, wal ngitanatu lawan pilwasiti umati yapwapitnatu,  wal maodatu punnika, pilkassari yaumati.
  2. Lire umad Rasullullah, kang ngabarkat kalawan kang ngabecik akéh mring dedeg kang luhur, luhur ingkang sembada, kaprawiran kawicaksannan rahayu, gonné dedeg kang pideksa, wong ngantér budi bérbudi.
  3. Gonné kemat palacidra, umat Rasul kangdeeg péndhék cilik miwah kang rada bikukul iku gonning musibat [300] nadyan nalus kul asparin malngunun kalamun rambutté abang, lannat kasuruppan iblis,
  4. Pasal kang kaping sangalas nyatakaken ngélmu tigang prakawis iya pirasat punniku, lawan ngélmu piyapat nama roro jatinné tunggal sawujud kanyatahanné karana, karosaking gon sawiji.
  5. Tegessé kalih punnika, pratandhanné élingngan barang kardi, sirah kang cilik punnika, tondha budinné cekak lawan kurang iya  pamicarannipun sirah kang sedheng punnika, tondha wicaksannéng budi.
  6. Lan sinungngan pangawikan rambut akas iku tandhanning wanni, rambut kang lemes punniku, jirih nora wirangngan rambut sedheng  tegessé ingkang ambakung, mantep teteg barang karya, rahayu tuhu ing janji.
  7. Rambut kang lembut punnika, pratandhanné cekak budinné kedhik rambut kang irêng  punniku, bérbudi tur taharja, wanni kéwuh tangngon barang  gelarripun ennya dhadha endi dhadha, culika kang dén singgahi.
  8. Labuhan salirring karya, angandhemmi wicara kang kawijil rambut kang kunning punniku, tondha budinné kurang, amung rada barang barangngassan kaduk lengngus rabut kang irêng kang ngatap luwih barang solahnéki.
  9. Kang ana wulu walikat wulu lembut pratondha tuhu jangji, lawan lepas budinnipun sagung wulu punnika, kang ngalembut salamet nora  tekabur, norraga angéca[301]nni tyas yéku dandannanning budi.
  10. Lamun simpenning wiwéka, wanni kukum annambak lara pati, anyimpang edir lan lengngus graita trussing tékad kunneng sirah lan  wulu genti cinnatur, bathuk alis grana nétra, lambé lan karna winnarni.
  11. Bathuk kang ciyut punnika, pratandhanné kurang budinné kedhik bathuk kang jembar punniku, bengngis kebluk sungkannan, bathuk sedheng kang nora nan jang kerut iku tandhanning mlas sarsa, kalahan sabarang kardi.
  12. Dénné jang kerut punnika, ingkang mujur ing ngantaranning ngalis tondha kéh prihatinnipun kerêng datan saronta, lan jangkerut ila kang malangnging bathuk iku tondha wicaksana, limpad lila kalah wanni.
  13. Alis kang lembut wulunya, yéku tondha rahayu kéh kang ngasih, tannana nyenyetittipun dénné kang luntur ika, tondha kebluk doyan mangan agadebus alis kang tepung punnika, tondha bencana muthakil,
  14. Suka mét lumuh kélingan lawan tan wruhing ngala lawan becik alis rada  kapendhuwur, tondha geng budinnira, nanging rada gumunggung ambeknya agung, alis kang sedheng punnika, lepas tyas sampurnéng budi.
  15. Kuping kang  ciyut punnika, tondha akéh salahé awor drengki, kuping kang ngomba punniku, bodho nanging raharja, kaduk puguh kuping kang sedheng punniku, bérbudi bawa leksana, sasolah[302]é tanyenyengit,
  16. Utawi nétra  kang ngomba, tondha kebluk ala anteppé kedhik dénné nétra kang ngaciyut jongngla sugih mamaras graitanné kalepassen wanni kéwuh, nanging kakéyan mamaras nétra kang  sedheng linuwih.
  17. Kang sampurna tur agama, wicaksana nuhonni marang jangji, nétra kang lekok punniku, musibat sarta pitnah, andengkénni amrih alanning wong ngiku, nétra ngapendul punnika, drengki jail tur gumangkit,
  18. Nétra lembut ideppira, yén anglirik ya kariyip-kariyip tondha kurang budinnipun tur kurang  pamicara, nétra ingkang arang-arang kedhéppipun iku tandhanning sampurna, pamicara ulah niti.
  19. Yaiku mata tandandannan dénné nétra kang sanget irêng néki, tondha kéh wiwékannipun nétra biru punnika, liwat ala yén puputih nétra biru, iku ratunning musibat pitennah tur betah ngisin,
  20. Lengngus drengki ngandaka, ratunning durjana linyok duwénni, anggadur ambek amberung, datan angétang tékad ala-ala kang tinnékaddaken iku, lamun nétra iku abang, wanninné kurang prayogi.
  21. Mata kunning puputihnya, iku pates dadi gurunning maling, mata lindri liyeppiku, tan ciyut datan omba, kedhép arang atajem panglirikkipun tondha mantep barang karya, bérbudi tur béra[303]gami.
  22. Patitis ulah wicara, ing wiwéka andhap tur ora edir, alus barang ambekkipun sedhih ing ngajak ala, datan ngarsa kawennangngan yén tutulung, lepas marang pangawikan  iku dandannanning bumi.
  23. Yén putih ing nétra ika, akéh biru iku pratondha  sarik musibat wanni bebendu, nguwitken ngamandaka, adhadhasar dréngki dursila tekabur, angepak panggawé cidra, rahayu kang dén singgahi.
  24. Suka sikara niaya, lamun nora pitenah ing gariming, amung mata sedheng ngiku, nindakki kautaman wiwéka yu aluhur aluhur darajaddipun pamicara bér-agama, amung becik dén tindakki.
  25. Yén nana sajronning mata, yén amandeng ana kadya nar ywa lit nungsang jungkel lir gumuyu, tondha umurré dawa, lamun nétra pipinggirré ing jang kerut tondhanné nora wirangngan agung niyaya drengkénni.
  26. Mata nai laler ika rada ngunus terijillanné kalih, pinggir lir gerêtting gulu iku mata pitennah, mata kunning puputihé tan kadulu, tunggallé mata niyaya. Mata abang kadya genni.
  27. Kriyip-kriyip kaentassan pasemonné kadi matanning sapi, tondha kurang budinnipun jinnah tanpa nginumman andaluya mati lan  sembranannipun bodho lire kang mengkana, miwah moh pakarti becik,
  28. Nétra kula wu punnika, pratandha karêm panggawé becik mata [304] nai laler iku, ingkang kaliwat  ala, maba matu yén merêm rada ngapendul yén melék rada jelalat yéku tondha mamak budi.
  29. Betah anggung-gung sarira,  ing ngambekké kadya wus angengkokki, kasusu rongkah tan pecus tangéh mét kautaman lamun nétra ting palingker ideppipun kriyip-kriyip yénna mulat ideppé pating besasik,
  30. Yaiku ratunning ngédan aja sira sasandhingngan alinggih sasat nyandhing ula dumung, tan kenna katungkulla, wurungnga yén anyakot tan wandé nyembur, ratunning dubilah sétan nora kenna dén pedhakki.
  31. Gelar mindeng ngamandaka, katon becik yén wus kalingngan salin anglelebur padha batur, anggung angrusak sannak kuthanning blis mung mengkonno gunnannipun  tinnerakna ing prakara, kang bahya anninniwassi.
  32.  Mung bandhannéka jaillan mring pakéwuh tipis ati jejerih, mung mamak wanni bebendu, kemat tur palinyokkan uwit bodho kumintir ling-ngalingngipun anggung angalap seram, adol nama dedrengkénni.
  33. Mata kang sungsun kedhépnya, tondha gecul angas sarta jejerih, mata rangkep lirikkipun ngétan kenna lor kenna, iya iku  tondha lamis para padu, tan wruh empanning duraka, pratingkahé kukum kucing.
  34. Ugerré pirasat mata, ing manungsa kabéh sariranéki, tondha wonten penneddipun kapanggih [305] sarandunya, gantya irung cinnatur pirasattipun yén irung bangir adawa, pratondha kagehdén budi.
  35. Nanging budinné belasar, irung kandel ing ngantaranning léngnéki, pratondha sugih calathu, irung jembar pucuknya, iya iku tondha ratunning gadebus gonning dora palinyokkan grana geng kang ngisor malik,
  36. Iku tondha sih ing sahwat lamun grana  jembar léng-léngngan néki, drengki tur kenna bebendu, grana sedheng punnika, pratondha yén becik  barang pakaryéku, kunneng lambé kang winnarna, wong lambé ciyut jejerih.
  37. Wong kandel lambénné ika, budi jero gedhén mamak sakedhik lambé kang sedheng punnika, barang budi sampurna, lambé tipis élingngan wawatekkipun lambé kang biru punnika, tondha linyok barang kardi.
  38. Lambé kang rada semu bang, nora lawan kinnang semunné abrit sedheng kandel tipissipun iku pratondha paham barang karya  katom ambekké rahayu, kunneng untu kang winnarna, yénnarang tur cilik-cilik, iku gung niyatté ala, untu dawa gung-ngagung angarangngi, pratondha pitnah punniku, untun sedheng tur rata, wong bérngakal benner barang ngakallipun janggut kang lincip punnika, kurang budi awor drengki.
  39. Gung luput yénna micara, janggut kandel gedhé iku bekicik lawan dhadha sarta kabur, janggut sedheng punnika, pratondha bérbudi sampurna raha[306]yu, kunneng swara kang winnarna, swara banget tondha wanni.
  40. Wanni sabarang pakarya, wanni kéwuh annambak lara pati, swara kang keméng punniku, lumuh ajrih ing baya, sarta lalén sabaranga pakaryannipun swara kang sedheng punnika, tan narsa tekabur edir.
  41. Jéjénggot kang winursita, wulu jénggot kang lembut iku aris-aris barang lakunnipun rahayu solahira, wulu jénggot ngrempel tan nganggo pinnatut iku tondha wicaksana, sampurna barang pakarti.
  42. Jénggot mulet muyek ika, pratandhanné culika barang kardi, rada wanni ing bebendu, anggung akarya cidra, sapolahé adoh panggawé rahayu, ngapus-sapus barang karya, nora jeg tindakké malih.
  43. Lirre banget winnalerran mata biru kalawan  janggut lincip wulu jénggot  muyeg iku, kalawan bathuk lengar, nora kenna pinnawong sannak punniku, nora wurung gawé ala, sasat nyandhing ula mandi.
  44. Tanpa gawé perakkana, pasthi wajib ngedhohi ula mandi, mupakat kang para jamhur, muktamat pinnélingngan mring sagungnging para pandhitha gung ngagung, wong tinnitah kang mangkana, dadi kadhatonning ngéblis.
  45. Gulu ingkang winursita, gulu cendhak pratondha nora becik sarênggep yén  alaku dur, dénné gulu kang dawa, suda ati mamak anyaléwéng kéwuh, gulu kandel doyan mangan sembrana tan wruh ing ngisin,
  46. Gu[307]lu kang sedheng punnika, pratondha kéh budinné micara riris benner barang tingkahipun wau ingkang winnarna,  tau wijang sura yénna manggih kéwuh, lan étahnang budinné dhangan tutulung pakarti becik,
  47. Tau mringkus aprantondha, lamun ngimel pakarti kang anyilib kabélan akarya luput kaluputtanning sannak myang sarowang totongga ginnawé luput iku sétan apapanthan nora kenna dén becikki.
  48. Dhawa ingkang ginupit, ingkang jembar kebluk amalénthonni, padha kang sedheng punniku, bérbudi wicaksana, wetir gedhé tandhanné punniku kebluk weteng kang sedheng prayoga, patitis barang pakarti.
  49. Wentis kang gedhé punnika, sariranné yénnora nembadanni, keras kurang budinnipun dariji suku asta, lamun cendhak nguthakil panjang kang lurus pratondha lus  kang wiwéka, bakuh wanni wanni annorragi.
  50. Kunneng saratting wirasat lan piyapat gumantung wong bérbudi, bisa ngawassakenniku, darapon amanggiha, ing sakira ambédakaken punniku, ing ngantaranning wong ngala, lan antaranning wong becik,
  51. Pasal kaping kalih dasa, anyatakken sagung para narpathi, kang ngamong rong prakaréku, ing wadya kang ngawarna, kapir Islam bédanné yén nawéh kukum larangngana bébésannan wadya kang Islam lan kapir.
  52. Yén ratu adarbé bala, kapir Islam ngagemma kukum kalih, ajaha [308] woworran kukum miwah tindakking praja, angger-angger pan nana kocapping kukum pratingkah ambahu rêksa, ing bala Islam lan kapir.
  53. Pan sami angalih dasa, bab saratté ing bala warni kalih, apan sami ngrong puluh, yogya kang para raja, teteppana kakké prakara rong puluh, yén ratu ngilang ilangnga, iya ing salah sawiji.
  54. Tan wandé amanggih bala, wus muktamat sagung para musannip angger-angger ang rong puluh, ingwadya kapir islam sarat maring islam cinnatur rumuhun kakké kang dhingin punnika, wajibbing para narpathi.
  55. Aywa ngagungken sarira, endi lire asring dénnya nindakki, panggawé wewennang iku, aja anula-nula, karana tan darbé potang ing Hyang Ngagung, annyupet réh kautaman nora duwé potang batin,
  56. Apura iku utama, apan nana dalillé Sultan Mesir, jro kitab Ahbarul Muluk Jeng Nabi Yusup mulya, apan nenggih pangandikanné Hyang Luhur, éh Yusup mulanné sira, sun junjung karaton nadi.
  57. Ing pangkat kamulyannira, ratu agung luwih samanning ngaji, lan kannabéyanniréku, sawab sira ngapura, ing dosanné sadulurrira punniku, dé sira amrih  utama, ingsun males angundhakki.
  58. Pira-pira kaluhurran lawan pira-pira kamulyan adi, darajattira sun junjung, rahayu karatonnya, sun sorraken sagung para ra[309]tu, amriha bekti ing sira, wewennang iku ajinnis.
  59. Lan tekabur ujubbriya, Allah layukibun mutakabirin Hyang Suksma tan asih iku, mring wong tekabur ika, kang sinniyan wong ngandhappasor kang ngalus marma ratu undhangngana, mring wadya ywa trap edir.
  60. Wong ladak akarya rusak apan ana undhangngé Kangjeng Nabi, ingsun kadhawuhan wahyu, darapon umat padha, norragaha aywa na watek tekabur, nadyan tinnitah naréndra, utama lus puréng dasih.
  61. Lapallat kulunnasa lawan malih  mankannapi kalbihi, miskaladaratinniku, minnal kabirin nika, nora manjing wiwilangngan manungséku, yén nana wong jronning mannah, isiya wijinning sawi.
  62. Isi tekabur punnika. Iya saking tekabur mungsuh kapir, wong ngedir tekabur iku, dadi jinnissing sétan nora manjing wilanganning manungséku, manjing wilangnning sétan nora kalap barang kardi.
  63. Dadi praja siya-siya, lamun ratu ngingu punggawa mantri, budinné edir tekabur, angrusak kautaman utawi kak kaping kalih kang winuwus wajibbing ratu ngarsakna, kang sembada turring dasih.
  64. Yén ana aturring wadya, madullaken alanné koncanéki, rungunnen aja ginugu, yén durung sah pariksa, telu papat kang nunggal sakaryannipun aja nuli aduduka, lagi aturring sawiji.
  65. Karana ratu tan wennang, miyarsakna ing ngatur[310]ré wong drengki, rusak kaprabonning ratu, kang dahwén marang konca, gunuguwa iku rusakking praja gung, wus sah kang para pandhitha, ratu kang pantes kinnathik,
  66. Wong prawira wicaksana ing tegessé rahayu barang kardi, pinter iku tegessipun wruh kukum batal karam wruh ing nistha madya lan utamannipun yén wong pinter ngambah nistha, iku pinterranning ngéblis,
  67. Duk jaman karatonnira, Sultan Kabir Mahmudin Sayih Ngali, ana punggawa wawadul angalakaken konca, Bagendha Li angandika sarwi rêngu, ya sun rungu aturrira, yén nyata ingsun yékténni.
  68. Nanging sira tobatta, aja mindho karya witting bilahi, yén goroh wadulliréku, ngong tugel ilattira, wong madulken  ing luptté kancannipun tan manjing jinis manungsa, iku wus jinnis lan iblis,
  69. Nadyan ta silih temenna, tuturrira tobatta aywa malih, langkung nuhun aturripun tobat amindhonnana, sinneksénnan sabat punggawa gung ngagung, lilih rêngunning naréndra, Sultan Sayiddinna Ngali.
  70. Utawi kak kaping tiga, ratu aja angathik wong kang jail yén kurang pariksannipun duduka cacah cucah, ngilangngaken darajad karaton nagung, karya rêngkanning nagara, rusak dalajadding bumi.
  71. Lawan ratu angulaha, lepas budi amrih undhakking pikir, larangngana ratu-ratu, aja undhagi asta, anunungkul marang gunggungn[311]ging pakéwuh,  kalédhon sapéngngerring rat balikkan ratu kang wajib,
  72. Amateng-matengna gelar, ing ngayuda mennawa manggih jurit yén kasorra balannipun sawab innanning gelar, akéh mati panniku dosanning ratu, pépéka tan wruh ing gelar, ginnéndhongngan dosa pati.
  73. Utawi  kak ping sakawan ratu wajib ambahu rêkséng dasih, sandhang bukti mrih rahayu, apan kang Maha Mulya, nora mukir kéh warnanné dasihipun pasék masiyat milalat isinning dinnya punniki.
  74. Kapir islam wong bidengah, Nabi Wali Mukmin kalawan sirik rinneksa sadayannipun dénning pancénning dosa, wus kinnarya takdirring samohannipun ala becik wus ginnelar, kelirré dunnya punniki.
  75. Marmanné luwih utama, umat Nabi asih ing sami-sami, nadyan dénnalanni iku, aja amales ala, utawi kak kang kaping lima punniku, wajibbing para naréndra, aja asring niningalli.
  76. Marang rayatting punggawa, aja mélik angrujit jronning galih, lan wajibbing para ratu, angingu angathikka, ing kawula  kang micara wantu-wantu, éling réhing kinna-kinna, srawungngan ingkang  para Ji.
  77. Miwah kang tau micara, lan wong tapa miwah wong papasarran apaédah atepa sarirannipun ilang ingkang kajaillan tepa-tepa sariréki.
  78. Wong pinter ja[312]il tan nana, pan wong bodho tegessé kang jail lapal jail iku jahlu, bodho tegessé mapan yén wong wicaksana prawira satuhu, opén dahwén sinninggahan méri iri dén singgahi.
  79. Yén nana maturring raja,  angaranni luput kancanné sami, ngaku benner dhéwékkipun sétan panunjang palang, wong mengkonno tan pantes kinathik ratu, dénné wong kang wus micara, ing kukum sadaya kenni.
  80. Dénné tak kaping nenemmika, ratu wajib taklim ing kaki-kaki, lan malih aja malebut, marang wismanning wadya, lan maliyé annenggih wajibbing ratu, miwah kang awassing gelar, kang taté ngabenning jurit,
  81. Lan angulattana wadya, ingkang taté gunnem ing ngunni-ngunni, lawan sagung ratu-ratu, kang taté gitik praja, nadyan nora ngawakki kang wruh ing tutur, pratingkah angadu bala, solahé amangun jurit,
  82. Barang kang kenna micara, ing pratingkah menggahing krama yekti, lepas budi amamatut asih ing sama-sama, nora ginggang ing tepa sarirannipun iku kena tinnariya, rêksannen sandhang lan bukti.
  83. Dénné ta kak kaping sapta, arêppana sagung ingkang para Ji, asungnga kurmat kang tulus maring wong tuwa-tuwa nadyan silih  tannanaha ngélmunnipun wennang ratu sih welassa, sabab kéh ing ngumur néki.
  84. Apa dénné tuwa tapa, miwah tuwa kang wicaksana ngalim kinnurmattan iku parlu nadyan kumprung pengungnga, taklimana iya sabab tuwannipun kak kaping wolu [313] punnika, ratu wajib ngasmarannira.  

Pupuh XXIV
ASMARADANA

  1. Wajib anuhonni jangji, mring sagung kawulanning Hyang, nora gingsir timballanné, kang luwih kinnasegittan ratu cidra ngubaya, jro Kitab Ahbarul Muluk kojahé Sultan Iskandar.
  2. Iskandar Dulkarnaénni, marma sinungngan kagungngan luwih agung karatonné, pra sasat Nabi Suléman pamalessing Hyang Suksma, telung prakara lirripun lampah ingkang  tinnarima.
  3. Kang dhingin tuhu ing jangji, tanna ngitung-itung janma, lan wong cilik-cilik baé, tannarsa cidra ngubaya, kaping kalih punnika, mring wadya kang gung mumuruk pangandika kak kéwala.
  4. Kaping tiganné anenggih, sagung pametunning praja, bulu bekti sadayanné, kang saking ing raja-raja, tannarsa asimpenna, ginnadhuh punggawannipun kinnén akarya sidekah.
  5. Kang kaping sanga para Ji, aja na pupuk duka, nibakaken paréntahé, miwah yén angukummana, ing wadya kang mradata, myang pangréh wadya bala gung, dén terah mannissing ngulat,
  6. Kang wus kocap ngunni-unni, sagungnging kang kautaman busana barang solahé, ririh lemes patembungngan mannissing kang wadana, ruruh jetmita ing tanduk yéku kaisén utama.
  7. Jeng Nabi nalikéng wengngi,  ameng-ngameng lan sakabat ana kabuka saking éb pira-pira katingngallan maligé nawa [314] rêtna, saking mannikem kadulu, kocakking jro nrussing jaba.
  8. Sakabat matur wotsari, Gusti maligé punnika, inggih sinten ingkang ngadarbé, ngandika Sang Nayakéngngrat iya maligé ika, saossanning ratu-ratu, kang samya adil mring bala.
  9. Sakabat umatur malih, punnapa ratu kéwala, kang tinnarima lampahé, wong cilik-cilik punnika, punnapa tan wontenna, tinnarima lampahipun tan darbé kang maligéndah.
  10. Mésem sang dipanning bumi, sanadyan wong dudu raja, iya ana  milu duwé, wong ngandhap pasor budinya, asih ing sama-sama, yén anembung mannis sarum anrussing driya raharja,
  11. Tan nana mantranné runtik tanna males sinnikara, sabar sapari bawanné, iku kang padha lan raja, daulatting wekassan kunnéng kak kaping sapuluh, sagungnging kang raja-raja.
  12. Akarya sakking dasih, amilara tanpa dosa, dénné ulet pariksanné, aywa ngegungken yén raja, yén anggung karya susah, mring sagungnging wadyannipun tan wuntenna wawalessan,
  13. Kak kaping sawelas nenggih, sagungnging kang raja-raja, sirêppen ing sawadyanné, aywa na wong cecengngillan miwah wong kang mradata, sirêppen kalawan patut yén wus tiga ora kenna.
  14. Iku gebyurna ing ngadil karana yén  praja ika, akéh swaranning papadon iku ngalamatté ala, sara [315] labetting praja, lan malih undhangnging rasul tan nana kang nimbangngan.
  15. Gegedhénning ngamat iki, laku kang luwih katrima,  wong ngatuttaken sasatron kungkullan sagung sidekah, lan sagung salat sunnat luwih tinnarima iku, sinung luhur kang darajad,
  16. Kak kaping rolas winnarni, aja sih kang para raja, mring wadya opén panastén myang wadya  sring gawé dosa mring kacanné punnika, iku sétan ngadhul-ladhul amurwa rêngkanning praja.
  17. Balik ratu kang utami, ngapura ngéling-ngélingna, maring bala kang kalalén nutuppi celanning bala, ratu luwih utama, yekti darajatté luhur, kang punjul samanning raja.
  18. Lire sapa kang nutuppi, maring celanning manungsa, yekti tinutup celanné, maring Hyang Kang Maha Mulya, mangkana cinnarita, ing nalika jennengngipun Kalipah Bagéndha Ngumar.
  19. Nalika mayengnging wangngi, sajronning nagri Madinnah, siji tan mawi balanné, anjejep wong kang dursila, mangkana amiyarsa, wong arsa dora caréku, duk lagya ambur-amburran,
  20. Bagéndha Ngumar angintip maring kang sawiji wisma, ana alinggih wong roro, dinukking ngélmu wirasat lannang wadonné ala, sarwi nyandhing gucinnipun isi sajeng lan waragang.
  21. Gelassé ana sumandhing, Bagéndha Ngumar saksana, bramantya narik pedhangngé, cocorring wisma sinningkal saking nginggil panjingnya, anjo[316]g sarwi ngandika sru, éh mengkonno solahira.
  22. Éh iki satrunning bumi, apa ta pannyanannira, nora na wruh kang mengkonno, kagyat pra samya tumungkul kaliyé mendhak-mendhak annon pedhangngé wus konus kumitir méh tibannira.
  23. Kang lannang matur wotsari, ya Sultanku Sayid Ngumar, sakedhap paduka antos wontenning ngatur kawula, yén wus katur punnika, pan sakarsa tuwan prabu, angukum badan kawula.
  24. Yén kénging aturring dasih, inggih pan éstu kawula, adamel dosa sawiyos sajronning wengngi punnika, dénné tuwan ping tiga, nennerak salah pukulun sajronning dalu punnika.
  25. Kalipah Ngumar lingnya ris lah ta endi salah ing wang, wong lannang umaturra lon inggih ing dalil punnika, mongsa tuwan kilappa, lapal walata jassasu, aja anjalimet sira.
  26. Mangké tuwan anglampahi, sisiku lakunning raja, dénné ta kaping kaliyé, kang lapal waktul buyuta, lawan min abawabiha, lire malebuwa iku, ing wisma saking ing lawang,
  27. Mangké tuwan anglampahi, tan malebet saking lawang, saking pager bedhah cocor, tumurun  anjog ing wisma, latatkulut buyutta, miwahé rubuyuttikum kattatas takdilu lirnya.
  28. Ajana manjing siréki, maring ing sawiji wisma, yén nora sarta idinné, kang gadhah [317] wisma punnika, tuwan mangké angambah, walerring kitab pukulun dénné ta badan kawula.
  29. Saweg sapisan punniki, lan malihipun punnika, kawula pan dédé katong, Bagéndha Ngumar ngandika, wus benner ujarrira, nanging pakaryanniréku, sun ukum yén mindhonnana.
  30. Wong lannang matur wotsasri, inggih yéng tuwan ngapura, kawula tobat ing mangké, lah ta tuwan neksénnana, lamun malih-maliha, sumangga paduka ukum dadossa bojanning pedhang.
  31. Lah tuwan sinten neksénni, ing salahing tingkah tuwan Bagéndha Ngumar delingngé, iya nyata solah ing wang, nging tan dadi duraka, pannerakkingsun ing kukum nedya ambuwang wong ngala.
  32. Kang arsa ingsun tandangngi, duk sira laku dursila, dadi wennang solah ing ngong, nerak kukum tan duraka, lan malih raganning wang, tobatta mring salahingsun kang neksénni nora nana.
  33. Sira iki pan wong cilik tan dadi seksi kalipah, yén dudu samanning katong, tobatté wus tinnarima, kondur Bagéndha Ngumar, kunneng malih kang winuwus kak kaping tiga welas,
  34. Wajib kang sagung narpathi, lamun anglampahi salah, annyilippa ing balanné, aywa kongsi kawunningngan yén wruha ingkang wadya, temah mamanni nununtun iku ing pakarti salah.
  35. Karana lakunning bumi, anut wawatekking raja, yén becik kalakuhanné, [318]gonné ngratonni nagara, wadya anut kéwala, yén saru watekking ratu, balanné anut kéwala.
  36. Mila ratu datan kenni, anutuh lakunning bala, anutuha sariranné, sabarang tingkahing raja, bala nurut kéwala, jer ratu saosikkipun dadi wit sagung manungsa.
  37. Manungsa kang dén ratonni, pasthi nut tannantuk nyimpang, saking watekking Prabunné, marma ratu nora kenna, gawé sawiyah-wiyah, abotté wong dadi ratu, angimanni wong sajagad,
  38. Yén nyimpangnga wateknéki, wong cilik durakéng  ngiman mila kang tipis budinné, tan purun  ginnawé raja, botté sawab gagawa, watakking sabalannipun ratu salah milu salah.
  39. Ratu suci milu suci, dosanning ratu  tan nana, yén duraka gedhé dhéwé, yén mulya benner tan salah, iya tan nana padha, agungnging ganjarrannipun yekti tan kenna winnilang.
  40. Kadi tan nguman-ngumanni, lamun kennaha ginnebag kunneng kak ping pat belassé, wajib ingkang raja-raja, ten kenna anggagampang, kang nedya ngomahi kukum panggawé pira-pira.
  41. Pakéwuh sajronning bumi, lire pangucap sakecap akéh abot dadi énthéng, kang ngénthvng wekasan awrat kang ngéwuh dadi gampang, kang agampang dadi éwuh, yéku uwitting dursila.
  42. Awit saking welas sasih, ambuwang takdirring suksma, ingkang abot dadi [319] énthéng, kang énthéng satemah awrat wit saking sesengittan kang pannastén kancannipun mulanné némpélli dosa.
  43. Kang ping gangsal welas nenggih, wajib ingkang para raja, amulyakna dan-dananné, lahir batin dén santosa, latir mungguh punggawa, kang yogya kenna tinnuntun ing kéwuh  angulah praja.
  44. Kang ngana ing barang kardi, gedhé cilikking prakara, kang tinnarima ring gedhé, aja dén uwor ring karsa, mrih karya cicilikkan miwah ta ganjarannipun dén anganggo pangkat pangkat,
  45. Dénné pangulahing batin  sagung kang para ngulama, myang pekir miskin jinnissé, wong jahidu ngabittika, sakéh lahirrika.
  46. Karana ratu alinggih, lawan wong ahli nagara, suda cahyanné kang ngijo, wuwuh cahyanné kang abang, yén ratu lulungguhan lan wong ahli dunnya iku, wong amrih undhakking arta.
  47. Artinné wong laku grami, apa dénné yén nunggalla, kang amrih undhak tan saréh, mesum cahyanning naréndra, béla maring nagara, cahyanné akulu-kulu, ruwet tindakking nagara.
  48. Tegessé iku wong mati, mati pikirré kang yogya, mung undhakking arta baé, tan wruh wekassing ngagesang, iku tan wurung pejah, tur mongsa anaha iku, wong kang umur séwu warsa.
  49. Amung dhingin para Nabi, Nabi Enuh Nabi Adam a[320]nyéwu warsa umurré, ing jaman Rasul tan nana, ing saurutté pisan kang wennang ulah dunnyéku, tegessé wong ahli praja.
  50. Ingkang tinnitah para Ji, kenna angiras mrih arja, karana iku liyossé, kinnarya béyanning praja, amrih mulyanning kathah, marma gung ganjarannipun ngamal kang luwih karima.
  51. Iya ngamallé para Ji, dénnya rumeksa ing kathah, ingkang ngadil paréntahé, Imam Bukari wasit éh sagung para raja, aja na ingkang katungkul angulah kamuktén donnya.
  52. Émannen sihing Hyang Widdhi, dénnya minongko kalipah, dén karêksa sakaronné, ing dunnya lawan ngakérat karonné kacandhakka, yén benner pratikellipun ingkana kénné atompa.
  53. Mila wajib kang para Ji, taklimma marang ngulama, yén datan antukka dénné, kang ngulama kang kukama, kiang wajib maca kitab-kitab kang annyatur ratu, wruh nistha madya utama.
  54. Lan jumbuh padhangnging ngati, yén ratu padhangnging mannah, nagri sumringah cahyanné, barkat wong cilik manpangat kocap gungnging ganjarran ratu sih kawulannipun palimarma barang karya.
  55. Lan wajib ingkang para Ji, angulattan pandhitha, ingkang sampurna tingallé, kang yogya pindhuttana, bot répotting nagara, susuker petengnging laku, annennedha ing Hyang Suksma.
  56. Yén nora nana manggih, pa[321]ndhitha angulattana, wicaksana bérbudinné, darapon kenna amyarsa, ing rah sajronning kitab aywa kandhek dénnya ngutus angruruh rahsanning kitab,
  57. Kitab kang nyatur para Ji, aywa kandheg anggugulang, kukumpullan anglalantéh, lan wadya kang wicaksana,iku nedya manpangat nadyan tan kawasa niru, sakelarré nidakkana.
  58. Sayekti amanpangatti, dénné kak kaping nembelas arêppana para katong, angéling-ngéling kurmatta, pekir miskin langippan annak yatim sadayéku, sajronning karatonnira, pakoléh ngarjakken bumi, karêksa sukerring praja, iya aparétahé, kalawan angrawuhana, marga kang awekassan mungguh dadannanning lampus pakoléh lila ing dunnya.
  59. Yogyanné kang para Aji, angngulihenna kakkolah, ingkang wus dén sinungngaké, ratu sinungngan pangwasa, ambagi ngulihenna, kakkul adam sadayéku, karyanning kalipattolah.
  60. Kang wus kocap jronning dalil para ratu kang sembrana, ing wajibbing lalakonné, sagungngé kang kawajibban dadi ingonné raja, iku yén ginnawé tambuh, amanggih pangéwan-néwan,
  61. Malakul samya ngundhangngi, lah iku dosanning raja, kang amanggih dosanné, tambuh mring kawulanning Hyang, kang wus sinrahken samya, kawengku karatonnipun dénné kak kaping songalas,
  62. [322]Wajib sagung kang para Ji, ambecikkana dadalan angadeggenna papayon kang cumadhang palérénnan ing janma kang lumampah, supaya amanggih aub miwah dénné kasantosan,
  63. Yén manungsa ngrurusuhi, ambébékan wong lumampah, lunassen pinggir marganné, ing wuri-wuri kawussa, janma kang rungsang-rungsang, amanggiha ayemmipun mewahi cahyanning praja.
  64. Yén meksa tan kenna mari, wong karya rubetting marga, mungguh ing ratu wajibbé, anugurrana gagaman sasat tunggu tampingngan ludden saparanné iku, wong karya rubedding marga.
  65. Wonten hikayat narpathi, duk kalipah Sayid Ngumar, Abu Dardaki namanné, sabat pamugarinnira, kinondhang ulah praja, rumekséng wadya bala gung, Abu Dardaki prawira.
  66. Nuju ing dinna sawiji, kalipattollahu Ngumar, sinniwi ing punggawanné, satriya mantri lubalang, miwah mantri tampingan Abu Dardadik néng ngayun Sri Mulku Ngumar ngandika.
  67. Maring ing Abu Dardadi, pira batalling kalipah, kang nora sinnebut kathong, Abu Dardaki tur sembah, inggih kalih prakara, kang sanget aywa sinnebut kajawi adillé rusak,
  68. Yén ratu angrisak adil datan kenna winnicara, kang batal saking tingkahé, dhingin paréntahé cabar, mungguh ruwetting marga, tanna  ingkang  mituhu, nora ngilangken dursila.
  69. Tan kenna sinne[323]but aji, kaping kalih yén papara, sembrana mring makuthanné, gigal sah saking mastaka, punnika sampun batal tan kenna sinibut ratu, Abu Dardaki turrira.
  70. Kaping wolulas winnarni, sagungnging kang para raja, wajib akarya apondhok kang minongka patugurran mennawa wong jro kitha ana ilang darbékkipun  metuwa saking jro kitha.
  71. Pondhok ingkang  ngapit margi, supaya angawruhana, duwék kang ginnawa nguwong, kang duwé mennawa lagya, nambut karyanning raja, miwah kang nedya mamandung, taharungngak dé kapalang.
  72. Miwah wong alaku grami, kang kawengén alalampah, anaha panginneppanné, lan malih wajibbing raja, iya anguwattana, sakéhing bangngawan nagung, darapon angguladrawa.

Pupuh XXV
DHANGDHANGGULA

  1. Dhangan tyassé janma kang lumaris tanpa kéwuh ya dénning sabrangngan iku para ratu wajibbé, karya gampangnging laku, ngénnakkaken wadya lumaris aywa na kasangsaya, sabarang laku, sagung kawulanning Allah, lamun ratu tan bisa  madhangken margi, langkung saking duraka.
  2. Lan malih wajib karya masjid saben-saben désa kang sayogya, jembar sarta kéh cacahé, jumungah adeggipun ketib modin ratu kang manci, panganné sawatara, sedheng kang cukup sartanné kang dadi imam yén mengkonno tur takal punniku wajib supadi gung ginnanjar.
  3. Ping sangalas ka[324]kké kang winnarni, ping rong puluh wajibbing naréndra, dursila buwangen agé, ngamal parêkna iku, api tutur panggawé becik dénnira mrih sampurna, pasal ping salikur,  ana sarat kalih dasa, mungguh ratu amengku ing bala kapir, kalawan bala islam,
  4. Ngah dinna ngamah kitabbiréki, ratu mengku bala kapir islam aja dén uwor kukummé, yén bala kapir iku, duwé tilas wasiyat néki, pupujan lan brahala, yén rusak amangun aywa nyanyambut wong islam lan wong islam lalaku kasaput margi, larangngana nginneppa.
  5. Nginnepping gon brahalanning kapir, balik sipengnga gonning lulurah, telung dinna wawangenné, ing panyugatannipun rumeksanné mring duwéknéki, dénné kang bala islam kapondhokkan lamun mring wadya kapir sadinna, wawangenné gonné rumeksa ngingonni, lan sawengngi tan liwat,
  6. Lawan tan wennang kang bala kapir, nginum sajeng sarwi surak-surak anéng wong islam wismanné, balik wong islammiku, mara dhateng maring wong kapir, wajib dén kurmattana, dénné gung susugun alok asurak surakka, asung kurmat dén dadi kawula gusti, tannana winnangennan,
  7. Yén ninitih turangga wong kapir, anéng lurungngé kang bala islam buwangngen songga wedhinné, buwangngen rarabbipun tanpa  rarab lan songga wedhi, mangkonno baé wennang, lawan malihipun [325] wong kapir awor wong islam nora kenna anganggo kang ali-yali, sosotya inten mirah.
  8. Yén ana nganggo kang ali-yali, barang sosotya lan mas giliggan dén abanget siyasatté, yén peksa andalurung, kedah dénnya nganggo liya-li, lunnassen rampassana, ing saduwékkipun lawan wong kapir tan wennang, jejennengna mring annak putunniréki, kadi jenneng wong islam,
  9. Lan sakéhé busannaning kapir, bituwahé padha lestariya, sabarang anggon-nanggonné, aja anganggo biru, angon-nanggon wong islam sami, lan lamun kapejahan annak putrannipun annéjéya pakuburran larangngan aja nangissi wong mati, sagung kang bala kopar.
  10. Lan tan wennang sagung bala kapir, annebussa mring sagung wong ngamat miwah les kartu tukonné, wong islam kang ngatuku, nora kenna tinnebus malih, lamun tan mangkonnowa, pan wajib ingukum jinnarah tur tinumpessa, iku sarat amrih kamulyanning bumi, wuwuhé kang darajat,
  11. Yén wus atut saulahé becik aja sira nedya nganniaya, maring wong kapir  ywa duméh, winnales tikel pitu, kapirro wong yén dén nalanni, yén uga linnampahan uger-rugerripun sagung kang kocapping ngarsa, kunneng Pasal ping kalih likur winnarni, annyatakken kaloman,
  12. Kalih prakara ingkang bi[326]nnagi, kang pinnaro adil lawan loma, ingkang  saparo adillé, pinnaringngaken sampun mring Nusirwan Sultan Madayin saparo dinum marang, para ratu-ratu, ing nglam donnya sadaya, kang saparo mung ginnadhuh ratu siji, Sultan Nadil Nusriwan,
  13. Kaloloman ya pinnaro malih, kang saparo dinum wong sajagad saparo wong siji baé, tur iku dudu ratu, kang pinnaring loman sapalih, wong cilik tur mardika, nenggih wadyannipun Sri Naranatha ing Ngarab nama Katim iya kang abongsa tayi, nenggih ing Péhak Ngarab,
  14. Assakiyu Kabibullah nenggih, walbakilu apan ngaduwulah, lapal punniku tegessé, nenggih wong loka iku, pan kakasihira Hyang Widdhi, wong kumet satrunning Hyang, pinanci dosa gung, muktamad para pandhitha, dosa roro alanné wong kumet siji, lan becikké wong loma.
  15. Lamun ana wong loma ing bumi, atas angen-nangénné sampurna, sinnungngan benner tatanné, saking murah tyassipun nadyan dudu kang dén  lomanni, yekti milu manpangat saking budi luhur, wong kumet budinné andhap ya sanadyan duduwa kang dén kumetti, tan wandé milu mada.
  16. Sebel purêt wahyunning Hyang Widdhi, kami sasat akéh kang amada, dénné kanisthan budinné, jro kitab sirul muluk kocap wonten  ratu sawiji, annama Sultan Bahram ratu [327] gung pinunjul sawapattira memekas mring kang putra bésuk yénningsun ngemassi, sira gumatya ring wang.
  17. Lamun ana abdinning narpathi, wanni munni anéng ngarsannira, angalembana yéktinné, lawan sabennerripun mungguh tindakkiréng narpathi, anuli paringngana, arta dipun nagung, sajennengngé anéng dunnya, aywa kongsi mangan artanné pribadi, maksiha artannira.
  18. Iku witté karaton sayekti, mratélakken ing wahyu kang prapta, ngundurraken tyassirong gér, solahira kang dudu, yekti sira wirang nindakki, pratingkahing kanisthan sawab wus ginunggung, yéku wong magerri nistha, wonten  malih jro kitab adabusaltin ratu kang winnicara.
  19. Kang ngilangken pamujinning dasih, ratu kumet tannana tumama, sagung pandhitha punjinné, ratu loma punniku, nadyan nora nana kang muji, aja nganggo pandhitha, darajatté luhur, tinnekan barang sinnedya, iya dénné sasat nampanni pribadi, duwék anéng potangngan,
  20. Ngunni kang dadi ojatting bumi, katimtakyi kang ngapéhak Ngarab ngesorken ratu lokanné, nadyan ratu tetelu, kang miyarsa bramantya sami, dénné andinna-dinna, sagung wadyannipun tan nana malih dén ucap amung Katimtayi lomanné ngluwihi, tan nana kasumbaga.
  21. Sulatanning Rum nalika sinniwi, Prabu Kaésarumi ngandika, marang sagung punggawanné, pira ta [328] dunnyannipun ingkang aran Si Katimtakyi, pira gedhong baya, isi artannipun dénné lomanning kalintang, ingkang padha narpathi angngréh nagari, nora sida diloka.
  22. Lan wong apa lungguhé Si Katim apa lubalang apa satriya, apata juru gedhongngé, mring Kangjeng Kakang Prabu, Narapathi Baddar Ngulami, punggawa matur samya, punnika pukulun tiyang angguran kéwala, bongsa takyi ing Péhak Ngarab pun Katim inggih amung mardika.
  23. Sultanning Rum angandika malih, ya pagénné angluwihi raja, si Katim Takyi lomanné, apa dén anggo iku, dénné nora tampi upeti, nora angréh nagara, bisanné kadyaku, apa bisa gawé emas aturripun inggih samya  tan kadugi, mungguhing tekdirrolah.
  24. Sultanning Rum angandika malih, dénné ingsun iki ratu murah, teka tannana lokanné, iya sapa kang ngrungngu, ing samengko iki si Katim dhedhemennanné apa, kang dadi  tyassipun punggawa matur tur sembah, wartinnipun samangké rêmen turanggi, arêgi tigang leksa.
  25. Sakalangkung génnira ngremenni, annéh lan turongga kathah-kathah, geng luhur miwah ulessé, nadyan kang para rathu, datan darbé ingkang ngemperri, kadi katurangannira, pun Katim pukulun gedhoggan tinunggil néndra, inggih saking tan kénging pisah pun Katim dé[329]nnya sih mring kudanya.
  26. Sultan Ngerum angandika aris wong tetelu mantri asaossa, si Katim ingsun punniki, si Katim duwé kuda, iku ingsun pundhut duta sugra lumaksana, tiga mantri datan kawarna ing margi, prapta jajahan Ngarab,
  27. Wanci wektu ngasar praptanéki, Katim Takyi mentas tatamiyan pan sadinna susuguhé, saking gungngé kang tamu, ngenting dénnya annyugatanni,langkung suka tyassira, sabubarring tamu, dutanné rajVng Rum prapta, wektu ngasar mendhungngé angliliwatti, prapta udan sok-sokkan,
  28. Kadi banjir saking wiyatti, awor ampuwan kagila-gila, Ki Katim sarta tamunné, sami kekes angukud dénnya geng nging jawah lan angin nalika iku datan ana ingkang metu, saking jrih udan ampuwan Kyai Katim arsa suguh mring tatami, kéweddan dénning ngulam,
  29. Kirang warni ulam ulamnéki, dénning jawah tan kenna wong méntar, ngupaya sanget jawahé, dadya turanggannipun sinnambeléh kang dén rêmenni, ing ngolah warna-warna, sinuguhken tamu, Ki Katim suka tyassira, tatamunné acakut dénnira bukti, maca alkamdulilah.
  30. Samya ngungun dénnira abukti, tamu ngraos lamun kapotangngan kanikmattan ing suguhé, arip néndra ing dalu, énjingngira samya alinggih, munggéng ma[330]dé antara, kapat lawan tamu, caraka ing Rum anulya maringngaken surat saking narapathi, mring Ki Katim tinnampan,
  31. Nulya duta ing Rum muwus saris lah punnika yayi Gustinning wang, akikirim paparingngé, Sri Maha Prabu ing Rum Katim dheku  amaos tulis munni sajronning surat mundhut kudannipun Katim wusnya maos surat nétra pucat angungun kapati-pati, sannés wadannannira.
  32. Carakéng Rum  miyat maring Katim sawussira maos ingkang surat teka aclum madananné, sarta sanget anjetung, kadya nenggak ing waspannéki, duténg Rum tarkannira, sanget awrattipun pinundhut turanggannira, carakéng Rum palimarma angling ririh, mila yayi andika.
  33. Sasampunnira amaos tulis cahyannira yayi sanget biyas saéngga maras ing tyassé, ing ngong ingkang nanggungnga, dukanné Sang Prabu, kuda maksiya néng dika, dyan Ki Katim mésem dénnira nahurri, taha yén makatenna.
  34. Pun kakang kula tetah sakedhik wingi-wingi nalika prapta, teka boten dhawuhaké, dadya mangké katrucut temah cuwa karséng Sang Ngaji, dénning kuda punnika, kang ngarsa pinundhut taksiya gesang upama, yakti katur sumongga ing siyang ratri, ing gusthi Sri Naréndra.
  35. Sampun menggah kang punnika malih, kinnarsakken ing [331] Prabu kaésa, yekti lestari karsanné, tanpaé anggep ingsun lan kang raka Sang Prabu ngriki, Sulthan Bandar Ngulama, sami Gusthinningsun dadya ing mangké kawula, tan kadugi inggih ngupadossa malih, ingkang mirib punnika.
  36. Ingkang sinambeléh wau ratri, kinnarya segah mring dika samya, kirang ulam-mulammanné, kasaput jawah agung, mila datan kenna wong mijil inggih ngupaya ulam mila mannah nglampus turongga dadya kapragat karya ulam ing ngabukti wau ratri, duténg Rum duk miyarsa.
  37. Rinangkul gapyuk sigra pun  Katim iya dénné nora kaya sira, ingsun kainnan minginné, duta sigra min mantuk tanning ngucap lampah ing margi, prapta nagarannira, marêk ing Sang Prabu, katur solahnya dinuta, wiwittannya duk prapta wismanning Katim malah prapkéng wusana.
  38. Katur solah bawannipun Katim Prabu Kaésa Rum amiyarsa, ing Katim paribawanné, kagyat gumujeng guguk goyang muka angembat wentis benner dadiya loka, ya Si Katim iku, liwat saking legawéng tyas kunneng Prabu ing Rum gantya kang winarni, Sri Nara Nathéng Ngesam,
  39. Amiyarsa yén kabarré Katim kang ngabongsa takyi Péhak Ngarab kaonnang ngonnang lomanné, kasusra amisuwur, warta malah katur Sang Ngaji, dyang Sri Bupathi Ngesam pannarsa angutus amundhut kang ngora-ora, anyo-[332]nyoba ing bérré Katim yekti, rayatté natha Ngarab,
  40. Nathéng Ngesam pannarsa ngayonni, mantri kakalih ingkang dinuta, amundhut kang ngannéh-annéh, unta satus pinundhut tur kang dawa wulunné sami, kang irêng-ngirêng samya, mata kalihipun kangrangkung-rangkung dedegnya,
  41. Wus apanggih lan Sang Katim Takyi, dhinawuhken  timballanning natha, Jeng Sulthan sapundhuttanné, langkung ngannéh punniku, kaya nora pinnikir, Katim deku turrira, sandika wakkingsun sanadyan inggih longkaa, darmi-darmi yén maksih sihing Hyang Widdhi, dhateng Sang Prabu Ngesam,
  42. Lamun maksih dinnamel narpathi, nathéng Ngesam dénning Hyang kang murba, mokal tannantukka mangké, duta sinnegah sampun Katim sigra dénnya ngulatti, marang nging padhukuhan turut gunung-gunung, sannak-sannaknya sadaya, binnobottan samya tumut angulatti, yén binudi tan majad,
  43. Ngendi ana unta kang kadyéki, parandénné takdirring Hyang Suksma, datanna lami antukké, pepak kang ngunta satus duténg Ngesam ngungun ningalli, Katim  pasarh ing duta, sumonga punniku, sami andika kapariksa, bok mannawi wonten  siwah salah siji, welingé Prabu Ngesam,
  44. Tinniténnan sadaya ngayekténni, kadi pundhuttanné nathéng Ngesam caraka mit sinungngagé, pasangonné luma[333]ku, pira-pira Katim nyangonni, unta satus binnekta, tan kawarnéng ngenu, ing nagari Ngesam prapta, katur maring  Sang Prabu unta Si Katim ngungun Sang Nathéng Ngesam,
  45. Sarwi jetung angandika aris éstu lamun si Katim balaba, iku ingsun coba baé, agawok temenningsun dudu rathu bisa ngulatti, unta kang longka-longka, kapotangngan-ningsun ing jamanniki tannana, kaya Katim kinnén amangsulna malih, sarta mot raja brana.
  46. Paparingngé nathéng Sam mring Katim unta satus kawrattan barana, pénni-pénni paparingngé, tan kawarna ing ngenu, duta ing Sam samana prapti, ing Takyi Péhak Ngarab lan Katim wus  pangguh, dhinnawuhaken sadaya, unta  wangsul sarta winnottan paparing, pénni mas raja brana.
  47. Sira Katim andheku nakpénni, ingundhangngan sannak sannakira, kang ngadarbé unta kabéh, prapta sadaya sinung, Katim datan arsa angambil ing pangaji sadinnar, datan narsa mundhut pangaji sakethi ana, duk punniku annak putunné Ki Katim sugih sami sakala.
  48. Carakéng Sam éram anningalli, dénné Katim tannarsa angalap ing barana paparingngé, lajeng mring ngannak putu, duténg Ngesam amit mring Katim prapta nagari Ngesam katurring Sang Prabu, tetekonné Katim Mulya, Nathéng Ngesam tetep mawong sannak Katim saking kayungyun myarsa.
  49. Kunneng Sulthan Sam ing[334]kang winnarni, Prabu ing Yaman ri sedhengngira, myarsa Katim wartanné, duka yayah mannebut sru ngandika mring para mantri, ya ngendi ana kumpra, angluwihi rathu, si Katim pan wong ngalassan sajinnissé angon wedhus datan malih lawan wong  angon unta.
  50. Pira kadarré wong angon kambing, dadak duwé pametu saleksa, apa kang dén lomakaké, wong bingung anut ubyang, ingkang padha ngalem si Katim ingsun séwu sadinna, ya sidhekah ingsun mring pekir miskin yatinnan parandénné iya tan nana kang muji, kasaru wonten duta.
  51. Dutannira Sulthanning Mahribbi, atur surat anuwun wawarta, saking Mahribbi lokanné, ana wong bongsa dhukuh, lomannira angliwatti, ngesorken para raja, nenggih ojattipun saking Mahribbi kapyarsa, Péhak Ngarab kang ngabongsa Katim Takyi, loma kagila-gila.
  52. Pamryarsanya surat ing Mahribbi, rajéng Yaman sumungku tindaknya, latu-latu bang jajanné, asru dénnira muwus mring pandhéga kang sabéng bengi, lumakuwa mring Ngarab wongngé Kakang Prabu, paténnana dipun énggal kang anama si Katim kang bongsa takyi, cangkingngen  ingkang murda.
  53. Ya mulanné iku sun paténni, aja kongsi temah tibéng sasar, kakéyan lok pamujinné. Dénning wong nora weruh, wus anggung-gung marang si Katim karana ingsun wennang, [335] maténni wong ngiku, yén kalakon karyannira, ingsun ganjar apa sasukanniréki, yén wus yuda kennaka.

Pupuh XXVI
PANGKUR

  1. Baduwi tur sembah mesat saha sampun binnektan pedhang kalih, kagungngannira Sang Prabu, kang katé bangkat karya, cinnacakken ing wesi sawentis rampung, wus lepas ing lampahira, ing marga datan  winnarni.
  2. Wus prapta jajahan Ngarab prapténg shukuh wismanning Katim Takyi, baduwi lérén angaub Katim anuju medal atatanya baduwi ingkang angaub paman wong pundi andika, lan ingkang sinnedya pundi.
  3. Baduwi alon sahurnya, kula annak saking Yaman nagari, sedyanning driya nakkingsun ingutus ngambil unta, Katim Tayi angling paman yén anuju, kéndella wisma kawula, mucangnga nginumma warih.
  4. Begja yén manggiya paman pannekullan inggih saé binukti, gampil lamun sampun tuwuk lajengnga alalampah, sokur séwu sipengnga ing wismanningsun baduwi lega tyassira, rêsepping mannah nurutti.
  5. Prapténg wisma sinugata, dyan sinuba-suba samya sbukti, gumatinnira kalangkung, malah supé ing lampah, kongsi dalu tan pegat sugatannipun nyamikkan inum-inumman sadalu leketting budi.
  6. Samya ngrasa piutangngan Katim mojar paman lamun suwawi,jangkeppa ing pitung dalu, wonten wisma kawula, anglegakna pun pa[336]man ing mannah ingsun baduwi lon sahurrira, yén sampun ing ngudur inggih.
  7. Asanget ngudurré annak dédé ngudur ing lampah kang ngagampil luwih sanget luwih éwuh, annak dédé kinontha, Katim angling paman mannira yun weruh, mannawi inggih kawula, saged angapénni-pénni.
  8. Ing susahipun pun paman pinten banggi kula ngawat-tawatti, yén pracaya marangngingsun sampun kawalang driya, wong baduwi ing cipta kayapa iku, panggawé kang luwih gampang, iya lakunningsun niki.
  9. Annak mannira aweca, gih mannira dinuta mring Sang Ngaji, kinnén angulatti ingsun mring  Sang Prabu  ing Yaman wong kang ngaran Katim Takti basannipun ingsun kinén mejahana, murdanné kinnén anyangking.
  10. Sang Natha arsa unningnga, ing murdanné kang ngaran Katim Takti, Katim Takyi dupi ngrungu, gumuyu sarwi mojar, boten angél paman kalamun punniku, mannira paman kang sagah, miranténni amrin kenni.
  11. Kadi pejahé kang minna, ingkang sampun manjing anéng piranti, kantun amithes anyaplus ing sajatinné paman tunggil dhusun kang ngran Katim iku, ing dhukuh punniki uga, nanging tanggung sapunniki.
  12. Ing bénjing-ngénjing kéwala, karana pun Katim ing sabén énjing, ameng-ngameng anéng dhukuh, inggih kidul punnika, ngandhap wukir sangisorring gurda agung, yén prapta mudhun sing ku[337]da, lajeng angidul abukti.
  13. Turanggannira cinnancang, sapuniki daweg anuli guling, kawula andika turut paman tan wandé kenna, sampun nganti ngantossi kula dén ésuk karana yén kongsi awan kapelak késah pun Katim,
  14. Lah paman pedhang, luwih landhep angénnen medhang bénjing, ri sedheng turu akubut sampun dadya kang rêmbag ngéling-éling sawengngi wuwussen ésuk baduwi nulya lalampah, sawlingngé Katim Takyi.
  15. Ri sedheng baduwi medal Katim Takyi sigra dénnya kakambil anyilip ing margannipun turanggannira nyongklang, pasthi dhingin praptannira anéng dhukuh, mudhun saking ing turongga, kuda cinnancang waringin,
  16. Katim sigra apinéndra, sarwi kukub kadya guling sakénjing, baduwi tan dangu rawuh, mulat kuna cinnancang, angling ngaris nyata temen tuduhipun si annak kang darbé siwi wisma, lah iki  ana wong guling.
  17. Sigra wau pinnarpekkan kang ngaguling sarwi pedhang tinnarik ingikal méh tibannipun nulya graiténg nala, ingsun iya kongkonnanné rathu agung, yén nuli ingsun pedhangnga, mongka durung wruh ing rai.
  18. Sayekti agawé nistha, kang aguling sun ungkabbanné dhingin sigra binuka kang kukub kagyat prasamya jola, angungkabbi ingsukunné anjrit nguwuh, dhuh annak kadi punnapa, polah makatén punniki.
  19. Pangga[338]wé kang boten layak teka arsa ambuwang nyawa iki, Katim Takyi nulya muwus paman kadi punnapa, jer kawula sampun sagah wau dalu, ngilangngaken susah dika, gih kula kang ngaran Katim,
  20. Lah andika wong dinuta, maring rathu annyangking sirah mami, paran ta karsanniréku, kula paman wus rila, dika paman ampun kongsi antuk rêngu, wong suwita ing naréndra, awrat yén tan  anglampahi.
  21. Baduwi nangis ngrerêpa, nadyan silih dinukan awak mami, ingsun matur baé bésuk ing gusti rajéng Yaman ingsun amit sigra mesat lampahipun cinnaponnan kanggé marga, sabarang dénning pun Katim,
  22. Datan kawarga ing marga, prpaténg Yaman marêk ing Sri Bupathi, baduwi nembah umatur, ing solah tingkahira, Katim Takyi lila loma tekéng umur, sampun kaatur sadaya, miwitti malah mekassi.
  23. Prabu Yaman langkung suka, myarsa turré baduwi ngandika ris benner wong akéh punniku, kang padha ngalembana, durung tumon teka lila umurripun lah iya karêppé uga wus aja sira paténni.
  24.  Kuneng kocap jronning kitabmashur lamun balaba Katim Takyi, akathah mét misillipun kang para raja, wonten warah yén agung manpangattipun anenggih sajronning kitab jawairal mamaratti.
  25. Jamanning wuri kawruhan ukurripun nenggih Ki Katim Ta[339]kyi, ana turun ping sapuluh, ing ngannak putunnira, Katim Takyi kabanjirran kuburripun astana kendhih ing toya, jisimmé arsa dén elih.
  26. Kang jisim wutuh kéwala, nora bosok tinnon kadya wong guling, yén mungguh ahli tasawup tiwas tan bisa ilang, déné mungguh  ing jaman Ngarab punniku, tan kenna ingaran tiwas karana uwitting becik,
  27. Dadi ing sakukannira, sasennengngé tan kenna dén wancénni, ilangnga katonna iku, yekti tan antuk cacad yén ing tannah jawa mangkonno wong busuk wong mati katon tan nana, yén katon sayekti iblis,
  28. Mung iku kinnarya tondha, tondha lamun wong loma iku becik, wong kumet punniku antuk nama busuk lan ala, kunneng wau kocap Pasal tiga likur, kang cinnatur jronning pasal ing wong kang tuhu ing janji.
  29. Karan jronning ngagesang, kang utama nenggih tuhu ing janji, tuwin para ratu-ratu, wajib aja atilar, aja lirwa mungguhing janji punniku, bakal sakéh kabecikkan yén rathu ngoncatti janji.
  30. Karana witting karatyan pan gumantung iya kalawan janji, janji kang mungguh Hyang Ngagung, adilla marang bala, wonten kocap kitab: ikkatul muksinun kang tuhu ing janji paman karaton Nabi Ismangil,
  31. Nalika meng-ngameng medal lan sakabat satung[340]gal atut wuri, sakabat unnikumatur, amba mantuk sakedhap wonten ngudur mangké amba nunten wangsul paduka angantossana, sakala wonten  ing ngriki.
  32. Sakabat sampun kalilan prapténg wisma dilalah saking lali, janji marang gustinnipun ing ngantos pinggir marga, dumadakkan akéh gawé kang sinnambut malah kongsi tigang dinna, sakabat tannana bali.
  33. Mangkanna ing patang dinna, nuju ana gawé kangdén lakonni, metu sajawinning dhukuh, katingal rathunnira, Kangjeng Nabi Ismangil alenguk-lenguk gupuh amlayonni sigra, angrangkul padannira glis,
  34. Mila tuwan tanpa wadya, anéng ngriki inggih punnapa kardi, Kangjeng Nabi ngandika rum sira kang lali baya, ingsunniki nganti sumayanniréku, mila sun tan arsa késah, dénné sira sanggup bali.
  35. Sakabat umatur nenggih, inggih amba tan saged wangsul malih, mila tuwan datan kondur, tita ing tigang dinna, Kangjeng Nabi Ismangil ngandika arum dosa gung cidra ngubaya, mila ngong nuhonni janji.
  36. Nandyan kongsi ya sawulan sira nora prapta ing ngarsa mami, mongsata linggarra ingsun jer wus nyaguhi ingwang, muwus iya duk sira matur maringsun nawalannira Hyang Suksma, wajib anuhonni janji.
  37. Sabat umatur manembah, amba nuwun  apunten saking lali, ubaya lawan tuwanku, Nabi Mésem nga[341]ndika, iya kinnon angapura ing wong luput Jeng Nabi kondur ngadhaton kunneng kang winuwus malih.                                     

Pupuh XXVII
DHANDHANGGULA

  1. Jronning kitab jannatul maliki, nathéng Bustam nalika grahira, ubaya maring artanné, yén mulya gerah ingsun, dunnyanningsun sajronning puri, sun sebarraken marang, ing kawulanningsun kang pekir miskin sadaya, tan antara waluya gerah narpathi, nimballi Patih prapta.
  2. Lawang kang sagung para Bupathi, Natha Bustam angsru ngandika, maring sagung nayakanné, dhomas bupathinnipun, liya saking monca nagari, nalika grah Sang Natha, prapta samya tugur, samya pinnatedhan wikan, Sri Naréndra arsa luwarri ubanggi, anyebarraken dunnya.
  3. Jro kadhaton  gedhong-gedhong sami, bedhahana usungngana  medal, entékna sadinna baé, Kyana Patih wot santun rêmbag sagung kang  pra dipathi, pukulun nuwun  duka, ing karsa Sang Prabu, dipun watawis kéwala, yén suwengnga gedhong salebetting puri, yekti apes kang praja.
  4. Inggih  gusti arjanning nagari, pan gumantung inggih lawan arta, dunnya parlu prabéyanné, sanget kainnannipun yén suweng ngadunnya jro puri, datan antara mongsa, dhatengnging pakéwuh, punnapa damel prabéya, bilih-bilih wonten parang muka prapti, tan wandé kasorring prang.
  5. Asru ngandika  Sri Natapathi, sapa ingkang nanggung dosanning [342] wang, pratignyanningsun tibanné, Ki Patih  nembah matur, iyek sagung kang pra dipathi, inggihpunnika wadya, sadaya kang nanggung, Sang natha émengnging nala, payo metu ya ingsun arsa tinnangkil lan padha undhangngana.
  6. Racuttana sagung wong jajarri, ajana kang ngadegken jajarran yén wong liwat sasukanné, nadyan parêk lan ingsun singa wongnga aja malerri, mangkana Sri Naréndra, tedhak wus  angracut kaprabonning pannangkillan sinnapiyan sagungnging wong kang jajarri, birat padhang kéwala.
  7. Amung sagung  ingkang pra dipathi, kang séwaka ing ngarsa Narédra, mantri ing kannan kérinné, yata rare andulu, annon lamu Sri Narpathi, jajarrannira birat dadya  kang andulu, anyelak enggén Sang Natha, yata wonten wong édan siji tut wuri, amor lan rare kathah.
  8. Dénya lumaku sarwi sisirig pépéncossan sarwi akakayan, Naréndra awas tingallé, kinnén nimballi gupuh, prapténg ngarsannira Narpathi, Sang Natha atatanya, wong édan siréku, rare kang celak tur sembah milannipun lampahé anggung sisirig punnika tiyang jawal,
  9. Angandika asru Sri Bupathi, éh wong édan parêkka dén nénggal dén kaparéng ngarsa kénné, wong édan mundhuk-mundhuk marêk sarwi angiwi-iwi, dénné nimballi wong [343] édan Sang Natha ngling arsu sun tariréki, gonningsun duwé ujar.
  10. Yén waluya iya gerah mami, dunnyanningsun ing gedhong jro pura, iku sun danakken kabéh, maring wong  pekir iku, wong ngumbara pekir musapir, nanging nayakanning wang, padha  duwé atur, dadi kainnanning jagad yén sepi gegedhong kang anéng jro puri, gawé apessing praja.
  11. Édan mundur sarwi ngiwi-iwi, yén paduka ngandika trussing tyas sampun kawijil ing lambé, punnapa ta Hyang Ngagung, boten nuhonnana ing janji, boten aké atilar, ing ngubayannipun luwih sirik gungnging dosa, lamun wonten Narpathi ngoncatti janji, barang kang wus kawedal,
  12. Angandika wau Sri Bupathi, iya ingsun  arsa tan atilar, ing ngubaya sayektinné, nanging punggawanningsun iya ingkang padha mambengngi sigra Rêkyana Patya, annambungi wuwus éh wong édan wruhannira, milannipun umatur iya ngaturri, lan sagung kancanning wang.
  13. Kagungngan dalem dunnya jro puri, iya iku pametunné kathah, pasthi dadiya bélanné, bok ana éwah éwuh, yakti dadi saratting jurit upama ginnanjarna, dunnya jro kadhatun mring pekir miskin sadaya, tapa gawé wong pekir gawénné kesik satindakking nagara.
  14. Édan matur ing Jeng Sri Bupathi, tuwan punnapa paring ubaya, maring pekir miskin kabéh, sa[344]barang milya nyambut barang karya tuwan nagari, Sang Natha angandika, durung janji ingsun wong pekir iku anggurran barang karya  kabéh kang lumakwéng kardi , bubuhanning nagara.
  15. Wong édan sigra matur mring Patih, lah Ki Patih punnika Sang Natha, déréng  janji ing pangréhé, mring wong pekir punniku, datan antuk dika piéri, ngopénni dahuwénna, barang tingkahipun dénné iku kadhawuhan lan sang  Natha iku karsanné pribadi, dhawuhaken timballan,
  16. Koluhulkak wakala sadikin nora kenna yén ratu oncatta, wong édan nampél pupunné, sarya sru dénnya muwus kari gawé lah ingsunniki, sigra dénnira mesat saking ngarsa prabu, sakala wus tan katingal anggarjita tyassira Sri Narapathi, asruh dénnya ngandika.
  17. Éh Apatih dadi ingsun niki, nora ngarsakken ing ngaturrira, aturré wong édan  baé, iya kang ingsun  guu, lah wong jro kadhatun dunnya jro padha wetokna, dipun telas iya ing sadinna iki, ngiridda jagul kathah.
  18. Sigra manjing pura para mantri, ngirid jagul pra samya bubuhan para mantri sagedhongngé, dunnya wus telas metu, wus tinumpuk néng poncaniti, sagung pekir sadaya, ingundhangngan sampun angrayah dunnya Sang Natha, sasenneng[345]ngé tan nana suwaléng ngati, Sang Natha nulya jengkar.
  19. Sami tolih sapraptanning puri, tontonnen mulak agedhongngira, tedhak Sang Natha karsanné, ningalli gedhongngipun artannira wus kebak malih, bentet tur isi arta,mantuk kadi wau, Sang Natha ngungun nalongsa, annimballi marang Rêkyana Apatih, lawan sagng punggawa.
  20. Tan antara prapta ing Jro puri, ngarsa Natha Prabu ngandika, éh Apatih kaya priyé, sagung kawulanningsun ingkang padha mét dunnya sami, gedhong ngong pirsannana, nulya méntar sampun Kyana Patih lan punggawa, samya ngungun angraos doséng Narpathi, wangsul prapténg  byantara.
  21. Kyana Patih umatur wotsari, angrerêpa atur pejah gesang, yén kagungngan dalem kabéh, gedhong sadaya wutuh, isinnipun wus bentet malih, Sang Natha angandika, sihing Hyang kang ngagung, yén guguwa aturrira, dadi nistha lan cacad karaton mami, katujunné wong édan,
  22. Ika mau kang pindha wong baring, sayektinné ika malaékat ingkang atuduh bennerré, oncaddé atinningsun yén duwéya pikir bok miskin dadi gawénné ika, anggawa bebendu, mecat wahyu kanaréndran ingsun kukuh tan  kennéng aturriréki, dadi gawa nugraha.
  23. Marma iya angger-rangger mami, rong prakara aja wanni sira, ngalangngi amrih wurungngé, kang dhingi[346]n angerringsun lamun ana wong dosa pati, ingsun sedya ngapura, aja sira matur, amumurang kautaman lawan iya yén arsa adana mami, aja matur amalang.
  24. Iya iku kabéh tan mangenni, ya nagara kasrah maring sira, sakayunnira dé rang ngréh, Ki Patih langkung nuhun ingapunten dénning Narpathi, dadi angger-ranggerran pangréh amrih  émut kunneng sagung para raja, dénnastiti ing kaol Imam Bukarai, marna Pasal wekassan,
  25. Ping Pat Likur Pasal kang ginupit pamungkassing carita utama, sinung kamulyan akéh, nugrahanning  Hyang Ngagung, kaol sidik Imam Bukari, wasiyat maring samya, sagung rathu-rathu, darapon manggih raharja, saturassé tulussa kang mangku adil kalipah ing Hyang Suksma.
  26. Éh sagungnging kang amrih basuki, énget wasiyatting patang pangkat kinnén nampénni yogyanné, dhingin kang para ratu, ingkang mukmin kang samya ngadil bérbudi ing ngagama, kaping kalihipun mantri gung ngalit sadaya, yé kang samya wicaksana yu ing budi, kaping tri kala tontra.
  27. Lirringmantri agung pinnapatih, amamatah mantri lan nayaka, punggawa mring saturunné, kaping pat ing tumuwuh, barang kang wong sinungan urip yogya angawruhana, ing ngélmu punniku, sampurna sabarang lampah, réhning  murih ing kaol Imam Bukari, sudibya ki[347]nnarilan,
  28. Maharannya ingkang bumi-bumi, yén kang samya kaisén manungsa, tuwin kang ana rathunné, wajibbing rathu-rathu, ngingu kaol Imam Bukari, wacannen sabennahar, dén kongsi anggilut lamun tan arsa amaca, proyoganya ngutus sang dasihiréki, supaya miyarsakna.
  29. Santosanya kang bisa nglakonni, yé kang ngadhep wruha sarasahnya, ing sastra murud maksuddé, tula-tula tumuluk tatal kelah réhning tan lali, lalu luludding ring tyas darsananning ngayu, rahayu mayukannangngrat nipthéng praya priyongga réhning sinneksi, déra Sang Maha Mulya.
  30. Anapon wasiyat  kang rumiyin para rathu wajib anduwéya, kang tinnari tyassé saréh, asring mumurung bendu, wanni malang tadhah duka ji, kalahirran rumaksa, sih kakancannipun kabatinnan sihing raja, ing yektinné aywa nistha gustinnéki, nistha kekembang rusak,
  31. Annyadakken ing panggawé becik anunulak ing panggawé nistha, iku wong becik lahirré, ing kaol kang mashur lamun rathu anduwé dasih, kang mangkonno pratondha, nugraha satuhu, malah Jeng Rasul wasiyat para katim ajana gagampang pati, ngedohaken nugraha.
  32. Yén ana kang tinnari ing gusti, wong ngadonni amrih ing duduka, iku wong ngamuk aranné, angamuk karo menthang, iku uga angrusak gusti, [348] ngedohaken darajad anggegem pal wahyu, wongmangkonno singahana, sayektinné gelah-gelahing sabumi, satrunning natha rêdya.
  33. Ingatassangin kang aran katim bawah angin ingaran sujana, nora mangkonno lakunné, pasthi ngalingngi luput nanging pémut awanti-wanti, sira yén amindhowa, panggawé kang luput wewennang ana ing raja, sira uga tan wun apanggih bilahi, poma dén énget padha.
  34. Para katim punnika kang wajib nulak ingkang malaratti badan badanné wadya ji kabéh, rumeksa nikmattipun teteppipun man pangatnéki, sagung wadya Sang Natha, dén padha rahayu, ratu wuwuh kang darajad yén nagara tan ana sawiji-wiji, yéku tondha nugraha.
  35. Anapon wasiyat ping kalih, nginguwa wong betah kennahat lawan ing kang betah melék sarta wong sabar maklum wataknya ta ing réh titis wasiyat kaping tiga, sagung rathu-rathu, élingnga ing tunggal dinna, saben-saben kang baskara méh umijil suhul langen ingkang tyas,
  36. Aja suwé sapa dhenget uwis acipta apasrah ing Hyang Suksma, mennawa ana luputté, iya sadinna iku, réhning madeg kinnarya wakil mugyantukka agama;nnira Sang Maha Agung, dénnira kalipatullah, angukummi yén surya sampun umijil salat su[349]kurran nahar.
  37. Rong rokangat salam nuli uwis usalinné kang salat punnika, ya ussali rêkangatté, sukurran nahar iku, mujiha ilal kakbatti, lajeng Allahu Akbar, nulya ayattipun patékah kulhu annyandhak kalih pisan rêkangattipun tur sami, lajeng anulya salam,
  38. Sabakdanning salam andonganni, dongannipun salamet kéwala, salametta karatonné, lawan sawadyannipun sawijillé baskara mijil aja anuli dhahar, niyatta punniku, puwasa saking saejam myang rong tengah ejam mungguhing narpathi, agung pakantukkira.
  39. Yén rong ngejam tapanning narpathi, pitung sasi tapanné sok wongnga, padha lan saejam baé, mungguh tapanning rathu, yén wus bakda salat ing ngunni, macaha kitab bustam salatin punniku, kaol Bukari sadaya, dén kawang-wang yén tan  amaos pribadi, kongkonna dasihira.
  40. Aprayoga gunnem kang prayogi, aju salati makutha raja, dén kenna murad maksuddé, darapon teteppipun wahyu kabir ingkang para ji, lir liron tasbéh salat maos kitab iku, ing tegessé annennedha, séwu donga pakoléh kaol Bukari, yén mungguh para raja.
  41. Aywa tungkul asorring pakarti, dunnya iku yén nora micara, Imam Bukarai kaollé, upama wong ngalungguh, [350] nora ngarah enggon kang rêsik eprak-eprong kéwala, sagén-enggénnipun dodot amoh asangsaya, apek pengnguk ambunné luwih abacin lungguh ing tambelékkan,
  42. Nadyan amoh dodotté upami, lamunlungguhé angarah-arah, milih kang rêsik enggonné, nadyan amoha iku, nora mambu pating kalennyit nadyan Sang Maha Mulya, mulur wahyunnipun yén mangkonno para raja, lalakonné karaton kabuka yekti, lawangnging kabecikkan,
  43. Sagung panggawé ala sumingkir, dadi ngalamat yén tinnarima, mungguh ing Hyang karatonné, maning wakil satuhu, awallakir maksih narpathi, réhning tindak utama, saréh sabar maklum winnalessing kaluhurran wus mangkana éh sagung para narpathi, nayaka myang punggawa.
  44. Padha amriya setya ing gusthi, lirring prawira kaprajurittan ngupayaha dén pakoléh, rahsanning kitab iku, iya bustan tajusalatin myang sipatul ngukala, lan jannatul muluk wajib padha marsudiya, aja amunglapal maknanné kang munni, priyén kennanning murad,
  45. Yén nora mrih ing kaol Bukari, sasolahé temah siya-siya, dénnya ngampingngi rathunné, adoh rahayunnipun nayakéku wakil  narpathi, dVnnira ngulah praja, gegentén kawengku, nistha madya lan utama, suminggaha kanistha[351]n anunularri, babo mring ratunnira.
  46. Lan weruhé prabédanning gusti, lan kawula terussenna pisan kawula  lan pangéranné, darapon  nyatannipun panggawé kang sira lakonni, pakaryanning nagara, sore lawan ésuk tétéla madya kanisthan kautaman dersana pangéling-éling, mantri kondhangnging praja.
  47. Yén nagara kéh punggawa becik wruh ing nistha madya lan utama,  kekembang arja rathunné, singkirna ywa ginugu, lamun ana mata macicil yaiku tapakking Hyang, jail watekkipun tan amrih rahayunning lyan amung rêbat pakoléh awak pribadi, ngaranni sarunning lyan,
  48. Nora dadi babonning wadya ji, kaliwat nistha tindak mangkana, éh nayaka aja suwé, supaya sungnga pémut réhning samya ngampingngi gusti, karya mannissing praja, tindakking rahayu, tannana janma sangsaya, anak rabi sayekti padha basuki, pasaja réh kang arja.
  49. Yén wus antuk rasanning Bukari, wurukkenna annak putunnira, rahayu sawurinné, tarsép tatrappi tutur, réhning munggéng  praja narpathi, mannawa kang kinnarsan déra kang amengku, ing wirêdya kasujanan dén lestari ing solah kang ngunni-unni, ngunnandika ing praja.
  50. Darapom tumurassa  ing wuri, wuryanning kang nayaka prawira, mongka dersana sakéhé, dasihira Sang Prabu, mantri rêdya anglalajerri, angi[352]mpu kautaman nyingkirraken saru, marma wajib annimpenna, para mantri ing kaol Imam Bukari, wéh tulad  wong sapraja.
  51. Wus muktamat tétéla sayekti, wahyu bukra pangiketting rahsa,  Bukari ing pakartinné, wahyunné kang satuhu, nugrahanni kaol Bukari, lumaris pakonning Hyang, sang miséséng kayun kayungyun dadi wirayat ing kawiryan pratikel amrih praja di, seminning pasawuwan,

Pupuh XXVIII
S I N O M

  1. Ngunni sagungnging wirayat kang prapta ing bawah angin tangéh manggiha sayogya, lumudding réh mutawatir, mawi lettaken kidik papakem réh ing Malayu, dorring kriddha pandaya, wong lumayu dén karêmmi, réh raharja kalissing lumayu praja.
  2. Ngunni yén kocap ing patrap nenggih ing kaol Bukari, Hyang Suksma lamun annitah, narpathi sukerring budi, murkad bek sanget mukti, panglulu nagri lumayu, sanadyan sami janma, kang ngawirya nrussing niti, nora titah améng Malayu nagara.
  3. Balikkannen kéringngira, kéh tinnitah rathu sekti, kang santa ambek raharja, kawiryan dipanning bumi, éh sagung para mantri, énget-ténget ing pitutur, miwah pradanning praja, nayaka angeng manniti, yé kang mong kawod sagungnging karaharjan,
  4. Kanyatahanning yunningrat nugrahanning narapathi, sinung nayaka prawira, béngkas yé[353]n amangun jurit kaprawiranné yekti, tumindak sarta rahayu, réhning sampun aulah, telahing kaol Bukari, pira-pira prabu wisésa ing praja.
  5. Mila Nabi duto tama,  wasiyat umattiréki, sagung pakarya utama, iku nikmatting Hyang Widdhi, sagung panggawé becik yéku hidayat satuhu, sakéhing ahli makna, ngrasa asukurring Widdhi, pituturré ya wis kocap jronning Kuran,
  6. Waama binnikmatika, iya rabika pakadin anapon sagungnging nikmat saking Pangéranniréki, caritakna ta ugi, mring batur  mring ngannak putu, darapon tétélaha,  kasampurnanning Hyang Lewih, dersanala ayem kang sinnungngan nikmat,
  7. Sarta waspadéng tarima, kang jalarran narapathi, énget surasanning kitab kasraha maring Sang Ngaji, sanggem dénnya naossi, ing pakarti Sang Ngaprabu, lirring mantri prawira, trussing tingal kaping kalih, lirring prabu: lirring Hyang Maha Wisésa.
  8. Nora nibakaké rowang, réhning atunggal lan kardi, ika ana ingkang kocap kang kadi mannissing ngélmi, sesepuh ing ngagami, nalika ngarsanning rathu, yén rathu arsa duka, maring konca dén pambengngi, datan kongsi dhawuh dudukanning raja.
  9. Tegessé mantri urakkan yén sang rathu  andukanni, mring wong  kang tunggal sabaya, nora malang angrojongngi, lan amrih su[354]sah malih, karya wah-owahing laku, barang wus kaliwat kang wus tetep dén lakonni iya iku mantri awak kawak sétan,
  10. Riwayat kang kaping tiga, sagung kawula bérbudi, lawan sagung bér-agama, dén éling ing kitab iki yogya mriyang pakolih, suraséng kaol pitutur, aja pegat micara, supaya rahsanné enting, salaminné ywa kandheg ing lapal makna.
  11. Lan aja mamang warta, kang kocap kaol Bukari, wajib uga akojaha, mring sagung  wadyanniréki, supaya amrih dadi, kaduka tanggapping  rathu, pakéwuh ing nagara, sumrambah wadyéng narpathi, singa-singa tinuduh  waspadéng tindak,
  12. Wahyu nugrahéng naréndra, yén bala sarwa sumaji, sabarang ing réh kabéngkas mentas noramindho kardi, tur nora dadi silib utama réh wus pinnétung, annyegahi kanisthan madya sampun dén  liwatti, kautaman tetep pitulung Hyang Suksma.
  13. Yogya narpathi asiya, mring sagung wadyannira ji, tondha lamat sawiji, yén rathu kéh wadya  lulut pinuji ing kasantan tan nanasak tyassing patik awassenna énnakking tyas balannira.
  14. Kocap sakéhing pratingkah, tan nana ingkang ngluwihi, liya rukun sih sinniyan sama-samanning wadya ji, trussing Sang maha Lewih, kaluhur[355]ran luwih agung, rinnojong dénning bala, samya nennedhéng Hyang Widdhi, apan ana undhangngé Jeng Nabi Duta.
  15. Éh umat samya wikanna, ing ngunni ana narpathi, luwih tinnitahken ala, tyassira ginnonjing ngéblis agung niyaya maring, bala tontra mantrinnipun wonten siji punggawa, marak ing Sang Pandhitha di, annennedha donganné ing Sang pandhitha.
  16. Muga-muga binnéngkassa, atinné rathunniréki, kang pinanjing jajal lannat nulya ing  dalu Sang Ngaji, asaré ing patanni, lawan para garwannipun sakawan pipingittan langkung sakéca aguling, anyupenna binujung ditya dribiksa.
  17. Langkung dénning kamigilan tan nana ingkang nulungngi, saparan kinuya-kuya, kedah manjing garwannéki, annaut angerêkki, Sri Naréndra kagum-kagum punggawa ingkang késah, mrih donga Sang Maha Yekti, jro supenna atulung maring Sang Natha.
  18. Sarwi angucap mangkana, éh dannawa aywa manjing, ing garwanné rathunning wang, lah iki manungsa yekti, sayekti amrih becik dudu kang kaya siréku, sétan amrih bencana, sawungunya Sri Bupathi, lajeng kagum lumayu wisméng punggawa.
  19. Kang katon jronning supenna, dharadhoggan Sri Bupathi, punggawa anuju prapta, saking wismVng Pandhithéki, Sang Natha anungkemmi, akathah sasambattipun tan purun  ingaturran manjingnga [356] kadhaton mami, saking kawus tannarsa umadeg raja.
  20. Punggawa nulya prasetya, yén anedha dongannéki, pandhitha ingkang nglarutta, ing jagaddé rathu mami, ngungun Sri Narapathi, myarsa turré punggawéku, sigra sagung nayaka, miwah patih dén timballi, prapta sami munggéng wismanning punggawa.
  21. Samya kinnén neksén nana, prajanjinné Sri Bupathi, tannarsa angulihana, panggawé kang nguni-unni, tobat maring Hyang Widdhi, lan mundhut apurannipun mring sagung wadya-wadya, kang dén kanniayéng ngunni, wus sinneksén sigra ingiring jro pura.
  22. Mila Jeng Nabi wasiyat punggawa wadyanning ngaji, bisa junjungngi sabirat mring rathunné kang tan yekti, ipalailul katib kitab kojah kang misuwur, utamanning punggawa, kang agama kang bérbudi, ingkang  ngawas tingallé marang Hyang Suksma.
  23. Mila winulang hidayat nagri kéh punggawa becik, dadya wajibbing ngagesang, nimpenni kaol Bukari, yéku hidayat yekti, warnanné hidayat iku, dana lan barang karya, kang maring panggawé becik pikir ala iku  rupanning bencana.
  24. Lamun katut ing bencana, nora katula ing galih, yaiku bakal rinusak, nurut aturré wong jail  marmanné dadi wajib sagungnging wong agung ngagung, weruh sarta simpenna, muraddé kaol Bukari, mongka paés kalahirran kabatinna[357]n,
  25. Mongka parmata di  mulya, néng gedhong kaol Bukari, sayekti temah nugraha, kang maos ngiling-ilingngi, dén pasthi angawruhi, dén éling ing murad maksud karana dén waspada, sah ingkang kaol Bukari, wus tétéla punniku sawiji nikmat,
  26. Wasiyat kaping sakawan mring sagungnging juru tulis sakéh ingkang lalampahan mijil saking juru tulis nagri barang pakarti, tan liya saking punniku, dén éling dipun awas prakara sajronning tulis mongka marga karusakkan karaharjan,
  27. Pakarti nora gampang, kabéh anéng juru tulis panggawé kang luwih gampang, iya anéng juru tulis mulanné iku wajib anglampahenna tepakur, amrih  nora sembrana, angéling-éling  dén éling, aywa tungkul ngangen-nangen réh kang liyan,
  28. Mila rathu kawajibban mulasara juru tulis  nityasa ywa karusakkan ing tyas kaéronning budi, mulya barangnging kardi, réhning ngayem wusanémut sagungnging kang réh salah, terus terangnging narpathi, temah mulya wewengkonning pamicara.
  29. Lawan sakéhing wasiyat ingkang samya angampingngi, ing kaprabon nawa rêdya, nimpenna kaol Bukari, supaya aywa lali, ing karajan amrih luhur, kocap ing  dalem kitab hidayattira Hyang Widdhi, andum wahyu mring sagungnging raja-raja.
  30. [358]Ing kinna ana naréndra,  pangréhing mring juru turlis sabarang barang prakara, ingkang kinnén anulissi, kadya karyanning dasih, ingkang juru gedhongngipun dalu miyarsa swara, éh juru gedhong siréki, marén nana anulissi barang barang karya.
  31. Karana ta rathunnira, kapéngin karyanniréki, anulissi barang karya, akéh padha dén tulissi, nora ambobot kardi, kang pantes karyanning rathu, pun gedhong satanginya, émut swara jronning guling, barang karya atambuh tan tinulissan,
  32. Dinnangu mring rathunnira, kaémuttan ing ngartéki, pun juru gedhong aturnya, saparanné Sri Bupathi, sabarang dén tulissi, maring juru gedhongngipun nora anganggo yogya barang réh kalebéng tulis Sri Naréndra miyarsa gedhong turrira.
  33. Kabennerran dukannira, kadya anuwekka aglis nulya mendhung angin gora, sakala nampek jro puri, peteng anglimputti, wus sinnamber Sang Ngaprabu, binuwang saking pura, ingelih gedhongngiréki, juru gedhong ingelih kinnarya raja.
  34. Sirnanning mendhung apadhang, Sang Natha salin gonnéki, anéng wisma gedhongngira, sarta dén sandhingngi tulis kasiku ing Hyang Widdhi, rêmen dudu karyannipun ana panten lan nora, ingkang pantes dén tulissi, nora rathu gawé salah tanpa karya.
  35. Adoh pangandelling Suksma, [259] yén barang réh dén tulissi,  angakéhaken mamaras kurang legawanniréki, yén mungguh ahli ngélmi, kurang papat wussannipun yén mungguh ahli praja, kurang pangandelling Widdhi,  lali éling iku karsanning Hyang Suksma.
  36. Éling-ngéling éh manungsa, iku hidayat Hyang Widdhi, yén tapa iku kaéwan dadya kang pinnaring lali, wennang tobatting Widdhi, supaya dadi sesepuh, wruh karêngon ngésemman prayitna amrih basuki, yén acipta éling baé ya ingéman,
  37. Ana ta lirring ngidayat barang réh ingkang sumaji, ing ngarsanning naraditha, kang géndahpéah narpathi, barang réh  kang pinnilih, kang gumantung ing Sang Prabu, sagungnging ahli makna, dénnanggung sukurring Widdhi, kang sampurna ing tingkah sawiji nikmat,
  38. Lirring tajuya makutha, salatin iku narpathi, Bukari makutha raja, kawicaksananning ngaji, luhurring para aji, duk ananning gesangngipun akéh pakarti mulya, sairib lan para Nabi, saungkurré Bukari makutha raja.
  39. Kang angimannaken samya, kabéh rathu luwih-luwih, sinnembah samanning raja, nora kapirran ing pati, manpangat annerahi, réhning mituhu ing tutur, kurmat saksat duk gesang, réhning sinrahan ing Widdhi, Jeng Bukari babunning prabu wisésa.
  40. tegess bukari tetep nugraha, kang ngantuk kaol Bukari, anne[360]teppaken risalah, kang muktamat para mupti, pratondha angrampungngi, s bukariwu sukurring praja gung, iku tegess bukari nikmat nugrahannira Hyang Widdhi, amadhangngi ing praja paramurêdya.
  41. Saking pitulungnging sarak rarasanning kang nartibbi, buwang namanning risalah, katartamton darajatti, ingatassing Hyang Widdhi, ing ngantara manungsa mung, imann bukari tinnarima, myang kala ngamallir bukariki, kapanujon prapt bukaring bungkassing buwana.

¤¤¤tamat¤¤¤

SERAT TAJUSALATIN Bag. III


SERAT TAJUSALATIN Bag. III

Pupuh XV

  1. Tegessé iku apa tih, ratu nedya kabecikkan ginnantungngan ganjaranné, lagi ing dunya kéwala, semonno parmanning Hyang, méndah-méndah bésuk embuh, bacik padha amikirra.
  2. Nedya apanggawé becik Kyana Patih matur nembah, witné Gusti Papatihé, Maha Prabu Bahrun Kasan langkung saking prasetya, Patih sabitah rannipun setyéng Gusti prawiréng prang.
  3. Sang Prabu Bahrun Kasanni, laminné datan puputra, malah kasép ing pangantén ing wayah pan sampun tiga, tetep boten puputra, ing lahir samana sampun pratéla gabug ing terka.
  4. Wonten garwanné satunggil sinnarénnan mung sapisan nanging ta garwa pangrembé, punnika lajeng awawrat katur marang Sang Natha, pinnai[186]don mring Sang Prabu, pan ingsun nora puputra.
  5. Iya ingsun  anyarénni, marang ing sira sapisan nanging dadinné mangkénné, pan ingsun  uwis pratéla, nora metonni ing wang, iku dudu antuk ingsun baya ta gonnira jinna.
  6. Annimballi Kyana Patih, garwa kang bobot punnika, kinén bekta mring wismanné, nuli kinnén mejahana, mungéng ing kapatiyan dosanné anjinna iku, sanget dukanné Sang Natha.
  7. Garwa wus binekta mijil sapraptanning kapatiyan sinung kekiwa prennahé, Ki Patih anggung tatanya, yektinné kang wawrattan garwa dalem sahurripun pan ingsun ora angrasa.
  8. Liya saking Sri Bupathi, réwang ingsun sacumbana, durung dulu wong wawennéh. Pinnindi kongsi ping tiga, malah kaping sadasa, sanadyan prapta ing lampus nora sédhéng urip pejah.
  9. Émeng tyassira apatih, mokal yén kakilappan, dénné Sang Prabu kinnaot éwa mangkana mannawa, Sang Prabu kennéng coba, sapisan wataranningsun sayogya ngong sabarrênna.
  10. Lawan kapindhonné iki, ing patinné durung esah, dénné ana wetengnganné, mannawa sun dinnanguwa, sun ningerranné basa, nora dosa mrih rahayu, wennangnging dora sembada.
  11. Yén iku kongsiya mati, kale durung kabennerran ingukum tibéng patinné, Sang Natha misih manungsa, sayekti sipat ngaral dadya punnika kinurung, a[187]pan ora  pinnejahan.
  12. Kyana Patih wus salami, darbé cethi dosa pejah, nulya pinnejahan nagé, kang katur marang Naréndra, céthi kinarya semang, Kyana Patih Nulya gupuh, kalannangnganné tinnigas,
  13. Pinundhes tannana kéri, mung kéri konthol kéwala, dadiya éwuh patutté, mémper wong wadon pan ora, kantaka Kyana Patya, wus sami waluyannipun dénnya sakit pipingittan,
  14. Mangakaha lami-lami, Kyana Patih pinnariksa, mung sakit letet aturré, wau garwanné Sang Natha, wawrattanné wus mongsa, babar putra miyos jalu, apekik kadya Sang Natha.
  15. Pupukirranné angalih, annyithak marang kang putra, akalis doh laranné, ing lama-lama diwasa, apan suka Ki Patya, saya katon warnannipun angebleggi Sri Naréndra.
  16. Lir dinussing bannyu gelis sampun  sinnaossan emban kalih welas ing cacahé, kabéh manungsa pipiliyan karsanné Kiya Patya, ing bénjing yén madeg Prabu, dadiya prabu utama.
  17. Dénné emban kang rumiyin amuruk ing ngélmu tékad wong urip mati  wekassé, apan ginantungngan pejah, ngélmu ingkang prannyata, kang patitis parannipun dunungnging pati punnika.
  18. Marma ginnawé rumiyin sabab wong bakal utama, annyinggahi piawon emban ping kalih punnika, amuruk tatakrama, saré[188]ngat ing tegessipun titi trapsilanning gesang.
  19. Solahé lumaku linggih, angucap kang tibéng mongsa, ngedohkenna kanisthanné, marêkkenna kang ngutama, sarta kalawan tepa, ondhé-ondhé misilliku, dénné emban kaping tiga.
  20. Amurukking ngélmu sekti, keras aberring turongga, rinnéh tan éwuh sanderré, tarampilling wong memadhang, kalawan amamannah, sagung gagaman prang pupuh, sawiji tannana kéwran,
  21. Kang bisa amedhang gusi, medhang untu medhang ilat lambénné nora karémpét kang bisa amannah ika, manuk miber kang liwat sagungnging tingkah pinunjul iku angon-nanggon raja.
  22. Emban kaping pat punniki, muruk anglangi ing toya, bangawan myang samodranné, wruh jaba jronning kang toya, isén-nisén samodra, mannawa n a prangnging laut aywa kongsi dangu bala.
  23. Pasang surudding ngudadi, myang rumpil lawan kawalan dhangngan dénné emban kaping limanné, amuruk ing ngélmu palak tegessé ngélmu palak wruh patutting langittiku, lan patutting bumi ika.
  24. Péncol kepunning kang langngit punniku kang kinnawruhan apan lonjong kadi endhog myang ngisinné kinnawruhan miwah lampahing wulan lan lakunning surya iku, kagebag ing ngélmu palak,
  25. Sendhet rêncang dén kawruhi, lampahing songka baskara, tuwin mawi grahannanné, isinning [189] langit sadaya, miwah bumi isinnya, kéh udan lan kirangngipun karana mongnging sajagad,
  26. Emban kaping nem punniki, amuruk ing ngélmu ditya, ing ngaprang sugih gelarré, miwah lirring kamandaka, trap pantes ana ora, yénna prang kapir kang mungsuh, kalakuhan kamandaka.
  27. Yén kapirré wangtan kenni, yén alaku kamandaka, dénné emban ping pitunné, muruk iladunni badan karana jronning ngaprang, pannora  kenna dén lambung, myang ginnitik saking wuntat,
  28. Emban kaping wolu nenggih, amuruk wetunning ngarta, kang nora rêkasa saréh, dudu arta saking bala, saking nagara liya, dénné emban ping sapuluh, muruk piyapat pirasat,
  29. Yén ratu akarya mantri, sayekti ngélmu pirasat nora ginggang saking konno, dénné emban ping sawelas mruhken bangsanning setya, supaya aywa kaliru, dénné emban kaping rolas,
  30. Iku kang amuruk ngadil tetep sabarang karyan kang adoh maring nisthanné, kunneng wau Kiya Patya, dénnya mong raja putra, wusnya geng kalawun-lawun pekik sangsaya kawang-wang.
  31. Wus winulang ngélmu titi, prawiranné madeg raja, sadaya sampun  ingisén wau Kangjeng Sri Naréndra, gerah tyas wirandhungngan angekes munggeng kadhatun datan kenni sinniwaka.
  32. Kyana Patih manjing puri, tinimballan prapténg ngarsa, Maha Prabu ngandika [190] lon marmanné ingsun sungkawa, iya dénné wis tuwa, ora duwé putra jalu, kaya paran solah ing wang.
  33. Sapa yogya gumatya Ji, iku susahé tyassing wang, Kyana Patih lon aturré, punnika inggih  sawala, yénning menggah kawula, kalamun paduka tuhu, susah dénning tan puputra.
  34. Suwawi kula turri, manjingnging sawiji prennah, kang tebih saking wong ngakéh, kawula matur ing ngrika, sigra wau Naréndra, tedhak Kyana Patih tumut marang gedhong pasamunnan,
  35. Sapraptannira kakalih, Kiya Patih sigra wuda, kinnatonnaken uratté, munggéng ngarsanning Sang Natha, Sang Natha langkung jola, pagénné Si Patih iku, angajak ngiwa wuwuda.
  36. Anjenger Sri Narapathi, mulat Ki Patih tannana, gatranning kalannangnganné, angunandikéng wardaya, Sang Prabu lon ngandika, tingkah kang mengkonno iku, Patih paran karsannira.
  37. Kyana Patih matur aris purwa myang madya wusana, Kiya Patih satingkahé, mangkana wusnya miyarsa, Jeng Sultan Bahrun Kasan Ki Patih rinnangkul gapyuk asru dénnira ngandika.
  38. Kaliwat tarima mami, mengkonno prasetyannira, mengko sapira wayahé, anakkira kaki putra, Kyana Patih turrira, sampun gangsal welas taun wignya salir pangawikan, inggih kawula saossi, emban jangkep kalih welas ingkang juru pamulangngé, sang Na[191]tha alon ngandika, kaliwat sukurring Hyang sira sunnaku sadulur, ing dunnya prapténg ngantaka.
  39. Kanugrahanning Hyang Widdhi, duwé Patih Kaya sira, tur mashur pammariksanné, arjanning praja kalawan  luhur karatonning wang, iku pratingkahiréku, sarta wahyunning Pangéran.
  40. Éh Patih paréntah mami, rahséki aywa kawedhar, misih apingittan baé, dénné iku kaki putra, ngulpulna rare sira, ingkang padha wayahipun iya teka kawan dasa.
  41. Warnanné kang pekik pekik padhannén sabusannya, lan pulasarannev kabéh, tunggallenna kaki putra, bésuk sawijinné dinna, ingsun ameng-ngameng metu, kaki putra saossenna.
  42. Sarta rare kawan dési, Kyana Patih nembah medal sapraptaniréng dalemmé, antu rare kawan dasa, busana sinnasama, samya sami wayahipun myang pekik-pekik sadaya.
  43. Kunneng wus samekténg Patih, ing dalem sawiji dinna, yata wuwusen Sang Kathong, angundhangngi bala kuswa, mijil Sri Maharaja, ameng ngameng lan wadya gung, marang sajawinning kitha.
  44. Annyebar dunnya Narpathi, ya udhikkan dinnar, pinadha tiduk wedallé, miwah wastra pira-pira, dinnar gili sinnarad anutuk suka Sang Prabu, mangkana Rêkyana Patya.
  45. Marêkking Sri Narapathi, ngirid rare kawan dasa, prapta ing ngarsa Sang Kathong, putra malajeng anembah, angaras padéng rama, cinandha[192]k sigra rinnangkul mastaka kinuswa-kuswa.
  46. Sukéng tyang marwata siwi, Sang Natha  mulatting putra, sigra kondur angadhaton kéndel munggéng pannangkillan pra niyaka ngandikan miwah Kayai Pangulu, Ki Mubakda Ki Mubakdan,
  47. Ngandika Sri Narapathi, kang pangulu éstrén nana, miwah pra niyaka kabéh, lamun iku putranning wang, sun adeggaken raja, ingsun adhongkol dhudhukuh, amomong ing putranning wang.
  48. Anjaganni suker batin andodonga ing Hyang Suksma, karahayonning jennengngé, mugita mangkya mulyaha, wus samya ingéstrénnan bisikkannira Sang Prabu, Maha Prabu Jénnal Ngalam,
  49. Sang Prabu Bahrun Kasanni, dhudhukuh jawinning kitha, pan wus tilar karatonné, anutuggaken ibadah, wus dadi pinnanditha, sidik panningngallé terus nadyan kathaha pandhitha.
  50. Mongsa nimbangngana yekti, kadya Sultan Barun Kasan kinnasihanning Hyang Manon pan sampun angraga suksma, lulungsuran Naréndra, saking Bumintara kasub paguronning para raja.
  51. Putranné kang gumantya Ji, pan Rêkyana Patih lama, kang maksih kinnén amomong, ratunné wus ingaturran marêk marang kang rama, pan sarwi nunuwun wuruk dhateng Sang Pandhitha rama.
  52. Dénnira akarya mantri, kang rama alon ngandika, éh putranningsun Sang Kathong, sarat tingkah kang wus kocap wong karya mantri nyawa, [193] pitulikur prakaréku arêp tetep lampahenna.
  53. Dénné tingkah kang rumiyin mantri iku arêppan, kang luwih ing ngibadatté, lawan ingkang pinnaréhtah, pan mantri wong utama, yén kariya parêkkipun iya kang mungguh ing Suksma.
  54. Apan kang mungguh Narpathi, yén lawan kang pinnaréntah, yékti aparêk mantrinné, mengkonno mungguh maring Hyang, iya aywa kasorran sabarang pakaryannipun arêppana luwihira.
  55. Dénné ingkang kaping kalih, arêppan mantri iya, muji sukurring nimatté, saking ratunné punnika, mongka jalarranning Hyang, yén ana malarattipun myang coba bilainnira.
  56. Dén karasa lamun sisip kang terussingtekdirrolah, sarat kaping tiganné, mantri iku arêppan, amikir kaluhuran karatonné ratunnipun lawan karêksanning bala.
  57. Undhakké dunnya Narpathi, aja lawan siya-siya, dén dadi kalawan saréh, iku kang ginnawé ngreksa, pikukuhing nagara, ingonné prajurit agung, aywa kongsi kukurangngan,
  58. Sarat kaping pat anunggil para mantri nekakenna, isinning gedhong Sang Kathong, dén patitis amrih nalar, mongka wedalling arta, sarat kaping gangsallipun mantri arsa ngulattana.
  59. Barang dandannan kang dadi, ingisékken  jronning pura, ingkang adoh pinnangkanné, lirring dandannaning kuda, liman miwah sanjata, miwah dhaharran pu[194]nniku, kang annéh ana ing jaba.
  60. Lan sarat kaping nem mantri, arêp kang sarwa élingngan darapon aja tumpangso, barang karyanning Naréndra, dén wruh ing kukum  ngadat lan kukum saréngattipun iku purwéng kabecikkan,
  61. Sarat kaping pitu mantri, tatkala ningalli iya, ratunné owah karsanné annerekka kukum sarak dén énggal aturrana, kakembang rêngka prajéku, para mantri géndhollana.
  62. Lawan luhurrana pikir, aywa miris bok dinukan iku mantri nistha baé, wedi mati wedi lara, dudu mantri utama, mantri kang angéman ratu, wanni géndholli prakara.
  63. Umatur atalang pati, aywa kongsi tibéng nistha, iya gusthi pratingkahé, yén nistha kakembang rusak sinnandhang wong sajagad kocap mamannissing ngélmu, lan sasepuhing ngagama.
  64. Sarat kaping wolu mantri, aywa tungkul annungkulna, kaprayitnan mring ratunné, aywa na ngugung kéwala, annélakaken gagah, prakosanné ratunnipun iku tondha karusakkan,
  65. Sarat kaping sanga mantri, arêp amikir dén prpata, undhakking arta balanné, miwah pakanning sanjata, becikké kang gegaman myang praptanning turongga gung, kabéh busannaning aprang.
  66. Karana prajéng  Narpathi, enggonné bilahi pitnah, kang tan karuwan sangkanné, praja gagedhénning bala, mantri pakaryannira, pamicara aywa tungkul mring arta be[195]cikki bala.
  67. Karan nengnging artéki, sandyan iya praptaha, sakethi ing sadinnanné kéwala, nora agawé bala, tan wurung tiwan prajéku, lamun wus anandhang tiwas.
  68. Tinebusna artanéki, dén wuwuh tikel sayuta, nora bisa mulihaké, kasusakkanning nagara, kasép sabarang karya, tinugurran sétanniku, ingkang ngajak-ajak rusak,
  69. Wus sah kang para musanni[ yén nana keketting ngarta, sétan kang duwé panggawé, adoh saking malaékat dénné panggawé loma, marêk maring ing Hyang ngagung, arta kang dadi dandannan,
  70. Yén nora ngéman artéki, apan dadi siya-siya, barana datanpa gawé, pan wus kocap jronning kitab ratu maéka bala, utama ingkang angélmu, bérbudi alul micara.
  71. Wong jail aja kinnathik pan niku bangsanning sétan tegessé kurang  ngélmunné, wong pekik-pekik dén kathah, sarta lobannen arta pan wus ana batannipun para ratu ahlul kikmat,
  72. Lamaliku birrajili, walarijalun punnika, lapal mengkonno tegessé, nora ana  ratu uga, anging kalawan iya, lalannangnging nagaréku, lawan ta malih kang lapal,
  73. Larijalul pil baladi, illabil mali punnika, tegessé salapal mengkonno, tan nana lalannang praja, anging kalawan arta, mongka ta wajibbing ratu, miwah la[196]n nayakannira.
  74. Wajib amicara ugi, ing prajurit lawan arta, pikukuhing sayektinné, arta nguwattaken ning prang, sarat kaping sadasa, mantri wajib karya iku, juru wong ngangnglang nagara.
  75. Wruha pakéwuh ing marga, ing praja martanning baya, miwah yén mungsuh dhatengngi, dénné sarat ping sawelas mantri dipun rumeksa, wong miskin jro nagaréku, mannawi kinnanniaya.
  76. Iya marang wong ngasugih, miwah wong ngasor punnika, bok kinnanniaya dénné, wong kang luhur-luhurrika, mantri arêp prayitna, darapon Hyang Maha Luhur, angreksaha ratunnira.
  77. Yén tannangrukténni mantri, wong langip sajronning kitha, milu amrih karasanné, aywa tiggal wismannira, myang ngalih nagri liya, tiwassing ratu punniku, agawé mantru urakkan,
  78. Kang wus kocap jronning kadis agawéya kabecikkan ing wong kang ngasor kulanné, dadi Hyang Suksma rumeksa, maring panganniaya, kang luhur saking siréku, winnales pan tikel sira.
  79. Sarat kaping rolas mantri, barang nindakkaken karya, dén sarta lawan ngélmunné, sarat kaping tiga welas mantri punniku yogya, wruha wiwittanning laku, kalawan ingkang wekasan,
  80. Sarat ping pat belas mantri, arêp abawa leksana, anjorring barang karyanné, sarat kang kaping limalas mantri punniku arsa, nedya kaprawirannipun pasaja sabarang karya.
  81. Ing [197] pikir aja annyingngid wong bakicik iku sétan sarat kaping nem belassé mantri arêp ambobotta, sagung abdinning raja, bekti lahir batinnipun ingkang pantes kinnanthiya.

Pupuh XVI
KINANTHI

  1. Dénné sarat kapingngipun pitulas lakunning mantri, yénnana wong sapocappan durung tutug dén sambungngi, annalabung sarawungngan nuli élingna dénnaglis,
  2. Kabutuh kapatuh rusuh, néng paséban jejemberri, karya nisthanning nagara, lamun nora kenna mari, sayogya bilaén nana, yén cinnegah nora mari.
  3. Jro kitab adabul muluk wong saru srawungngan angling, iku sajus lawan iya, wong ngilang-ngilang prakawis wennang uga sinniasat darapon kenna amari.
  4. Kalawan sarowangngipun ajana  tiru sawiji, dénné sarat ping walulas arsana lakunning mantri, pépéka barang pakarya, mungguh pakéwuhing bumi.
  5. Miwah ing  pangayun-nayun wahyu Risang Maha Sukci, mantri punniku élingnga, ing siyang kalawan latri, dén wruh gung-gungnging karatyan punniku saking Hyang Widdhi.
  6. Miluwa duwé panjaluk prihatin arjanning bumi, dénné sarat ping sangalas mantri punniku dén wingit dén kencengnging bebennerran putus barang pakartinning dasih, apikir wekassing tingkah, aywa tinutuh ing wuri, terangna sarta pa[198]riksa, mannawa atumpang titih.
  7. Dénné sarat ping rong puluh, karana lakunning mantri, arsana angluwihana, mring bala barang pakarti, tuwin luwih pamicara, alembut arum amannis,
  8. Kang benner pratingkahipun kalakuwan kang ngabecik ngadohna panggawé ala, marêkna panggawé becik anniti-nitiya ing bab kumpul pisahing prakawis,
  9. Dénné sarat ping salikur, kang mungguh wajibbing mantri, yén mulatting ratunnira, owah panggawé sawiji, kang ora lawan mupangat mantri dén énggal  ngaturri.
  10. Aywa kongsi nemu dudu, mungguh ing Hyang Maha Luwih, mantri dén banget amalang, umatur lan atur mannis ngaturna sagung sannépa, ondhé-ondhé lan upami.
  11. Mangsanné génnira matur, ing ngenggon ingkang asepi, dén annemen aywa taha, iku ngéman amrih becik dadi sesepuhing iman géndholli ratu kalempit.
  12. Sarat kaping kalih likur, arêp bau rêksa mantri, ing ratu nerak kanisthan miwah sembrana lan vstri, kang ngedohaken sembrana, wuwuh darajattiréki.
  13. Ratu récéh tanpa usul gawé malarat wong cilik kang wennang récéh ing raja, ngénnakki wadya prajurit apan kahannanning raja, dadi wujudding Hyang Widdhi, arêp gawé siya-siya, maring badanné pribadi, [199] apa lumuh dadi raja, nannampik sihing Hyang Widdhi.
  14. Sarat kaping tiga likur, karana wajibbing mantri, aywa pépéka ing tingkah, aywa lali gawé becik pariksa inganniyaya, tutulungnga dipun aglis,
  15. Karana manpangat agung, pakolihing Narapathi, ngéman kawulanning ngalah, amrih tetepping Narpathi, dénnya pinnaring kagungngan kamulyan déra Hyang Widdhi.
  16. Dén énggal dénnira tulung, pariksa mring wong  prihatin asih ing pekir kasiyan apan sakathahing pekir, asring kinnarya warana, pameléh mring para aji.
  17. Wonten kojah ratu agung, Jeng Sultan kaonna énni, nagarinira Turkiyan sinembah para Narpathi, wonten Séh Jalal sring prapta, aséba marang jro puri.
  18. Tinnannya mring mantri tungguk apa karyanné mring puri, Séh sumahur tanpa karya, dadya sagung para mantri, tan ana wanni ngaturna, Ki Séh Jalal nulya mulih.
  19. Prapta malih  pendhak ésuk tinnannyan tan ana kardi, dadya Séh wangsul kéwala, prapta malih pendhak énjing, kongsi jangkep ping sakawan ping gangsal kaping nem prapti.
  20. Salin gilir mantrinipun jro pura kang jaga kori, marêk Ki Séh Jalal prpata, mantri ika anningngalli, maring Séh ulattépethak semunné sanget prihatin,
  21. Ingancaran nulya lungguh, munggéng pipinning kang kori, Ki Séh Jalal alon mojar, annak mantri [200] réyang mriki, wus karêm mannira prapta, wontenning kori ing ngriki.
  22. Ing mangké amit katéngsun inggih anak arsa mulih, mantri sawiji lingngira, Ki Séh sampun agé mulih, kawula atur uningnga, ing Gusti Sri Narapathi.
  23. Mantri sawiji lumebu, prapténg byantara Narpathi, umatur atur unningnga, wonten Séh Jalal sring prapti, ing semu kaprihatinnan Sang natha kagyat nimballi.
  24. Prapténg ngarsannira Prabu, ngandika Sri Narapathi, Ki Séh mannira miyarsa, kang sarira asring prapta, punnapi lampahan dika, kasil kang mungguhing mami.
  25. Ki Séh Jalal aturripun asil marang wong sabumi, wonten Maharaja Jembat sungappan angalih margi, yén kongsi kalampahan, musakat bala pasisir.
  26. Kawulandheg toyannipun taksih meksa kudu ngalih, punnika bubuhan tuwan tobatta maring Hyang Widdhi, yén mungguh  kang ardi gempal miwah ingkang kali ngalih.
  27. Ratunné doséng Hyang Ngagung, Jeng Sultan kaonnang énni, angungun dénnya miyarsa, adres waspannira mijil Ki Séh amba tulungngana, nennedha marang Hyang Widdhi.
  28. Ki Séh Jalal aturripun bok wonten karaos galih, ciptanné manah paduka, annimpang saking agami, duwé niyat anniyaya, maring samanning ngaurip,
  29. Sang Natha émutting kalbu, inggih Ki Séh bok mannawi, wonten nagri sami Islam kaosar inggih mannawi, pu[201]nnika kadarbé atmaja, pawéstri ayu linuwih.
  30. Pan arsa kulambil mantu, Rajéng Kaosar tan apti, rêmbagging mantri sadaya, misésa ginnitik jurit panganjur sampun lumampah, ambahak ing tepis iring.
  31. Lawan kaping kalihipun mantri kawula satunggil punnika kula warongka, awit saking turring mantri ingkang pra samya uningnga, punnika anjajailli.
  32. Matur maring yayai prabu , Kaosar pan kinnén nampik marang ing nganak mannira, mila kula bilaénni, Séh Jalal gumujeng suka, tuwan ratu kurang titi.
  33. Pundi mantri kang wawadul kang sami sagah udanni, mring mantri kang kawarongka, asaba Kaosar nenggih, mantri papat ingandikan prapta ing ngarsannira Ji.
  34. Saksana ngandika asru, Jeng Sultan Kaonna Énni, payo padha umaturra, sira waweruh pribadu, mumpung garsanning pandhitha, aywa umatur silit,
  35. Mantri sun warongka iku , apa sira wruh pribadi, temu lan rajéng Kaosar, mantri papat tan bisa ngling, cangkemmé dén wor sadaya, ilatté sami amuntir.
  36. Suntan konnén nihan dulu, mantrinné ilatté muntir, delolé tiba ing pundhak Sang Pandhitha dén sungkemmi, tuwanku hamba tedhakna, apura maring Hyang Widdhi.
  37. Dé hamba anutting wadul aturré mantri kang jail ingkang nibakaken konca, tetep hamba kurang titi, mantri ngalakaken konca, sayekti kuthanning ngéblis,
  38. [202]Séh Jalal alon amuwus duk kawula manjing puri, kongsi jangkep ping sakawan ping sapta ping wolu prapti, panuju mantri punnika, ingkang ajaga ing kori.
  39. Tan purun matur Sang Prabu, jer sampun ginnéndang ngéblis dupi salin kang ajaga, mila katurring Narpathi, kapat sampun cinnengkalak mantri kang winnarongka glis,
  40. Mantri kawarongka sampun linuwarran dén timballi, prapténg jro ngarsa Naréndra, pinundhut apuranéki, kalih wus jinujung lenggah, lan mantri kang tur upaksi.
  41. Duk lebetté pandhithéku, kakalih wuwuh kang linggih, dénné mantri kang lumampah, mukul Kaosar nagari, ingundurraken sadaya, saha gagamanning jurit,
  42. Séh Jalal alon turripun punnika gambarring wukir, ingkang ngarsa gempil ika, lawan kali kang angalih, punnika tuwan corékka, sarta tobatting Hyang Luwih.
  43. Dén taha mangsulli luput réhning kalipattulahi, nulya cinnorék kang gambar, Sang Pandhitha angéstrénni, sampun tinariméng tobat Jeng Sultan Kaonna Énni.
  44. Mantri jail ukummipun pinnenthang tengahing margi, ilat misih tibéng pundhak pangéwan-néwanning margi, prapténg kawan dasa dinna, cahyanné wus mindha éblis,
  45. Sarat kaping kawan likur, karana lakunning mantri, ngulattana kabecikkan kang dadi luhurriréki, ratunné dunnya ngakérat annyukak[203]enna wadya lit,
  46. Darapon teteppa iku, nongga karyanning Narpathi, suka asih wismannira, miwah kebon-kebonnéki, béda kukupungnging praja, wong tetep sih ing wisméki.
  47. Miwah ngénakkén tyassipun marang kang  para prajurit supaya kuwatting karya, bisa muwuhi upekti, wuwuh kagungnganning raja, yén prajurit becik-becik,
  48. Wuwuh kamulyanning ratu, yén sugih wong becik-becik nebus wong arim punnika, lan asih ing pekir miskin wong becik iku pan nyata, sukanné agawé becik,
  49. Sarat kaping gangsallikur, mantri wajib angulatti, réwang kang putussing wéka, kang sidik ingkang bérbudi, kang wruh ing praja, wruh awekassanning kardi.
  50. Sarat kang kaping nemlikur, mantri iku arêp éling, aja agawé kiyannat niala ya ngapus-apussi, gawé musakatting bala, tan ana sih mung prihatin,
  51. Yén ana mengkonno laku, mantri dén trappenna aglis supaya kabéh wediya, wong karya sebutting budi, talutuh bangetting praja, yén gawé kiyannat mantri.
  52. Sarat kaping pitulikur, yén ana mantri kinathik wedinnen sarta lon coba, mannawa niayéng dasih, arda ing arta pangulah, nulak niyaya ling-ngaling.
  53. Tan kenna amara culu, ing ngarsannira Narpathi, sarattana tetanggungngan ing prakara barang kardi, mantri ingkang wus sinetyan amindiya ingkang kari.
  54. [204]Aywa na kang tumpang surup ing ngarsa Jeng Narapathi, dén aturut barang karya, talajukkanniku éblis kunéng pasal ping sadasa, ping sawelas lumastari.
  55. Panggawé ingkang kawuwus nenggih pakartinning carik karana andikanning Hyang, kang kocap jronning dalil nawal kalamuhwama, yastarunna tegesnéki.
  56. Nawa punniku iwak enun nenggih kang anongga bumi, marma barang kang sinurat ana lahir ana gaib dadya sagungnging rarasan ana lahir ana batin,
  57. Rong prakara kang winengku, anut andikanning widdhi, kadhang dhawuh pra ambiya, ingkang ngagal saking ngunni, ingkang lembut saking serat miwah maring para Nabi.
  58. Wonten dalil ingkang dhawuh, ikram warabbuka nenggih, kalkalamulladi ngalam biannakkalama yekti, insana malamyak-elam tegessé dhawuhing Gusthi.
  59. Rasul kadhawuhan muwus ucapna Pangranniréki, pamuruk sarta kalam sira wurukkena malih.
  60. Maring ingumattéréku, dén sarta kalawan tulis barang tan pantes kawedhar, sayekti kamotting tulis walahu awaluhema, kullikallahul kalammi.
  61. Wiwit kinnarya rumuhun dénné Hyang Kang Maha Tinggi, apanta yekti mung kalam iku kang ginnawé dhingin karana adegging jagad lan adegging bumi-bumi.
  62. Nora ngadeg adeggipun wi[205]wit wekasannéki, yén ora kelawan kalam lumaku sarta lan tulis barang nora kinnawruhan amung sarta lawan tulis,
  63. Jro kitan iksan sinnebut panggawé dunnya punniki, barang saliring pakarya, ngadeg lan kalih prakawis miwah ugerring Naréndra, kang jumenneng rong prakawis,
  64. Yén tan ana roro iku, nora madeg Narapathi, dénné kang kariyin kalam pedhang ingkang kaping kalih, dén agung pamulasara, aja lirwa rong prakawis,
  65. Sayekti dandannan terus pauger adegging bumi, dudu karya tundha béma, prajurit kalawan carik rusak arjanning nagara, mung rong prakara ngawakki.
  66. Carik kang agawé laku, prajurit kang anglakonni, yén ora mengkonno batal nora dadi barang kardi, wus kaennas jronning kitab panggawé rong prakara kang pasthi.
  67. Kanisthan kamulyannipun mungguh adegging Narpathi, sayekti kang rong prakara, tiwas begja angawakki, tiwassé karo kinnarya, tiwas saking narapathi,
  68. Ing prajurit tiwassipun kaungkullan danannéki, tiwassing carik punnika, kurang pracayannira Ji, aja sak barang pakarya, caruik wujudding Narpathi.
  69. Para ratu ingkang mashur, ngatassangin bawah angin kang samyantuk kaluhurran pinunjul samanning Ngaji, kang prawira sugih wadya, samya wit kang dén ugemmi.
  70. Adab saking kitab taju, salati[206]n bustan salatin pipitu salatin muwah, lawan min ajusalatin sirl mulkan barul mulkan miwah itlakul muksinnin,
  71. Mila sagung ratu-ratu, wajib angilingngi-lingngi sagung kang kocap punnika, winnacaha sabennari, yén tan arsa maca dhawakkongkonnan dasihiréki.
  72. Sarat padha dhangngir wahyu, annyiram mring taru semi, kang benggang lawan punnika, wus tetep tiwassing bumi, tan arsa angunnandika, amrih rahmatting Hyang Widdhi.
  73. Rong prakara ratu agung, kang norannana nimbangngi, mung Kangjeng Nabi Suléman  Suléman ratunning bumi, kalawan Prabu Iskandar, Iskandar Dulkarnaénni.
  74. Prandénné wasiyattipun mring para ratu kang kari, sapa ratu ingkang arsa, luhur karatonnira di, aywa ucul saking adab salatin bustam salatin,
  75. Tan sampurna ratu iku, angnging lan bustam salatin laku kang wus kannyatahan wit saking kang Maha Sukci, ginnantyan para ambiya, para wali lan narpathi.
  76. Sultan Iskandar lingngipun Iskandar Dulkarnaénni, apan lalakonning jagad sayekti mung rong prakawis wajib uga binnecikkan carik kalawan prajurit,
  77. Kang sapa doh saking iku, sapolahé tanpa dadi, batal sarta siya-siya, pan nora jumenneng yekti, yén adoh kalawan pedhang, nora mamaéssi bumi.
  78. Sing sapa gujengngan tuhu, liya ing kalih prakawis mongka barang solah[207]ira, nemu kamulyanning dasih, minulya samanning raja, karana kang rong prakawis,
  79. Pusakanning ratu-ratu, kukum amranata bumi, myang sagungngé ing kahannan sajronning dunnya punniki, tan ucul sing rong prakara, luhur kalawan basuki.
  80. Jro kitab  iksan sinnebut nenggih pakaryanning carik iku sajus lawan raja, mungguh karatonniréki, barang sarta lalampahan ingucap kalawan lathi,
  81. Sakéhé rahsanning ratu, kenna nahurri nampanni, kang nora kalawan lésan punniku rahsanning carik lawan sagungnging prakara, wajib kinnawruhan carik,
  82. Liyanning panuruttipun sarat samya angawruhi, darapon dadi sampurna, sampurna barang pakarti, ingkang réh obahing jagad iku kawruhana yekti.
  83. Ing ngenggon wetunning bannyu, jero céthék dennira mrih, wruha becikking talaga, miwah ta becikking kali, lan bisa akira-kira, lakunning rinna lan wengngi.
  84. Lan arêp wruha punniku, ing solah tulungis samsi, tegessé wektunné miwah, lakunné doh parêknéki, mungguh ingkang diwangkara, lan wulan mengkonno malih.
  85. Sendhetté lan rikattipun eurupping suryya lan sasi, kalawan kathahing lintang, karyanné sawiji-wiji, myang wiwilangnganning dinna, taun sarta lawan sasi.
  86. Lan arêp wruha punniku, budi saking amranni, kang teka ing dalem jihad pangarah-arah ing kardi, su[208]paya kang dadi kasab kacandhak wekassing kardi.
  87. Lan sarat alussing tembung, wicaksana améngetti, sampurnéng pétung élingngan wruh ala lakonning ngélmi, lalakonning ngélmu ika, kinnarya sendhon mrih tartip,
  88. Rahabba micara ngélmu, sawungngen kalawan gendhing, lan sarat bisa karyo cap mungguh kang kocapping tapsir, tapsir Ibnu Ngabas nama, yuda kennakanning dalil,

Pupuh XVII
DHANDHANGGULA

  1. Miwah mannissing wadana, sedhep luwes lemes amarananni, lapallé kaol winuwus nenggih onni olkiya, lawan ila kitabin tulis,
  2. Saking Jeng Nabi Suléman serat mulya tembungngé luwes mannis dénné iku ratu agung, ngréh saisinning jagad paran dénné jronning surat tembungngipun aluwes andudut mannah, angesor sedhep prak ati.
  3. Arum aruruh jro layang, layang medhun mengkénné tembung néki, wiryanné gawé kilayu, marma kang raja-raja, wajib ugi gugulang tembung kang ngarum ruruh jetmika wilettan datan kongsi  annyan-nyengit,
  4. Karana Alat tangala, yén utusan panggawé rada wingngit malaékat kang ingutus kinnén amalih warni, kang abagus sarta kang alussing tembung, kang ririh sedhep norraga, ngasih rum amannis,
  5. Lapal turabul kitaba, painnahu rabba mu[209]barakuni, tegessé lamun wus tutug mungguha wong nunurat layang iber séléhna bumi rumuhun mengko ta nuli cappana, yén wus sinnéléh ing bumi.
  6. Sarwi amaca salawat kaping tiga jinupuk saking bumi, séléhna malih ping telu, iku nuli paringna, maring ingkang anggawa layang punniku, Adabul kutub wus kocap carik yén sampun nunulis,
  7. Sarat nulis dén wacaha, dén lalarra manawa kalempitlan sarat tulissan iku, arêp nedhik lapalnya, ingkang kathah maknanné lan malihipun aywa amindhonni basa, lawan aywa na udanni.
  8. Ing ngobahé kalammira, yén wong ngarab andulu wong nunulis wruh obahing kalammipun yékti wruh kang sinurat saunninné kacandhak pan nora luput mila yén layang iberran sinurat ing ngenggén sepi.
  9. Yén wong Ngajam nora bisa, saturutté lamun wong Bawah angin tinulis saha du bathuk yén tan mulat sastranya nora bisa wruh unninné tulis iku, wong Ngarab obahing  kalam unninné pasthi udanni.
  10.  Milanné sami angiwa, lamun nyerat wadi layang kikirim malah dadi wajibbipun mungguhing jam Arab nulis kiwa layang kirim para ratu, nora wennang liya karya wruh sastra layang kikirim,
  11. Pasal Kaping Rowelas nyatakaken utussan kang para Ji jronning kitab wus kawuwus si[210]patu mursalinna, lakunning kang kongkonnan pangucap puguh, aywa ta angungkak ing sawewelingnging Gusti.
  12. Aywa jrih bok pinniala, mring kang kadhawuhan pangandika Ji, kadya dutanning Hyang Ngagung wajibbing duta raja, nanging ana uga  kautamannipun tembung alus awilettan manis sedhep amrak ati.
  13. Arum aruruh mradapa, lawan malih saratting cara kaji, warnanné ingkang abagus  lésanné kang pasékat miwah akéh sagungnging ngibarattipun lan saréh takwillé ika, kang budiman ngélmu néki.
  14. Kang bijaksanéng wicara, ingkang becik barang pakartinnéki, ing ngagama teguh tuhu, karana kang caraka, yekti lésanning Narpathi.
  15. Sayogya duténg naréndra, bebecikké saking antaranéki, pinnilih saking wadya gung, supaya angajérna, tyassing rat awéh tuwungnging wadya gung, adabus rusul wos kocap rong prakara ing Narpathi.
  16. Kang amimbuhi darajat angimbuhi kamulyanning  Narpathi, lakunning duta linnuhung kapindhonné idayat ratu ingkang jatmikan teng cipta terus, samya ngundhaka luhurran mung kalawan cara kaji.
  17. Cinnarita kang wus kocap kitab taréh nengguh Prabu Ardana Sir, ngandika mring Patihipun patih kang luwih ala, prakara kang panggawénning para ratu, ingkang angrusak nagara, lakunning caraka sisib,
  18. Miwah kang agawé aprang, iya iku kong[211]konnan angimbuhi, marmanné wajibbing ratu, amiliha kongkonnan nora kenna sipat uwong baé iku, mulanné Sultan Iskandar, Iskandar Dulkarnaénni.
  19. Nali karsa gitik praja, nandukkakenlayang pangantep jangji, awake dhéwé lumaku, namur ngaku kongkonnan bok manawa angadonni kang ingutus miwah warnanning gagaman bok suda ngundhakken warti.
  20. Karuwan binobotting prang, aja kongsi kurang kadukken nenggih, anggawa prajurittipun apan Sultan Iskandar, ababala para ratu satus éwu, punggawa tanpa wilangngan luwih saking satus kethi.
  21. Sajronning tapsir wus kocap lamun Sulta Iskandar Durkarnénni, lalannangnging bumi tuhu, duwénni paparêngngan sinniwaka ing nalika wuktu subuh, néng wekassing jagad wétanlamunning wektu maherib,
  22. Sinniwakéng para raja, néng watessing jagad kulon syekti, nora paparêngannipun purwanné sok annamar, ngaku-aku dadi  kongkonnanning ratu, anggawa layang pennantang, ratunné sarirannéki.
  23. Duk arsaha papenneddan lawan raja; dara; namanniréki, angutus mring mantrinnipun kang nama Kadarriyan binnektannan serattira ingkang dhawuh, ing Sri Naranathéng Dara, ambekta wawangsul néki.
  24. Katurring Sultan Iskandar, wangsullanné ing Dara Sri Bupathi, winnaos sinukméng kalbu, annamung kalih kecap, lang[212]kungganjel Sultan Iskandar tyassipun andangngu marang utussan sira wus ngrungu sayekti.
  25. Iki saking Raja Dara, ya pagénné ana mangkénné iki, wanni atur basa saru, marangnging jenengnging wang,mantri matur tan wonten purwakannipun lajeng makaten  kéwala, tan wonten ingkang miwitti.
  26. Awit saking prapta amaba boten saréh amba myarsa pribadi, Sultan Iskandar lingnya iya sira muliha, arérénna gonnira mentas lalaku, utussan tur sembah medal Sultan Iskandar nimballi.
  27. Mring sagung nayakannira, para natha praptandé ing ngasra Ji, pangandikannira arum Sultan Iskandar, lah pikirrén Raja Dara wuwussipun kang kagawa ing caraka, Si Kadarriyan kang prapti.
  28. Surat gantya anupiksa, samya matur sumongga ing Narpathi, Sultan Iskandar sru muwus payo pikirên uga, matur nembah nayaka kang pinnisepuh, nama Prabu Sahirriyan pukulun Sri Narapathi.
  29. Dénné saking raja Dara, wawangunnan andadékkaken jurit adén-nadénning wawadul katawis ing ngukara, boten awit saking Raja Dara tuhu, malah talarapping basa, cocorakkan saking ngriki.
  30. Mokal yén Sang Raja Dara, purun-purun dhateng  ing paduka Ji, arsa ngabekti satuhu, apan ta wonten  adat ratu karya dora sasamanning ratu, karatonné sampun ical lan malih  menggah watawis,
  31. Punnapa [213] kang pinurunnan, étung bala siji tandhing sakethi, myang luhurring bangsannipun sayekti luhur tuwan bongsa Nabi pun Raja Dara punniku, pan bong sa wali kéwala, darajatté andhap inggil,
  32. Lan ngunni wus atur surut ing padukaén katampénnan ngabdi,  ngalap manpangat satuhu, pan arsa wruh ing rasa, anunggilla ing ngamparan Sang Ngaprabu.
  33. Aturring nayakannira, angandika iya ingsun  nujonni, kaya pikirrira iku, nanging teka saossa, sarta bala sabusananning prang pupuh, panggawé kang mau ika, ingsun dhéwé kang ngawakki.
  34. Wus pato padha bubarran nembah mijil sagungnging nayaka Ji, Sultan Iskandar agupuh, ngrasuk busana kumpra, wus anganggo cara carakanning ratu, mesat sarwi ninggal surat anbamur lampahé prapti.
  35. Surat katur Raja Dara, duk winaos Raja Dara tanpaksi, yén Sultan Iskandar iku, ingkang mindha caraka, duk miyarsa jronning surat tembungngipun annangis Sang Prabu  Dara, suratté dipun sungkemmi,
  36. Éh duta Prabu Iskandar, umaturra iya ing Kangjeng Gusti, Iskandar ratunning ratu, langkung kagét kalintang, dénné salin tembung atur kawuléku, yén ya kirangnga pariksa, pun dasih  ngaturken pati.
  37. Mesat amit kang mimindha, tan kacatur ing marga sampun prapti, ing prajannira Sang Prabu, mijil ing pannangkillan animballi ing nayaka para ra214]tu, miwah Sultan Sahirriyan pinnisepuh nayaka Ji.
  38. Miwah mantri Kadarriyan kang ingutus mring Raja dara ngunni, wus munggéng ngarsa  Sang Prabu, sigra dénnya ngandika, Kangjeng Sultan Iskandar mring nayaka gung, éh sagungnging pra nayaka, ingsun kalipattullahi.
  39. Wajib ing pakaryanning wang, rumeks ri isinning jagad iki amrih karahayonnipun wennang ngingsun anniksa, mring wong amrih karusakkanning wadya gung, lah iku Si Kadarriyan kang amrih rusakking bumi.
  40. Ingsun kang dé prih perangnga, lawan Raja Dara Raméya jurit mung pikirré dhéwé iku, mamak luwih niyaya, maring kawulanning Allah para ratu, kang padha dipun prih rusak myang manungsa alit-talit, 
  41. Cekellen Si Kadarriyan lan tigassen ilatté saking wuri, dén enték saking mokkipud saksana wus rumagang, Kadarriyan tinnigas ilatté sampun ngundhangngi wong sanagara, winneruhaken prasami.
  42. Mring dosanné Kadarriyan nedya gawé karusakkanning bumi, sasat sétan akukuwu, amrih rusakking bala, wus mangkana Sultan  Iskandar maha gung, wisyatting raja-raja, dén padha apik abecik,
  43. Milih dadi kang dinuta, singgahenna sagungnging mantri jail aywa parêk jro kadhatun tan wus angrusak jagad kuneng wonten winuwus Prabu  ing Mayun ing nalika aputussan mring Sang Ngaprabu Karsanni.
  44. Sarwi ngaturraken serat [215] awit saking Sang Prabu ing Karsanni, amundhut pan narsa weruh, mring kalakuhannira, pratingkahé ngréh praja Prabu ing Mayun sawusnya maos kang surat tatannya mring duta mantri.
  45. Tegessé Sang Prabu Karsan wus ngawruhi kabéh kang munni tulis kalakuhanné ing Mayun kaot sajronning surat pan dangunné anonndha kang dipun utus tuhunné kalawan cidra, dénné mantrinné kang kari.
  46. Raja ing Mayun  punnika, arinnira mring Prabu ing Karsanni, Sultan Karsanni amuwus mantri payo tuturra, sakabéhé ing tingkahé ratunniréku, mantri caraka tur sembah, pukulun Sri Narapathi.
  47. Inggih rayi Jeng Naréndra, kang dénnirib yén Alah amaréngngi, yén arsa mangun prang pupuh, ngirit Sultan Iskandar, kang dén aben ing prang mring rayi pukulun tan wonten kang ngéman nyawa, nedya mati jronning jurit,
  48. Sawab punnika kang wadya, pan ginula wenthah kinulit daging, jronning panangkillan agung, kathah pethetan swarga, ingkang awoh busannan dah marbuk arum miwah sagung dhadhaharan kang ngaraos-raos samo.
  49. Ing nalika sinniwaka, warna mijil kadya samudra mutik anglimputti ing sakayun wadya tan nana kurang, ginnelarken ing wadya sasukannipun menuhi buja busana, myang ngandika anrang gendhis,
  50. Sakadar bobotting praja, cinnithak Iskandar Dulkarnaénni, amulang kinné[216]n angrungu, sagung mantri satriya, myang punggawa prajurit sadayannipun rayi dalem maos kojah, saking min ajuslatin,
  51. Myang sipatusalatinna, sakathahé kang wit panggawé becik kekembang panggawé luhur, adoh saking kannisthan ingucapken satengahiréng wadya gung, lah payo padha tuntunnan sakéhé kawula mami.
  52. Ingsun tinnitah Naréndra, wajib ngreksa rahayunnira sami, sarta sacukuppiréku, apa kang dadi suka, ingsun darmi simpen kamurahan nagung, amarissaken ing sira, kinnén sarta  lawan adil,
  53. Bok ana kalempitting wang, kurang saking pratingkahing Narpathi, padha maturan satuhu, réhning agogotongngan sira annak pan ningsun ginnawé tiyung, dénné mungguh kaya sira, yén luput lakunniréki.
  54. Aywa sak kenna patrappan ingsun darma ing kitab iki munni, sapangkat-pangkat tinnemu angon-nanggon  kawula, lawan iya anggon-anggon para ratu, pan uwis sinung bubuhan kawula kalawan Gusti.
  55. Makaten rayi paduka, mila wadya sumungkem lahir batin wadya kurang budinnipun yén saking pannangkillan dadya wuwuh dhengnger ingkang kumprung-kumprung, kang jail-jaillé ilang, jrih siyasatting Narpathi.
  56. Kang jejerrih ing ngayuda, dadya purun saking sok srah Sang Ngaji, lamun wonten wadyannipun angawonnaken konca, yén tan tobat dinnoha[217]ken ing alas gung, mila abdinipun samya, kantunning kang becik-becik,
  57. Kang rémpeg asih kakancan saréh budi salamet sarta ngélmi, yén masang ngadil pukulun nenggih rayi paduka, kang dén irib Prabu Nusirwan Madayun yén angupaya ing wadya, kang samya nandhang prihatin,
  58. Ngirib Jeng Bagéndha Ngumar, anjalimet mayeng jro praja wengngi, yén niyasat wong wawadul angalakaken rowang kang dén irib nenggih lalampahannipun anninggahaken  rêncana, amarêkken  saréh budi.
  59. Anyithah kang lalampahan Sultan Kbir Mukminnin Sayid Ngali, kalawan pratingkahipun Sri Maha Prabu  Ngesam Kangjeng Sultan Malikul Saléh punniku, mila lila maring dunnya, mirib Sultan Ngabdul Ngajid.
  60. Suka miyarsa Naréndra, Prabu Karsan mring lakonné kang rayi, iya uwis téga ingsun mésem sarwi ngandika, tampan nana séwu ing pangganjarringsun lan pangadeg rong busana, lawanningsun tannya malih.
  61. Ing labetté ratunnira, dénnya mangké ngulah panggawé becik saben-saben para ratu, yén manut kang mangkana, nedya becik ana rahmanning Hyang Ngagung, punnang utussan turrira, inggih  sampun anglebetti,
  62. Ngunni Jeng Ari Naréndra, amung tampi bulu bekti sakethi, saking parmanning Hyang Ngagung, dénnira nedya lila, pan wus kocap wong nedya lila punniku, nora garantessing sunnya, Hyang Su[218]ksma malah muwuhi.
  63. Mangkya Jeng rayi Naréndra, tampi bulu bekti mindhak rong kethi, ratu nedya angguguru, kapéngin kalakuhannipun rayi paduka darajat luhur, tan purun amagut yuda, jring ing tingkah nungkul aris,
  64. Dénnya kongkullan susila, mila éring tan nana magut jurit malah samya angguguru, suka Sang Prabu  karsan layangngingsun aturna gustinniréku, tampi serat nembah mesat ing marga datan winarni
  65. Prapta mring praja gustinnya, lajeng matur surat wangsulannéki, yata Sang Prabu ing Mayun tampi serat sinukma, layangingsun katurra ing Yayi Prabu, ing Mayun kang ambek mulya, lulussa dénnya utami.
  66. Iku matri dutannira, tuhu weca malah kurang kang warti, kéh jronné langangiréku, unggahna dipun énggal Kangjeng Sultan  Iskandar lamun angutus yén becik nuli ginanjar,  yén ala sinniksa nuli.
  67. Kang mengkono mantri duta, panten marang sgung  para Narpathi, yén saru bisa angimur, yén becik nora wewah, dénné sira pangrungu ngong yayi prabu, prawira ulah wicara, kautaman kohanteppi.
  68. Mung kari siji kéwala, kandellira marang Hyang Maha Luwih, yén pinnaringngan sampun ngélmu karatonnira, yén wus sidik pangucap panningngal terus yén wus benner ciptannira, ngélmu karaton wus kinna.
  69. Kuneng Pasal kalih welas kaping tiga welas ingkang [219] lumaris annyatakaken punniku, saratting mantri tama, pratingkahé mantri  kang parêkking ratu, saseliranning manusa, ing ngantara agung ngalit,
  70. Sarat amriha kamulyan kaluhuran myang pirang- pirang warni, ing prakara kang wus mashur, kanggé ing pra raja, angrumeksa iya kaluputtannipun tarikken amrih raharja, kaluhurran saking  mannis.

Pupuh XVIII
DHANDHANGGULA

  1. Sarat weruh luhurring Narpathi kamulyanning kalawan  kagungngan wruha yén nana kang gawé, Kang Maha Sukci Luhur, ingkang paring kamulyan nadi, mring sagungnging kawula, kang tinnitah ratu, ingkang sinungan nugraha, maréntahken sagung kalipattullahi, ngadil miwah kukumah.
  2. Nora suke karaton kang ngadil mungguhing ratu tan kawajibban liyanné saking ngadillé, punniku parlunnipun dénné sarat kaping kalih, kautamannipun adoha maring kanisthan mulyakkenna barang satingkah mrih becik wuwuhé kang darajad,
  3. Katokenna becikking napathi, darapon kang sami amiyarsa, wuwuha ing pamujinné, lan agungenna iku, ing jenengngé ratunniréki, tuwin paparingngira, nugrahanning ratu, walessen sampékan daya, dénné sarat ingkang kaping tiga nenggih, wong parêkking Naréndra.
  4. Rumeksaha mring kawula alit maring pitnah myang asiya-siya, mring Sang Ngaprabu wadyanné, angaling ngana i[220]ku, kaluputtanning wong akedhik aywa amrih midosa, iku datan arus agawé  rêntengnging  jagad nora ngéman ing jenengngé ratunéki, yéku akondhang sétan,
  5. Kitab taréh kang sampun ginupit Raja Mahmut lawan Dewi Ambar, nalika kasamarranné, garwa lit bangsannipun pan kinnarya luhur déraji, sring dadi tembang rasan mring wadya bala gung, miwah satriya punggawa, pangucappé tiwas temen Sri Bupathi, sengsem garwa wong ala.
  6. Apa gunnané bok Ambarriki, dénné kanggo maring Sri Naréndra, dénné wong asor bangsanné, malah sadalu-dalu, wong rarasan tan mari-mari, lannang wadon angucap nutug ratunnipun dénné kang weruh wekassan pangungunné paran karsanné Sang Ngaji, kulina ing ngapapa.
  7. Kang ngamuwus wus karsanning Widdhi, apan nana kojah jronning dunnya, papat kang sih sinnisihanné, mongsa bodho Sang Prabu, bok manawa ana pinnethik ing kunna ana warta, nenggih Nabi Yusup asih mrih Déwi Jaléka, tannah Arab Séh Majenun langkung asih, mring garwa Nimbok léla.
  8. Ratu agung tannah Ajam siji, raja kasru sanget sih sinnisihan Déwi Osirin garwanné,lah iki  ingkang wadya, nenggih Raja Mahmut jalu éstri sami ngucap agung alit nayaka satriya mantri, samya sengit sadaya.
  9. [221]Malah kabéh sami andrengkénni, Raja Mahmut nanging déréng ginggang, maring Ni Ambar asihé, ing kitab taréh sampun kocap amung kawan prakawis brai binnaraénnan sami kalihipun mashur kang dadi wicara, Nabu Yusup kalawan Jaléka putri, Séh Majun lan Bok Lela.
  10. Raja Kasru lan Déwi Osirin Raja Mahmut lawan Nimbok Ambar, malah dadi prihatinné, wadyanné Raja Mahmut mulat marang Prabunniréki, ingaran kasamarran tyas kennaring tuju, satemah punggawa ngucap apa kurang gusti wannodya kang adi, luwih saking Bok Ambar.
  11. Sarta lawan luhur bongsanéki, angungkulli bangsanné Bok Ambar, kang satemah  pangucappé, wus lagi gustinningsun nora katon Bok Ambarriki, katon cahyanning wulan asalin pandulu, kang satengah ana ngucap noran nana ratu kasamaran nenggih marang kawulannira.
  12. Tangngéh lamun ucappenna sami, pangucapping punggawa sadaya, mantri samya pangucappé, mangkana kang winnuwus nalikanné mongsa  rêngngi, nuju sawiji dinna, sagung punggawa gung, samya ngandikan mring pura, Sri Bupathi winnarêk munggéng patanni, kalawan Nik Ambar.
  13. Wonten nayaka siji ngaturri, timun watang anulya sinnigar, sasigar dhinnahar dhéwé, dénné sasigarripun pinnaringken Bok Ambar nuli, lawan kinnén ngedumma, marang punggawa gung, kang samya munggéng ngayunnan [222] Raj Mahmud dhinnahar timunné pait agédhég gebres-gebres,
  14. Raja Mahmud sigra tatannya ris nayaka gung payo rasakkenna, ing konno apa rasanné, punggawa gung wot santun pandummanné samya binukti, timun sajuwing ngika, rainné jangkerut marêbut agebres-gebres matur nembah gusthi langkung saking pait lerês paduka natha.
  15. Ana lagya andilat sathithik gebres-gebres sinneléhken sigra, sarwi tur sembah aturré, nuwun duka  pukulun amba datan  ambukti malih inggih datan kawasa, langkung paittipun Naranatha angandika, payo Ambar pangannen timunnéréki, apa baya padhaha.
  16. Déwi ambar sandika wot sari, dyan dhinnahar timunné punnika, sajuwing kang bubuhanné, sawusnya  dhahar timun sarwi matur subkannalahi, sang Natha angandika, apa mulannipun sira maca subkannalah, Déwi Ambar umatur sarwi wot sari, dénné kalangkung nikmat,
  17. Paparing dalem timun sjuwing, langkung alegi gurih kalintang, asedhep sarta mannissé, punggawa samya ngrungu, gumarumung ngujar ujarri, éh baddah sira Ambar, cidra nora muput ing ngarsanné Sr Naréndra, timu pait sira dhéwé matur  legi, tuhu wong nora layak,
  18. Awit saking papa sira ugi, bongsa andhap linnuhurken sira, teko dora pamalessé, destun wong nora patut dhasar kabéh [223] punggawa sengngit anuli antuk babah, milanné gumrumung, dénné  kaol kang satengngah, malah-malah punggawa sami nudingngi, marang Ni Déwi  Ambar.
  19. Raja Mahmud  angandika aris kaya apa Ambar artinnira, punggawa ngong kabéh kiyé, kang padha mangan timun nyata pait pan ora legi, mung sira dhéwé iya, legi timu iku, payo mara jarwannana, apa lire ing kayunnira punniki, Déwi Ambar tur sembah.
  20. Ta tuwanku kang asih ing dasih, inggih lerês sagungnging punggawa, kang samya matur paitté, dénné amba pukulun boten kénging maturra pait kawula wit wong papa, andhap bongsa ulun dénné ta sagung punggawa, bongsa luhur lan awit saking bérbudi, mila dadya  punggawa.
  21. Lan karyanné bot répotting nagri, annanggulang sagung satru tuwan mila matur salerêssé, dénné amba pukulun wit wong papa ginnawé becik awit tur bongsa andhap pan kinarya luhur saking geng pasihan tuwan ngitik itik paduka sangkanning ngalit mangké malah diwasa.
  22. Pasihan dalem sampun alami, kannikmatan sagung papangannan kawula angraossaké, kang legi gurih sampun sedhep mannis kula ngraossi, sagung kang tuwan dhahar, kawula pan tumut wruh raossé sedaya, nunten mangké tuwan paparing sajuwing, yé kula umaturra.
  23. Pait inggih  raossé punniki, dadossipun i[224]cal sadayannya, paring dalem salaminné, wennang bubuktinnipun ingkang pait sapisan kedhik yekti inggih kalingngan kang agung karuhun paparing dalem punnika, mannis arum legi gurih wuus salami, punnapa pracumaha.
  24. Yén kawula umaturra pait  dadi pracumah inggih sih tuwan kang wus tetep salaminné, punnapa ta pukulun nénélakken cacad sang ngaji, boten annyimpen amba, ing lingsem Sang Prabu, yén amba matur punnika, legi gurih wuwuh manpangatting dasih, males sih barkat tuwan.
  25. Gumujeng suka Sri Narapathi, samya tumungkul sagung punggawa, mirsa Bok Ambar aturré, ngandika Raja Mahmud  bésuk késuk Rekyana Patih, miwah sagung punggawa, pepekka dén agung, gedhé cilik, pr Dipatya, lannang wadon  ibnu sati pekir muiskin sun arsa nyebar dinnar.
  26. Miwah sosotya nila widuri, inten mirah jumerut ngong sebar, padha dén rêbutta ngakéh, pan ingsun arsa weruh, bekja tegessipun kang tan antuk nora begja, ingkang antuk sathithik bekjanné kedhik iku gonningsun nondha.
  27. Tur sandika Rêkyana Apatih, miwah sagung nayaka punggawa, wot sekar sarêng wedallé, kunnéng warnannen asuk Raja Mahmud paréntah maring, juru gedhong sakawan kinnén bedhah sampun  isi dinnar lan sosotya, myang busana wus samya ingusung miji[225]l mara ing panangkillan,
  28. Sampun naglar wadya ponconiti, sagungnging kang nayaka satriya, sarayat sakucumbinné, lanang wadon akumpul sanagara tan nana kari, Sang Natha arsa dadar, ring wadya lit agung, mijil Sang Sri Maharaja, kerig kabéh kawula sajronning puri, jejel ing panangkillan,
  29. Déwi Ambar milwa datan kari, para putra garwa kinnén samya, angrebutta sasebarré, ngandika Sang Ngaprabu, marang sira Rêkyana Patih, apata uwis pepak iya wadyanningsun sajro nagara kéwala, nembah matur Kyana Patih inggih Sang Ngaji, Sang Natha aparéntah.
  30. Mantri satus kang kinnén Sang Ngaji, payo mantri padha sawurrênna. Dinnar dirham iku kabéh, dimén padha rinnebut myang sosotya busana sami, mantri sigra anyandhak annawurraken sampun sagungnging wong arêbuttan abusekkan tan étung gedhé lan cilik awor arêrêbuttan,
  31. Ramé uleng-ulsngngan wadya Ji, satemah ing wong lagya rêbuttan Sang Natha nitih kudanné, nyander nyongklang Sang Prabutilar bala Bok Ambar unning, Sang Natha nitih kuda, Déwi Ambar gupuh tilar dénnya ngrebutdunnya, anututti lampahé Sri Naranatha, nyandhak ambuntut kuda.
  32. Sarêng noléh kagyat Narapathi, anningalli marang Nimbok Ambar, ambuntut ing turanganné, ngandika Sang Ngaprabu, ya pagénné sira punniki, tan milu [226] rarêbuttan maring dadarringsun  dadi ora duwé begja, sigra kondur Sang Natha mring poncaniti, sampun tedhak alenggah.
  33. Munggéng ngamparran ing mutyara di, wadya gung kang samya rêrêbuttan sirêp telas sasebarré, gumerah samya ngumpul pra dipatya sajalu éstri, wadya lit meksih samya, munggéng ngalun-nalun gumerah samya pocappan ingsun begja akéh oléh-oléh mami, rêtna lawan sosotya.
  34. Umung samya ngitung antuknéki, Sang Ngaprabu alon angandika, ana ta kang ora oléh, sagung punggawa matur, mung satunggil inggih Sang Ngaji, kang boten katémpéllan ing begja pukulun inggih amung Déwi Ambar boten antuk rêtna  sosotya satunggil, miwah dirham lan dinnar.
  35. Myang busana tan antukka sawiji, tandhannipun punnika cilaka, tuhu tan wonten bekjanné, ngandika Sang Ngaprabu, kaya apa Ambar siréki, tan milu dhik-udhikkan doh begjanniréku, tur sembah Ni Déwi Ambar pan kawula kang ngantuk  begja sayekti, luwih saking wong kathah.
  36. Angandika Sang Bumi Palaris kaya apa artinné ta sira, ngaku antuk begja dhéwé, Déwi Ambar wot santun Alah dunnya barana sami, inggih wongngé kang angsal sadaya punniku, pan dados darbék kawula, Alah dunnya dénné manusanné sami, kadarbé ing kawula.
  37. Wau mangsanné rêbattan sami, nunten padu[227]ka nitih turongga, annander tilar wadya kéh, kawula sinung émut ing grahita amba pribadi, satemah dhik-udhikkan tuwan nander mamprung, tuwan dadya dhik-udhikkan ing tegessé sami la kawula tututti, nyandhak turongga tuwan,
  38. Dadya gumujeng Sri Narapathi, amiyarsa aturré Bok Ambar, punggawa tumungkul kabéh, lingsem ping kalihipun kaungkullan sabdanniréki, kondur Sang Nganaréndra, tumaméng kadhatun tulus dénnira kagarwa, Déwi Ambar mring Sultan Kabir Mahmuddin kunneng gantya winarna.
  39. Ratu Ngajam gung karatonnéki, wus sinebut  saking bumintara, luwih sasolah bawanné, sih palimarmaéng wadu, angungkulli ing para Aji, paguron para raja, nenggih raja kawruh, sanget asih maring garwa, kang anama Sang Rêtna Siti Wasirin punjul saking lokking ngrat,
  40. Jronning kitab rikul ulummi, Déwi Wasirin  cahyannira pan apindha wulan gebyarré, nastiti jrih  ing kakung, muri-muri johral karimi, binti Jeng Raullullah, Pathimah linuhung, mangkana Sri Maha Rêtdya, ing nalika pinnarêk lawan kang rayi, munggéng madélangennan,
  41. Wonten wadya ngaturri upaksi, abdi pamancingngan tur ken ulam pan punjul saking sabenné, ingandikan lumebu, prapténg ngarsa kagyat narpathi, dénné dingarén sira, antuk iwak agung, saben-sabenné majana, wus ginn[228]anjar dinnar patang éwuh nenggih, dénnya sukéng tyas mulat.
  42. Pun pancing mundur awot sari, Déwi Wasirin matur tur sembah, sakedhik wonten salahé, pan damel tuwan luput anggaganjar mring wong pamancing, kaya ganjar punggawa, dinnar kawan éwukang taté angnglar jajahan dadossipun saben ganjar wong sawiji, pan patang éwu dinnar.
  43. Dénné angganjar mring wong pamancing, ya semonno pangiranning wadya, Sri Narapathi delingngé, benner lingngira iku, nanging uwis kaliwat ugi, para ratu nora kenna, mindhonnana wuwus Siti Wasirin turrira, tuwan kéndel kawula kang maékanni, darapon kalingngan.
  44. Ing pakarya tuwan narapathi tan katémpél aming kalih sabda, mangké amba pariksanné, ing lanang wadonnipun lamun inggih sumahur éstri, amba mundhut kang lannang, dadya dinnar wangsul, dénné kaliru ing karsa, lamun ngaken lannang kula mundhut éstri, yekti tuwan kalingngan,
  45. Wangsulling dinnar tan anglabetti, saking owah pangandika tuwan mésem Narpathi  wuwussé, iya karsanniréku, sigra kinnén nimballi malih, juru pamancing prapta, ing ngarsa Sang Prabu, Déwi Wasirin tatannya, éh pamancing iwak kang katur Sang Ngaji wadon atawa lannang.
  46. Ki pamancing matur wot sari,ulam kang katur raka paduka, punnika pan ulam annéh, panninggih baga purus dédé jaler pan dédé éstri, Sri Bupathi miyarsa, gumujeng anggung[229]guk Déwi Wasirin kasorran risaksana pamancing ginanjar malih, séwu pan réyal emas,
  47. Manggul kanthong  mundur awot sari,  nulya wonten dirham siji rêntah, marojol saking kanthongngé, Ki Pamancingan luru, dirham ingkang runtuh satunggil prasamya tinningallan dénnira ang Prabu, myang Rêtna Wasirin mulat matur nembah tingkahé pun Juru Mancing, langkung akarya nistha.
  48. Wong wus tampi dirham séwu nenggih, lawan iya patang éwu dinnar, runtuh siji paran dénné, ingupaya kalangkung, janggilengngan anganan ngéring, iku destun wong ngala, arda budinnipun karya nisthanning nagara, kang mengkonno tan arus ngambah nagari, tan niyat karya dana.
  49. Natha ngandika undangngen malih, prapténg ngarsa Wasirin ngandika, sarwi tumuding astanné, éh Pamancing siréku, liwat karya nisthanning bumi, cacak wus pinnaringngan réyal emas séwu, lawan patang ngéwu dinnar, runtuh siji kapati gonmu ngulatti, pan sira tanpa nalar.
  50. Jer kobaya wijilling ngadulit mata dinnar rênda tanpa ngrasa, yén wus sugih maksih akéh, duwékkira kang kantun cicir siji kapati-pati, kekembang ngrusak praja, ngapessaken ratu pantes wong winnesi asat Juru Mancing umatur saha wot sari nuwun duga ratu mas,
  51. Mila dirham kang rêntah satunggil sakalangkung gén kula ngupaya inggih tan saking émanné, [230] kadita temah tuwuk barkattipun raka Sang Ngaji, mongsa kongsi telassa, prapténg anak putu, milamba sanget ngupaya, dirham rêntah punnika ingkang sasisih, kaciri asma Alah.
  52. Dénné ingkang sasisih aciri, namannipun raka padukéndra, mannawi pinnidak dénné abdi tuwan pukulun dénné rêntah wontenning margi, upama kapidakka, namanning Hyang Ngagung, satemah damel duraka, yén midakka namanning raka Sang Ngaji, satemah siya-siya.
  53. Datan ngurmattiratu sayekti, réhanning punnika kalipattullah, pasthi wajib kinnabektén duk miyarsa Sang Prabu, ngakak sarwi angembat wentis kinnén mundhut réyal mas prapta tigang ngéwu, lawan tigang ngéwu dinnar,
  54. Wus ginnanjar Ki Juru Pamancing, tinnampannan pan patang gotongngan saha nimballi carikké, Sri Maharaja Kasru ing sakéthéngngipun kinnén angundhangken samya, bendhé mubeng lan teteg barkattan saking, Kangjeng Sultan Iskandar.
  55. Kendhang Iskandar Dulkarnaénni, yén kongsi mijil  ginnawé undhang, yekti panggawéyan gedhé, undhangngé Sang Ngaprabu, aywa na kang gugu pawéstri, barang lirring prakara, apes kenna siku, upama nedya angéman  réyal siji wekasan kalong kakalih, dénnya messing darajad,
  56. Ngéman roro papat ilang [231] néki, ngéman séwu rong éwu kang ilang, saleksa ing pangémanné, rong leksa ilangngipun nadyan ngéman ingkang sakethi, rong kethi ingkang ilang, sadaya misuwur, sawadyanniréng jro praja, undhang medal mring sagung monca nagari, sanget undhang naréndra.
  57. Wadonniku tinnitahken nenggih apan dadi ganjarran kéwala, nora kenna  dadi gawé, kaennas para jamhur, ingkang nerak arang basuki, wit saking  Nabi Adam amanggih bebendu, ingudhunken saking wiyat purwéng garwa saturutté déréng kenni, sabakda rasullollah.
  58. Malah enték ing rinna lan wengi, nora kenna yén iku tinnerak nedya bilahi aranné, akéh pandhitha wurung, kuwalanné saking pawéstri, wong nedya wicaksana, atemahan kumprung, nedya wirya temah rusak kang anedya rahayu temah bilahi, kaduduk wuluhira.

Pupuh XIX
DUDUK WULUH

  1. Wonten umat sawiji amandeng wahyu, saking sanget dénnya miskin tatapa wus patang taun antuk laélatul kadri, nuli tutur mring kang wadon,
  2. Laélatul kadri rupa watu telu, sasmita kang kapiyarsi, watu tetelu punniku, dén umbulna genti-genti, apa karêppé ing konno.
  3. Pan tinekan paran kang sinnedyéng kalbu, apan nora mindho kardi, jalukka sagunung emas sosotya pan dadi, tinekan sedyanning konno.
  4. Lan ra[232]binné sedyanné arêbut dhucung, kang wadon nedya sugih, ingkang lannang karêppipun dén sugih sarta Bupathi, duwé nagri sugih gedhong.
  5. Ingkang wadon jaluk nagara tan rêmbug nganggur baé dén asugih, maras mennék kinnawayuh payo jaluk sugih-sugih duwéya mas pitung gedhong.
  6. Sadangunné pradondi durung arêmbug watunné tinninggil tinggil arsa dén umbullaken iku, anjalug duwé nagari, sarta dén asugih gedhong.
  7. Méh dén umbullaken kang wadon angrebut ywa jaluk dadi priyayi, dadi sugih baé nganggur, bupathi sugih kuwatir, énnak nganggur baé ing ngong.
  8. Ingkang lannang saurré sarwi asendhu, becik wong duwé nagari, sarta kang sugih kalangkung, anggréh wong rainna wengngi, sugih emas kongkon uwong.
  9. Ingkang éstri nyentak aja anjajaluk sugih sarta duwé nagri, sugiha balaka iku, duwé gedhong séwu sami, kang lannang meksa ambekos,
  10. Amucisil sarwi ngumbullaken watu, lagi watunné sawiji, unninné pan knothol séwu, katlisut nyenthak kang ngéstri, nuli awake bak konthol,
  11. Knothol séwu jejel anéng awakkipun arêbut enggon apipit anéng maka wolulikur, ga janggut bathuk pipi, ambiyet kebak ing kokonthol,
  12. Sarandunning awak jejel sungsun-sungsun ambented tindhih-ti[233]ndih, gumeder pating garandul ingkang ngéstri annangissi, kang lannang gagetun jomblah.
  13. Mau-mau angguguwa rêmbag ingsun, sayektinné nuli sugih, ngarêppaken gedhong séwu, isi mas barana adi, ujer kowen dhéwé wangkot,
  14. Annaurri kang lannang mennengnga iku, watu kari loro iki, kang siji ngong karya jaluk ilangngé saking wak mami, kabéh sarupanning konthol,
  15. Dénné siji ngéngéyan ngong karya jaluk nurut sira jaluk sugih, aduwéya gedhong séwu, ngumbullaken watu malih, sarya sru dénnya miraos,
  16. Konthol kabéh lungngaha saking wakkingsun nora nganggo dén walerri, konthollé kang lawas katut pating barêsat tan kari, konthol lawas milu coplok,
  17. Pan sumubrung tekan dakarré Ki Layu, sawablaélatul kadri, dadi sapangucappipun kalalén konthollé lami, karayut kenna wiraos,
  18. Dén gagappi konthollé dhéwé wus suwung, tekan daharré malencing anniba gumulung ngadhuh, adhuh laé konthol mami, rinnapu maring kang  wadon,
  19. Wis mennengnga pan dilalah durung ontung, noro kudu sugah sugih, muliha baé kontholmu, watu iku kari siji, gawénnen angundang konthol,
  20. Dyan ngumbulken  watunné kang siji kantun konthollé kang kinnén bali, tan asuwé nu[234]li wangsul tetep néng enggonné lami, béniyatta tan kalakon,
  21. Lah punniku lepiyan panggawé luput alanning sih maring rabi, teka dadk tutur-tutur, yén aja tuturra pasthi, sasedyanné pan kalakon,
  22. Mila Sultan Iskandar wasiyattipun kang sapa nutting pawéstri, apanta sajus punniku, ambuka lawang bilahi, andhandhang darajat asor.
  23. Ingsun iki  madeg kalipattullahu, babala ratu sakethi, Prabu Iskandar kinnasub Iskandar Dulkarnaénni, yén anutta mring wong wadon,
  24. Yekti kalong balanningsun para ratu, sayuta punggawa mami, arupak jajahanningsun apes labetting pawéstri, kaya pagagan mengkonno.
  25. Wonten malih caritanning para ratu, nagaranné Bahedanni, nama Ngaliburhan Prabu, langkung sih marangnging rabi, Déwi Tahrin kinnaot,
  26. Putranné kang patuttannira Sang Prabu, sakawan kang sami éstri, satunggil sepuh kang jalu, Radén Karsat namanéki, Kamidolah pekik annom,
  27. Nanging sanget kaugungnging rama ibu, Karsat Kamidolah nenggih, arusuh pambekkannipun nguwus uwus barang kapti, dénnya putranné Sang Kathong.
  28. Ingkang saking garwa pangrembé tetelu, punnika jalu prasami, sadaya kawelas sayun nora pati dén rawatti, sawab ibu sami asor.
  29. Radén Marjan Sasi lawan Radén Markum Radén Drika Asatunggil dénné ka[235]dangngé kang sepuh, nenggih Radén Marjan Sasi, alus ambekkira alon,
  30. Nora antuk papan sawab ibunnipun tan kanggé ing rama aji, Karsat Kamidolah iku, ibunné mengku jro puri, sasuka-suka kalakon,
  31. Akarya sak marang punggawa gung ngagung, apan nora anneteppi, sacara caranning ratu, kalih welas emabnnéki, Karsat Kamidolah towong.
  32. Dadya Aum sagung punggawa gung ngagung, umarêk Rêkyana Patih, umatur kuwatirripun dénné karsanné Sang Ngaji, adil rinusak ing wadon,
  33. Dé karsanné Karsat Kamidolah iku, tinurut sakarsannéki, ibunné samya agungung, bésuk madegga Narpathi, cacah sucah paréntah wong.
  34. Dénnya sanget pangugungngé garwannipun miwah mring putranniréki, apa baya karsannipun wau Rêkyana Apatih, susah ing tyas langkung ngéwoh.
  35. Dé putranné Sang Natha ingkang katelu, rinneksa mring Kyana Patih, sandhang sarta pangannipun Sang Natha tan angrawatti, susahé sakathahing wong.
  36. Samya rêmbag sagung nayaka gung ngagung, samya késah maring wukir, marêk Sang pandhitha Werdun Pandhitha wus prapténg gaib angraga suksma di kaot,
  37. Wus pratéla luhur Sang Pandhitha  Werdun anéng wukir Rabunsari, karilan sasolahipun méngo kawiryan alami, tata pasangkanning ngannom,

Pupuh XX

SINOM

  1. [236]Lampahé Rêkyana Patya, miwah sagungnging Dipathi, sampun prapta wukir radya, ing dhépok Sang Maha Yekti, ngancala Rabunsari, manggih Sang Pandhitha Werdun umatur Kiyapatya, mring Pandhitha sarwi nangngis dhuh tuwanku paduka atutulungnga.
  2. Badhé rêngkanning nagara, susahé wong saprajéki, dénné mangké Sri Naréndra, datan arsa angopénni, nagari Baédanni, ngamungngaken garwannipun kalawan raja putra, Karsat Kamidolah nenggih, sasolahé tan patut amumpangkara.
  3. Arêmen pakarti nistha, méngo barang réh utami, yén punnika kalakonna, bénjing madeg narapathi, karya rusakking bumi, lalabettan kirang wuruk awit ugung ngugungngan lah tuwan sungngana ugi, rahayunné ing bahedanni nagara.
  4. Wenang tuwan anulakka, kang badhé niayéng bumi, Sang Pandhitha alon mojar, putranné Sri Narapathi, apa tannana malih, ingkang liya saking iku, Si Karsat Kamidolah, tannarsa panggawé becik annak karam nora pantes dadi raja.
  5. Éwa mangkana mannira, arsa papanggih pribadi, lawan Sultan Ngaliburhan apa tan dipun walerri solahing garwa siwi, pratingkah karam dén ugung, sira padha kariya, sakedhap sun nuli bali, lawan endi putranné Sri Naranatha.
  6. Liya Karsat Kamidolah, Rêkyana Patih wotsari, [237] pan inggih kawula bekta, nama radén Marjan Sasi, nanging punnika inggih, garwa pangrembé bunnipun Sang Pandhitha duk mulat ing warnanné Marjan Sasi, iya pantes yén iku madegga raja.
  7. Ayemmé kataréng ngulat wus sah ing Bustam Salatin ulatna rajulalattan barang pakarya patitis lumuh panggawé drengki, wong palayon ulattipun iku pakuwon sétan niaya agawé drengki, nora patut kasandhangngan kukumolah.
  8. Aywa sira pedhak-pedhak lungguh lan mata mucicil niaya drengki kiyannat balik amriha kang lindri, liyep iku basuki, sanadyan agawé ratu, aja kang julalatan nora mantep doyan drengki, wong malolo pan iku jinnissing sétan,
  9. Apan nora agagampang, kocapping Bustan Salatin ratu pan erohing jagad marmanné dén ngatiyati, iya mennengngan dhingngin Sang pandhitha tedhak sampun amung sakedhep netra, wus prapta sjronning puri, panggih lawan  Sri Narndra Ngaliburhan,
  10. Pandhitha ngling mring Sang Natha, anata sira tannadil sahurré wallahu Allam sakarsa tuwan ngaranni, Sang Pandhitha udanni, ing karsanné Sang Prabu, méngo kawiryan dunnya, uluk salam sigra pamit mesat saking jro pura prapténg ngaldaka.
  11. Panggih lan Rêkyana Patya, miwah Radén Marjan Sasi, tuwin nayaka kang samya, [238] milwa ing Rêkyana Patih, Sang pandhitha lingnya ris ratu Ngali Burhanniku, méngo pakarti dunnya, mila tannarsa ngopénni, mring solahé kang garwa lawan tannaya.
  12. Wus payo padha mungkurra, kalilan sadinna iki, apan iki dinna akat dhawuh babendunning Widdhi, sigra Sang Maha Yekti, madhep marang kéblattipun dénnya angekep napas cinnipta duk nukat gaib anasirré bumi angin genni toya.
  13. Prapta risang bayu bajra, memes gora awor riris pra samya ambedhol arga, éwon aleksan kang wukir, ngebyukki Baedanni, gégér sanagara kuwur, dénning praptanning ngarga, tanpa sangkan angebekki, tumpes kang wong jro kutha kang lakuala.
  14. Dénné wau  jronning pura, wukir satus kang dhatengngi, Sang Ngaprabu Ngali Burhan pinnarêk lan garwa sami, myang putrannira aglis Karsat Kamidolah rawuh, ing ngarsanné kang rama, tur unningnga lamun wukir, kathah prapta yayah arsa mecah kutha.
  15. Mésem natha  Ngaliburhan sira iku annak mami, iya Karsat Kamidolah, nanging karam sira iki, ing tingkah  nora yekti, balasar digung kumlungkung, lah mengkono iku nyawa, dhawuh bebendunning Widdhi, nora kenna mengko aling-ingalingngan,
  16. Iya pan ungkur-rungkurran miwah ta ibunnéréki, sun mardika sowang-sowang, apan pratingkah ngaurip ya tinemu pribadi, ala lawan becik iku, tan tutug a[230]ngandika, gunung séwu prapta nuli, ingkang satus anubruk ing raja putra.
  17. Mesat dgamparré Sang Natha, tan kenna tinubruk wukir, amung garwa miwah putra, mung sirahé ingkang maksih, annangngis anjrit anjrit sambat sambat Sang Ngaprabu, sangsaya gung kang prapta, wukir; nanging Sri Bupathi, dhadhamparré sinunggi maring ngaldaka.
  18. Muwuh Sang Sri Ngaliburhan mring garwa miwah putréki, sinung wruh sangkanning dosa, pan iki Si Marjan Sasi, tinulung ing Hyang Widdhi, saking niyayanniréku, kang padha junjung iya, punggawa kang sak ing galih, kang prihatin wit saking niayannira.
  19. Garwa putra duk miyarsa, sambat marang Marjan sami, kabéh ingkang kaluputtan dénning nora angrawatti, nagara Baedanni, ri nengkuh  dhéwé nagri, murka sida tutug rusak siya-siya.
  20. Wus prapta sajronning pura, mendhukul kebekking wukir, Radén Karsat Kamidolah, nangngis katindhihan wukir, lawan ibunniréki, samya katindhihan gunung, gesang mung waket jongga, annangis angolang ngaling, kawuwussa kang medhun saking ngaldaka.
  21. Kang ingadeggaken raja, marangnging Sang Maha Yekti, ingiring Rêkyana Patya, Bupati ana sapalih, prapta jronning nagari, anglayatting rama prabu, lawan anuwun prennah, menggah kang dén kadhatonni, prapténg pura lama kang dadi aldaka.
  22. Panggih rama nuwu[240]n prennah, kang badhén dén kadhatonni, sarta enggonné kang rama, winnangun padhukuhnéki, dadya pucakking wukir, Karsat Kamidolah sampun dhinudhuk saking ngarga, mring Narpathi Marjan Sasi, yata lawan ibu pra samya ingentas,
  23. Tinunggilken lan kang rama, dhudhukuh pucukking wukir, Radén Karsat Kamidolah, wurung kasatriyannéki, sabennenjing annenggih, pakaryanné ngon wedhus ibunné matun gaga, tetep Prabu Marjan Sasi, karatonné ing Baedanni nagara.
  24. Kunneng kang wus linnepiyan dosa gung para narpathi,  nanging babakalli raja, nenggih kang winuwus malih, kang pinnarêk Sang Ngaji, sarat ping sakawannipun anaha paliwara, kang ngasih panggawé becik kang pariksa wruh nistha madya utama.
  25. Meruha ing pamicara, ngarsa arsa sih ing Widdhi, wuwuha ingkang kagungngan kamulyan rahmatting Widdhi, wonten ratu sawiji, asih ing kawulannipun apan tan kenna pisah, lan Sang Prabu siyang latri, lagya saré Sang Natha tinnilar salat,
  26. Dupi wungu Sultan Jahar, anningalli mring kakasih, tannana ing pacawissan dukanné yayah sinnipi, lah lunga maring ngendi, Si Munna datan kadulu, dangu tannana prapta, kasok lalu ing panganti, Sultan Jahar jaja bang prapta kang duka.
  27. Praptanné mantri Munnada, sangsaya tan kenna lilih, nulya kinnén annyengkalak nanging sanget turriréki, tan purun dén ta[241]lénni, dénné dudu ukummipun apa tuwan niaya, dédé bangsanning Narpathi, bongsa andhap paduka madeg Naréndra.
  28. Lamun bongsa luhur tuwan yekti wruh ing ngala becik apan amba wau késah, nglampahi karya kakalih, Gusthi ingkang kakiki, lan Gusthi majaji iku, singnga kang dén tilarra, sayekti bonda kalanni, padha-padha karo-karo kasaitta.
  29. Sang Natha asru ngandika, lamun ennengna sayekti, akéh-akéh amicara, Sr Bupathi angedhohi, nuli cekellen naglis lirwa ing timballan ningsun payo cekellen énggal Mantri Munnada annangis iya Allah tuwan kang murah ing jagad,
  30. Mugi tuwan ngadillana, mring ratu kang kirang titi, tannarsa titi pariksa, angukum kang datan sisip tinnariméng Hyang Widdhi, Munnada pandongannipun sigra ing sanalika, dhawuh bebendunning Widdhi, kumarasak angin geng annempuh pura.
  31. Gapuranning jro pura, taterussan tamansari, bedhol sarta tannira, amukul dalem narpathi, pandhapa dén tibanni, gograg ajur rêmak rempu, Sultan Jahar anniba, ing siti tobatting Widdhi, datannarsa malih akarya niaya.
  32. Dén prayitna para raja, kang mengkonno tegesnéki, misih rinneksa dénning Hyang, kang nora dinukan nenggih, agawé ala waris iku jatinning panglulu, ibon-nibon kéwala, dinukannan wus babar Ji, marmannipun déné  aget kang para [242] raja.
  33. Dénné sarat kang kaping lima, kang kinathik nata pathi, arêp takwa ing Hyang Suksma, nalangsakkenna dén wanti, nedhakna apuréki, ing dosanné ratunnipun sarat kaping nem arsa, kang parêk Sri Narapathi, nampurnakna barang karsanné Sang Natha. Pakarti dunnya ngakérat sarat kaping pitu nenggih, arêppana paliwara, lamun nuju anningalli, ratunné salah kardi, dén énggal dénnira matur, parapon mangartiya, ing nistha sikara lalis nora pantes tanwun kenna wawalessan,
  34. Dosanné wong parêk raja, yén salan tindak Sang Ngaji, pasthi milu kenna siksa, kang kinnathik ing narpathi, yén nora angaturri, ing liputté ratunnipun dénné yén nora kenna, aja sira anunggonni, tanpa gawé milu gagedhénning dosa.
  35. Sarat kaping walu ika, ywa matur Sang Ngaji, ngalem luwih ing manungsa, yén nora weruh pribadi, aja kenna mamannis yén cidra milu katempuh, kapisan ing narendra, kapindho maring Hyang Widdhi, nora kenna sélak duméh dudu awak,
  36. Déné sarat kaping sanga, kang parêk ing Sri Bupathi, dénnangon sagung wadyandra, kang susah miwah prihatin dén wruh solahing dasih, sanagara dén kacakup dénnagung sarta lila, pariksa welassing miskin supayanné dadi adillé Sang natha.
  37. Dé sarat kaping sadasa, kang paliwaréng Narpathi, yén ti[243]nnari ing Sang Natha, dén arja tyassira kadi, munthika munggéng warih, kolur sartaning ngingkalbu, miwah sarirannira, dén rêsik  lawan wawangi, dimén néling sabarang karyotama.
  38. Dénné sarat ping sawelas kang pinarêk ing Sang Ngaji, yén nalika tinimballan dén néling ing nukat gaib amrih aywa nekanni, sagungnging pangawé saru, adoh saking piala, nyegah bebendunning Gusthi, iku saru ratu akerêp duduka.
  39. Sarat kaping welas kang pinnarêkken Sang Ngaji, ngedohna pangawé mamak drengki open pati angling, dén nanteng aywa edir, iku kang angrusak laku, yén Prabu angandika, mring liyan  tambuha ugi, amung wruha sabarang kang winnicara.
  40. Nangnging yén ratu ngandika, kang dinnangu tan naurri, lali gugup ing ngayunnan nuli saurrana aglis yén sira tan naurri, nyandhak pandangunning ratu, pan sira milu cacad padha lawan ningkang lami, milu mati tyassira tan nana mengnga.
  41. Sarat kaping tiga welas kang pinnarêk ing Sang Ngaji, aja rongéh aja umbag aja kebat nuli angling, ing pasamuwan ugi, dipun arang cacalathu, aja amegat tindak annyelanni wicaréki, aja larannatén aja puputungngan,
  42. Aja lengngus amicara, ing gawé pan nora kasil aja nglalabetti solah, kang parêkking Sri Bupathi, aja nanacat maring, saréwangngira pu[244]nniku, yekti angrusak praja, wong nannacad koncanéki, ing dadinné wong ngingu amrih duduka.
  43. Yén ratu akerêp duka, ilang kajetmikannéki, yén ratu nora jetmika, pasthi yén angrusak bumi, kocap ing kitab tambih, angrusak nagara iku, yén ratu angangikka, wong drengki jail pan néblis cekak budi wong drengki datanpa nalar.
  44. Nalarré kaworran sétan sarat kawan welas nenggih, yén nana parêk Sang Natha, miyarsa wawarti wingit durung pati patitis aywa umaturring ratu, bok amiroga tompa, anusahaken  wong cilik barang tingkah aywa watak wawadullan,
  45. Sarat kaping limalas kang kinnathik ing Narpathi, arêp sidik ing pangucap atinné kang ajajail barang pangucapnéki, dén ta lanjer dénna dhapur, dén jaman dénna makam aja kongsi nglalabetti, ing tegessé manusa kang wruh ngutama.
  46. Sarat kaping nembelas kang kinnathik ing Narpathi, yén nana wong  amicara, angngundhakki angurangngi, punniku dadi silib yén wong kang ngalem mring ratu, miwah kang amemada, sabennerré dipun naglis yén kawahyon bok wong benner dadi salah.
  47. Sarat kaping pitulas kang parêk Sri Narapathi, dén narima ing pasiyan sihing Gusthi dén kaéksi, barang kang dén lakonni, wawennangngé Sang Prabu, terusna tingngallira, ratu kalipattu[245]llahi, wong duraka ing ratu durakéng Suksma.
  48. Sarat kaping walulas kang pinnarêk ing Sang Ngaji, élingnga marang sarira, ala becik saking takdir, andhap luhurriréki, aywa nguring-uring ratu, wruha yénniku darma, kang dadi jalarranning sih, amrih ayem tyassira aywa angrungsang.
  49. Kalamun tyassa angrungsung, kang kinnathik ing Narpathi, kenna panggawé éblis satemah ambarang wadul dadi rêngkanning praja, ratunné kang dén prih runtik wong mengkono dohenna patang bedahab,
  50. Sarat kang kaping sangalas kang kaparêk ing Sang Ngaji, yén nana gagaman pélag kang yogya dandannan jurit lawan wong kang ngabecik kang ngatecik tékaddipun tur ulah pamicara, sarta wandanné kang becik pirasatté nuli aturna Sang Natha.
  51. Sarat kaping kalih dasa, wong kaparêk narapathi, kalamun jinunjung ngannyar, aywa kagungngan semudir, lwngngus duméh antuk sih, nuli katon cacaddipun dudukanning Hyang Suksma, tan lila paparingnéki, ingkang mijil jalarranning wakillira.
  52. Dilalah énggal pugutnya, sihing Sang Sri Narapathi, lamun darungna wong salah, wong ala solahiréki, yekti anglabetti, karya kannisthanning ratu, lamun pagawé sasar, tan kenna parêk Ngaji, tanpa tékad tan pantes saba jro pura.
  53. [246]Sarat kaping salikur, kang kaparêk narapathi, lamun nana wong kadukan undangngen wismanniréki, ajakken padha bukti, konnen sabar sarta maklum rapunnen pannarima, yén akéh wong aja sandhing, yén sepi wong jujutten tyassé dén kenna.
  54. Kaprihatinné ilangnga, sarta dénnariméng takdir, dadi tyassé nora ngrungsang, ayem sangkanning ngapidih, pangunneg-unneg mari, sarat kaping kalih likur, yén nana wong dinukan yén netep salahiréki, ngularrana dandannan ingkang utama.
  55. Kang longka jronning nagara akokna kancaniréki, katurra ing Sri Naréndra, sira kang  ngamriha lilih, ing pasamuan nenggih, aywa sira sandhing lungguh, kontap pitulungngira, nora mandi mambu angin kang utama tutulung aja kawruhan,
  56. Kaping tiga likur sarat kang kaparêkking Narpathi, dén mituhu barang karya, malah dadiya palupi, mring sagung bangkat kardi, aja léléda ing laku, nanging wawalerrana, kang kilap lawan  saréngi, kukuhana yén ana ambedhah sarak,
  57. Sarat kaping salawé prah, kang kaparêkking Sri Bupathi, amujiya annebutta, ing  nganma Maha Succi, lan asmanning Sang Ngaji, luhurré ratunniréku, simpennen kang santosa, celanné ratunniréki, apan wajib amrih atinnaken jagad,
  58. Karêksa tindakking praja, awit sujana bérbudi, sarat ping salawé arsa [247] kang kaparêk Sri Bupati, wediya dosa cilik miwah ingkang dosa agung, dén mundhak betinnira, supaya terahing  nagri lan maksudda bapa babunnira.
  59. Ratu kekasihing suksma, lamun sira dé kasihi, mring ratu yekti terusna, mungguh ingkang Maha Succi, pan iku dadi wakil wawayangnganning Hyang Ngagung, prihen terahing raja, duryatté kang kari-kari, saupanné kang nedya yu mrih raharja.
  60. Sarat kaping salawé katam wong kaparêk n Sri Bupathi,  asiya marang sadaya, kawulannira Narpathi, lan sihing Narapathi, dén tétéla  ing wadya gung, aywa nora prayoga, dalemok cung pamdumming sih, yén noradil talanjukkan tyassing wadya,
  61. Bakuhing adil pinnongka, kaluhurranning Narpathi, kamulyanning  kang nagara, punnika tan kenna gingsir, ratu amindhonni ngling, ara-uru jagaddipun kawur ingkang darajad mangunnah  sampun dén ambil amung kari darung panglalu kéwala.
  62. Pasal kaping kawan welas annyatakaken pakarti,  amulasara ing nganak karana andika Nabi, Mustapa kang sinnelir, nayakanning ngrat pinunjul sagungnging umatting wang, kang padha amongnging siwi, kinnekahan yén wus  umur pitung dinna.
  63. Cinukur pendhak nem dinna, awéh pangan pekir miskin nalika ngumur nem warsa, winurukking tata krami, ngumurré pitung warsa, pinnisah paturonnipun ngumur telulas war[248]sa, pinukul atinggal krami, ing nalika ngumur gangsal welas warsa.
  64. Pannari kramakken nulya, milih bongsa kang abecik cinnekel astanné nulya, sarwi alonna déra ngling, lah mengko annak mami, mari sun rêksa siréku, ing tékad luputtira, sira titippanning Widdhi, mengko samya anglindhung karsanning suksma.
  65. Jro kitab adabul ada, kaol Jeng Imam Bukari, annak punniku titippan iya saking kakkullahi, bapa punniku wajib rumeksa rahayunnipun suker sucinné ika, kaya ratu lawan dasih, ratu wajib ngreksa rahayunning bala.
  66. Kalawan wajib miliha, bapa maring kang nusonni, kang wennang pinnilih ika, kang becik pakartinnéki, nora anglabetti, kalamun rare anusu, tan wurung katularran sawatekké kang nusonni, wus muktamat sagungnging wong Ahli adab,
  67. Wong innya punniku wennang, mumukul amrih ing krami, marmanné arêp miliha, innya kang rahayu budi, kang becik barang kardi, saréh kalakuwannipun pasthinné kalabettan wawatk barang pakarti, lamun prapta ngumur kawan welas warsa.
  68. Srahenna mring wong ngulama, kang wasi micara ngélmi, yén ngumur pitulas warsa, srahenna wong Ahli jurit kang mantep purba titih, kang ageng wirangngannipun ajeg sabarang karya, nora watak aming kalih, nglabettana wawatak ingkang utama.
  69. [249]Lan wajibbé babu bapa, annannacadda wong sisip ing ngarêppé annakkira, ngalem wong benner patitis darapon rare iki, laketta maring wong putus éwaha mring wong nasar, lan bapa wajibbé malih, anggunggungnga mring ngulama myang sujana.
  70. Ing ngarêppé sutannira, sengngitta maring wong jail darapon putra méngowa, mring wong bodho cekak budi, gethingnga mring wong jail dhemen panggawé rahayu, karana rare uga, kang dadi utamanéki, duk rarénné nyinggahi sagung piala.
  71. Tuwané dadi utama, rahayu barang pakarti, sabar muwuhi darajad kerêng puniku nglongnglongngi lan aja adoh saking, bérbudi sangkanning timur, darapon amurugna, ing krama tindakking bumi, asor unggul pamurwatting gula drawa.

Pupuh XXI
DHANDHANGGULA

  1. Pasal kaping gangsal welas nenggih, sayogyanné bapa maring annak amerdi kalakuwanné, solah linggih lumaku, ana nistha madya utami, lan tepa ing sarira, purwa dadi luhur, norraga witting utama, sabar maklum anjunjung darajad adi, trus terahing tumitah.
  2. Cinnarita Amiril Mukminnin Ngumar Paruk nalika sinnéba, mring punggawa sakabatté, ngandikéng mantrinnipun élingnga mring awakkiréki, aja agawé cacad mring awakkiréku, balikkan gawéya mulya, awallakir; matur sabat para mantri, Gusti kadi punnapa.
  3. Dhawuhi[250]pun pangandika nenggih, tegessipun agawé kang cacad lawan akarya  mulyanné, ngandika Ngumar Paruk wong tan gawé cacad punniki, sabarang linnakonnan ingkang sarwa patut kalawan budi wicara, ingkang lawan pakarti kalawan ngélmi, mungguhing jaman makam,
  4. Apa dénné kang para Narpathi, upamanné émutté santosa, béda lan manungsa kabéh, ratu iku rahayu, ora kena ngarti sisip amrihaprécéttan yekti dudu ratu, rêngka prajanné sangsaya, kang wus kocap ing kitab sipatulsaltin Kangjeng Sultan Iskandar.
  5. Iskandar Awaldunnal Kasanni, kala sinnéba ing para raja, agung ngagung punggawanné, wonten prihatinnipun nulya prapta Kaliluskakim pandhitha  wicaksana, wus sinnebut punjul prapta lajeng uluk salam angandika nalika Kaliluskakim paran prihatin tuwan,
  6. Sultan Iskandar alon naurri, inggih Ki Séh milanné mannira, duka cipta sayektinné, dénné karaton ulun ngawulakken para narpathi, agung kaliwat-liwat ing karaton ulun teka ing dunnya kéwala, nora kénna ing bénjing ginnawa mati, sagung kagungnganning wang.
  7. Kamulyanning dunnya luwih iki, déné nora lawas nuli rusak dunnya tan dawa nguburré, punniku susah ingsun angandika Kaliyuskakim lerês grai[251]ta tuwan rusak dunnya iku, yén luput pratikellira, dadi satru ing dunnya sajronning pati, pan boten dadi réwang.
  8. Nanging lamun sabar ngati-ati, ing kalipah nora kalaputtan dénnya ngréh ing wadya kabéh, adil ajegging kukum sapisan tannana kang sisip punniku wonten kojah, karaton dunnyéku, sapira kamukténnira, maksih luhur karaton sajronning pati, langgeng tan kenna owah.
  9. Miwah dipun amrih aja sisip darapon tulus nugrahanning Hyang, ing dunnya prapténg kapatén langgeng karatonnipun aywa ngathik mantri kang jail lan aja annya-nyambat ing manusa iku, ratu lamun  ana karsa, nennedhaha pribadi maring Hyang Widdhi, sayekti tinnarima.
  10. Yén tumemen maring Hyang Widdhi, réhning inggih kinnarya kalipah, temen iku tan salédér, maring adil lan kukum tegessipun  punggawa jail ikupakonning sétan iya kang tinurut mangkana Sultan Iskandar, amiyarsa kojahé Kaliluskakim ilang prihatinnira.
  11. Pan sajati-jatinning pakarti, ratu ingkang nedhakken ngapura, mring sagung wadya balanné, durakanning Hyang Ngagung, sampurnanné dadi basuki, nenggih ratu welassa ing bala wadya gung, yén uga kapatiraga, kadi rayat kang ana sajronning puri, anggung pinulsara.
  12. Kawruhing wong sami angulatti, ing kagungngan kalawan kamulya[252]n iku kanggo ing sakabéh, amung jennengnging ratu, nora kenna ngulatti pokil amungta ngulattana, ajegging kang kukum lawan adil palimarma, ing wadya kéh pangupa jiwéng narpathi, imah lan kabecikkan,
  13. Wonten ratu sawiji aparing, maring bala limangatus dinnar,  Jeng Sultan Narum Rasiddé, saben mijil Sang Prabu, apa paring maring  mantri, pan limangatus dinnar éwu, sapungawannipun mantri Yahya turri sarat angejéppi kondurré maring jro puri, Yahyayagé ingandikan,
  14. Prapténg ngarsa ngandika narpathi, apa lire mau kejéppira, mantri Yahya lon aturré, pukulun Sang Ngaprabu, amba mirêng yén ratu nenggih, tan kénging annebutta, kirang saking séwu, lan sarat maringngibala, ajeng wonten inggih kasabbé pribadi, nadyan saparatussan,
  15. Ajinning saking dinnar sawiji, dadi sarat kancing kabecikkan dadya Hyang Gung pamalessé, mantri Yahya rinangkul ngandika lon Sri Harun Rasid mung sira mantrinning wang, kang ngéman maringsun punniku ratu tinula, ing nugraha jro kitab sipatul mulki, raja Saturwa Siyat,
  16. Mring kang putra Sri Kabir Mahmudin annakkingsun sira madeg natha, aja kaliru ing gawé, yén sira rêmen iku, laku dagang kang amrih bathi, nuli karatonnira, srahenna punniku, iya maring ngarinnira, Tartunada; yén sira remenna grami, aja ngiras naréndra.
  17. [253]n arêmen sira dadi aji, aja angiras laku sudagar, pan iku larangngan gedhé, ing kinna ana ratu, laku dagang Sultan Armanni, dupi wus kapiyarsa, marang ratu-ratu, ing ngantep tinnonjok ing srat ratu patang ngéwu samya ngirit baris ngepung Prabu  Arasman,
  18. Sultan Arasman amapag tulis marang sagung ratu kang angepang, mapag padu jro suratté, marmanné dagangngingsun iya dénné amrih basuki, marang kawulanning wang, aywa kongsi mundhut sabarang karêp mannira, aja kongsi dadi gawénning wong cilik iku milanné dagang.
  19. Dadya ratu kawannéwu sami, amungsulli layangngira prapta, Sultan Arasmanni agé, tampi srat kawan éwu, tembungngipun kang ponang tulis éh Sang Ratu Arasman tetep sira iku, dadi satruning nagara, lan satrunné sagung kang para narpathi, sira angrusak jagad,
  20. Pakennira angawakki grami, nora nganggo juru pisan-pisan dudu ratu sayektinné, angrusak sira  iku, ing Jennengngé para narpathi, yén sira laku dagang, misih madeg prabu, sapa kang dadi sudagar, ratu dagang pasthi nora angumanni, mring wong kang laku dagang.
  21. Dadi sira diayéng nagari, angrusak upa jiwanning kathah, niaya sira jatinné, yén tan tobat siréku, aja sambat pasthi sun gitik sun ukummaken sira, saukumming ratu, nulya Jeng Sultan Arasman atur toba[254]t mring sagung para narpathi, kang samya ngirid bala.
  22. Dadya ratu kawan éwu sami, prapta ing kithanné Sang Prabu Arasman pan sampun dén ukummaké, ing saukumming ratu, dénné datan sabarring budi, apanta sampun kannas cipta kang pinunjul cipta nora kawoworran apan niya mung ciptanné kang para Ji, madhep maring utama.
  23. Mila kokum Arasman narpathi, dénné ciptanné asaléwéngngan angrusak ing karatonné, lali marang Hyang Ngagung, dénnya dagang annyipta bathi, kunneng malih winnarna, ratu sabar maklum ing Mesir dénnya kukutha, bisikkannya Maha Prabu Ngabdul karim nalika akikirab,
  24. Angiderri nagariniréki, sarta ingiring sagung dipatya, kalawan sagagamanné, nuju kendel Sang Prabu munggéng kursi tepinning margi, wonten annakking rondha, punniku cinneluk maring biyungngé punnika, annakkipun aran Jaka Ngabdul Karim éh Dul karim muliha.
  25. Aja parêk Sri Bupathi lagi, ameng-ngameng kéndel pinggir marga, saya sru ing pangundangngé, annakké tan sumaur, kapiyarsa déra narpathi, éh juru gedhong énggal mundhut dinnar séwu, paringna wong wadonnika, iya ingkang annebut ing nama mami, sigra wonten tur sembah.
  26. Dhuh pukulun punnika Sang Ngaji, boten annebutting nama tuwan tiyang angundang annakké, Dul Karim namannipun annya-nyami nama Sang Ngaji, Sang Natha angandika, nadya[255]n mangkonnéku, jer annebut namanning wang lah dén énggal dinnar séwu paringna glis aja akéh micara.
  27. Apanningsun tinnitahken sugih, pinrih éling mring sagung kawula, kang padha kaprihatinné, wajib marékken ningsun milannéku anakké nenggih, namanné pinna padha, lawan namanningsun amrih aja kamlarattan wuwuhana iya dinnar séwu malih, payo lah paringngenna.
  28. Dinnar kalih éwu wus ingambil pinnaringken marang nini rondha, ingkang Dul Karim annakké, kalangkung sukannipun kunneng wonten kawuwus malih, Pasal kaping nem belas  punnika cinnatur, ing kaol toréh kitabnya, annyatakken kaol kalawan bérbudi, karo punniku nama.
  29. Apan wonten kang kocapping dalil patakulla ayaolil albab lapal punniku tegessé, padha jriha siréku, sagungnging kang samo bérbudi, marang Kang Maha Mulya, pan siréku sinung, akal karana nugraha, basa Ngarab Ngakal punniku pan budi, akéh-akéh ingaran,
  30. Anging kang mashur ngakal pan ugi, iya saking sakéh ingkang ngaran mungguh kang ngélmu tegessé, ngakal punniku kukuh, barang ana bennerring budi, yén ana kaluputtan  durung budinipun lagi ngakal bubuwuhan karana Jeng Rasul sampun anjarwanni, marang sagung sakabat,
  31. Makala kayalail ngakelling, tegessipun; barang kang kinnarya, déning Hyang [256] kang dhingngin dhéwé, ngakal ingkang rumuhun sawussira ngakal kang dadi, Hyang Suksma angandika, mring ngakal punniku, éh budi sira lungaha, wusnya obah punniku ingaran budi, késah nulya ngandikan,
  32. Éh ya budi marénéya malih, budi prapta Hyang Suksma ngandika, éh budi wruhanniréka, andadékaken ningsun kang sun karya gedhé pribadi, tan nana kaya sira, gagawéyanningsun kang luwih sakingnging sira, nora nana mung budi luhur pribadi, gedhé datan patimbang.
  33. Luwih mulya anannira iki, bésuk ana siksa lan ganjarran wit saking sira karonné, ala lan becik iku, saking budi enggonné mijil pakon lawan pannyegah, budi gon tartamtu, begja lawan cilaka, yén baimah ana antaranning budi, bédanné lan manungsa.
  34. Jronning kitab sipatul ngukléki, tandhanning wong tan kirang budinya, ana pratandha ngawakké, solah pangucappipun kang kanggénnan tulénning budi, ana ngalanni ika, mring sarirannipun pan winales binecikkan sarta nyukakaken marangnging sasami, wong luput ingapura.
  35. Nenggih purwa kapalanning budi, kaping kalih idhep mantep marang, ingkang becikki awake, lan wruh sarirannipun yén kang luhur dipun andhappi, nora na  pala cidra, ing wong sannakkipun dénné tondha kaping tiga, iya rêmen wong ngiku agawé becik nyi[257]mpang panggawé ala.
  36. Tondha kaping pat jatmika ririh, momot ujar tondha kaping lima, ngucap barang pangucappé, sarta kalawan ngélmu, tondha ping nem akerêp dhikir, kerêp astagpirrullah, kaping pitu kalamun nandhang prihatin panrimanning nugraha.
  37. Nuli ilang dénnira prihatin dénné linnimputting pannarima, sarta lus andhap ambekké, wus jangkep kaping pitu, budi ala ginnonjing ngéblis iya pitung prakara, dénné kang rumuhun karêmenné nganniaya, yén angucap punniku adoh lan ngélmi, sembrana amrih cacad,
  38. Kapindho dir gumungnging dhiri, nora montra gelem pawong sannak angrasa kasor kulanné, dénné kang kaping telu, tatakrama dén orak arik dénné kang kaping pat  akerêng alengngus ping lima jail wadullan kaping nemmé nyunyuwé pengawaé becik dénnv kang kaping sapta.
  39. Nora sabar marangnging bilahi, wusnya jangkep kasapta winnarna, wonten Naréndra dibyanné, prawirambeg rahayu, wus sinnembah ing para Aji, jro sipatungukala, kitan kang amuwus Sang Prabu Dildaritama, amumuruk ing putra kang madeg Aji, apan nagari Ngimbran,
  40. Raha Kasru puputrannira Ji, lingnya Prabu marang putrannira, éh annakkingsun lirring réh, rêksannen sadayéku, bala tantrannira kang [258] becik darapon karêksaha, budinnira iku, kang tulén tan kawoworran awit saking runtikkira sring mring dasih, yéku békanning raja.
  41. Yén tan suka kang sira ratonni, ing nagara wongngé akéh susah, ratu kang ilang budinné, nora wekassan luhur, asor nistha karatonnéki, wong bérbudi tan nana, karasan néng ngriku, dadi nagri siya-siya, pan saéstu sagungnging bérbudi pikir, ing wekassanning mulya.
  42. Lamun akéh suka jro projaki, kadi karêksa budinning raja, nagri luhur wekasanné, karana sira kukum apan ana carita ngunni, ing jamannira raja, Nusirwan Ngadilun anata kukum satunggal mashur sagung para kakim kirim tulis mring Sri Ngadil Nusirwan,
  43. Tembungnging srat sagung pandhitéki, éh Sang Prabu kang pinaring mulya, angadilli ing jagaddé, Pandhita Samo Agung, anjurungngi palal Hyang Widdhi, utawi budinnira, wruhanta Sang Prabu, ana awakking manungsa, iya budi lirring srengngéngé punniki,  anéng luhur ngawiyat,
  44. Amdhangngi ing jagad sakalir, iya sabab prabanning baskara, nora kaliwattan kabéh watara padhangngipun kadi warna abang lan putih, irêng sarta lan pita, pan nyata punniku, saking cahyanning baskara, mongka sagung ala becikking prajéki, papa kalawan arja.
  45. Awit pangréhing wong kang bérbudi, mila wajib sagung [259] para raja, amulyakna ing prajanné, darapon sampurnéku, anglabetti praja basuki, riwusnya maos surat Nusirwan Ngadil amangsulli sih pracaya, pannarima ing sagung palimarméki, marang para pandhita.
  46. Entyarsannira Nusirwan Ngadil anggung kurmat pangabektinnira, mring pandhita salaminné, sigra nimballi sagung, wadyannira ingkang bérbudi, sinung pawarta samya dénnira Sang Prabu, angrojongngi pra pandhita, samya sira ngaturna ing pangabekti, wantuwa ing pandonga.
  47. Ngandika lon Sri Nusirwan Ngadil nor kenna yén sira adoha, iya saking pagéstunné, pandhita agung-ngagung, wit sirahing sagung  bérbudi, sira ingkang minongka, paéssing praja Yu, upama sagung pandhita, kayu agung pakantuk yén dén naubbi, wohé seger pinangngan,
  48. Iku nora nana bisa methik miwah ngajak ajak angaubba, lamun dudu bérbudinné, norana bisa ngaub nora nana kang bisa methik yén tan nana nuntunna, norannantuk ngaub miwah amriha kaharjan mangan uwon tan bisa methik pribadi, yén nora  lawan sira.
  49. Léléjemmé nagara yén sepi, wong bérbudi lir kakayon gurda, ragas tan nana godhongngé, apa sillé punniku, pinrih aub nor ngaubbi pinrih wohé pinnangan tan énnak punniku, norana kayungyun mulat tanpa ga[260]wé nyenyengit annennesekki, akéh kudu negorra.
  50. Pandulunné ing manungsa yekti, kakayon kang tan kenna ngaubban tan énnak pinangan wohé, apa gawénné iku, mung sawiji dén go metengngi, sapalé tanpa karya, nistha sajeggipun nuli awekassan rusak iku lire yén praja agung bérbudi, angrengga ing kaharjan,
  51. Praja suwung ing pakarti becik iku awit bérbudi tan nana, sangsaya praja tindakké, ratunné dadi kojur, noran nana kang mamalangngi, gugubras sarta nistha, rusak temahipun karana kang pra pandhita, suminggahé emar mring praja kang sepi, kang tan nana budiman,
  52. Dadi akéh angathik wong jail ngalamatté praja siya-siya, kéh wawadul ing ratunné, amrih alanning batur, iya iku kanggo pribadi, yéku sétan nyuriga, mrih mrih tindak anguthuh, bérbudi adoh angiwa, mung kang ana  kang nora wruh ing sayekti, nora sampé utama.
  53. Nulwa wau Sri Nusirwan Ngadil angaturri marang gurunnira, Kakimbi jamjahurranné, punniku pandhita gung, ingaturran déra narpathi, sami angraossika, surat ingkang rawuh, kang saking para pandhita, sung kaharjan imbuh sukanning bérbudi, pangrojongnging pandhita.
  54. Kakimbu Jarjamhur matur aris kalih prakawis  inggih Sang Natha, kang ngénnak rinnaossaké, wonten bérbudi matur, ingkang éwet pundi Ki[261]yai, Bujarjamhur ngandika, yén nana wong iku, liwat saking amicara, nanging kang dén ucap adoh lawan budi, éwa tanpa pédaha.
  55. Tegessé budi iku sayekti, barang gawé kang nedya raharja, kang tan nedya rahayunné, dudu budi punniku, sétan katon anganggo arit rêrêgedding nagara, talutuh aletuh, latah-alatah awéh prennah, géndéng éblis dén ajak pikara maring, manungsa nganniaya.
  56. Nora ana ing ngalam  donnyéki, luwih gedhé miwah luwih mulya, mung budi kang ngagung dhéwé, mangkana Bujarjamhur, pituturring ngarsa Narpathi, wong bérbudi utama, damar ingkang murub anéng sajronning kaluwat ora ana prihatin sabab lan kardi, ing ngréh kang siya-siya.
  57. Karan wus ngandika Jeng Nabi, utawi Hyang aparing nugraha, mring sagung kawula kabéh, budi nugraha agung, naning ana bedanné kedhik  mung nugrahanning raja, kathah warninnipun tumpa-tumpanning nugraha, sawab ratu sinungngan kinnarya wakil angréh saprajannira.
  58. Angadilli angukum ukummi, dénné kang wong nora dadi raja, nglakokaken polah wadya lit marmannipun tan kenna, iya ratu iku, yén kurangnga budinnira, nora kenna yén anganggo cekak budi, tan darbé pangapura.
  59. [262]Jro sipatul ngukalakitabin ana sawiji mantri utama, Nusirwan Ngadil kang darbé, mongka papatihipun kadi lintang cahyanniréki, saking tan nana kéwran barang prakara wus dén epak anéng tyassira, iya saking tyas kadi musthika mannik dénnya mrih kautaman,
  60. Katon sagung pakaryanning budi, kabéh sadurungngé linampahan Patih Yunnan pangésthinné, karêm panggawé ayu, kuneng Prabu Nusirwan Ngadil ngandika mring gurunya, Kakimbu Jarjamhur, éh bapa sabab punnapa, ing kakasih kathah dadi satrunnéki, arang tulus becikka.
  61. Satruha arang kang dadya kakasih, Kakimbu Jarjamhur aturrira, éh Sang Prabu upamanné, enggén kang ramé iku, yekti kenna rusakka aglis dénné gon dhasar rusak arang kenninnipun yénta dadiya raharja, pan makaten ing ngunni caritanéki, Kangjeng Sultan Iskandar.
  62. Langkung bekti ing ramébunnéki, lawan bekti ing guru Sang Natha, luwih saking wong tuwanné, ageng bektinning guru, wonten mantri kapracayéng sih, umatur paran marma, tuwan sihing guru, anglangkungngi saking rama, Kangjeng Sultan Iskandar Dulkarnaénni, alon dénnya ngandika.
  63. Iya ingsun bekti rama kalih, sabab iya kaurippan ningwang, saking rama ing purwanné, dénné ta guru iku, ambukaken dadalan pati, mring jaman kalanggengngan manpangatting guru, [263] nora kenna tinimbangngan nadyan gunung sagara ing Mesir iki, kabéh dadi emas,
  64. Nora timbang guru sayekti, iya ingkang asung karaharjan ing jaman tanpa wangenné, kalawan malihipun aja gempil sihé ring mami, bapa kenna ngapura, wong durakéng guru, norana kang ngapura, lan malihé pratingkahé donnya punniki, witté nglmu kababar.
  65. Iya saking para pandhitéki, purwanné ana nistha utama, pandhita anggelarraké, dadi wajib siréku, kabéh mantrinningsun bérbudi, wajib padha ambapa, mring pandhita gung, marmanné ana sujana, lan ngulama pandhita ingkang jarwanni, kadya upamannira.
  66. Pandhita sotya sira liya li, yén sosotya tan mawi embannan nora pira digdayanné, miwah embannanniku, lamun datan mawi sotyéki, apan uwis tétéla, tan nana jinnipun Alngulama olkukuma, iya ing wasiyat andikanning Nabi, ngulama lan sujana.
  67. Iya iku pusakanning bumi, marma sagung para raja-raja, sungnga wewennangngé kabéh, marang wawengkonnipun kang wus kocap jronning kitabbin ing sipatul ngukala, wujud manungséku, dadi upama nagara, ingkang ramé kang mongka ratunning budi, dénné mantri utama.
  68. Suku bau pangucap punniki, angujarken ngalang ngakennika, tulis mongka utusanné, yekti wajib ginugu, tulis iku apurwa beci[264]k Kangjeng Bukari iman ing wasiyattipun pasal kang kaping pitulas nyatakaken saratting karatonadi, pan sapupuh praka.
  69. Lamun nana sagung kang para Ji, angliwatti ingkang sarat punika, siya-siya karatonné, miwah ngurangngi iku, dadi pitnah kang karatonnéki, kang kocap sajronning kang, ing sipatul muluk élingnga maring sarira, yénna sisip barang  kang dhawuh ing dasih, kukum angira-ira.
  70. Supayanné annarima nenggih, kang katimbang adillé Sang Natha, aja luwih saking kadté, tepa-tepa punniku, yén ginnadhang pati upami, aja malah nalongsa, annibanni kukum iku ngadilling Naréndra, kaping kalih sarat arêppa Sang Aji , mengnga lawang binuka.
  71. Ing pintunné Sang Sri Narapathi, karanané sakathahing umat aywa mamang pakéwuhé, aywa kadharran wadul aturring wong enggonné drengki, iku agawé salah, graitanni ratu, ratu kang nedya  ngapura, lagi niyat ganjarran wus dén tulissi, padha adegging salat,
  72. Kaol Nabi iblaku sururin wikanmi mukminnin kérun ika, yuwaji akmalalanné, min ngibadatti iku, sakalaén tegessé nenggih, Jeng Rasul angandika, amanjingken-ningsun kasukanning jro punnika, ing ngatinné wong mukmin kang luwih becik saking salatté ika.
  73. Manungsa bodho lan salatting jim salat kaping tiga arêppa[265]na, para ratu pratingkahé, pratingkah kang tinurut saking ratu ing nguni-unni, kang tulus tur budiman kang mannising tembung, legawa kang pari marma, piyangkuhé kang sedhep amerak ati, aja nganggo sarwa mas,
  74. Karana duk amiril mukminnin Sayi Ngali Sultan Kabirring Rat Mahmudin ning wadya kabéh, ing nalika kautus sinnéwaka ing para mantri, sakabat munggéng ngarsa, ngulama dibya nung, anganggé rasukkan luwas kulu-kulu tan montra busannéng ngaji, sabat samya turrira.
  75. Mila Gusti Jeng Nabi Mukminnin abusana tan pantes Naréndra, keluwuk saru tingallé, boten pantes punniku, ing busana kalipah ugi, pan papantessing kompra, nganggéya punniku, paduka kalipattullah, angandika Jeng Sultan Kabir Mahmudin éh sabat wruhannira.
  76. Marmanningsun  iki andhinginni, nganggé kulambi kang lulungsettan darapon punggawa kabéh, aywa lingsem punniku, nganggé lungset pratondha succi, amung satengahing prang, punggawa gung ngagung, sadaya mantri prawira, anganggowa abra murub sarta rukmi, mubyar kang igemassan,
  77. Miwah papangannan kang apait kang sepet sengel kang ngingsun dhahar, darapon punggawa kabéh, aja na kang kumlungkung, angéronni budi lestari, yén anrappaken karya, mring wadya bala gung, aywa arêget maring ing tyas bokmenawa nibanni kang karya sisip tumada [266] sinursila.
  78. Karana kang tumindak prajéki, nistha sedheng kalawan utama, awit saking punggawanné, kurang luwihing laku, ratu iku darma neksénni, nalika nrapken karya, ing wadya lit agung, dén prayitna kang nayaka, ing tibanné aja kongsi kurang luwih, bobotting wawangennan,
  79. Barang karya sajronning prajéki, kang pinnongka papaés punnika, punggawa  ing pakaryanné, dadi seratting ratu, yén nagara patutté becik rêseppa kang angambah, dadi misillipun kaluhurranning Naréndra, luhur iku aparêk kalawan adil pan ana jronning kitab,
  80. Akbarul Muluk kang améngetti, subkannahu ingkang kinasiyan ratu kang asih prajanné, asih ing praja iku, ambecikki sarta lan kitri, rêseppa dén karasan kang awisma iku, aywa tinggal pakebonnan yén wus becik prajanné isinnen malih, bau rêksannen samya.
  81. Ratu ingkang asih mring wadya lit kinnasiyan marang kang amurba, tinnarima ngalamatté, yén kalipattullahu, wakaérun ngankumulladin waummayakitunna, yukibun nanakum  sarrun ngankumulladinna, yabgilunnanakum ing jarwanniréki, kang luwih becik ika.
  82. Para ratu kang asih ing dasih, kinnalulut ing wadya samuha, dénné kang luwih alanné, kang para ratu-ratu, siya-siya maring wadya lit tangéh lamun dadiya, kautamanni[167]pun nistha kaol mantala bawaril wanallahi, éwa pakatanaswa.
  83. Waraliyallahu nganhu nenggih, waarlanasa nganhu punnika, punnika pan sadayanné, kang para ratu-ratu, ingkang amrih rilanning Widdhi, yekti padha rilaha, mring wadyanning réku, assakiyu kabibullah, walbakilu ngaduwullah tegesnéki,  para ratu  kang loma.
  84. Lahir batin kakasihing Widdhi, para ratu kang kumet punnika, satrunning Hyang sayektinné, éh sagung ratu-ratu, kaol saking Imam Bukari, aywa na tinggal nama, ing karatonnipun ratu wakilling Hyang Suksma, ingkang dadi panulakking kang pamuji, ratu kumetting arta.
  85. Sakéhing pamuji tanpa dadi, nadyan ana pandhita saleksa yén asih maring ngartanné, loma iku nununtun pujinning wong tinekan sami, katamanning utama, pinuji pinunjul sanggyanning kang para raja, ingkang loma nang bumi tegessé éling, lamun dadi kalipah.
  86. Kinén andum murah ing Hyang Widdhi, n andum murah ing Hyang Widdhi, yén nana ratu ciptanné murah, nagara benner tatanné, wonten ratu kawuwus kitab sitrul muluk naméki, nama Jeng Sultan Bahram ing Ngajam prajqa gung, méh sédannira wasiyat maring putra kang badhé madeg narpathi, éh bésuk putranning wang.
  87. Lamun sira  madeg narapathi dén angrasa katempuhing wadya, kang sira ratonni kabéh, sandhang lan pangan iku, ka[268]wruhana  saben wong siji, yén wus asimpen dinnar, salawé punniku, mari dadi gawénnara,yén ta durung sira kang wajib ngingonni, yén sira atambuha.
  88. Liwat duraka maring Hyang Luwih, angur sira ra dadi naréndra, nora gégéndhong dosanné, wong sanagara iku, lamun misih sira ratonni, lan becik angapura, ing bala kang luput dénnawas namakken karya, witting gempil wahyunné keraton ugi, tiwas namakken karya,
  89. Dairul muluk kitab méngetti, telung prakara luwih sangetnya, ing praja kacacaddanné, kang para ratu-ratu, karusakkan kaprabonnéki, dhingin ratu kakéyan pangandikannipun kaping kaliyé anggugat ing wawadul wong jail angrusak bumi, lawan ratu yén mimba.
  90. Saking ing jro kitha maring jawi, nora nganggo pusakanning praja, apan kang dadi cacaddé, apa adatting ratu, lamun tannah ing ngatassangin lamun ratu cangkrama, barang karsannipun yén nora nganggo makutha, nora kenna iku sinebut narpathi, darajatté wus sirna.
  91. Lamun ratu-ratu bawah angin ana babadhong ana jajamang, kang wus tambuh ing tuwuhé, barang pratandhanipun ingkang dadi kaprabon  aji, kunneng wonten naréndra, abibisik Kangjeng Sultan Munnurasin ing nalika sinnéba.
  92. Yata wonten abdinné satunggil gawéng [269] dosa mejahi  manungsa, katurring prabu dosanné, kinnén annyekel gupuh, sadhérékké kang dadi mantri, kadangngé kinnén késah, minggat ngilang nglangut kadangngé mantri katempah, wus cinnekel katur ing Jeng Narapathi, wus kinnén amarongka.
  93. Antaranning tri ratri anuli, ingucullan katur ing naréndra, katempuh nora praptanné, kadangngé kang dosa gung, nora bisa dénnya ngulatti, tita dénnya ngupaya, katur ing Sang Prabu, mantri kang  munggéng warongka, badhé katrap katempuh kinnén mejahi, nambelli kadangngira.
  94. Sinnaossaken ngabah annuli, mantri ika kinnén angaturna, mring Sang Narpathi aturré, kawula arsa ngujung, nuhun pamit ing Sri Bupathi, sigra dénnira bekta, ing ngarsa Sang Prabu nulya dénnira ngandika, Sri Naréndra lah apa kayunniréki, kedah prapténg ngarséng wang.
  95. Matur nembah pukulun narpathi, amba punnika ngaturken kojah, ing tuwan kula yektinné, punnapa tuwan sampun pinnaringngan dénning Hyang Widdhi, ing kukum tatambellan anambelli  lampus amung pamirsa kawula, ingkang sampun  kesah paduka tampénni, sagung kawulanning Hyang.
  96. Sanagara paduka adilli, ing satuhu lawan ukummolah, kang dosa pati pinnatén liyan saking punniku, amba déréng myarsa sayekti, dhawuhipun kang ngayat saking Hyang Kang Agung, kawula miyarsa ayat kadi-kadi kalintu paduka a[270]ji, kukum tuwan kalipah.
  97. Latajiru wajiratu nenggih, wijra ukraha pan kang punnika, tan kenna nambelli ing réh, menggah tanggung tinanggung, tutunggangngan liya jesmanni, yén tuwan angetrapna, ing ngamba pukulun punnapa boten duraka, sru gumujeng Jeng Sultan Makmunurrasid si kojah luwarrana.
  98. Mila kang sagung para narpathi wajib akarya jaksa prawira, luwe mannis wicaranné, darapon para padu aja esak katiban adil sarat kang kaping lima, ratu aja bendu, anrappaken kukum sarak aja kongsi angliwatti anglaranni, sajronning patang dinna.
  99. Lamun katrap-katrappa tumuli, lamun nora nuli linuwarran sajronning patang dinnanné, sarat kaping nemmipun ratu wajib ngilangna  aglis sagung kang nganniaya, nganniaya atur  iku talutuhing praja, wong pannastén pati opén iku jail rêrêgedding nagara.
  100. Kitab palailus sayatinni, saben-saben Hyng Suksma annitah, ing para ratu sakéhé, ala lan becikkipun saben ari ngaturken tulis sagung kang malaékat juru kutubatun miwah wongngé juru karya, para raja kang kinnén namakken kardi sadaya sinurattan,
  101. Lirring ratu musthikanning bumi, yén abecik; yén rati niaya, sirah ingkang dosa gedhé miwah punggawannipun kang nurutti panggawé lalis iya sirah ing dosa, miwah kang nununtu[271]n mring ratu mrih kabecikkan iya iku punggawa munpangat dadi, sirahing kabecikkan,
  102. Cincacahken kang dipun ratonni, lamun kang akéh kang ala kuala, kedhik kang becik  lakunné, iku tiwassing ratu, ginnéndhongngan durakanéki, yén arang wong duraka, ratu kang ginunggung, mila ratu kuwajibban anglaranni matvnni marang wong drengki, mring kang laku dursila.
  103. Karanannv sagungnging wadya lit kang kalebu ing karatonnira, kang akéh salah lakunné, sagungnging para ratu, wawalessé mélu nampanni, yén ala melu ala, ya ing kukummipun yvn becik ya mélu tompa, ganjarranné agung tan kenna winilis lan turun kawirêjan,
  104. Sarat kapitu ingkang para ji, angsungnga wennan mring pra pandhitha, andhatengngaken kojahé, lawan winnennangngipun ing satata gonné alinggih, welassa ngurmattan, sagung para ratu, marang pandhitha ngulama, iku ingkang karya sampurnanning bumi, wonten ratu kinonndha.
  105. Nagri Karsan Jeng Sultan Ismangil saben-saben tamiyan pandhitha, yén pamit angeterraké, ing pitung kaki wangsul wus mangkana kuthanné arsa dén nambil mring para ratu liya.
  106. Kinnarubut arsa dén perangngi, kinnepung wakul nagarannira samya ratu gedhé-gedhé, tur [272] ratu punjul-punjul nora bedhah Karsan Nagari, wadya sjronning kitha, tan nana kang metu, wong siji tan nana owah, sinung ngayen tan nana ingkang kuwatir, nglawan saking kutha.
  107.  Mungsuhira Sultan Ngabdul Majid pangedhénné pan Sultan Bukahar, tampa wilangngan balanné, samya kaku tyassipun dénné mungsuh nora ngladénni, maksih angéca-éca, munggéng jro kithéku, lawan sagung balannira, nulya ratu panggadhé ingkang kakalih, nenedha ing Hyang Suksma.
  108. Kasorrênna nagri Karsanniki, Sultan Ismangil nuli  telukka, wonten swara kang saking éb éh wurungngenna iku, sira mungkuk Karsan nagari, mongsa kenaa kalah, nagri Karsanniku, Sultan Ismangil katrima, turun pitu tan kenna yén dén selanni, karaton nagri Karsan,
  109. Iya dénning Sang Prabu Ismangil kurmat asih mring para pandhitha, iya iku pamalessé, nulya ngundhangngi gupuh, ratu ingkang panggedhé kalih, ambubarrakenbala, kebut kang angepung,  samya mundur séséwangngan kang mengkona mila para ratu wajib sih mélu mring ngulama.
  110. Déné wenangna satata alinggih, aywa kadi punggawa amonca, ngulama saselirranné, mungguh kang Maha Luhur, iku sor-sorranné para ji, sabab ginnawé mulya, déra Hyang Kang Ngagung, mangkona malih kinnojah, ing ngakirré turassé Sultan I[273]smangil wusnya turun kasapta.
  111. Nagrinnira wus kenna dén nambil mring turunné Sultan Abu Bakar ing turun pitu kennanné, nagri Karsan punniku, dénné Sultan Ngabdullah Tahir, lami dénnira aprang, karana punniku, Sultan Bubakar ing kinna, annenedha ing Hyang kennaa angngambil ambuwah nagri Karsan,
  112. Nalika Jeng Sultan Ngabdul tahir, antuk karan nagari Karsan mantrinné sumuyud kabéh, suméwa sadaya wus agung ngalit Karsan Nagari, amung ta wong papat kang, tannarsa punniku, aséba ing Sultan annyar, mantri roro lawan ulama kakalih, tannarsa papanggihan,
  113. Sultan Ngabdul Tahir sinniwi, angandika mring mantri panuwa, sapa wong kénné aranné, kang durung sumiwéng sun kang dinnangngu matur wotsari, inggih amung sakawan ingkang déréng rawuh, ing ngarsa paduka natha, mantri kalih lawan pandhita kakalih, maksih kéndel kéwala.
  114. Angandika Sultan Ngadul Tahir, lamun mantri sira timballana, yén ulama sakarsanné, ingsun manggihi bésuk mring wismanné apan ta wajib kurmat asih pandhitha, sagung ratu-ragu, nanging mantrinné kéwala, timballana praptaa ing ngarsa mami, pan ingsun arsa mulat,
  115. Tinnimballan mantri loro prapti, Nawir Katib lawan Darisalam sungkawa pasang semunné, ngandika Sang Ngaprabu, é pagénné mantri kakalih, sira tannarsa séba, mring nga[274]yunnanning sun mengko sira iku prapta, sun timballu ulatmu banget prihatin lah apa karannira.
  116. Nora ngimannaken sira iki, iya  marang ingkang karatonning wang, mantri kalih aturré, mila tan prapta ulun dédé tuwan kang damel mantri, ingkang amulasara, ing kawiryan nagung, pan inggih ratu kawula, saturunné inggih Jeng Sultan Ismangit kasor prang saking tuwan,
  117. Nagri Karsan paduka kang ngambil yén kawula nuli sumawita, ing tuwan dadi munnapék kawula pan déréng wruh, inggih tuwan  déréng becikki, dhateng ngawak kawula, milanné pukulun yén amba sumawitaha, punnapa ta ilang wong agawé becik pan ratu anom Karsan.

Bersambung Pupuh XXII