alangalangkumitir

Javanese Manuscripts

HIKAYATUL ARWAH


HIKAYATUL ARWAH

Anyariyosaken lampahanipun roh ing salebetipun
ngalam kubur, inggih ingkang kawastanan
ngalam Barzah ingkang sakéca lan
ingkang nampi siksa.

Kapethik saking Kitab Ihyak Ngulumiddin
Déning : Mas Ihsanuddin
Pangulu Khakim
ing kitha Sragen

1e DRUK

Boten kénging katurun kasantunan tembangngipun
kacithak malih, kajawi angsal lilahipun inkang
ngimpun ingkang ngedalaken

ingkang nyadé sarta ngedalaken :
BOEKHANDEL AB. SITI SJAMSIJAH
SOLO 1927

Uitgeefster : Worosoesilo Almanar
en Noeroe’l Islam

Kacithak ing pangecapan wersa
Tuwan Mukhammadiyah Surakarta

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir

Sidoarjo,   21 Januari 2018

@@@

[3]Bismillahir-rohmanir-rohim

Para maos sami ngretosa, bilih piyandeling manungsa tumrap lampahanipun sasampuning pejah (pecating nyawa saking ragamipun) punika mawarni-warni. Nanging piyandel-piyandel wau kathah ingkang namung panyakrabawa ingkang lepat (nyimpang utawi sasar) saking garising ka-Islaman, mila ing ngriki kula manah parlu sanget anggelaraken bab punika, ingkang supados lajeng kawuningngan (dipun mangretosi), pundi piyandel ingkang lepat lan pundi ingkang lerês temahan saged milih ingkang lerês sarta nampik (sumingkir) ingkang lepat.

Piyandel Ingkang Lepat Saha Ingkang Lerês

  1. Sawenéhing golongan sami gadhah piyandel bilih manungsa ing sasampuning pejah, punika sampun lajeng cuthel baoten manggih lampahan punapa-punapa. Babasan sirna tanpa lari, [4] lir angganing sirnaning latu ingkang sampun pejah, utawi sirnaning ijeming lombok sasapuning jumedhuling abrit, lan ugi kasamékkaken pejahing sato. Tegesipun saoncating nyawa saking raga, nyawa wau lajeng sirna lap, inggih kados makaten punika piyandelipun tiyang ingkang sami sasar, boten pitados ing wontenipun Pangéran lan wontenipun dinten kiyamat.
  2. Sawenéhing golongan malih wonten ingkang gadhah piyandel manawi saoncating roh saking raga wau, lajeng boten gadhah raos rumaos punapa-punapa. Anggénipun makaten wau ngantosn bénjing dumugi dinten kiyamat inggih punika mangsaning roh wau sami wangsul ing raganipun malih, dados titiyang ingkang gadhah piyandel ingkang makaten wau, boten pitados ing wontenipun ngalam Barzah (kubur) mila inggih taksih terang menggahing kalepatanipun.
  3. Sawenéhing golongan malih sami gadhah piyandel manawi sapecating roh saking raganipun punika inggih taksih tetep wujudipun sarta ugi gadhah lampahan, nanging ing saréhning abadan alus mongka ingkang saged angraosaken sakéca, sakit asrep bentér punika badan wadhag mila manawi roh wau sampun boten gadhah prabot badhan wadhag masthi boten badhé ngraosaken sakit utawi sakéca. [5]Cekakkipun inggih lajeng dados kahanan ingkang boten gadhah raos punapa-punapa. Titiyang ingkang gadhah piyandel makaten wau, cetha boten ngandel ing badhé wujuding dinten bangas (tangining manusa saking kubur) sapiturutipun mila inggih kagolong tiyang ingkang taksih sasar piyandhelipun.
  4. Lan sawenéhing golongan malih wonten ingkang gadhah piyandel manawi pecating roh saking raganipun punika pindhah ing raga sanés lajeng gesang ing ngalam donya malih.anggénipun makaten wau, ngantos marambah-rambah. Inggih makaten punika piyandelipun agami Hindhu. Menggah piyandhel ingkang makaten wau, agami Islam mastani ugi kalintu (lepat).

Kajawi golongan a, b, c, d ing nginggil wau, taksih kathah golongan-golongan ingkang taksih sami lepat menggah piyandelipun ing gesangnging roh, sapecating saking raganipun, déné ingkang sampun kaanggep lerês déning Islam kados ing ngandhap punika :

Piyandel ingkang lerês menggah ka-Islaman ingkang sampun dipun ajengngi déning ngakal ingkang suci, sarta ingkang sampun mawi wawaton ayat Kur’an lan Khadis punika makaten : sayektosipun ingkang pejah punika namung éwah (pindhah) ing roh saking satunggiling panggénan (jasadipun) dhateng panggénan sanés (ngalam Barzah). Déné kahanan wujuding roh wau [6] boten éwah babar pisan, mila wontenipun roh ing papanipun énggal wau, inggih taksih gadhah raos sakéca, utawi rêkaos (saged nampi kanikmatan utawi pasiksan) pundi ingkang pinasthi ing piyambakkipun, boten bédha akaliyan ing nalika taksih manggén ing jasadipun, namung kémawon ing sasampunipun oncat wau, lajeng boten gadhah (boten saged) amréntah ing badanipun wadhag margi sampun pisah saking ngriku. Ing nalika roh taksih manggén ing jasad piyambakkipun punika dumunung dados pangagengngipun (pangréh) badan, sadaya pirantosing badan punika, sampun masthi miturut punapa saparéntahing rohipun, kadosta : nyerat mawi pirantos tangan, ningali mawi pirantos paningal (mripat) mirêngaken mawi pirantos kuping, makaten sapiturutipun, nanging saréng roh wau sampun oncat saking jasadipun (raga) sampun masthi kémawon préntahanipun ingkang makaten wau lajeng ical, sanadyan makatena kawaskithan utawi kawicaksananipun roh punika taksih lestantun (boten éwah), mila makaten amargi roh saged gesang sampurna nadyan tanpa pirantos badan wadhag, rêkaos sabab saking kataman ing lalampahan ingkang pakéwed, (kasangsaran) tuwin ugi saged angraosake[7]n bingah, lan seneng margi saking anawung ing lampahan ingkang adamen senengngipun, malah-malah manawi kita manah yektos sipat bingah, lan susah, punika sajatosipun harak boten dumunung ing jasad wadhag nanging harak namung dumunung ing roh, nadyan nalika roh wau taksih manggén jasadipun, cekakkipun sadaya tingkahipun roh ingkang temtu ing piyambakkipun kadosta : pangraos kapinteran kawaskithan kabingahan kasusahan sapanunggalipun punika taksih pepak dumunung ing roh wau, nadyan sampuna oncat saking jasadipun, namung kémawon sadanguning roh wau oncat saking badan sampun masthi lajeng boten saged nindakkaken ing tindakkipun ingkang kedhah mawi pirantos badan wadhag kados nalika taksih manggén ing badan wadhag wau.

Ing mangké sampun terang, menggah piyandel ingkang lerês roh masthi gesang ing ngalam kubur, sarta taksih gadhah raos rumaos, déné sakéca, utawi rêkaosing lalampahanipun punika miturut punapa katarimah utawi kautaméning ngamalipun ing rikala gesang ing ngalam ramé (donnya) ngriki.

Para ngulami taksih sami sulaya ing pamanggih. Nalika roh ing ngalam Barzah, punika punapa taksih sok nganggé (wangsul) ing jasadipun punapa boten, ingkang lerês Wallahu A’lam, ananging wangsuling roh ing jasadipun bénjing ing dinten kiyama[8]t (pangadilan) punika kita wajib  kedhah pitados masthi wangsulipun, awit sampun dipun dhawuhaken ing Kur’an lan Khadis ingkang beten kénging  dipun ungkiri utawi dipun mamangngi malih. Déné salajengngipun  gesang kita ing ngalam akhérat punapa lastantun mawi jasad wadhag punapa namung alusipun para ngulami inggih sami sulaya ing pamanggih malih (Wallahu A’lam).

Ing sasampunipun kita tetep kapitadosan kita, ing gesang roh wonten ing ngalam Barzah, lajeng manah kados punapa menggah lalampahanipun roh ing ngriku wau. Lah kados ing ngandhap punika jéréngnganipun.

Dhuh para sedhérék kula muslimin inggih prakawis punika wau, ingkang boten kénging boten kitakedhah ngénget énget ing dalem gesang kita, yén ngantos talompa (kasupén) sampun masthi badhé anemahi dhawah sangsara ingkang tanpa wates, nanging manawi tansah kita éngeti, lan kita ihtiyari kanthi tawajuh ing Gusthi Pangéran ingkang asipat welas sasih, hambok manawi angsal kamirahan  saha ganjaran ugi ingkang tanpa wates angungngipun.

Kawuningngana para sadhérék pecating roh saking raganipun lajeng pindhah ing ngalam Barzah, punika lajengnging lalampahanipun namung kalih warni, inggih punika manggih sangsara lan ruwed pa[9]kéwed utawi manggi kamulyan suka parisuka, éca lan sakéca. Kalih-kalihipun wau sami tanpa wates menggah mangsanipun, déné prakawis ingkang nemahi, sangsara, utawi nemahi mulya, punika boten wonten malih kajawi saking bubudén kalakuwanipun roh kita piyambak rikala gesang ing ngalam wadhag (ing donnya punika). Déné menggah jérénganipun makaten : ing nalika kita taksih sami ing ngalam arwah, sadéréngnging tumitah ing ngalam donnya ngriki punika sampun anampi ing dhawuh timbalanipun Gusthi, bilih kita badhé tinitahaken gesang ing ngalam kawadhaggan ing dalem mongsa ingkang namung sakedhap sanget yén tinimbang gesang kita ing ngalam kalanggengngan, mila gesang kita ing ngalam kawadhaggan wau, sampun pisan-pisan kasengsem (kérêm) ing kawontenanipun ingkang gumelar ing ngriku (kadonyan) nanging tansah tawajuh (madhep) lan éngeta ing Gusthi. Yén kita ing ngalam wadag wau ngantos kesengsem ing kadonyan utawi ngantos kasupén énget kita ing Pangran lah inggih makaten punika witing badhé kasangsaran kita ing ngalam kita ingkang sejati (kalanggengngan), dhawuh timbalaning Gusthi ingkang Makaten wau para manungsa sampun sami nyandikani. Mila ugi kalampahan saking kodrat saha iradating Gusthi, kita lajeng tumitah yektos gesang ing ngalam ramé punika. Ing ngriki kita ginadhuh ambadan wadhag ingkang sarwa saé, sarwa sampurna, ngungkuli sadaya titah sanésipu[10]n, lan ugi pinaringan papan (ngalam) ingkang pepak kanggé praboting gesang. Punapa déné roh kita wau taksih kalastarékaken gadhah kawaskithan (kawicaksanan), ananging ugi dipun  kanthéni hawa napsu (Pépénginan), dhasar gesang kita punika dumunung nglampahi cobining Gusthi, katodhi saged netepi prajangji punapa boten, mila kita kedah tansah énget manawi samubarang ingkang ginadhuhaken ing kita punika masthi boten badhé lestari, nanging masthi sirnanipun utawi oncat saking kita (roh kita) margi déning barangngipun ingkang ngoncati, utawi roh kita  ingkang sampun wancinipun pecat saking barang-barang wau (pejah). Déné kawontenanipun barang-barang wau ginadhuhaken ing kita, punika karsaning Pangéran namung maligi kita naggéya prabot sumungkem kita, sarta énget lan madhep ing Gusthi. Boten pisan-pisan kénging upami kita anggé ngladosi ing hawa napsu kita. Mila manawi prabot-prabot wau lajeng kita naggé ngladosi ing hawa napsu kita, sampun masthi kémawon kita lajeng kérêm utawi kesengsem rêmen sanget ing prabot-prabot wau. Samongsa sampun makaten lajeng owel sanget saupami prabot-prabot wau oncatta saking kita. Nanging pikajengngan kita sagedda awét lastari kénging kita anggé seneng-seneng salami-laminipun ing ngalam wadhag punika. Lah punapa pikajengngan kita (roh) ing[11]kang makaten wau saged sinembadan tangéh lamun balik manawi sampun titi mangsaning oncat masthi kalampahanipun boten saged wurung malih lan boten kénging dipun semadosi. Amila manawi sampun dumugi titi mangsaning donya, (kalebet badan kita) punika oncat saking kita (roh), inggih punika pecating roh saking  raga, ing mongka kita taksih tresna sanget dhateng kadonyan wau, lah lajeng kados punapa kémawon raos lan pangraos kita, ing ngalam ingkang nembé kita ambah (ngalam Barzah). Sampun masthi tansah getun owel lan nalongsa, susah, angresah ingkang tanpa wates agengngipun sarta tanpa telas mangsanipun, cobi kamanaha ingkang wening. Ing nalika kita gesang ing ngalam donya ngriki, saged maréntah ing saranduning badan kita wadhag kanggé prabot ing kasenengngan kita sakarsa-karsa, lan saged maréntah samubarang isén iséning jagad ugi kanggé pirantosing anguja ing hawa napsu kita. Mongka saweg mangsaning seneng-seneng lajeng kapeksa kita oncati sakala sirna babar pisan boten saged panggih pinanggih malih. Dhuh gék kados punapa kémawon raos kita. Masthi inggih sakit sanget, inggih makaten punika yektining pasiksan ing ngalam Barzah, ingkang kabasakaken naraka Jakhim, awit kawontenan kita ing ngriku namung ajeg panalongsa, ingkang tanpa pedhot-pedhot sarta tanpa wate[12]s mangsanipun, inggih tumancebing raos ingkang makaten punika ingkang kabasakaken naraka ingkang langkung déning sanget benteripun, mila poma dipoma kita nalika gesang ing ngalam ramé ngriki, sampun ngantos léna, satemah dhumawah kacilakan ingkang saklangkung déning ageng wau. Inggih punika kasengsem ing kadonyan ngantos dumugi pecating roh kita. Lah cilaka punapa  ingkang pinanggih lamuna pinasthi kados makaten wau. Mongka manawi sampun kalajeng makaten badhé boten angsal lintu kalonggaran utawi kasenengngan sanés-sanésipun malih. Inggih lampahan ingkang makaten wau ingkang sampun dhinawuhaken ing dalem ayat Kur’an : “Ing dina iki wus cukup enggonira anampani ing pangadilaning Pangéran”, menggah patrapan ingkang agengngipun samanten wau, saweg patrapanipun anggén kita kasengsem rêmen ing kadonyan déreng patrapaning anggén kitra mréntah ing gadhuhan kita, dhumateng tindhak ingkang  dédé masthinipun (tindhak awisaning Gusthi), lah punika ingkang langkung agung, lan angigirisi sanget, déné katranganipun kados ingkang badhé kula andharaken ing wingking.

Déné menggah lampahanipun para ingkang sampun saged zuhud sumingkir saking rêmen ing kadonyan [1] nanging namung sumungkem sa[13]ha tawajuh ing Gusthi punika akosok wangsul kaliyan lalampahan ing nginggil wau, awit rikala ing donya ngriki, rumaos anggadhahi sasanggeman ingkang awrat sanget tur wajib kedah linampahan ajeg boten kénging méngéng sarambut pinara séwu. Inggih punika tansah mepeg hawa napsunipun sarta ngeréh supados madhep lan angéstokaken dhawuh prajangjining Gusthi ingkang saklangkung awrat sanget sasanggemanipun, mila gesangngipun ing donya ngriki namung tansah nawung prihatos lan kuwatos raosing manah : baya kapan bisaku koncatan saka ngalam kang sarwa éwuh lan pakéwuh iki, banjur bisa bali marang ngalamku lawas kang sarwa nikmat lan mulya. Makaten raosing para ingkang sampun ngambah ing kawruh kasunyatan, inggih punika kawontenanipun ing donya ngriki namung rumaos ribet lan pakéwed mila tangéh lamuna rêmen utawi kasengsem ing kadonyan nanging malah akosok wangsul punika nyata.

“Gusti Allah, makaten malih anggénipun mempeng ngudi kadonyan nedya kanggé laladi dhateng sabilillah, sarta manawi sampun mangsanipun zakatipun inggih dipun wedalaken yektos punika boten kalebet rêmen donya, balik nama saged sumungkem ing Pangéran kaliyan bondha kadonyanipun.” (Penulis. Wara Susila)

Réhning para sarjana wau sampun anggadhahi pangraos ingkang makaten wau, boten anéh lamun kaoncatan (u[14]ncat) saking donyanipun baoten gadhah raos anggetuni utawi owel, ananging malah gadhah raos sokur, lan bingah, amargi saking lajeng saged oncat saking sasanggén ingkang saklangkung déning awrat lajeng pindah ing ngalam ingkang mardika, tur éca lan sakéca, ingkang tanpa wates ageng sarta mangsanipun inggih punika manggén ing swarga pangayunaning Gusthi. Wangsul ing papanipun ingkang asal, mila kabasakaken bilih pejahing para mukmin sejati, punika lir angganing medalipun tiyang ingkang kinunjara ing pakunjaran ingkang saklangkung peteng, lajeng kaumbar ing papan ingkang saklangkung nyenengngaken, utawi kados angganing bayi ingkang procot medal saking tlanakan pindhah ing ngalam donya. Mila kaselak mokal sanget upami taksih angémut-émut angengngipun taksih anggetuni ing papanipun lami, angengngipun malih niyat badhé wangsul punika katangéh lamun sanget, nanging wontenipun namung bingah sarta sokur ing Pangéran déné oncat saking papan ingkang rupeg lan peteng, lajeng kaparingngan papan ingkang padhang bawéra tur nyenengngaken, mila inggih sampun layak kémawon para Ahli kawruh kabatosan sanget anggénipun sami mung sinau, utawi nglalantih sagedipun amisah saking kadonyan ngantos mawarni-warni marginipun, jer ageng sanget badhé pangundhuhing uwohipun, sawenéhing para Ahli kasunyatan anggénipun a[15]mbudi ngoncati kadonyan sampun saged kasil wiwit rikala taksih sugengngipun ing donya, tegesipun : nadyan ing lahiripun taksih mangen ing donya, nanging menggah kabatosanipun rumaos sampun oncat saking ngriku, jalaran saking sanget konjeming manahipun anggénipun madhep tawujuh ing Gusthi, dados sadaya kahanan ing donya, dalah saranduning badanipun pisan punika sampun kaanggep sirna (ngadam) namung Dzating Pangéran ingkang dipun pandeng ing adinten-dinten, inggih ingkang makaten wau, ingkang antepi dhawuh ing dalem Khadis : “mutu qobla an tamutu”. Sira kabéh padha matiya,  ing sadurungngé tekaning pati. Inggih punika ingkang kabasakaken pejahing salebeting gesang. Tiyang ingkang sampun saged anglampahi makaten punika, ing nalika pecating  rohipun saking raga, boten kraos babar pisan ngantos kacariyosaken kados angganing dinudutipun rambut ingkang dipun lisahi. Tegesipun angler (sakéca), boten kagét babar pisan, langkung-langkung manawi sampun dumugi ngalam barzah, rumaos ludhang saking papredén nanging namung gesang seneng mardika, kaumbar sakarsa-karsa, boten wonten ingkang ngriridhu, utawi mraduli. Amila wontenipun namung suka parisuka, éca lan sakéca, ingkang boten saged kininten-kinten, inggih makaten punika ingkang kangibarataken : darussalam (suwarga).

[16]Wewahan Saking Pangimpun
Methik Saking Kitab Ngilmi Tasawuf

Ingnginggil kaprtélakaken manawi anggénipun para Ahli Kasunyata anjongka ing kamulyan jati ing ngalam kasunyatan punika mawarni-warni tarékatipun (lampah), sawenéhing ngulami wonten ingkang tarékatipun sarana amesu budhi, ing lahir dalah batosipun tegesipun kajawi amemekak ing hawa napsunipun taksih mawi ulah raga, riyalat (ambanting raga) ngirangngi nedha, tilem saha khalwah (sumingkir saking manungsa), satemah saged katarimah dados walafanak kasupén ing samudayaning kahanan wadhag punika kalebet raganipun piyambak ugi sampun boten kalebet manah. Margi saking konjem ing makrifattullah. Mila ing ucap lan solah bawaning lahir, lajeng saémper kados tiyang éwah (gingsir) akalipun, inggih makaten punika ingkang limprahipun kawastanan majenunullah. Ananging para wali ingkang makaten punika déréng kaanggep luhur sanget, jer lajeng namung ing sariranipun pribadi, boten ing ngalap faédahi umuming manungsa. Déné ingkang luhur piyambak  inggih punika wali ingkang netepi makom bakok, lirripun ing lahir taksih anglampahi ing kalimrahaning ngakathah, (saréngat) tegesipun inggig gigriya, salaki rabi, anak-anak amarmakruf mangga[17]ot, sarta ngibadah, anetepi khukuming saréngat Islam nanging nanging menggahing kabatosanipun sampun saged sumingkir saking kadonyan babar pisan dados sadaya ucap lan solah bawanipun punika sadaya namung tumuju ing Gusthi, boten pisan-pisan amrih ing kadonyan, mila khasiling anggénipun manggaot, salaki rabi, enz wau, boten rumaos babar pisan yén ta dados darbékipun nanging dados kagunganipun Gusthi sadaya, sariranipun namung dumunung anggadhuh, mila namung lega lila (kapara sokur bingah) lamuna kapundhut ing samongsa-mongsa, jer rumaos lajeng suda kuwajibanipun (rêrêksanipun) inggih tiyang ingkang saged makaten punika ingkang kabasakaken khayun pinda raina (gesang ing papan kalih) ugi ateges gesang mulya ing donya lan ing akhérat, awit ing lahir taksih netepi ing kadonyan nanging batosipun ing ngalam akhérat (p).@@@

¤¤¤

Amangsuli Pasiksan lan Pakewed ing Ngalam Barzah

Pasiksan ingkang sampun katrangaken ing nginggil tumrap para Ahli kubur ingkang boten kalerêsan tindakipun punika saweg patrapanipun anggénipun kasengsem ing kadonyan déréng patrapanipun anggénipun gesang nindakaken samubarang tindak lahir batos ingkang boten netepi dhawuh. Lah pu[18]nika ingkang langkung awart sarta kathah sanget menggah warni-warninipun awit saben kalepatan satunggal wonten patrapipun satunggal, kantun ngétang. Lah gék pinten éwu kalepatanipun sampun masthi badhé ngraosaken ing patrapanipun sadaya. Ing ngriki kénging lajeng kula ringkes menggah wujuding patrap wau, inggih punika kosok wangsuling lalampahan kita ing ngalam ramé ngriki. Kados ta : upami kita ing donya purun masésa ing sasamining tumitah, ingkang dédé masthinipun punika ing ngalam ngriku (barzah kita inggi lajeng rumaos kawasésa ingkang tikel maéwu-éwu, tinimbang lan pamasésa kita ing donya wau. Kita ing donya sampun purun anrajang maksiyat ingkang murih senengnging hawa napsu kita, punika ing ngrikanipun lajeng kuwalik rumaos aningali ing kahanan ingkang anggigilani, sarta angajrih-ajrihi, malah ugi saged adamel pisakit ingkang ngantos boten kénging kinenten-kinten agengngipun, kita adamel wirangnging sanés inggih lajeng nampi patrapan kawirangngan ingkang tikel maéwu-éwu, yén tinimbang anggén kita damel kawirangngan wau, tuwin sasaminipun, inggih patrapan ingkang makaten punika ingkang kangibarataken kados wawarnén sawer, klabang, kalajengking, cacing, uler, dahana angalad-alad sapanunggalipun.

Ingkang sampun ing dalem Khadis saking sakhabat A[19]bi Huradaroh, Gusthi Kangjeng Nabi ngandika makaten : sarupané wong-wong kang padha mukmin iku nalika ana ing dalem ngalam kuburé, panggonané iku dijembaraké nganti 70 (pitung puluh) asta pasagi, lan padhang terangwangan kaya padhangngé wengi purnamasidi, yén mengkono apa ta sira kabéh  padha suwé panemu yén wong Ahli kubur mau rupeg ing panguripané.  Para sakhabat amunjuk, kula sadaya boten saged manah, namung Gusthi Allah lan utusanipun ingkang langkung ngudanéni tinimbang kula sadaya. Kangjeng Nabi nglajengngaken ing dhawuh pangandikanipun : déné patrapaning para wong kapir ing dalem ngalam kuburé, iku mangkéné : ing kono (kubur) ana tanin 99 iji. Sira apa wus mangreti kang diarani tanin iku. Yéng durung ngreti, iya iku ula kang duwé endhas pitu kang padha tansah nyokoti, lan anglarani marang wong kang siniksa mau tanpa kendhat-kendhat sira kabéh aja gumun mungguh akéhing cacahé ula samono iku, amarga pancén wus pinasthi kapadakake  cacahé alaning kalakuwané kang siniksa iku. Kaya ta : gumedhé, riya sosongaran) panastén (drengki) nguneg-uneg ala, ambawur, lan sapapadhané. Siji-sijining klawkuwan iku banjur cawang-cawang, nganti padho karo cacahing endhasé ula kasebut ing dhuwur mau (99 X 7 = 693) mungguh panyokot utawa pangantuping ula-ula mau ora padha mungguh [20] kukuwatané, nanging ana kang luwih mandi, ana kang sangisoré. Mangkono iku miturut gedhé cilikking dosané kang siniksa. Déné dhawuhingsun mangkono iku tumrap wong kang binuka paningal atiné, bisa weruh terang lan cetha ing kahanané, lan bisa terang ing sababbé, pasiksan kang mangkono mau.

Dhawuh dalem Kangjeng Nabi kasebut  ing nginggil punika, tumrap para ingkang Ahli kawruh mukhashafah, (ingkang kebuka paningal manahipun ing ngalam ghaib) sampun masthi lajeng sumerêp awéntéh-wéntéh ing kawujudan wau, akaliyan paningaling manahipun, saéstunipun Khadis wau nadyan mirid lahiripun punika dhawuh ingkang walaka, nanging ugi mengku ing rahsa ingkang samar, lan werid, mila tumrap kita ingkang d Hadisr Hadisng sumerêp ing kawruh mukhashafah, boten k Hadisnging lajeng maiben nanging wajib kedah pitados lan pasrah. Tegesipun boten susah mikir-mikir cundhukkipun kaliyan akal kita. Jer panc Hadisn barang ingkang ginaib boten gaduk upami ginayuh akaliyan kawontenan lahir, (natir).

Upami wonten ingkang mabeni makaten : kula sampun nyatakaken akaliyan prabot kula lahir (poncadriya kula) ing ngriku pakuburanipun tiyang kapir teka boten wonten kawujudan ingkang kadhawuhaken wau. Lah kados pundi anggén kula [21] pitados ing barang ingkang kula nyipati piyambak (kasat mata).

Pitakénan ing nginggil punika, jawabipun makaten, “Iman” (pracaya) Khadis dhawuh dalem Kangjeng Nabi ing nginggil punika kapinta-pinta dados tiyang pangkat ing ngandhap punika :

Pangkat I : inggih punika ingkang langkung gampil tur langkung pratéla. Boten susah manah-manah, balik namung kedah pitados bilih sadaya wau, inggih wujud yektos kados walakaning dhawuh. Ananging kita boten saget sumerêp akaliyan ngasat mata. Amargi kawujudan wau sadaya wonten ing ngalam Malakut (arwah) sampun samasthinipun mripat kita wadhag punika boten saged mempan (sumerêp) ing kahanan wau. Kawuningana, sadaya cariyos ingkang asambet ing kawontenan akhérat (kalanggengngan) punika masthi dumunung ing ngalam Malakut, kita harak saged amanah ing kapitadosanipun para sakhabat ing sowaning malaikat Jabrail ing ngarsaning Kangjeng Nabi ingkang parlu maringngaken ing wahyuning Pangéran, mongka para sakhabat wau ugi sami boten sumerêp ing wujuding sang malaikat balik amung Kangjeng Nabi piyambak ingkang priksa. Nadyan makatena, kapitadosanipun para sakhabat wau, ugi nama sampun apasah. Makaten ugi prakawis sadaya wau, kita boten sumerêp (ngasat mata) ing kawujudan wa[22]u, nanging boten mokal upami kawujudan wau dipun sumerêpi déning ingkang sami kataman (mayit), makaten ugi kita saged manah manawi malaikat punika sanés jinising manungsa (anak) Adam mila ugi saged manah manawi sawer, klabang ing ngalam kubur punika inggih sanés bangsaning sawer, klabang, ingkang sami katingal ing donya punika.

Pangkat kaping II : kitaq saged ngalap ngibarat (pipindhan) ing tiyang tilem ingkang supena rinidhung ing barang ingkang ngajrihi (kagum). Ing salebetipun supenan awakkipun inggih rumaos akaraos sakit capé, androdhog, trekadhang inggih gero-gero, polah ngantos dumugi nglilir saking tilem tabeting anggénipun kagum wau déréng ical malah wonten sacelakking ngriku boten sumerêp punapa-punapa. Awit saking punika pasiksan tumrap Ahli kubur, saged ugi inggih wujud kados pipindhanipun tiyang supena wau.

Pangkat kaping III : kita masthi mangretos manawi kawontananipun sawer ing donya ngriki punika boten saged damel sasakiting badan dénéingkang anjalari damel sakit punika wisanipun, yén kasaring malih, wujuding wisa punika ugi boten saged damel sakit nanging ingkang damel sakit punika sayektosipun dayaning wisa, awit saking nalar ingkang makaten wau [23] Khadis kasebut ing nginggil wau kénging rinaos ingkang kangendikakaken sawer sami nyakoti wau, boten wujud sawelakaning sawer, nanging namung dayaning wisaning sawer-sawer, ingkang tumama dhumateng para ingkang kataman siksa wau. Dados Khadis wau lajeng kénging dipun wudhari makaten : wong kang dosa nglakoni papacuh. Takabur, riya, sapituruté, iku ing ngalamé barzah bakal nompa patrapan kaya-kaya cinokot ula 693 kang padha mawa wisa mandi-mandi, tur babarêngngan pangroyokké (panyokoté). Lah, cobi sami kagaliha, sampun kados punapa raosipun tiyang ingkang kacakot sawer mandi ingkang saweg satunggal utawi sapisan kémawon,? Amansthi inggih sampun sakit saget kang mongka lajeng sakit wau lajeng katikellaken ping 693 tur ajeg ing jaman ingkang tanpa watesan laminipun, iba kados punapa kémawon rêkaosipun.

Tutuping pangimpun kula punika, anglairaken ing pandonga dhuh Gusthi Allah, kawula nyuwun ing Tuwan mugi karêksaha saking siksa kubur, lan saking siksa naraka, tuwin rineksaha saking pitnahing ngagesang, lan ing sampuning pejah kawula, punapa déné rineksa saking pitnahing maséh (dadjal) Amin yarobal ngalamin,@@@.

— tamat —

Lalampahan sasampuning pejah,
tambahan saking penulis, Warasusila.

Sawisé katekan ing pati (wong kang ora pracaya) padha ngucap : dhuh Pangéran kula panjenengan wangsulaken supados saged nindakaken ngamal saléh ingkang kala rumiyin boten kawula tindakaken, ora, mangkono iku pangucaping wong iku, ing saburiné ana aling-alingngé barzah nganti tekaning dina ditangékaké : Kur’an XXIII : 98, 99.

Ayat ing nginggil punika  nerangaken bilih tiyang ingkang pejah, punika rohipun boten badhé tumimbal lahir malih utawi nitis dhateng donya. Nanging lajeng tetep dudunung ing ngalam barzah, makaten punika saéngga dinten bangas inggih dintenipun manungsa sami katangékaken saking pejah parlu badhé kaimpun ing Pangéran wonten ing dintening wawales, kados punapa kacélikkipun tiyang ingkang sami boten pitados lan sami gadhah panganggep bilih sasampuning pejah, rohipun punika lajeng nitis utawi tumimbal lahir malih dhateng donya, punika para maos saged anyumerêpi wonten ing ayat wau, inggih  punika tiyang wau lajeng nyuwun dhateng Pangéran supados kalahiraken malih dhateng donya, parlu badhé nindakaken ngamal saléh ingkang kala rumiyin boten anindakkaken, ingkang makaten wau  tinulak ing Pangéran awit tiyang wau sawikingngipun sampun kalingngan ngalam barzah makaten wau éngga dumugi dintening dipun tangékaken, (awit sapunika punapa kita boten parlu ngamal sapunika?).@@@

¤¤¤

————–
[1] Tiyang ingkang pangudinipun kadonyan saged anetepi ing kukum kukumipun.

Advertisements

SULUK PALAYARAN


SULUK PALAYARAN


Amedharaken pralambangnging ngagesang punika,
kaupamékaken layar ing saganten rahmat,
saha amedharaken wawarah patraping lampah
alayar, ngener dhateng wekasaning
samodra tanpa tepi

1e DRUK

UITGEVRIJ EN BOEKHANDEL
STOOMDRUKKERIJ “DE BLIKSEM”
SOLO 1933

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir

Sidoarjo,  20 Januari 2018

@@@

[3]SULUK PALAYARAN

Sekar Dhandhanggula

  1. Déné kabéh-kabéh kang tinulis laku-laku miwah sangat-sangat miwah dina lan tanggalé, myang ukur sadayéku, ingkang ala lawan kang becik miwah naas lan sangar, taliwangkénipun miwah ta kang ringkel jalma, sampar wangké dhungul lan kudhu mabéki, sapa padhané uga.
  2. Dina ala lawan becik lamun tamban bisa ngarah-arah, ingkang becik kang piniléh, yén kasusu ing laku, kaya priyé goné amilih, ala becik tinrajang, aja wasing kalbu, pasraha marang Pangéran pati urip lara waras lawan malih, begja lawan cilaka.
  3. Iku dudu gawéyaning jalmi, mapan atas ingkang murbéng jagad ingkang manci [4] sakabéhé, aja sakserik kalbu, dén kumambang sisésa Widhi,  manungsa mapan darma, obah osikipun pan pitulungnging Pangéran ora ana daya kuwasan kuwaté pribadi, nanging pitulungnging dzat.
  4. Dén kumambang wisésaning Widi, upamané badaning manungsa, linarah néng lautané, saparané pan anut, mring ombakking sagara yekti, iku mapan sanépaning manungsa iku, mulané ana babasan wong kakéhan sakarat iku sayekti, pan kabéh ing manungsa.
  5. Duk uripé donya puniki, sadina-dina pan wis sakarat, miwah sawengi-wenginé, manggung sakaratipun, melék turu sakarat ugi, mila ngarat sakarat, wong néng donya iku, déné ta ing laminya, urip iku néng donya tan pegad déning, layar sagara rahmat.
  6. Naglor ngidul ngétan ngulon neng[5]gih, goné layar pan ora tumeka, iya marang dharatané, mila tanana manggih, ing dharatan déning jaladri, tanpa tepi punika, prandéné kang weruh, layar sadhéla tumeka, ing dharaté kang sagara tanpa tepi, suprandéné ya ana.
  7. Ing tepiné garitanen ugi, déné wus ngaran iku sagara, tanpa tepi suprandéné, kayana tepinipun élok temen basa puniki, kapriyé yén kenaha, kinira ing kalbu, dinuga-nuga watara, saking kira-kira mapan datan keni, kajaba kang wus wikan.
  8. Ing tepiné ingkang jalanidhi, sagara rahmat mang tanpa ombak nanging gumleger aluné, lamun ngamudi dinulu, sawangané rêsik tur wening, mila kang sami layar, tan nganggo parahu, nyana tanna pakéwuhnya, yén tinrajang telengngé kéh parang curi, mila arang kang prapta.
  9. Ing tepiné ingkang jala[6]nidhi, déné alayar tan mawi palwa, alongka teka pinggiré, barakkané punika, kathah kérêm kantanggor suri, mila ayun waspadané, mring pakéwuhipun iya ing sagara rahmat mapan akéh poncabaya jro jaladri, mila arang kang prapta.
  10. Mapan arang iya angawruhi, ing prenahé ing sagara rahmat tur sadina sawengingé, wong anéng donya iku, alalangén anéng jaladri, jroning sagara rahmat prandéné arang wruh, saking kalingngan ing tingal, kalimputan poncabayaning ngaurip, mila arang waspada.
  11. Lamun arsa layar ing jaladri, sagara rahmat mawiya palwa, sarta lawan kamudhiné, pandoman sampun kantun myang layaré dipun abecik miwah sanguning marga, ywa kirang dén agung, yén tan mangkono tan prapta, ingka tepiné iya sagara rahmati, [7] pan mundhak akangélan.
  12. Baitané pan eningnging galih, kamudhiné pan anteping tékad, sucining kalbu layaré, pandomané puniku, pituduhing guru sayekti, sanguné ngélmu risa, lakuning parahu, kalawan murahing nge-dzat, yén tumeka anéng tepining jaladri, iya sagara rahmat.
  13. Dadi bodho wong puniku singgih, milanipun bodho wong punika, déné tan wruh ing dhéwékké, pan suwung jatinipun[1] gih puniku, kang wus udani, wruh tepining samodra, kaélokkan tuhu, lungguhipun Akadiyat duk layaré Wahdat lungguhipun nenggih, angkaté Wakidiyat.
  14. Iya dipun kawruhana malih, iya sagara patang prakara, iki [8] ta wiji-wijiné, ingkang rumiyin iku, sagara dzat namanéréki, ping kalih pan sagara, sipat naminipun ping tiga sagara Asma, nama nira kang kaping patipun nenggih, aran sagara Apngal.
  15. Yén ta durung wong iku udani, ing dunungngé kang sagara papat, prenah wiji-wijiné, durung sampurna iku, ing kawruhé maksih sak serik, sayogya ngupadosa, tatakon kang luhung, aja mupus barang karya, mapan wenang mungguh wong urip puniki, bubuhané istigar.
  16. Krana abot babo wong ngaurip, mapan nampik milih iku wenang, yén milihana wong kuwé, dadi wong tanpa kusur, yén namungnga milih kang becik iku, pan asungkan lamu ana, yén milihana sungkang nganggo becik, wong nasar ambalasar.
  17. Dipun sami marsudi [9] ing budi, punika lambang wong kuna-kuna, pinrih graitané dhéwé, génta kita-kita wruh, aja lawan pakon liyaning, pinrih marsudi akaling tyas dén karaus sampun ngamungngaken tedah, tedah guru pribadi ingkang marsudi, darapon kapanggiha. @@@, i.

=== tamat ===

 

[10]WEWAHAN

Pethikan saking serat papalinipun Kyai Ageng Séla

  1. Apan kathah békaning ngaurip dénya amrih pakolih ing badan amrih kuncara ngélmuné, (………..) melékna sben dalu, tansah dénnyaacegah bukti, andhap asor kaliwat ésemé lir wuyung, ulat manis ati sabar, dadi gendam ilaté guna wiranti, (ananging) enengngé salah cipta.
  2. Tan mangkana ingkang wus sayekti, badan ingkang mapan kadi sarah, anéng lautan paminé, apa ombakking ranu, sarah anut ilining warih, ikan jeneng kawula, tan darbé karséku, anging purbaning Pangéran mawarna saka limput marang sa[11]wiji, wus kerêm ing sagara.
  3. Nora nana kang dén paraniti, pan wus liwung tan darbé Pangéran wus suwung jati kawruhé, tan dulu tan dinulu, tanna panggih nora pinanggih, tan paran tan pinaran wus tumekéng suwung, sasolahé pan asamar, nora nana kang kaduga angarani, liwung kadi wong édan.

¤¤¤

__________
[1]    Kacundhukna kaliyan papalinipun Kyai Ageng Séla, ingkang awrat ing wewahanipun serat punika

SERAT SANDI JENAR


SERAT SANDI JENAR

Anggelaraken wawadosing cariyosipun
Séh Siti Jenar, punapa malih babadipun
para wali sanés-sanésipun jaman
karaton Demak nalika wiwit
sumebaripun agami Islam
ing tanah Jawi

anggitanpun :
J. Driyawongsa, lan
Jayéng Sudarma

ing
Ngayogyakarta

Kabesut lan kaecap lan kawedalaken
Ing pangecapan Mardi Mulya
Ngayogyakarta

Kaecap ingkang kaping II
1 Juli 1928

Kasalin saking aksara Jawa
Ing aksara latin dening :

Mas Kumitir
Sidoarjo,  Januari 2018

@@@

[3]BUBUKA

Para maos temtu sampun priksa dhateng kawontenanipun serat serat cariyos utawi babad Jawi, yasanipun para pujongga ing jaman kina. Serat-serat wau sami anengsemaken dhasar kathah tutuladan saé saha pipiridanipun warni-warni, maédahi tumrap ingkang sami anggilut suraosipun, namung kuciwanipun pandhapukipun ragi keladukken pasemon utawi perlambang, angantos tumrapipun pamaos umum ragi ngawatosi bok bilih lajeng sami kalintu pamanggih. Kajawi punika ugi saged angodhengngaken manah, kadosta : tiyang amikut baledhég cacing malih dados manungsa, lalaran mawi baita beruk sasaminipun teksih kathah sanget panunggilanipun.

Makaten wau manawi katampi salugunipun tartamsu sulaya lan kukum ngadad lan boten cundhuk kaliyan kukumipun agami. Sisib sembiripun manawi anggegeggi wontenipun sadaya kaélokkan wau saged andrawasi tumraping gesangngipun, tur mekaten wau  ugi ngicalaken jejering cariyos.

Saking wawasanipun ingkang nganggit serat punika, anggening para pujongga angripta serat-serat wau, terang boten mardika raosipun amargi racakkipun sami ngawula ing para na[4]ta, pramila ajrih amiyak sadaya wawados ajrih angeblak ing samukawis cariyos, sinembuh senengnging ulah raos ulah semu, punapa déné inggiling kasusastranipun yayasanipun serat lajeng boten sawantahipun, sadaya ros-ros ingkang sakinten dados awisan lajeng sinamun ing pasemon kados kawontenanipun sadaya serat-serat ingkang pinanggih samangké punika, ingkang sami winaos ing tiyang kathah.

Lairipun serat : Sandi Jenar : punika, saking pikajengnganipun ingkang nganggit sagedda ngudhari sadaya wontenipun pasemon-pasemon salebeting babadipun Séh Siti Jenar saha sadaya para wali jaman karaton Demak amurih sagedipun dados susuluh anguningani lajering cariyos ingkang sejati, sampun ngantos kelajeng-lajeng kalintu pamanggih, anggega ingkang boten-boten, awitraos gugon tuhon punika sampun terang namung bahdé ameper sadaya lampahing kamajengngan, wondéné ingkang dados babonipun anggelar sadaya  perlambang utawi pasemon salebeting babad wau, inggih serat babad ingkang langkung lajer, ingkang déréng sami kapisan ing kathah,margi teksih kadamel widos, kajawi punika ugi mawi wawaton ngélmi kukum ngadad kukum ngakal saha kukum agami.

Ngayogyakarta, 1 Rêjeb 1858
Pangripta.

— @@@ —

 

[5]SANDI JENAR

Nalika teksih jejeripun karaton Majapahit bongsa Jawi teksih sami angidhep angami Buda.jaman semanten Daropah lan Asiyah ingkang sisih lér lan kilén  sampun sami kambah agami Islam, sarêng abad ingkang kaping 13 tahun maséhi, tanah Jawi wiwit kadhatengngan bongsa Arab ingkang sami badhé mencarakenagaminipun, nanging sadéréngngipun anjujug tanah Jawi, tanah Malakah saha tanah Sumatra sampun kaambah rumiyin ing ngriku sampun sami wiwit  ngrasuk agami Islam,  bongsa Jawi ingkang Ahli among dagang sarana lalayaran sampun sami wiwit manjing agami Islam margi kathah sasrawungnganipun kaliyan para dagang sanés-sanésipun  utawi tempuk kaliyan tiyang Arab wonten ing nagari Cempa (Malakah), jer jujugganipun sakawit inggih ing ngriku punika.

Bongsa Arab dhatengngipun  ing tanah Jawi boten sasarêngngan tiyang kathah, tumaruntun satungal-satungal lan ingkang kajujug inggih tanah-tanah palabuhan urut pasisir.

Sinebut ing dalem kondha, kala samanten Sang Prabu Brawijaya, ingkang jumeneng ing Majapahit pinuju kémeng nganbadra irawan, peteng panggalihipun margi pakéwed anggénipun ngrancang putra ingkang badhé kaangkat gumantos natha. Sang Prabu kagungngan garwa [6] putra saking Cempa, lan garwa paminggir katempah nama Putri Wandhan apuputra kakung tinengeran asma Bondhan Kejawan, kajawi punika Sang Prabu kagungngan garwa malih putri Cina, ingkang nalika panglamaripun mawi prajanjiyan samongsa putri Cina wau patutan  kakung, kedah katetepaken ingkang calon gumantos natha. Ing mangko garwa putri Cina sampun lajeng anggarbini sayektos Sang Prabu sanget kémengngan panggalih, manawi katagih punapa ingkang dados prajanjiyanipun ngajeng, manawi ambabar kakung. Putra Radén Bondhan Kajawan nunten kasingidaken dhateng dhusun Tarub, éwa samanten Sang Prabu meksa sanget boten sakéca panggalih dalem kados pundi saupami putra ingkang miyos saking putri Cina saéstu kedah kajumenengngaken, wasana pinanggih ing nalar, garwa putri Cina kakintunaken  dhateng Palémbang, katrimakkaken dhateng Arya Damar. Nanging kéngingngipun kagarwa  manawi sampun ambabar. Dados wosing rêmbag Sang Prabu Brawijaya niyat cidra ing janji. Wawados makaten wau  konangngan ing tiyang Arab ingkang sami angajawi mencaraken agami Islam, nedya kanggé dadamel manawi kala mangsanipun sampun dhateng.

Kala samanten tiyang Islam saking tanah monca ingkang smi mencar-mencaraken agaminipun sampun sawatawis kathah, kadosta : Séh MaolanaMaggribi, Maolana Iskak Maolana Malik Ibrahim (inggih Sunan Giri), Séh Rahman (Sunan Nga[7]mpél), Sunan Bonang (putra Ngampél). Kajawi punika wanten malih ingkang sami mangén ing Cirêbon sapangilén ngantos dumugi ing Sumatra. Sarêng cacahipun tiyang Islam ing tanah Jawi tansah saya mindhak-mindhak kathahipun para tutunggul wau lajeng ngupados rékadaya, sagedda agami Islam tumunten sumebar satanah Jawi.

Kocapa, putri Cina ingkang katitipaken ing Palémbang éstu ambabar kakung, kaparingngan  asma Radén Patah. Saréng  sampun diwasa, Radén Patah angajawi, suwita dhateng Sunan Ngampél malah lajeng kapundhut mantu pisan, saking dhawuhipun Sunan Ngampél Radén Patah andikakaken tutruka wonten ing dhusun Bintara, inggih dhusun  ingkang ing tembé dados karaton Demak punika. Lamining lami dhusun Bintara saya rêja lan  kathah tiyangngipun inkang sami maning agami Islam , angantos Radén Patah katimbalan dhateng Majapahit inggih gegayutan prakawis  punika. Sang Prabu Brawijaya ugi sampun amarêngngaken  Radén Patah kalilan manggén ing Bintara anglestantunaken tutruka lan mencaraken agami. Nanging salugunipun salebeting panggalih angandhut kuwatos bok bilih Radén Patah saged ngendhih karaton Majapahit, éwa samanten panggalih makaten wau  saged kaendhakkaken awit sampun pirsa bilih salugunipun Radén Patah punika putranipun piyambak pra[8]mila inggih boten  kamunasika babar pisan punapa satindakkipun Radén Patah.

Sarêng Radén Patah wonten ing Bintara katawis sangsaya ageng dayanipun para ngulama rumaos angsal margi anggénipun badhé anjebaraken  agaminipun Islam, Radén Patah kinarya lantaran manawi piyambakkipun sampun saged gumantos ratu, lan saged angislamaken Sang Prabu Brawijaya, tartamtu sadaya tiyang Buda ing tanah Jawi lajeng sami ngrasuk agami Islam sadaya. Para ngulama lajeng  ngebang dhateng Radén Patah : manawi saged agentosi kaprabon sarana nagih prajanjiyanipun Sang Prabu Brawijaya nalika nglamar  ingkang ibu, lan manawi saged angislamaken Sang Prabu, badhé kaangkat dados Amirul Mukmin, ingkang makaten wau Radén Patah anyagahi.

Para ngulama rumaos sampun saged nyepeng punapa ingkang sinedya, anunten pados bongsa Jawi ingkang saged kawruh prajan ngertos sadaya wawadosipun papréntahan kajawén lan ingkang ageng dayanipun, wasana saged manggih sayektos tur dhasar teksih darah karaton inggih punika Radén Sahid inggih katelah  nama : Lokajaya. Kasebut ing dalem cariyos Radén  Sahid wau putra Tumenggung Wilatiktha ing Tuban.

[9]Radén Sahid dipun rêmbagi para ngulama, dipun jaksa sarêngngan andhapuk praja islam sampun anyagahi, nunten lumebet agami Islam, ing tembé Radén Sahid kaangkat dados wali, katelah nama : Sunan Kalijaga. Sadaya lampah wau sarwa winados saben-saben musawaratan manggén ing samadyaning saganten amurih sampun ngantos kapirêng tiyang, punapa ingkang katindakkaken.

ASAL USULIPUN  SÉH SITI JENAR

Salebeting Serat Walisana utawi Babad Tanah Jawi ingkang limrah kawaos tiyang kathah, prakawis lalampahanipun Séh Siti Jenar boten kacariyosaken salugunipun sadaya mawi perlambang, mawi pasemon, kadosta wonten ing Walisana makaten :

Nalika Sunan Bonang musawaratan kaliyan Sunan Kalijaga, angrembag prakawis wados kacriyos numpak baita alit menggah sedyanipun Sunan Bonang badhé mejang kawruh kakékat dhateng Sunan Kalijaga. Dumadakkan baitanipun borot lajeng kawelahan minggir badhé kapopok siti. Dilalah sitinipun ingkang kanggé mopok katutan cacing. Baita lajeng menengah malih, Sunan Bonan nunten amiwiti pamejangngipun ka[10]wruh kasidan jati. Sunan Bonang lan Kalijaga sami dedreg saraséhanipun ngélmi.

Kocapa, saweg ramé-raméning saraséhan kapirêng swraning tiyang, nanging sumerêp sadaya suraosing wejangan wau. Sunan Bonang lajeng ngandika sira dadi manungsa. Saking angengnging kramatipun Sunan Bonang, cacing saged malih warni, makjleg dados manungsa sayektos, salajengngipun manungsa malihan cacing wau kaangkat dados wali, dados jangkepipun para wali, saha kanamakaken Séh Siti Jenar.

Déné salebetipun Babad Tanah Jawi Siti Jenar Punika boten asal saking cacaing, pancéng inggih manungsa sayektos, gancaraning cariyos : para ngulama pinuju  musawaratan badhé anetepaken para wali. Wasana angsal sasmitaning Pangéran kinén nyigar semongka kaedum dados 8 (wolu). Wasana sarêng irisan semongka kaedum teksih wonten tirahanipun satunggal, sarêng Sunan Kalijaga nginguk medal ing jawi wonten tiyang satunggal kalerêsan kaajak malebet dipun sukani irisan semongka ingkang tirah, dados gunggungngipun wonten wali 8 (wolu) lan satunggal, pramila limrahipun sami amastani wali punika wolu, sanga tinari.

[11]Nitik suraosipun Serat Walisana lan Babad Tanah Jawi wau, terang sanget punika dédé cariyos salugunipun kajawi boten pinanggih nalar, badhé cengkah kaliyan kawontenan kodrat déné luguning cariyos ingkang boten sinawung pasemon makaten :

Nuju satunggaling wekdal ing wanci dalu para ngulama Islam nedya pirêmbagan kaliyan Radén Sahid inggih punika Sunan Kalijaga, babagan prakawis ingkang gawat lan wados, ingkang badhé amedharaken rêmbagipun Sunan Bonang. Kacariyos anggénipun rêmbagan wonten salebeting baita alit ingkang nglampahaken baita wau satunggiling pambelah bongsa Daropah (inggris). Déné ingkang karembag ing ngriku prakawis anggénipun badhé amencaraken agami Islam dipun sangkani saking kraton Majapahit Sang Prabu Brawijaya saputra sentananipun kedah lumebet agami Islam, warni-warni lampah lan rékadaya ingkang gegayutan bab punika rinembag mateng. Sarampungnging rêmbag Sunan Bonang sumelang ing panggalih, bok bilih wados wau saged kajodheran awit salebeting rêmbagan wonten tiyang ingkang nyumerêpi, lan mangertos sadaya rêmbag wau, inggih punika pambelah baita kasebut, wasana pupuntoning pamanggih boten sanés kajawi pambelah wau keah tumut ang[12]grombol mriku.  Pambelah dipun rêmbagi, lan kaebang badhé kadadosaken sunan lajeng amituruti punapa sapanedhanipun para ngulama. Ing tembé pambelah wau saged kaangkat dados sunan sayektos katelah : Siti Jenar.

Dados salugunipun  Siti Jenar punika pancén dédé malihan  cacing, pancén inggih manungsa, kados ingkang kasebut ing Babad, pramila Siti Jenar wau kaupamékaken cacing, awit asalipun  namung saking pambelah, kajawi pamedal sakedhik kala samanten kagolong panggaotan ingkang dalajadipun asor sanget.

Pramila pambelah wau lajeng katelah nama Siti Jenar, pambelah wau lajeng katelah nama Siti Jenar, awit sasampuning ngertos wawadosipun para ngulama Islam anggVnipun badhé nungkulaken Majapahit pambelah lajeng kaganjar siti mardikan ing tanah abang (Betawi), supados kekah anggénipun ngandhut wados.

Pasemon baita borot baita punika perlambangngipun wadhah, inggih wadhah wawados antawisipun Sunan Bonang kaliyan Sunan Kalijaga. Sarêng borot katutup siti, liripun sarêng wadosipun kapirêng ing pambelah, pambelah dipun golongngaken dados warga, sarana dipun sukani siti. Kala samanten ing Betawi sampun kathah tiyangngipun monca, pramila anggénipun angganjar siti wonten sacelakkipun ngriku.

[13]Prakawis wejangnganipun Sunan Bonang dhateng Sunan Kalijaga bab ngélmi kakékat punika dédé kakékat ngélmi gaib awit mejang ngélmi gaib boten perlu kuwatos kajodheran lan boten perlu ngupados papan satengahing saganten. Nitik Serat Babad katingngal cetha, bilib parêpatan wau  boten ngrembag ngélmi punapa-punapa, namung ngrembag lampah warni-warni lan kuwajibanipun para ngulama wolu, amila dipun perlambangi angiris semongka dados wolu. Jer semongka pancén pasemoning praja, kadosta : nagari sinigar semongka. Dados ingkang kinajengngaken semongka wau nagari lan praja ing tanah Jawi.

LALAMPAHANIPUN SUNAN KALIJAGA

Miturut Serat Babad ingkang kalimrah kawaos tiyang kathah, Sunan Kalijaga punika ing ngajeng asma : Lokajaya, utawi Radén Sahid, nanging asal-usulipun boten patossa terang, sawenéh mastani putra Tumenggung Wilatiktha Tuban sawenéh netepaken putra Majapahit.

Kacariyos Radén Sahid punika tiyang ingkang saklangkung mursal pandamelanipun mandung, nga,pak ngécu, bégal rêmen ngabotohan aben sawung, puyuh lan samukawis pandamel awon sanés-sanésipun.

[14]Nuju satunggaling dinten Radén Sahid pinuju ambébégal salebeting talatah Kudus kapapag Sunan Ngampél pinuju lalana, ambekta cis sarta beruk, Sunan Ngampél kabégal boten  lenggana, nanging kuciwanipun boten ambekta punapa-punapa. Manawi Radén Sahid kapéngin kasugihan Sunan Ngampél sagah nedahaken panggénanipun  donya brana. Sunan Ngampél nuntun nudhingngi wit arén ingkang wonten sakiwa tengenipun ngriku, sadaya sami malik dados jené (emas). Sarêng Radén Sahid sumerêp sadaya wit arén sami malik dados jené, sandé anggénipun ambégal sanalika nungkul dhateng Sunan Ngampél sarta nedya puruhita.

Cekakking cariyos Radén Sahid sampun saéstu dados muridipun  Sunan Ngampél lajeng dipun jak mider-mider dhateng saés nagari. Wonten satunggaling nagari Radén Sahid kadhawuhan kéndel ing ngriku, dipun tilari teken katancebaken siti, mawi kaweling boten kénging nilar papan ngriku, manawi boten wonten tiyang ingkang ngajak piyambakkipun, Radén Sahid mituhu punapa dhawuhipun guru.

Gancaring cariyos lamining lami Sunan Ngampél rawuh ing papan ngriku malih, teken ingkang katancebaken siti malih dados waringin ageng. Ing ngriku Radén Sahid tampi dhawuh malih supados martapa wonten ing lépén ing témbé lépén wau dado[15]s kedhung alebet boten antawis lami Sunan Ngampél ngrawuhi malih. Radén Sahid pinanggih badanipun saklangkung asrep jalaran tansah  wonten sanginggiling toya. Anunten dipun jak pindhah papan ing ngriku dipun byakki rumput aking, nunten kaobong, amurih icala asrepipun, sabakdanipun makaten Radén Sahid kaajak késah malih. Margi martapa ing ing sanginggiling lépén wau, Radén Sahid sarêng kaangkat dados Sunan lajeng katelah asma Sunan Kalijaga. Slajengngipun Radén Sahid dados wejangnganipun Sunan Bonang, kados ingkang kacariyos ing ngajeng.

Miturut cariyos ingkang lugu, wekdal samanten para ngulama Islam saweg ambetahaken trah kraton ingkang saged lan kendel supados ambiyantoni punapa ingkang dados sedyanipun, kalerêsan ing Tuban wonten tiyang kaloka, tur inggih teksih darah kraton saking  kalokanipun ngantos katelah nama : Lokajaya, pancen sampun misiwur menangngan ageng dayanipun wonten ing kiwa tengenipun dhusun ngriku.

Sayektos Lokajaya dipun panggihi lan dipun rêmbagi punapa sedyanipun para ngulama. Mawi pangarêm-arêm manawi Lokajaya kaleksanan purun ambiyantoni, ing tembé badhé kaangkat dados sunan, Lokajaya anyagahi, awit pancén  inggih kapéngin minalya gesangngipun, [16]Sunan Ngampél kabéhal punika wantahipun dipun tog prajanjiyan utawi kasagahanipun, nudingngi wit arén dados jené (emas) sadaya, punika kasagahan badhé andadosaken sunan lan badhé mulyakkaken gesangngipun Lokajaya. Lokajaya sarêng sampun pitados dhateng kasagahanipun Sunan nGampél lajeng anyagahi. Salebeting pasemon kacriyosaken teluk lajeng puruhita. Sarêng Lokajaya sampun terang manteb lajeng dipun  parabi Sahid tegesipun labuha mami.

Sasampunipun makaten Radé Sahid katilar, dipun dhawuhi nengga teken ingkang katancebaken siti, ingkang ing tembé lajeng tuwuh dados waringin ageng. Teken kajengipun  pitedah, inggih punika pitedah badhé lampah-lampahipun mencaraken agami Islam katanem ing siti, liripun katanem ing dalem batos sampun kawedhar ngakathah rumiyin, teken dados waringin ageng, kajengngipun saking temen lan kamempengnganipun Radén sahid wonten ing ngriku agami Islam saya ngreda, saya mindhak jembar tebanipun, papan ngriku dados pangaubanipun pinten-pinten tiyang Islam.

Radén Sahid tampi dhawuh tapa sanginggiling toya, punika boten sanén namung kadhawuhan anglébaraken agami [17] Islam kados déné lampahing toya. Lépén lajeng malih dados kedhung ageng alebet punika kakajengngipun Radén Sahid lajeng misuwur dados kedhungnging ka-Islaman.

Nalika samanten Radén Sahid  sampun rumaos asrep panggalihipun amargi sampun kathah  ingkang angguyubi, lan sampun marêm anggénipun gadhah tékad, Sunan Ngampél ngéngetaken déréng kénging ngayem-ayem teksih wonten  kuwajiban ingkang saklangkung gawat lan awrat ing ngatasipun tumindak mencaraken agami islam teksih kedah mawi toh jiwaraga. Pramila salebeting  pasemon Radén ahid karaos atis badanipun nunten dipun byukki rumput aking lajeng kaobong, ngantos ical asrepipun.

Lamining lami, sarêng Radén Sahid sampun tétéla ngrungkebi agami Islam sayektos lan terang setya tuhu dhateng agami Islam lajeng kaangkat dados Sunan dipun paringngi jujuluk Sunan Kalijaga. Tegesipun anjagi ilining toya lépén inggih punika pasemon sumebaripun agami Islam ingkang kaupamékaken toya amili. Radén Sahid sasampunipun kajumenengaken wali lajeng wiwikka ajag ngrebag prakawis  ingkang gawat-gawat lan winados panggénanipun wonten satengahing saganten kados ingkang  sampun kacariyos ing ngajeng.

Anglajengngaken cariyos Sunan Kalijaga sasampuning mudheng sa[18]yektos dhateng sedyanipun para wali sadaya, anggenipun mencaraken agami Islam sangsaya dipun sengkut wasana kathah sanget ingkang lajeng sami anggilut agami Islam, sarêng agami Islam katingngal sampun jembar tebanipun mongka saben dinten mindhak-mindhak cacahipun ingkang sami lumebet Islam para ngulama lajeng ngrancang badhé anjumenengngaken Amirul Mukmin inggih punika pangangengnging agami Islam sarana kapilih ing sadaya bongsa mukmin kala samanten ingkang  kepilih radén Patah. Jaman jumenengngipun Radén Patah dados Amirul Mukmin tiyang Jawi pecah dados kalih golongngan inggih punika golongan Kabudan lan golongan Islam makaten ugi prakawis pangawulanipun dhateng rathu ugi boten nunggilpramila Majapahit  lajeng ajeng-ajengngan kaliyan Bintara.

Nunggil wekdal wau para wali niyat  badhé sami yasa mesjid minongka pépénget adegipun agami Islam ing tanah Jawi. Boten kacariyos  rêroncénipun sarêng pirantos-pirantos sampun ngalempak mesjid nunten badhé dipun deggaken, ing wanci dalu sadaya ngulama lan tiyang Islam  sami tumandang angedeggaken mesjid kacariyos Sunan Kalijaga kabagéyan yasa saka guru satunggal nanging pandamelipun boten saking kajeng ageng, tatal dipun kempalaken katangsulan ing duk.

Kocapa, sarêng mesjid sampun ngadeg para ngulama nunte[19]n sami pradondi prakawis  rêmbag lerêsing kéblat ngantos ramé sulayanipun rêmbag lerês, Sunan Bonang anyuwuk pabenan sami kaprayogakaken nunuwun dhateng Pangéran pundi kéblatipun  ingkang lerês, sarêng wanci lingsir dalu, sadaya sami kaget acingak sumerêp Kakbatullah Mekah katingal awéla-wéla. Boten dangun Sunan Kalijaga menyat saking  palenggahan jumeneng ambergagah majeng mangidul asta kiwa nyandhak mustakanipun mesjid Demak asta tengen ngranggéh mustaka mesjid Mekah, nunten kagathukaken kéblatipun mesjid Demak kasipat lerês, sasampuning lerês kéblatipun mesjid Mekah ical belas boten katingal malih.

Sadaya umat Islam sami suka sukur, déné mestas angsal pitulunganipun Pangéran ingkang Maha Agung. Ing wanci énjing para wali lan para ngulama salad Subuh, sabibaripun slad Subuh, sadaya sami cingak aningali cahya gumebyar kalerês ing saka pamidhangngan sisih kilén, sarêng kawaspadakaken ing ngriku wonten bungkusan wacucal méndha gumadhul, Sunan Bonang, imamipun para wali wau, dhawuh mendhet barang ingkang gumandhul wau. Dipun priksani nglebet wonten rasukanipun salebeting rasukan wonten  seratipun mungel : punika rasukan onta kusuma, lungsuranipun Kangjeng Nabi Rasul kaparing[20]ngaken anggadhuh dhateng Sunan kalijaga. Awit saking punika rasukan lajeng kaparingngaken dhateng Sunan Kalijaga.

Miturut cariyos  ingkang salugu,  adegipun mesjid wau babar pisan boten kasipat kaliyan mesjid ing Mekah. Ingkang dipun semoni  kaingar-ingar kéblatipun wau sejatosipun kala samanten tiyang-tiyang déréng sami tetep pangdhepipun dhateng agami Islam ananging sarêng dipun dunung-dunungngaken ing Sunan Kalijaga lajeng sami tetep mantep anggénipun angrungkebi agami Islam boten béda kaliyan  pangidhepipun tiyang-tiyang ing Mekah dhateng agami Islam, jalaran saking lalabet ingkang samanten wau Sunan Kalijaga katarimah anggénipun  saged amencar-mencaraken  agami Islam, saking katarimahipun ngantos kairib-iribaken lalampahanipun Kangjeng Nabi Rasul nalika ngasta pusaraning papréntahan Islam, pramila lajeng kasanépakaken : Sunan Kalijaga anggadhuh agem dalem rasukkan Kangjeng Nabi  Rasul.

ADEGIPUN KARATON DEMAK

Gentos cinariyos saadegipun mesjid Demak para wali saha para Ngulama sadaya sami musawaratan nedya nglajengngaken maksudipun, radén Patah  kaaturan sowan  Sang Prabu Brawijaya, kasuwunaken parêngngipun tumunten maning agami Islam, Radén Patah inggih lajeng minangkani. Ananging  sang Prabu Brawijaya me[21]ksa teksih déréng karsa malebet agami Islam sanajan ing batosipun sampun ragi anglokro. Kajawi punika Sang Prabu katawis keduwung anggénipun sanget leja dhateng ingkang putra Radén Patah, anggénipun tansah ngelar agaminipun Islam amargi saya dangu katingal saya ageng panguwaosipun angantos sanajan déréng tetep jumeneng nata, sadaya tatanan ingkang tumrap tiyang Islam sampun boten béda kaliyan tatanan praja. Pramila para mantri Bupati sampun lajeng sami kadhawuhan pépénget saged ugi radén Patah angrebat kaprabon dalem.

Salénseripun Radén Patah saking Majapahit  sadaya para ngulama sami kawekén déné Sang Prabu Brawijaya meksa déréng keparêng manjing Islam, saking putusaning rêmbag meksa prayogi kasrantosaken rumiyin amurih sampun  ngantos saged nuwuhaken darêdah ingkang saged damel karisakkan.

Nalika samanten Radén Patah rumaos sangsaya karibedan déné Sang Prabu Brawijaya teksih kekah pangidhepipun agami Buda. Éwa samanten saréhning notol sanget anggenipun nedya mencaraken agami Islam ngantos lampahipun boten sinamu dana. Gedering kabar jawi Radén Patah saéstu badhé ngrebat  kaprabon. Sarêng Sang Prabu midhanget  pawartos ramé makaten  wau, lajeng dhawuh samekta baris pendhem [22] hambok manawi parang muka saéstu andhatengngi. Éwa samanten Sang Prabu ugi rumaos  ribed panggalihipun punapa déné  malih saklangkung lingsem saupami ngantos campuh aprang kaliyan putra, pramila Sang Prabu lajeng lolos sumedya ngusi dhateng Bali. Sarêng para putra santana, mantri bupati, saha wadya bala sadaya sumerêp Sang Prabu lolos sadaya sami jajabang mawinga-winga, boten sanés ingkang katutuh namung Radén Patah. Golongnging rêmbag nedya anempuh perang, mengsah Radén Patah. Lah ing ngriku kadadosan campuh perang antawisipun tiyang Buda lan tiyang Islam.

Miturut Babad Tanah Jawi perangngipun Demak mengsah Majapahit wau boten sapintena. Para putra santana ingkang boten purun manjing agami Islam sami kaplajeng dhateng tanah jawi wétan sabagéyan wonten ingkang lajeng nungkul lajeng sami lumebet Islam, golongngan Islam wonten ugi ingkang tuwas ing pabaratan inggih punika Sunan Ngudung.

KAÉLOKKANIPUN SUNAN BONANG LAN SUNAN GIRI

Kacariyos wadya bala majapahit punika kéngseripun margi saking kadigdayanipun Sunan Bonang, Sunan Giri, lan pethi kintunan saking Arya Damar, ingkang kabikak ing samadyaning paprangngan.

[23]Ramé-raméning perang, Sunan Bonang angirabaken badhongngipun medal tikus maéwu-éwu, angebyuk wadya bala Majapahit sami ngrikiti ngrisak-ngrisakkaken dadamel saha praboting perang, angantos wadya bala majapahit sami giris sadaya.

Déné Sunan Giripura angunus dadamelipun wangkingngan nama Kyai kala munyeng, ingkang kadadosaken saking kalam panyeratan salebeting paprangngan kalamunyeng medal tawonipun mayuta-yuta, sami ambujeng angentupi mengsah, ngantos gusis sadaya wadya bala Buda.

Pethi kintunan saking Palémbang, sarêng katikak (kabikak) ing madyaning paprangan nyuwanten jumegur, angebekki papan paprangngan, saking dayaning swara jumegur wau, wadya bala Majapahit sami kagét sadaya pating balulung, kekes manahipun.

Miturut cariyos ingkang lugu, Sunan Bonang punika pancén baut sanget anggéning mencar-mencaraken agami Islam saged adamel marêmipun ingkang sami dipun rêmbaggi, bilih agami Buda punika sampun boten jaman lan anggénipun angluhuraken agami Islam saged mranani sayektos pramila ing pundi-pundi papan lan sinten kémawon pinanggih lajeng sami purun manjing agami Islam, makaten wau sinemonan badhongngipun medal tikus maéwu-éwu, ingkang anjalari nungkuling mengsa.

[24]Makaten ugi Sunan Giri, ugi saklangkung saged lan landhep anggénipun amencar-mencaraken agami Islam,ngantos sadaya ingkang pinanggih, manahipun mesthi kapranan lan kakéngingngan kaupamékaken kados kaentup tawon, boten béda lampahipun para winasis jaman samangké anggénipun mencaraken agaminipun warni-warni, dhasar wasis anengsemaken.

Déné pethi pusaka saking Palémbang punika pikajengnganipun wadhah wawados prajanjiyanipun Sang Prabu Brawijaya, nalika mundhut putri Cina, ingkang lajeng katrimakaken dhateng Palémbang, kados ingkang sampun kacariyos ing ngajeng. Prajanjiyan wau kabikak lan kadunung-dunungngaken dhateng para nara praja utawi wadya bala Majapahit sarêng sadaya sami kangétan lajeng rumaos kapeksa anglerêsaken Radén Patah anggénipun kumedah gumantos keprabonipun ingkang rama. Pramila sadaya lajeng sami anjurungngaken, sumebaripun prajanjiyan wau tumrap umum adamel orêggipun ingkang sami paprangngan pramila pasemonipun : sarêng pethi saking Palémbang kabikak anyuwanten jumegur angébekki papan prangngan.

Miturut kabatosanipun sabda pandhita ratu, boten saged éwah gingsir. Pramila sampun samesthinipun Radén Patah gumantos ngasta pusaraning praja, atas prajanjiyanipun Sang Prabu piyambak, dados risakkipun Majapahit punika salu[25]gunipun inggih sampun wonten ngalamatipun nalika Sang Prabu sanget kasengsem dhateng putri Cina ngantos kasupén kawiyos prajanjiyanipun ingkang dédé-dédé. Makaten punika nama kirang mungguh lenggahipun dados pandhita ratu, pramila inggih saklangkung lingsem saupami anglawana putranipun ingkang anetepi wajibipun nagih prajanjiyan.

PEJAHIPUN SÉH SITI JENAR

Anglajengaken cariyosipun séh Siti Jenar, saadeggipun kraton Demak sadaya para wali sami ketetepaken dados pangulu agami, lan ugi nyepeng papréntahan praja. Siti Jenar makaten ugi, nanging piyambakkipun boten purun babar pisan anglampahi sarébgat pramila atilar salad jakat pasa sapanunggalipun utawi boten purun bajamangah dhateng mesjid Demak kados déné para wali sanés-sanésipun, prakawis punika kapidhanget ing Sang Prabu, Séh Siti Jenar kasuwur anggénipun namung angrungkebbi kakékat malah sampun dados paguron ageng. Kathah murid-muridipun ingkang  ugi sami nilar saréngat, ingkang makaten punika saréng kasindikkaken kepara nyata, pramila para wali utawi Kangjeng Sulthan ing Demak sami anguwatosaken manwi Séh Siti Jenar wau saged ambribrah tatanipun saréngat agami islam, awit saking punika sarêng Séh Siti Jenar  tita [26] boten saged anetepi pranatan saréngat lajeng dipun lunasi wonten ing mesjid Demak.@@@

Bab punika kacariyosipun walisana ngalér ngidul kaliyan Babad Tanah Jawi. Walisana anerangngaken pejahipun Séh Siti Jenar margi nglalu kajengngipun piyambak, jinajahipun lajeng dipun gantosi bangké segawon.

Manawi salugunipun cariyos : Siti Jenar pancén nyulayani agami Islam lan ugi boten purun barjamangah kados wali sanés-sanésipun amargi Siti Jenar punika pancén bongsa daropah, tur agaminipun inggih dédé Islam, wontenipun kajunjung dados wali punika, boten sabab saking agami Islam namung sabab nyumerêpi sadaya wawados nalika Sunan Bonang lan Sunan Kalijaga musawaratan  angrembag panyebaripun agami Islam, kala samanten  piyambakkipun ingkang dados pambelah baita. Saadeggipun karaton Demak para wali lajeng sami katetepaken kuwajibanipun piyambak-piyambak sami dados panguluning agami. Ananging sanajan Siti Jenar sampun katetepaken dados wali, lan kedah mangagengngi agami, meksa boten  purun lumebet agami Islam, awit saking badhé wangsul dhateng tanah wutahrahipun, dangu-dangu sarêng sampun tita  Siti Jenar boten  purun ngrasuk[27]k agami Islam Siti Jenar lajeng boten  kalilan mangagengngi agami, sarta kalungsur saking pangkat lan sesebutanipun dados wali.

Kocapa, sarêng Siti Jenar kajabel pangkatipun rumaos mérang manggén ing tanah Jawi, ing wasana Siti Jenar lajeng wangsul dhateng siti wutahipun sayektos, lalampahan makaten  punika ingkang kasamun Siti Jenar dipun  pejahi, utawi Siti Jenar nglalu, kakalihipun sami moncokkipun déné Siti Jenar  kalungsur kalenggahanipun lan lajeng mérang angoncati tanah Jawi.

Dumugi samanten kados sampun cekap katrangan bab wawadosipun Séh Siti Jenar saha para wali-sanés-sanésipun makaten ugi bab dumadosipun mesjid Demak, lalampahanipun  para wali jaman samanten pancén inggih gawat sayektos lan pantes sami  kawuningngan para muslimin sabab punika ingkang babad-babad mencaraken agami Islam ingkang sakawit, kuwajibanipun boten namung miridaken kawruh agami, ugi mranata sadaya ruwed rêntengngipun praja Islam, makaten ugi mesjid Demak pantes dipun pupundhi, amergi punika tetenger adeggipun karaton Islam ingkang kawitan.

Saréhning Serat Walisana, utawi babad sanés-sanésipun punika kathah ingkang nawung pasemon lebet terkadhang dipun le[28]beti pikajengipun ingkang mangripta, kanggé mencaraken kawruhipun piyambak pramila saking pamanahipun ingkang nganggit Serat Sandi Jenar punika perlu sanget babad wau kaganjarna salugunipun amurih gambelangngipun utawi boten damel kalintu tampinipun para maos.@@@

Inggih ing nginggil wau babaraning pamanggihipun pangripta, kagathukkaken kaliyan kukum agami, kukum ngadad utawi Serat Babad ingkang lugu. Wasana sumongga para maos.

=== tamat ===

 

%d bloggers like this: